# ددا (د-د-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AF%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - د - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D8%A7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَدا: اللهو واللعب. يقال: هذا دَداً مثل عَصاً، ودَدٌ مثل دَمٍ، ودَدَنٌ مثل حَزَنٍ.

##### Türkçe

**الدَدا**: eğlence ve oyun. Denilir ki: bu, **دَداً** (tıpkı **عَصاً** gibi), ve **دَدٌ** (tıpkı **دَمٍ** gibi), ve **دَدَنٌ** (tıpkı **حَزَنٍ** gibi).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجوهري: الدَّدُ اللهْوُ واللعِبُ. وفي الحديث: ما أَنا مِنْ دَدٍ ولا الدَّدُ مِنِّي، قال: وفيه ثلاث لغات: هذا دَدٌ، ودَداً مثل قَفاً، ودَدَنٌ؛ قال طرفة:
كأَنَّ حُدوجَ المالِكِيّة، غُدْوَةً،
خَلايَا سَفِينٍ بالنَّواصِفِ مِنْ دَدِ
ويقال: هو موضع؛ قال ابن بري: صواب هذا الحرف أن يُذْكر في فصل دَدَنَ أَو في فصل دَدَا من المعتل، لأَنه يائي محذوف اللام، وترجم عليه الجوهري في حرف الدال في ترجمة دد. والحُدُوج: جمع حِدْجٍ وهي مراكب النساء، والمالِكِيّة: منسوبة إلى مالك بن سعد بن ضُبَيْعَة، والسَّفِينُ: جمع سَفِينة، والنَّواصِفُ: جمع ناصِفة الرَّحَبة الواسِعة تكون في الوادي؛ قال ابن الأَثير: الدَّدُ اللهْو واللَّعِبُ، وهي محذوفة اللام، وقد اسْتُعْمِلَتْ مُتَمَّمة دَدىً كنَدىً وعَصاً، ودَدٌ مثلَ دم، ودَدَنٌ كبَدَنٍ؛ قال: فلا يَخْلُو المحذوف أَن يكون يَاءً كقولهم يَدٌ في يَدْيٍ، أَو نوناً كقولهم لَدُ في لَدُنْ، ومعنى تنكيرِ الدِّدِ في الأَوَّلِ الشِّياع والاستغراق وأَن لا يبقى شيءٌ منه إلا هو مُنَزَّه عنه أَي ما أنا في شيء من اللهْوِ واللَّعِب، وتعريفه في الجملة الثانية لأَنه صار معهوداً بالذكر كأَنه قال ولا ذلك النوع، وإنما لم يقل ولا هو مِنِّي لأَن الصريح آكد وأَبلغ، وقيل: اللام في الدد لاستغراق جنس اللعب أَي ولا جنس اللعب مني، سواء كان الذي قلته أو غيرهَ من أَنواع اللعب واللهو، واختار الزمخشري الأَول، قال: وليس يحسن أَن يكون لتعريف الجنس ويخرج عن التئامه، والكلام جملتان، وفي الموضعين مضاف محذوف تقديره ما أنا من أَهل دَدٍ ولا الدَّدُ من أَشغالي. ابن الأَعرابي: يقال هذا دَدٌ ودَداً ودَيْدٌ ودَيَدَانٌ ودَدَنٌ ودَيْدَبُونٌ لِلَّهْوِ. ابن السكيت: ما أََنَا مِنْ دَداً ولا الدَّدَا مِنِّيَهْ، ما أَنَا من الباطِلِ ولا الباطِلُ منِّي. وقال الليث: دَدٌ حكاية الاسْتِنانِ للطَّرَبِ وضَرْبُ الأَصابِعِ في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعدَ الجري في بِطالَةٍ فهو دَدٌ ؛ قال الطرماح:
واسْتَطْرَقَتْ ظُعْنُهُمْ لَمَّا احْزَأَلَّ بِهِمْ
آلُ الضُّحَى نَاشِطاً منْ دَاعِباتِ دَدِ
أَراد بالنَّاشِطِ شَوْقاً نازِعاً. قال الليث: وأَنشده بعضهم: من دَاعِبٍ دَدِدِ؛ قال: لمَّا جعله نعتاً للدّاعِبِ كسَعَه بدال ثالثة لأَن النعت لا يتمكن حتى يتمَّ ثلاثة أَحْرُفٍ فما فوق ذلك، فصار دَدِدِ نَعْتاً لِلدَّاعِب اللاعِبِِ، قال: فإذا أَرادوا اشتقاق الفعل منه لم يَنْفَك لكثرة الدالات، فيفصلون بين حرفي الصدر بهمزة فيقولون دَأْدَدَ يُدَأْدِدُ دَأْدَدَةً، وإنما اختاروا الهمزة لأنها أَقوى الحروف، ونحو ذلك كذلك. أَبو عمرو: الدَّادِي المُولَع باللهْو الذي لا يَكاد يَبْرَحُه.

