# ددن (د-د-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AF%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - د - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَدَنُ: اللهو واللعب. قال عديّ:
أيُّها القلبُ تَعَلَّـلْ بـدَدَنْإنَّ هَمِّي في سَماعٍ وأَذَنْ
والدَدانُ: الرجل لا غَناءَ عنده. والدَدانُ: السيفُ الكَهامُ لا يمضي. والدَيْدَنُ: الدأب والعادة، وكذلك الدَيْدانُ. والدَيْدَبون: اللهو.

##### Türkçe

**الدَدَنُ**: eğlence ve oyun. Adî dedi ki:
Ey kalp, **دَدَنْ** ile oyalan; benim kaygım bir işitmede ve bir izin vermededir.

**الدَدانُ**: yanında zenginlik bulunmayan adam. **الدَدانُ**: keskin olmayan, işlemeyen kılıç. **الدَيْدَنُ**: sebat ve âdet; aynı şekilde **الدَيْدانُ** da. **الدَيْدَبون**: eğlence.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الدال والنون
دن ، ند ، دوان ، ددن : ( مستعملة ) .
الدَّدَن : اللهْو واللَّعب .
ددن : ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : هو اللَّهْو ، والديْدَيون ، وهو دَدٌ ودَدَا ودَيْدٌ ودَيدَانٌ وَدَدَنٌ كلُّها لغات صحيحة .
وفي الحديث : ما أنا مِن دَدٍ ولا الدَّدُ مِني .
قال أبو عبيد : قال الأحمر : فيه لُغات ، يقال : اللَّهْو دَدٌ مثل يَدٍ ودَداً مثل قَفَّا وعَصاً ، ودَدَنٌ مِثل حَزَن ، وأَنشد :
أيّها القلبُ تَعلّقْ بِدَدَنْ
إن هَمِّي في سَماعٍ وَأَذَنْ
وقال الأعشى :
وكنتَ كَمَنْ قَضَى اللُّبَانَةَ من دِدِ
( دنّ ) : وقال : سَيْفٌ دَدَانٌ أي كَهام .
وقال الليث : الدَّنّ ما عَظُم من الرّواقيد ، والجميع الدِّنان ، وهو كهيئة الجُبِّ ، إلاّ أنَّه طويل مُستوِي الصَّنْعَة ، في أسفله كهيئة قَوْنَس البَيْضة .
أبو عبيد عن الأحمر : الأَدَنّ من النّاس : المُنحنِي الظَّهر .
وقال أبو الهيْثم : الأدَنُّ من الدوابّ الّذي يداه قصيرَتان وعُنْقُه قريبة من الأرض ، وأَنشد :
بَرَّحَ بالصِّينيّ طُول المَنّ
وسَيْرُ كلِّ راكبٍ أَدّنِّ
معترِضٍ مثل اعتراضِ الطُّنّ
وقال الراجز :
ولا دَنَنٌ فيهِ ولا إخْطاف
والإخطاف صِغَر الجَوف ، وهو شَرّ عيوب الخيل .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الأَدَنّ الّذي كأنّ صُلْبه دَنّ ، وأَنشد :
قد حَطَأت أُمُّ خيْثَمٍ بِأَدَنْ
بناتِىء الجبهة مَفْسُوء القَطَنْ
قال : والفَسَأُ : دُخُول الصُّلْب ، والفَقَأُ : خُروج الصَّدْر .
ويقال : دَنٌ وأَدْنَنٌ ودِنَّانٌ ودِنَنَةٌ .
وقال أبو زيد : الأدَنّ البعير المائل قُدُماً ، وفي يَدَيْه قِصَر ، وهو الدَّثَمُ ، والدَّنَن : اسمُ بلدٍ بعَينِه ، ومنه قول ابن مقبل :
يَثْنِينَ أَعْناق أُدْمٍ يَختَلِينَ بها
حَبَّ الأَراك وحَبَّ الضَّال مِن دَنَنْ
وفي الحديث : ( فأمَّا دَنْدَنَتُكَ ودَنْدَنَةُ مُعاذ فلا تُحْسِنها ) .
قال أبو عبيد : الدَّنْدَنة أن يتكلّم الرجلُ بالكلام تَسمَع نَغْمَته ولا تفهمه عنه لأنّه يُخفيه . والهَيْنَمَةُ نحوٌّ منها .
وقال شمر : طَنْطَن طَنْطَنة ودَنْدَن دَنْدَنةً بمعنًى واحد ، وأَنشد :
تُدَنْدِن مِثلَ دَنْدَنَة الذُّبابِ
وقال الليث : الدَّنين والدَّنْدَنة أصواتُ النَّحْل والزَّنَابير ، وأَنشد :
كَدَنْدَنَةِ النَّحْلِ في الخَشْرَمِ
أبو عبيد عن الأصمعي قال : إذا اسود اليَبِيسُ من القِدَم فهو الدِّنْدِن ، وأَنشدَ . مِثل الدِّنْدِن البَالِي :
وقال الليث : الدِّنْدِن أصولُ الشجر .
قلت : الدِّنْدِن ما فَسَّرَهُ الأصمعيّ وهو الدَّرِين .
أبو تراب : أَدَنّ الرّجُل بالمَكان إدْنانا وأَبَنَّ ابْناناً إذا أقام ، ومِثلُه ممَّا يعاقِب فيه الدال والباء ، انْبَرَى وانْدَرَى بمعنًى واحد .
ند : قال ابن المظفَّر : النَّدُّ ضَرْبٌ من
الدُّخْنَةِ .
وروَى أبو يَعْلَى عن الأصمعيِّ عن أبي عمرو بن العَلاء .
ويقال للعنْبرِ : النَّدّ ، وللبَقَّم : العَنْدَمُ ولِلْمِسك : العتيقُ .
ويقال : نَدَّ البعيرُ يَنِدّ نُدوداً إذا شَرَد .
وقال الله جلّ وعزّ : ( عَلَيْكُمْ يَوْمَ ( ) التَّنَادِ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِّنَ ) ( غافر : 32 ، 33 ) القُرَّاء على تخفيف الدال من التَّنادِ ؛ وقرأَ الضّحاك وحدَه : ( يومَ التَّنادِّ ) بتشديد الدال .
وأخبَرَني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال : هو من نَدَّ البعير نِداداً أي شَرَد . قال : وقد يكون التَّنادِ بتخفيف الدال من نَدَّ فليَّنوا تشديد الدال وجَعلوا إحدى الدالين ياءً ، ثم حَذَفوا الياء ، كما قالوا : دِيوان ودِيباج ودِينار وقِيراط . والأصل دِوّان ودِبّاج وقِرّاط ودِنّار . والدليلُ على ذلك جمعُهم إيّاها على دَوَاوِين وقَرَارِيط ودَبابِيج ودَنانير ، قال : والدليل على صحّة قراءة من قرأ ( التّنادّ ) بتشديد الدال قولُه : ( التَّنَادِ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِّنَ ( .
أبو عبيد عن أبي زيد : نَدَّدْتُ بالرجلِ تَنْدِيداً ، وسمَّعْتُ به تسميعاً إذا أسمعتَه القبيحَ وشتمتَه .
شمِر عن الأخفش في قول الله جلّ وعزّ : ( مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَادًا ) ( البقرة : 165 ) . قال : النِّدّ الضِّدّ والشِّبْه . قال : وقوله : ( قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ ) ( الزمر : 8 ) أي أضْداداً وأَشْبَاهاً ، وفلانٌ نِدّ فلان ، ونَدِيدُه ونَدِيدَتُه أي مِثْلُه وشِبهُه ، وأنشدَ للَبيد :
كيلا يكونُ السَّنْدَرِيّ نَدِيدَتِي
وأجْعَلُ أَقْواماً عُمُوماً عَمَاعِما
وقال أبو الهيثم : يقال للرجل إذا خالفَكَ فأَرَدْتَ وَجْهاً تذهَبُ فيه ونازعك في ضدِّه : فلانٌ نِدِّي ونَدِيدِي للّذي يريد خلاف الوجه الذي تريد وهو يستقِلّ من ذلك بِمثل ما تَسْتَقِلُّ به .
وقال حسّان :
أتَهْجُوه ولستَ له بِنِدَ
فَشَرُّكما لخيرِكما الفِداءُ
أي لستَ له بمِثْلٍ في شيء من معانيه .
ويقال : نادَدْتُ فلاناً أي خالَفْتُه ، والتَّنْدِيدُ : رفْعُ الصَّوتِ ، وقال طرفة :
لِهجْسٍ خَفِيَ أو لصَوْتٍ مُنَدَّدِ
والصَّوتُ المندَّد المُبَالِغُ في النداء . ويقال : ذهب القوم ينادِيدَ وأَنادِيدَ إذا تفرقوا في كلّ وجه .
وقال ابن شُميل : يقال : فلانة نِدُّ فلانة ، وخَتَنُ فلانةَ وتِرْبُها ، ولا يقال : فلانةُ نِدُّ فُلانٍ ولا خَتَنُ فلان ، فَتُشَبِّهُها به .
قال : وأما قولُه :
قَضَى على الناس أمراً لا نِدَادَ له
عنهم وقد أَخَذَ الميثاقَ واعْتَقَدَا
فمعناه أنه لا يَندُّ عنهم ولا يَذهب .

##### Türkçe

باب **الدال** ve **النون**
**دن** ، **ند** ، **دوان** ، **ددن** : (kullanılan).
**الدَّدَن** : eğlence ve oyun.
**ددن** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi ki: O, eğlencedir; ve **الديْدَيون**; ve o **دَدٌ** ve **دَدَا** ve **دَيْدٌ** ve **دَيدَانٌ** ve **وَدَدَنٌ**; hepsi sahih lugatlardır.
Hadiste: “Ben **دَدٍ**’den değilim ve **الدَّدُ** benden değildir.”
Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Ahmer dedi: Onda lugatlar vardır; denir: eğlence **دَدٌ** (tıpkı **يَدٍ** gibi) ve **دَداً** (tıpkı **قَفَّا** ve **عَصاً** gibi), ve **دَدَنٌ** (tıpkı **حَزَن** gibi). Ve inşad etti:
أيّها القلبُ تَعلّقْ بِدَدَنْ
إن هَمِّي في سَماعٍ وَأَذَنْ
el-A‘şâ dedi:
وكنتَ كَمَنْ قَضَى اللُّبَانَةَ من دِدِ

(**دنّ**) : Ve dedi: **سَيْفٌ دَدَانٌ** yani körelmiş.
el-Leys dedi: **الدَّنّ** revâkîd’den (büyük küplerden) büyüyen şeydir; çoğulu **الدِّنان**’dır; ve o, **الجُبِّ** heyeti gibidir; ancak o uzun, yapımı düzgün; alt tarafında yumurtanın **قَوْنَس**’u heyeti gibi.
Ebû ‘Ubeyd, el-Ahmer’den: İnsanlardan **الأَدَنّ**: sırtı eğik olan.
Ebû’l-Heysem dedi: Dâbbeden **الأدَنُّ**: iki eli kısa olan ve boynu yere yakın olan; ve inşad etti:
بَرَّحَ بالصِّينيّ طُول المَنّ
وسَيْرُ كلِّ راكبٍ أَدّنِّ
معترِضٍ مثل اعتراضِ الطُّنّ
Ve râciz dedi:
ولا دَنَنٌ فيهِ ولا إخْطاف
Ve **الإخطاف** karın boşluğunun küçüklüğüdür; ve o, atların ayıplarının en kötüsüdür.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأَدَنّ** o kimsedir ki sanki omurgası **دَنّ**’dir; ve inşad etti:
قد حَطَأت أُمُّ خيْثَمٍ بِأَدَنْ
بناتِىء الجبهة مَفْسُوء القَطَنْ
Dedi ki: ve **الفَسَأُ**: omurganın içeri girmesidir; ve **الفَقَأُ**: göğsün dışarı çıkmasıdır.
Ve denir: **دَنٌ** ve **أَدْنَنٌ** ve **دِنَّانٌ** ve **دِنَنَةٌ**.
Ebû Zeyd dedi: **الأدَنّ** öne doğru meyilli deve; ve iki elinde kısalık vardır; ve o **الدَّثَمُ**’dur. Ve **الدَّنَن**: bizzat belirli bir beldenin adıdır; ve ondan İbn Mukbil’in sözü:
يَثْنِينَ أَعْناق أُدْمٍ يَختَلِينَ بها
حَبَّ الأَراك وحَبَّ الضَّال مِن دَنَنْ
Hadiste: “Ama senin **دَنْدَنَتُكَ**’n ve Mu‘âz’ın **دَنْدَنَةُ**’si, onu iyi yapmazsın.”
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الدَّنْدَنة** erkeğin bir sözle konuşmasıdır; onun nağmesini işitirsin, fakat ondan onu anlamazsın; çünkü onu gizler. Ve **الهَيْنَمَةُ** ona benzer bir türdür.
Şemmer dedi: **طَنْطَن** **طَنْطَنة** ve **دَنْدَن** **دَنْدَنةً** tek bir anlamdadır; ve inşad etti:
تُدَنْدِن مِثلَ دَنْدَنَة الذُّبابِ
el-Leys dedi: **الدَّنين** ve **الدَّنْدَنة** arıların ve eşekarılarının sesleridir; ve inşad etti:
كَدَنْدَنَةِ النَّحْلِ في الخَشْرَمِ
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi ki: Kuruluk eskilikten karardığında o **الدِّنْدِن**’dir; ve inşad etti: **مِثل الدِّنْدِن البَالِي**:
el-Leys dedi: **الدِّنْدِن** ağaçların kökleridir.
Dedim: **الدِّنْدِن** el-Asma‘î’nin tefsir ettiği şeydir; ve o **الدَّرِين**’dir.
Ebû Turâb: Adam mekânda ikamet ettiğinde **أَدَنّ** adam mekânda **إدْنانا** ve **أَبَنَّ** **ابْناناً**; ve onun benzeri, içinde **الدال** ile **الباء**’nin birbirinin yerine geçtiği şeylerdendir: **انْبَرَى** ve **انْدَرَى** tek bir anlamdadır.