##### Türkçe

الجوهري: **الدَّدُ** eğlence ve oyundur. Hadiste: “Ben **دَدٍ**’den değilim
ve **الدَّدُ** benden değildir”; dedi ki: onda üç lügat vardır: “bu **دَدٌ**”, ve “**دَداً**” (tıpkı “**قَفاً**” gibi),
ve “**دَدَنٌ**”; Tarafe dedi ki:
Sanki Mâlikîlerin hevdacları, sabahleyin,
**دَدِ**’den (dolayı) en-nâsıf’larda gemi hücreleri (gibi).

Ve denilir: o bir yerdir; İbn Berrî dedi ki: bu harfin doğrusu, **دَدَنَ** faslında
yahut mu‘tel’den **دَدَا** faslında zikredilmesidir; çünkü o, lâm’ı hazfedilmiş yâîdir; Cevherî de
ona **الدال** harfinde **دد** tercümesinde başlık açtı. Ve **الحُدُوج**: **حِدْجٍ**’in cem‘idir; o da kadınların binekleridir.
Ve **المالِكِيّة**: Mâlik b. Sa‘d b. **ضُبَيْعَة**’ye nisbetlidir. Ve **السَّفِينُ**: **سَفِينة**’nin cem‘idir. Ve **النَّواصِفُ**: **ناصِفة**’nin cem‘idir; geniş, vâdîde bulunan bir rahbedir; İbn
el-Esîr dedi ki: **الدَّدُ** eğlence ve oyundur; o, lâm’ı hazfedilmiş olandır; ve
tamamlanmış olarak **دَدىً** (tıpkı **نَدىً** ve **عَصاً** gibi) kullanılmıştır; ve **دَدٌ** (tıpkı **دم** gibi), ve **دَدَنٌ** (tıpkı **بَدَنٍ** gibi); dedi ki:
Hazfedilen, ya “**يَدٌ**” sözlerinde “**يَدْيٍ**”de olduğu gibi bir yâ olur,
yahut “**لَدُ**” sözlerinde “**لَدُنْ**”de olduğu gibi bir nûn olur. Ve birincide **الدِّدِ**’in nekre oluşunun mânası, şüyû‘
ve istiğraktır; ve ondan hiçbir şey kalmaması, ancak onun ondan tenzih edilmiş olmasıdır; yani ben eğlence ve oyundan hiçbir şeyde değilim. Ve ikinci cümlede onun ma‘rife oluşu, çünkü zikredilmekle ma‘lûm hâle gelmiştir; sanki “ve o tür” dedi; ve “ve o benden değildir” demedi; çünkü sarih olan daha pekiştirici
ve daha beliğdir. Ve denildi: **الدد**’deki lâm, oyun cinsinin istiğrâkı içindir; yani oyun cinsinden (hiçbiri) benden değildir;
ister söylediğim olsun ister oyun ve eğlencenin türlerinden başkası olsun. Zemahşerî
birincisini seçti; dedi ki: cinsin tarifine olması güzel olmaz ve onun uyumundan çıkar; söz
iki cümledir; iki yerde de hazfedilmiş bir muzâf vardır; takdiri: “Ben **دَدٍ** ehli(nden) değilim ve **الدَّدُ** benim
meşguliyetlerimden değildir.” İbn el-A‘râbî: eğlence için “bu **دَدٌ**” ve “**دَداً**” ve “**دَيْدٌ**” ve “**دَيَدَانٌ**”
ve “**دَدَنٌ**” ve “**دَيْدَبُونٌ**” denir. İbn es-Sikkît: “Ben **دَداً**’dan değilim
ve **الدَّدَا** benden değildir”; “Ben bâtıldan değilim ve bâtıl benden değildir.” Ve Leys dedi ki: **دَدٌ**,
tarab için dişlerin gıcırdatılmasının hikâyesidir ve bunda parmakların vurulmasıdır; ve eğer vurulmamışsa,
koşudan sonra bir boş işte ise o **دَدٌ**’dür; et-Tırmâh dedi ki:
Onların göçenleri, kendileriyle birlikte
kuşluk âli, **دَدِ**’in şakalaşanlarından (gelen) bir **نَاشِطاً** olarak (yola) sapınca.

**النَّاشِطِ** ile, çekip çıkaran bir şevk kastetti. Leys dedi ki: ve bazısı ona şu beyti okuttu: “min
**دَاعِبٍ دَدِدِ**”; dedi ki: onu **الدّاعِبِ**’e sıfat yapınca, üçüncü bir **دال** ile onu genişletti; çünkü
sıfat, üç harf ve daha fazlası tamamlanmadıkça yerleşmez; böylece **دَدِدِ**, oynayan şakalaşanın sıfatı oldu. Dedi ki: ondan fiil türetmek istediklerinde,
**الدال**’ların çokluğundan dolayı ayrılmaz; bu yüzden صدر’ın iki harfi arasını bir hemze ile ayırırlar ve “**دَأْدَدَ** **يُدَأْدِدُ**
**دَأْدَدَةً**” derler; hemzeyi ancak, harflerin en kuvvetlisi olduğu için seçtiler; ve bunun benzeri de böyledir.
Ebû Amr: **الدَّادِي**; eğlenceye düşkün olan, ondan neredeyse ayrılmayan (kimsedir).