**ند** : İbnü’l-Muzaffar dedi: **النَّدُّ** **الدُّخْنَةِ**’den bir türdür.
Ebû Ya‘lâ, el-Asma‘î’den, Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’dan rivayet etti.
Ve **العنْبر** için denir: **النَّدّ**; ve **البَقَّم** için: **العَنْدَمُ**; ve misk için: **العتيقُ**.
Ve denir: **نَدَّ** deve **يَنِدّ** **نُدوداً**; kaçıp uzaklaştığında.
Allah, celîl ve azîz, dedi: “( عَلَيْكُمْ يَوْمَ ( ) التَّنَادِ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِّنَ ) (غافر: 32، 33)” kurrâ, **التَّنادِ**’de **الدال**’ı hafifletme üzere; ve ed-Dahhâk tek başına okudu: “( يومَ **التَّنادِّ** )” **الدال**’ı şeddeli.
el-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o dedi: O, **نَدَّ** deve **نِداداً**’dan, yani kaçıp uzaklaştı. Dedi: Ve **التَّنادِ** **الدال**’ın hafifletilmesiyle **نَدَّ**’dan olabilir; böylece **الدال**’ın şeddesini yumuşattılar ve iki **الدال**’dan birini **ياءً** yaptılar, sonra **الياء**’yı sildiler; tıpkı dedikleri gibi: **دِيوان** ve **دِيباج** ve **دِينار** ve **قِيراط**. Asıl ise **دِوّان** ve **دِبّاج** ve **قِرّاط** ve **دِنّار**. Bunun delili, onları **دَوَاوِين** ve **قَرَارِيط** ve **دَبابِيج** ve **دَنانير** üzere cem‘ etmeleridir. Dedi: **الدال**’ı şeddeli okuyanın kıraatinin sahihliğine delil, onun sözü: “( **التَّنَادِ** يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِّنَ ( )”.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Adam hakkında **نَدَّدْتُ** **بالرجلِ** **تَنْدِيداً** ve **سمَّعْتُ** onunla **تسميعاً**; ona çirkini işittirdiğinde ve ona sövdüğünde.
Şemir, el-Ahfeş’ten, Allah’ın celîl ve azîz sözü hakkında: “( مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ **أَندَادًا** ) (البقرة: 165)”. Dedi: **النِّدّ** zıttır ve benzer. Dedi: Ve onun sözü: “( قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ ) (الزمر: 8)” yani zıtlar ve benzerler. Ve falan, falanın **نِدّ**’idir; ve onun **نَدِيدُه**’u ve **نَدِيدَتُه**’u, yani onun misli ve benzeri. Ve Lebîd’e ait olarak inşad etti:
كيلا يكونُ السَّنْدَرِيّ نَدِيدَتِي
وأجْعَلُ أَقْواماً عُمُوماً عَمَاعِما
Ebû’l-Heysem dedi: Adam sana muhalefet ettiğinde ve sen gitmek istediğin bir yön murad ettiğinde ve o seni onun zıddında çekiştirdiğinde denir: falan benim **نِدِّي**’m ve **نَدِيدِي**’mdir; senin istediğin yönün hilafını isteyen kimse için; ve o, bundan senin istiklâl ettiğin gibi bir misliyle istiklâl eder.
Hassân dedi:
أتَهْجُوه ولستَ له بِنِدَ
فَشَرُّكما لخيرِكما الفِداءُ
Yani, onun manalarının hiçbirinde ona bir misil değilsin.
Ve denir: **نادَدْتُ** falanı, yani ona muhalefet ettim. Ve **التَّنْدِيدُ**: sesin yükseltilmesidir. Ve Tarafe dedi:
لِهجْسٍ خَفِيَ أو لصَوْتٍ مُنَدَّدِ
Ve **الصَّوتُ المندَّد** çağrıda mübalağa eden sestir. Ve denir: Kavim her yöne dağıldıklarında **ينادِيدَ** ve **أَنادِيدَ** üzere gittiler.
İbn Şümeyl dedi: Denir: falanca kadın, falanca kadının **نِدُّ**’üdür; ve onun **خَتَنُ**’udur ve onun **تِرْبُ**’udur. Ve denmez: falanca kadın, falan erkeğin **نِدُّ**’üdür ve falanın **خَتَنُ**’udur; böylece onu ona benzetmiş olursun.
Dedi: Ama onun sözü:
قَضَى على الناس أمراً لا نِدَادَ له
عنهم وقد أَخَذَ الميثاقَ واعْتَقَدَا
Bunun manası: onlardan **يَندُّ** etmez ve gitmez.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والدال وما يثلثهما)
(ددن) الدال والدال والنون كلمتان: إحداهما اللَّهو واللَّعب، يقال دَدَنٌ ودَدٌ(1). قال:‏
أيُّها القلب تعلَّلْ بدَدَنْ *** إنّ هَمِّي في سَماعٍ وأَذَنْ(2)‏
ومن هذا اشتُقَّ السَّيف الدَّدَانُ؛ لأنّه ضعيفٌ، كأنه ليس بِحادٍّ في مَضائه. والكلمة الأخرى: الدَّيْدَنُ: العادَة.‏
والله أعلم.‏
-------------------------------------------------
(1) ودداً أيضاً كما سبق مادة (دد) ص 226.‏
(2) البيت لعدي بن زيد، كما سبق في حواشي (دد) ص266.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** و**الدال** ve ikisini üçleyen şey)
(**ددن**) **الدال** ve**الدال** ve**النون** iki kelimedir: ikisinden biri eğlence ve oyundur; denir: **دَدَنٌ** ve**دَدٌ**(1). Dedi ki:‏
Ey kalp, **دَدَنْ** ile oyalan *** çünkü benim kaygım bir dinleyişte ve bir izin veriştedir(2)‏
Bundan **السَّيف الدَّدَانُ** türetilmiştir; çünkü o zayıftır; sanki keskin değildir, kesip geçişinde. Diğer kelime: **الدَّيْدَنُ**: âdettir.‏
Allah daha iyi bilir.‏
-------------------------------------------------
(1) Ve**دَدًا** da, daha önce (**)دد(** maddesi s. 226’da geçtiği gibi.‏
(2) Beyit, Adî b. Zeyd’indir; daha önce (**)دد(**’nin haşiyelerinde s.266’da geçtiği gibi.‏
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د د ن
ديدنه أن يفعل كذا أي عادته‏.‏
وسيف ددان‏:‏ كهام‏.‏

##### Türkçe

د د ن
**ديدنه**: “şunu yapması” yani onun âdeti.
Ve **سيف ددان**: **كهام** gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّدانُ من السيوف: نحو الكَهامِ. وقال ثعلب: هو الذي يُقْطَع به الشجر، وهذا عند غيره إنما هو المِعْضَد. وسيف كَهَامٌ ودَدَانٌ بمعنى واحد: لا يَمْضِي؛ وأَنشد ابن بري لطُفَيْل:
لو كنتَ سَيْفاً كان أَثْرُك جُعْرةً،
وكنتَ دَدَاناً لا يُغَيِّرك الصَّقلُ.
والدَّدَانُ: الرجُل الذي لا غَنَاءَ عنده، ونسب ابن برّيّ هذا القول للفراء قال: لم يَجِئ ما عينه وفاؤُه من موضع واحد من غير فصل إلاَّ دَدَن وددان، قال: وذكر غيره البَبْر، وقيل: البَبْر أَعجميّ، وقيل: عربي وافق الأَعجمي، وقد جاء مع الفصل نحو كَوْكَب وسَوْسَن ودَيْدَن وسَيْسَبان، والدَّدَن والدَّدُ محذوف من الدَّدَن، والدَّدا محوَّل عن الدَّدَن، والدَّيْدَن كله
(* قوله «والديدان كله إلخ» كذا بالأصل مضبوطاً، وفي
القاموس: الديدان، محركة). اللَّهْو واللعب، اعْتَقَبت النونُ وحرفُ العلة على هذه اللفظة لاماً كما اعتقبت الهاء والواو في سنة لاماً وكما اعتقبت في عِضاه؛ قال ابن الأَعرابي: هو اللهو. والدَّيْدَبُون، وهو ددٌ ودَداً ودَيْدٌ ودَيَدانٌ ودَدَنٌ كلها لغاتٌ
صحيحة. وفي الحديث عن النبي، صلى الله عليه وسلم: ما أَنا من ددٍ ولا الدَّدُ منِّي، وفي رواية: ما أَنا من دَداً ولا دَداً منِّي؛ قال ابن الأَثير في تفسير الحديث: الدَّدُ اللهو واللعب، وهي محذوفة اللام، وقد استعملت مُتَمَّمَة على ضربين: دَداً كنَدىً، ودَدَن كبَدَن، قال: ولا يخلو المحذوف من أَن يكون ياءَ كقولهم يد في يَدْيٍ، أَو نوناً كقولهم لَدُ في لَدُنْ، ومعنى تنكير الدَّدَ في الأُولى الشِّياعُ والاستغراقُ، وأَن لا يبقى شيءٌ منه إِلاّ وهو منزَّه عنه أَي ما أَنا في شيءٍ من اللهو واللعب، وتعريفُه في الجملة الثانية لأَنه صار معهوداً بالذكر كأَنه قال: ولا ذلك النوعُ منِّي، وإنما لم يقُل ولا هو منِّي لأَنَّ الصريح آكَدُ وأَبلغ، وقيل: اللام في الدَّدِ لاستغراق جنس اللعب أَي ولا جنس اللعب مني، سواءً كان الذي قلته أَو غيرَه من أَنواع اللهوِ واللعب، قال: واختار الزمخشري الأَول وقال: ليس يَحْسُن أَن يكون لتعريف الجنس ويخرج عن التئامه، والكلام جملتان، وفي الموضعين مضاف محذوف تقديره: ما أَنا من أَهلِ دَدٍ ولا الدَّدُ من أَشغالي، وقال الأَحمر: فيه ثلاث لغات، يقال للهو ددٌ مثل يد، ودَداً مثل قفاً وعصاً، ودَدَنٌ مثل حَزَن؛ وأَنشد لعديّ: أَيُّها القَلْبُ تَعَلَّلْ بدَدَنْ،
إنَّ هَمِّي في سَماعٍ وأَذَنْ.
وقال الأَعشى:
أَتَرْحَلُ من لَيْلَى، ولَمَّا تَزوّدِ،
وكنتَ كَمَنْ قَضى اللُّبانةَ من دَدِ.
ورأَيت بخط الشَّيخ رضي الدين الشَّاطبي اللغوي، رحمه الله، في بعض الأُصول: دَدّ، بتشديد الدال، قال: وهو نادر ذكره أَبو عمر المطرّزي؛ قال أَبو محمد بن السيد: ولا أَعلم أَحداً حكاه غيره، قال أَبو علي: ونظيرَ دَدَنٍ ودَداً ودَدٍ في استعمال اللام تارة نوناً، وتارة حرف علة، وتارة محذوفة لدُنْ ولَداً ولَدُ، كلُّ ذلك يقال؛ وقال الأَزهري في ترجمة دعب: قال الطرمَّاح:
واستَطْرَقَتْ ظُعْنُهمْ. لمَّا احزأَلَّ بِهِمْ،
مع الضُّحَى، ناشِطٌ من داعِبات دَدِ
(* قوله« مع الضحى ناشط» كذا بالأصل، وفي القاموس في مادَّة ددد: آل الضحى ناشط قال: يعني اللَّواتي يَمْزَحْن ويَلْعَبْن ويُدأْدِدْن بأَصابعهنَّ والدَّدُ: هو الضرْب بالأصابع في اللعب، ومنهم من يروي هذا البيتَ: من داعِبٍ دَدِدِ
يجعله نعتاً للداعب ويَكْسَعُه بدال أُخرى لِيَتِمّ النعت، لأنَّ النَّعت لا يتمكن حتى يصير ثلاثة أَحرف، فإِذا اشْتقوا منه فعلاً أَدخلوا بين الأُوليين همزة لئلا تتوالى الدالات فتثقل فيقولون: دأْدَدَ يُدَأْدِدُ دأْددة؛ قال: وعلى قياسه قول رؤبة:
يَعُدّ زأْراً وهَدِيراً زَغْدَبا،
بَعْبَعَة مَرّاً، ومَرّاٍ بَأْبَبَا
(* قوله« يعد» كذا بالأَصل مضبوطاً، والذي في شرح القاموس في مادة زغدب ونسبه للعجاج: يمد زأراً) وإنما حكى خرساً شبه ببب فلم يستقم في التصريف إلأَ كذلك
(* قوله: وإنما حكى إلخ هكذا في الأصل، والكلام غامض ولعل فيه سقطاً) وقال آخر يصف فحلاً:
يَسوقُها أَعْيَسُ هدَّارٌ بببْ،
إذا دَعاها أَقْبَلَتْ لا تَتَّئِبْ.
والدَّيْدنُ: الدأْب والعادة، وهي الدَّيْدانُ؛ عن ابن جني؛ قال الراجز: ولا يَزال عندَهُمْ خَفَّانُهُ،
دَيْدانُهُمْ ذاك، وذا دَيْدانُهُ.
والدَّيْدَبُون: اللهو؛ قال ابن أَحمر:
خَلُّوا طَريقَ الدَّيْدَبُونِ، فَقَدْ
فات الصِّبا، وتَفاوَتَ البُجْر.
وفي النهاية: وفي الحديث خَرَجْت ليلة أَطُوف فإِذا أَنا بامرأَة تقول كذا وكذا، ثم عُدْتُ فوجدتُها ودَيْدانُها أَن تقولَ ذلك؛ الدَّيْدانُ والدَّيْدَنُ والدِّين: العادة، تقول: ما زال ذلك دَيدَنَه ودَيدَانه ودِينَه ودأْبَه وعادَتَه وسَدَمه وهِجِّيرَه وهِجِّيراه واهْجِيراه ودُرابَتَه، قال: وهذا غريب؛ قال ابن بري: ودد اسم رجل؛ قال: ما لِدَدٍ ما لِدَدٍ ما لَهْ.

##### Türkçe

**الدَّدانُ** kılıçlardan: **الكَهامِ** gibidir. Sa‘leb dedi: O, onunla ağaç kesilen şeydir; bu ise başkasının yanında ancak **المِعْضَد**’dır. Ve **كَهَامٌ** ve **دَدَانٌ** kılıcı bir mânâdadır: ilerlemez (kesmez); İbn Berrî, Tufeyl’den şu beyti okudu:

لو كنتَ سَيْفاً كان أَثْرُك جُعْرةً،
وكنتَ دَدَاناً لا يُغَيِّرك الصَّقلُ.

Ve **الدَّدَانُ**: yanında fayda olmayan adamdır. İbn Berrî bu sözü Ferrâ’ya nisbet etti; dedi: Gözü ve lâmı (aslî harfi) bir yerden, fasıla olmaksızın gelmiş olan şeyden **دَدَن** ve **وددان**’dan başka gelmedi; dedi: Başkası **البَبْر**’i zikretti; ve denildi: **البَبْر** Acemcedir; ve denildi: Arapçadır, Acemceye uygun düşmüştür. Ve fasıla ile birlikte **كَوْكَب** ve **سَوْسَن** ve **دَيْدَن** ve **سَيْسَبان** gibi gelmiştir. Ve **الدَّدَن** ve **الدَّدُ**, **الدَّدَن**’den hazfedilmiş olandır; ve **الدَّدا**, **الدَّدَن**’den dönüştürülmüştür; ve **الدَّيْدَن**’in hepsi
(* «والديدان كله إلخ» sözü: asılda böylece ضبط edilmiş; ve **القاموس**’ta: **الديدان**، harekeli). eğlence ve oyundur. Bu lafızda lâm olarak **النون** ile illet harfi birbirini takip etti; tıpkı **سنة**’de lâm olarak **الهاء** ile **الواو**’nun birbirini takip etmesi gibi ve tıpkı **عِضاه**’da birbirini takip etmesi gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, eğlencedir. Ve **الدَّيْدَبُون**; o da **ددٌ** ve **دَداً** ve **دَيْدٌ** ve **دَيَدانٌ** ve **دَدَنٌ**; hepsi sahih lugatlardır.

Hadiste Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم: “Ben **ددٍ**’den değilim ve **الدَّدُ** benden değildir”; bir rivayette: “Ben **دَداً**’dan değilim ve **دَداً** benden değildir.” İbnü’l-Esîr hadisin tefsirinde dedi: **الدَّدُ** eğlence ve oyundur; o, lâmı hazfedilmiş olandır. Ve tamamlanmış olarak iki tarz üzere kullanılmıştır: **دَداً** **نَدىً** gibi, ve **دَدَن** **بَدَن** gibi. Dedi: Hazfedilen, ya **ياء** olur; onların “**يد**” demeleri gibi, **يَدْيٍ**’de; yahut **نون** olur; onların “**لَدُ**” demeleri gibi, **لَدُنْ**’da. Birincide **الدَّدَ**’ın nekre oluşunun mânâsı yaygınlık ve kuşatıcılıktır; ve ondan hiçbir şey kalmaması, ancak ondan tenzih edilmiş olmasıdır; yani ben eğlence ve oyundan hiçbir şeyde değilim. İkinci cümlede onun marife oluşu ise, zikredilmekle artık bilinir hâle gelmiş olmasındandır; sanki “ve o tür benden değildir” demiş gibidir. “Ve o benden değildir” demedi; çünkü sarih olan daha pekiştirici ve daha beliğdir. Ve denildi: **الدَّدِ**’deki lâm, oyun cinsinin istigrakı içindir; yani oyun cinsi benden değildir; söylediğin olsun yahut eğlence ve oyunun türlerinden başka bir şey olsun. Dedi: Zemahşerî birincisini seçti ve dedi: Cinsin tarifine olması güzel olmaz ve onun uyumundan çıkar; söz iki cümledir. Ve iki yerde de hazfedilmiş bir muzaf vardır; takdiri: “Ben **دَدٍ** ehli değilim ve **الدَّدُ** işlerimden değildir.” Ve Ahmer dedi: Onda üç lugat vardır; eğlenceye **ددٌ** denir, **يد** gibi; ve **دَداً** denir, **قفاً** ve **عصاً** gibi; ve **دَدَنٌ** denir, **حَزَن** gibi. Adî’den şu beyti okudu:

أَيُّها القَلْبُ تَعَلَّلْ بدَدَنْ،
إنَّ هَمِّي في سَماعٍ وأَذَنْ.

A‘şâ dedi:

أَتَرْحَلُ من لَيْلَى، ولَمَّا تَزوّدِ،
وكنتَ كَمَنْ قَضى اللُّبانةَ من دَدِ.

Şeyh Rıdâüddîn eş-Şâtıbî el-lugavî’nin, رحمه الله, hattıyla bazı asıllarda gördüm: **دَدّ**; **الدال**’ın şeddeli oluşuyla. Dedi: O nadirdir; Ebû Ömer el-Mutarrizî onu zikretti. Ebû Muhammed b. es-Seyyid dedi: Ondan başkasının rivayet ettiğini bilmem. Ebû Ali dedi: **دَدَنٍ** ve **دَداً** ve **دَدٍ**’in, lâmın kullanılışında bazen **نون** olması, bazen illet harfi olması, bazen de hazfedilmiş olması bakımından benzeri **لَدُنْ** ve **لَداً** ve **لَدُ**’dur; bütün bunlar söylenir. Ezherî, **دعب** maddesinde dedi: Tırimmâh dedi:

واستَطْرَقَتْ ظُعْنُهمْ. لمَّا احزأَلَّ بِهِمْ،
مع الضُّحَى، ناشِطٌ من داعِبات دَدِ

(* «مع الضحى ناشط» sözü: asılda böyle; ve **القاموس**’ta **ددد** maddesinde: **آل الضحى ناشط**; dedi: yani şakalaşan ve oynayan ve parmaklarıyla **يُدأْدِدْن** edenler; ve **الدَّدُ**: oyunda parmaklarla vurmadır. Ve onlardan kimisi bu beyti şöyle rivayet eder:
من داعِبٍ دَدِدِ
onu **الداعب**’a sıfat yapar ve sıfat tamamlansın diye onu başka bir **الدال** ile çoğaltır; çünkü sıfat, üç harf oluncaya kadar yerleşmez. Ondan fiil türettiklerinde, **الدالات** ard arda gelmesin de ağırlaşmasın diye ilk ikisinin arasına bir hemze sokarlar; derler: **دأْدَدَ** **يُدَأْدِدُ** **دأْددة**. Dedi: Onun kıyasına göre Ru’be’nin sözü:

يَعُدّ زأْراً وهَدِيراً زَغْدَبا،
بَعْبَعَة مَرّاً، ومَرّاٍ بَأْبَبَا

(* «يعد» sözü: asılda böylece ضبط edilmiş; ve **القاموس** şerhinde **زغدب** maddesinde, onu A‘câc’a nisbet ederek: **يمد زأْراً**). O ancak **خرساً**’ı **ببب**’e benzeterek nakletti; tasrifte ancak böylece düzgün oldu
(* “O ancak nakletti…” sözü: asılda böyle; söz kapalıdır; belki onda düşme vardır). Ve bir başkası bir aygırı vasfederek dedi:

يَسوقُها أَعْيَسُ هدَّارٌ بببْ،
إذا دَعاها أَقْبَلَتْ لا تَتَّئِبْ.

Ve **الدَّيْدنُ**: sebat ve âdettir; o **الدَّيْدانُ**’dır; İbn Cinnî’den. Recez söyleyen dedi:

ولا يَزال عندَهُمْ خَفَّانُهُ،
دَيْدانُهُمْ ذاك، وذا دَيْدانُهُ.

Ve **الدَّيْدَبُون**: eğlencedir; İbn Ahmer dedi:

خَلُّوا طَريقَ الدَّيْدَبُونِ، فَقَدْ
فات الصِّبا، وتَفاوَتَ البُجْر.

Ve **النهاية**’de: Hadiste: “Bir gece çıktım, tavaf ediyordum; bir de baktım ki bir kadın şöyle şöyle diyor; sonra döndüm, onu buldum ve onun **ودَيْدانُها**’sı (âdeti) bunu söylemekti.” **الدَّيْدانُ** ve **الدَّيْدَنُ** ve **الدِّين**: âdettir. Dersin: O, onun **دَيدَنَه**’i ve **دَيدَانه**’i ve **دِينَه**’i ve sebatı ve âdeti ve **سَدَمه**’i ve **هِجِّيرَه**’i ve **هِجِّيراه**’ı ve **اهْجِيراه**’ı ve **دُرابَتَه**’idir. Dedi: Bu gariptir. İbn Berrî dedi: **ودد** bir adam adıdır; dedi:

ما لِدَدٍ ما لِدَدٍ ما لَهْ.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د د ن * * الدَّيْدَنُ * الدأب والعادة

##### Türkçe

* د د ن * * **الدَّيْدَنُ** * çaba ve âdet.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الدَّدَنُ ، محرَّكةً : اللَّهْوُ واللَّعِبُ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لعديّ :
أَيُّها القَلْبُ تَعَلَّلْ *!بدَدَنْ إنَّ هَمِّي في سَماعٍ وأَذَنْ ( كالدَّدِ ) ، كاليَدِ .
ووُجِدَ بخطِّ الرضيِّ الشَّاطِبيِّ اللُّغويِّ في بعضِ الأُصُولِ ، " دَدٌّ " بتَشْديدِ الدَّال ، قالَ : وهو نادِرٌ وذَكَرَه أَبو عُمَر الُمطَرِزُ .
قالَ أَبو محمدِ بنُ السَّيِّد : ولا أعْلَمُ أَحداً حَكَاه غيرُه .
( والدَّدَا ) ، كقَفاً وعَصاً ، ( والدَّيْدِ ) كالأَيْدِ ( *!والدَّيَدَانِ ، محرَّكةً ) ؛ قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : كُلُّها لُغاتٌ صَحِيحَةً .
قالَ أَبو عليَ : ونَظِيرُ دَدَنٍ ودَداً ودَدٍ في اسْتِعْمالِ اللامِ تارَةً نوناً ، وتارَةً حَرْفَ عِلَّةٍ ، وتارَةً محْذُوفَةً لدُنْ ولَداً ولَدُ ، كلُّ ذلِكَ يقالُ . ويقالُ : الدَّدُ مَحْذوفٌ مِن الدَّدَنِ ، والدَّدا محوَّلٌ مِن الدَّدَنِ .
وفي الحدِيثِ : ( ما أَنا مِن ددٍ ولا الدَّدُ منِّي ) ؛ وفي رِوايَةٍ : ( ما أَنا مِن دَدًّا ولا دَدّاً منِّي ) ، أَي ما أَنا مِن أَهْلِ دَدٍ ولا الدَّد مِن أَشْغالي ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِيُّ في ترْجَمَةِ دعب للطِّرمَّاح :
واسْتَطْرَقَتْ ظُعْنُهم لمَّا احْزَأَلَّ بِهِمْمع الضُّحَى ناشِطٌ من داعِبات دَدِويُرْوى : من داعِبٍ دَدِدِ ؛ يَجْعلُه نعْتاً للدَّاعبِ ويَكْسَعُه بدالٍ أُخْرى ليَتِمَّ النَّعْتُ .
( *!والدَّدانُ ، كسَحابٍ : مَنْ لا غَناءَ عنْدَه ) ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
ونَسَبَ ابنُ بَرِّي هذا القوْلَ للفرَّاءِ ، ولم يَجِىءْ ما عَيْنُه وفاؤُه مِنْ موْضِع واحِدٍ مِن

غيْرِ فَصْل إلاَّ *!دَدَن *!وددان ، قالَ : وذَكَرَ غيْرُه البَبْر ، وقيلَ : البَبْر أَعْجمِيٌّ ، وقيلَ : عَرَبيٌّ وافَقَ الأَعْجمِيّ ، وقد جاءَ معَ الفَصْل نَحْو كَوْكَبٍ وسَوْسَنٍ *!ودَيْدَن وسَيْسَبانٍ .
( و ) *!الدَّدَانُ : ( السَّيْفُ الكَهامُ ) ، وهو الذي لا يَمْضِي ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للطُّفَيْلِ :
لو كنتَ سَيْفاً كان أَثْرُك جُعْرةً وكنتَ *!دَدَاناً لا يُغَيِّركَ الصَّقلُ ( و ) قيلَ : الدَّدانُ مِن السُّيوفِ : ( القَطَّاعُ ) ، فهو ( ضِدٌّ ) .
قلْتُ : الذي قالَهُ ثَعْلَبُ : إنَّ الدَّدانَ مِن السُّيوفِ الذي يُقْطَعُ به الشَّجَرُ ، وهذا عنْدَ غيرِه ، وإنَّما هو المِعْضَدُ ، ولا يَخْفى أنّ كَوْنَهُ يُقْطَع به الشَّجَر لا يَبْلغُ أن يكونَ ضِدّ الكَهَام ، فإنَّ الذي لا يمضِي في ضَرِيبَتِه قد يُقْطَع به الشَّجَر ، فتأَمَّل .
( *!والدَّيْدَنُ *!والدَّيْدانُ *!والدَّيْدَدانُ : العادةُ ) والدَّأْبُ ، الثانِيَةُ عن ابنِ جِنِّي ؛ وأَنْشَدَ للرَّاجزِ :
ولا تَزال عندَهُمْ حَفَّانُهُدَيْدانُهُمْ ذاك وذا *!دَيْدانُهُ وأَوْرَدَه الجَوْهرِيَّ أَيْضاً .
( والدّيْدَبُونُ ) : اللّهْوُ .
وقيلَ : الباطِلُ ، وقد ذُكِرَ ( في الباء ) في دَيْدَب ، ( ووهِمَ الجوهرِيُّ في ذِكْرِهِ هنا ) .
قلْتُ : وذَكَرَه ابنُ بَرِّي في دَبَنَ ، وأَشَرْنا إلى توجيهِهِ هناك ، وكذا في حرْفِ الفاءِ فرَاجِعْه . والمصنِّفُ ، رَحِمَه الّلهُ تعالَى تَبِعَ الصَّاغانيَّ في ذِكْرِهِ في الباءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

*!الدَّيْدونُ : اللَّهْوُ : وأَيْضاً العادَةُ .
*!والدِّيدنُ ، بالكسْرِ : لُغَةٌ في الفتْحِ بمعْنَى العادَةِ ، هكذا أَوْرَدَه الخَوارِزميُّ ، ونَقَلَه الوَاحِدِيُّ ، رَحِمَه الّلهُ تعالَى ، في شرْحِ دِيوانِ المُتَنَبِّي .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
(

##### Türkçe

: ( **الدَّدَنُ** ، harekeli olarak: eğlence ve oyun ) ؛ ve el-Cevherî, Adî’ye ait olarak inşâd etti:
Ey kalp, oyalan * **بدَدَنْ**; çünkü benim kaygım bir dinleme ve bir izin içindedir ( **كالدَّدِ** ) ، el gibi.
Ve bazı asıllarda, lugavî er-Radî eş-Şâtıbî’nin hattıyla “ **دَدٌّ** ”, **الدَّال**’ın şeddelenmesiyle, bulunmuştur; dedi ki: ve o nâdirdir; ve Ebû Ömer el-Mutarriz onu zikretti.
Ebû Muhammed b. es-Seyyid dedi ki: ve ondan başkasının onu naklettiğini bilmem.
( **والدَّدَا** ) ، **قَفاً** ve **عَصاً** gibi, ( **والدَّيْدِ** ) **الأَيْدِ** gibi ( **والدَّيَدَانِ** ، harekeli olarak ) ؛ İbnü’l-A‘râbî dedi ki: hepsi sahih lügatlerdir.
Ebû Ali dedi ki: ve **دَدَنٍ** ve **دَداً** ve **دَدٍ**’in, **اللام**’ı bazen **نون** olarak, bazen illet harfi olarak, bazen de hazfedilmiş olarak kullanmadaki benzeri, **لَدُنْ** ve **لَداً** ve **لَدُ**’dur; bütün bunlar söylenir. Ve denir ki: **الدَّدُ** **الدَّدَنِ**’den hazfedilmiştir; ve **الدَّدا** **الدَّدَنِ**’den dönüştürülmüştür.
Ve hadiste: ( Ben **ددٍ**’den değilim ve **الدَّدُ** benden değildir ) ؛ ve bir rivayette: ( Ben **دَدًّا**’dan değilim ve **دَدّاً** benden değildir ) ، yani ben **دَدٍ** ehli değilim ve **الدَّد** benim meşguliyetlerimden değildir; ve el-Ezherî, **دعب** tercümesinde et-Tırimmâh’a ait olarak inşâd etti:
Ve onların göçenleri, kuşluk vakti onlarla birlikte, **دَدِ**’den şakalaşanlardan bir çevik (kimse) ile, ona (iş) ağırlaşınca, (yol) açtı.
Şöyle rivayet olunur: **من داعِبٍ دَدِدِ**؛ onu şakalaşanın sıfatı yapar ve sıfat tamamlansın diye onu başka bir **دال** ile ikiler.
( **والدَّدانُ** ، **سَحابٍ** gibi: yanında zenginlik bulunmayan kimse ) ؛ onu el-Cevherî nakletti.
İbn Berrî bu sözü el-Ferrâ’ya nisbet etti; ve **دَدَن** ve **وددان** dışında, fasıl olmaksızın, gözü ve **فاء**’sı tek bir yerden gelen (bir kelime) gelmemiştir; dedi ki: ve başkası **البَبْر**’i zikretti; ve denildi ki: **البَبْر** a‘cemîdir; ve denildi ki: Arabîdir, a‘cemîye muvafakat etmiştir; ve fasıl ile birlikte **كَوْكَبٍ** ve **سَوْسَنٍ** ve **دَيْدَن** ve **سَيْسَبانٍ** gibi (örnekler) gelmiştir.
( و ) **الدَّدَانُ** : ( kesmeyen kılıç ) ، ve o, kesmeyendir; ve İbn Berrî, et-Tufeyl’e ait olarak inşâd etti:
Eğer sen bir kılıç olsaydın, izin bir çukur olurdu; ve sen **دَدَاناً** olurdun, cilâ seni değiştirmezdi. ( و ) denildi ki: kılıçlardan **الدَّدانُ**: ( kesici )dir; o hâlde o ( zıddır ).
Dedim ki: Sa‘leb’in dediği: kılıçlardan **الدَّدانَ** ağaç kesilen (kılıç)tır; ve bu, başkasının yanında böyledir; hâlbuki o ancak **المِعْضَدُ**’dur; ve gizli değildir ki, onunla ağaç kesilmesi, **الكَهَام**’ın zıddı olma derecesine ulaşmaz; çünkü darbesinde kesmeyen (kılıç) ile ağaç kesilebilir; öyleyse düşün.
( **والدَّيْدَنُ** **والدَّيْدانُ** **والدَّيْدَدانُ** : âdet ) ve süreklilik; ikincisi İbn Cinnî’dendir; ve râcize ait olarak inşâd etti:
Ve onların yanında, onun iki yanı, onların **دَيْدانُهُمْ**’u, şu ve şu, onun **دَيْدانُهُ** olmaya devam eder.
Ve el-Cevherî onu da zikretti.
( **والدّيْدَبُونُ** ) : eğlence.
Ve denildi ki: bâtıl; ve **دَيْدَب**’de ( **في الباء** ) zikredilmiştir; ( ve el-Cevherî onu burada zikretmede yanılmıştır ).
Dedim ki: ve İbn Berrî onu **دَبَنَ**’da zikretti; ve orada onun yönlendirilmesine işaret ettik; ve كذلك **حرْفِ الفاءِ**’da, ona müracaat et. Ve musannif, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, onu **الباءِ**’da zikretmede es-Sâğânî’ye tâbi oldu.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

**الدَّيْدونُ** : eğlence: ve ayrıca âdet.
**والدِّيدنُ** ، kesre ile: fetha ile olanın, âdet mânâsında, bir lügatidir; el-Hârizmî onu böylece vârid kıldı; ve el-Vâhidî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, el-Mütenebbî Dîvânı şerhinde onu nakletti.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَدَنٌ
دَدَنٌ ددن (T, S, K) and دَدًا and دَدٌ; (T, K;) all mentioned by El-Ahmar; (T;) and compared by Aboo-' Alee, in respect of having the last radical letter sometimes ن and sometimes an infirm letter and sometimes elided, to لَدُنْ and لَدَا and لَدْ; the second like قَفًا and عَصًا, and the third like يَدٌ, (T, TA,) and by some written دَدٌّ, with teshdeed; (TA; [but it is there implied that this is of doubtful authority;]) and the second and third said by some to be formed from the first, by the change of ن into ا and by the elision of ن; (TA;) Diversion, sport, play, or such as is vain, or frivolous; (T, S, K;) as also دَيْدٌ, [which should be mentioned in art. ديد,] and ↓ دَيَدَانٌ, (IAar, T, K, [not دَيْدَانٌ as in Freytag's Lex., being followed in the K by the epithet مَحَرَّكَةٌ,]) and ↓ ديدون, (TA, [app. دَيْدُونٌ, of the measure فَيْعُولٌ, like تَيْقُورٌ,]) and ↓ دَيْدَبُونٌ, (IAar, T, S,) [mentioned also in the S in art. دبن,] by Sgh and in the K mentioned in art. ددب, and said in the K to be wrongly included by J in the present art. (TA.) دَدَنٌ and دَدَانٌ are the only words in which the first and second radical letters are the same, without an intervening letter, and both movent. (S.)

دَدَانٌ
دَدَانٌ ددان , applied to a sword, Blunt; (T, S, K;) that will not penetrate into the thing struck with it: (S:) and also sharp: thus bearing two contr. significations: (K:) or, accord. to Th, a sword with which trees are cut; called by others مِعْضَدٌ; and this is not necessarily the contr. of a blunt sword. (TA.) ― -b2- Also, applied to a man, [perhaps from the first of the significations mentioned above,] meaning لَاغَنَآءَ عِنْدَهُ [Not having, or not possessing, what suffices; or not profitable to any one]. (Fr, S, K.)

دَيْدَنٌ
دَيْدَنٌ ديدن (S, K) and ↓ دِيدَنٌ (TA on the authority of El-Khuwárezmee and El-Wáhidee) and ↓ دَيْدَانٌ (IJ, S, K) and ↓ ديدون [app. دَيْدُونٌ] (TA) and ↓ دَيْدَدَانٌ (K) A custom, manner, habit, or wont. (S, K, TA.)

دِيدَنٌ
دِيدَنٌ ديدن : see what next precedes.

دَيْدَانٌ
دَيْدَانٌ دود ديدان : see what next precedes.

دَيَدَانٌ
دَيَدَانٌ دود ديدان : see دَدَنٌ.

ديدون
ديدون ديدون [app. دَيْدُونٌ]: see دَدَنٌ: ― -b2- and دَيْدَنٌ.

دَيْدَبُونٌ
دَيْدَبُونٌ ديدبون : see دَدَنٌ.

دَيْدَدَانٌ
دَيْدَدَانٌ ديددان : see دَيْدَنٌ.

##### Türkçe

**دَدَنٌ**
**دَدَنٌ** دdn (T, S, K) ve **دَدًا** ve **دَدٌ**; (T, K;) bunların hepsi El-Ahmar tarafından zikredilmiştir; (T;) ve Aboo-' Alee tarafından, son kök harfinin bazen **ن** ve bazen illetli bir harf ve bazen de hazfedilmiş olması bakımından, **لَدُنْ** ve **لَدَا** ve **لَدْ** ile kıyas edilmiştir; ikincisi **قَفًا** ve **عَصًا** gibidir, üçüncüsü de **يَدٌ** gibidir, (T, TA,) ve bazılarınca şeddeli olarak **دَدٌّ** diye yazılmıştır; (TA; [fakat orada bunun şüpheli rivayet olduğu ima edilmektedir;]) ve ikinci ile üçüncünün, bazılarınca birinciden, **ن**’in **ا**’ya çevrilmesi ve **ن**’in hazfi ile yapılmış olduğu söylenmiştir; (TA;) Eğlence, oyun, oyun-oynaş, yahut boş, yahut hafifmeşrep olan şey; (T, S, K;) bunun gibi **دَيْدٌ**, [ki madde **ديد**’de zikredilmelidir,] ve ↓ **دَيَدَانٌ**, (IAar, T, K, [Freytag’ın Lex.’inde olduğu gibi **دَيْدَانٌ** değil; çünkü K’da bunun ardından **مَحَرَّكَةٌ** sıfatı gelmektedir,]) ve ↓ **ديدون**, (TA, [görünüşe göre **دَيْدُونٌ**, vezni **فَيْعُولٌ**, **تَيْقُورٌ** gibi,]) ve ↓ **دَيْدَبُونٌ**, (IAar, T, S,) [S’de ayrıca madde **دبن**’de de zikredilmiştir,] Sgh tarafından; ve K’da madde **ددب**’de zikredilmiştir; ve K’da, J’nin bunu bu maddede yanlış olarak dahil ettiği söylenmiştir. (TA.) **دَدَنٌ** ve **دَدَانٌ**, birinci ve ikinci kök harfleri arada bir harf olmaksızın aynı olan ve ikisi de harekeli bulunan tek kelimelerdir. (S.)

**دَدَانٌ**
**دَدَانٌ** ddan, bir kılıca nispetle: Küt; (T, S, K;) onunla vurulan şeye nüfuz etmeyecek olan: (S:) ve ayrıca keskin: böylece iki zıt manayı taşır: (K:) yahut, Th’ye göre, ağaçların kesildiği bir kılıç; başkalarınca buna **مِعْضَدٌ** denir; ve bu, küt kılıcın zıddı olmak zorunda değildir. (TA.) ― -b2- Ayrıca, bir adama nispetle, [belki yukarıda zikredilen manaların birincisinden,] **لَاغَنَآءَ عِنْدَهُ** manasında [Yanında yeterli olan şey bulunmayan, yahut yeterli olana sahip olmayan; yahut hiç kimseye faydalı olmayan]. (Fr, S, K.)

**دَيْدَنٌ**
**دَيْدَنٌ** dيدن (S, K) ve ↓ **دِيدَنٌ** (TA, El-Khuwárezmee ve El-Wáhidee’nin rivayetine göre) ve ↓ **دَيْدَانٌ** (IJ, S, K) ve ↓ **ديدون** [görünüşe göre **دَيْدُونٌ**] (TA) ve ↓ **دَيْدَدَانٌ** (K): Âdet, tarz, huy, yahut alışkanlık. (S, K, TA.)

**دِيدَنٌ**
**دِيدَنٌ** dيدن: bir önce gelen şeye bak.

**دَيْدَانٌ**
**دَيْدَانٌ** دود dيدان: bir önce gelen şeye bak.

**دَيَدَانٌ**
**دَيَدَانٌ** دود dيدان: **دَدَنٌ**’e bak.

**ديدون**
**ديدون** dيدون [görünüşe göre **دَيْدُونٌ**]: **دَدَنٌ**’e bak: ― -b2- ve **دَيْدَنٌ**.

**دَيْدَبُونٌ**
**دَيْدَبُونٌ** dيدبون: **دَدَنٌ**’e bak.

**دَيْدَدَانٌ**
**دَيْدَدَانٌ** dيددان: **دَيْدَنٌ**’e bak.
