# ددن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%AF%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ددن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ددن

: ( *!الدَّدَنُ ، محرَّكةً : اللَّهْوُ واللَّعِبُ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لعديّ :
أَيُّها القَلْبُ تَعَلَّلْ *!بدَدَنْ إنَّ هَمِّي في سَماعٍ وأَذَنْ ( كالدَّدِ ) ، كاليَدِ .
ووُجِدَ بخطِّ الرضيِّ الشَّاطِبيِّ اللُّغويِّ في بعضِ الأُصُولِ ، " دَدٌّ " بتَشْديدِ الدَّال ، قالَ : وهو نادِرٌ وذَكَرَه أَبو عُمَر الُمطَرِزُ .
قالَ أَبو محمدِ بنُ السَّيِّد : ولا أعْلَمُ أَحداً حَكَاه غيرُه .
( والدَّدَا ) ، كقَفاً وعَصاً ، ( والدَّيْدِ ) كالأَيْدِ ( *!والدَّيَدَانِ ، محرَّكةً ) ؛ قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : كُلُّها لُغاتٌ صَحِيحَةً .
قالَ أَبو عليَ : ونَظِيرُ دَدَنٍ ودَداً ودَدٍ في اسْتِعْمالِ اللامِ تارَةً نوناً ، وتارَةً حَرْفَ عِلَّةٍ ، وتارَةً محْذُوفَةً لدُنْ ولَداً ولَدُ ، كلُّ ذلِكَ يقالُ . ويقالُ : الدَّدُ مَحْذوفٌ مِن الدَّدَنِ ، والدَّدا محوَّلٌ مِن الدَّدَنِ .
وفي الحدِيثِ : ( ما أَنا مِن ددٍ ولا الدَّدُ منِّي ) ؛ وفي رِوايَةٍ : ( ما أَنا مِن دَدًّا ولا دَدّاً منِّي ) ، أَي ما أَنا مِن أَهْلِ دَدٍ ولا الدَّد مِن أَشْغالي ؛ وأَنْشَدَ الأزْهرِيُّ في ترْجَمَةِ دعب للطِّرمَّاح :
واسْتَطْرَقَتْ ظُعْنُهم لمَّا احْزَأَلَّ بِهِمْمع الضُّحَى ناشِطٌ من داعِبات دَدِويُرْوى : من داعِبٍ دَدِدِ ؛ يَجْعلُه نعْتاً للدَّاعبِ ويَكْسَعُه بدالٍ أُخْرى ليَتِمَّ النَّعْتُ .
( *!والدَّدانُ ، كسَحابٍ : مَنْ لا غَناءَ عنْدَه ) ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
ونَسَبَ ابنُ بَرِّي هذا القوْلَ للفرَّاءِ ، ولم يَجِىءْ ما عَيْنُه وفاؤُه مِنْ موْضِع واحِدٍ مِن

غيْرِ فَصْل إلاَّ *!دَدَن *!وددان ، قالَ : وذَكَرَ غيْرُه البَبْر ، وقيلَ : البَبْر أَعْجمِيٌّ ، وقيلَ : عَرَبيٌّ وافَقَ الأَعْجمِيّ ، وقد جاءَ معَ الفَصْل نَحْو كَوْكَبٍ وسَوْسَنٍ *!ودَيْدَن وسَيْسَبانٍ .
( و ) *!الدَّدَانُ : ( السَّيْفُ الكَهامُ ) ، وهو الذي لا يَمْضِي ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للطُّفَيْلِ :
لو كنتَ سَيْفاً كان أَثْرُك جُعْرةً وكنتَ *!دَدَاناً لا يُغَيِّركَ الصَّقلُ ( و ) قيلَ : الدَّدانُ مِن السُّيوفِ : ( القَطَّاعُ ) ، فهو ( ضِدٌّ ) .
قلْتُ : الذي قالَهُ ثَعْلَبُ : إنَّ الدَّدانَ مِن السُّيوفِ الذي يُقْطَعُ به الشَّجَرُ ، وهذا عنْدَ غيرِه ، وإنَّما هو المِعْضَدُ ، ولا يَخْفى أنّ كَوْنَهُ يُقْطَع به الشَّجَر لا يَبْلغُ أن يكونَ ضِدّ الكَهَام ، فإنَّ الذي لا يمضِي في ضَرِيبَتِه قد يُقْطَع به الشَّجَر ، فتأَمَّل .
( *!والدَّيْدَنُ *!والدَّيْدانُ *!والدَّيْدَدانُ : العادةُ ) والدَّأْبُ ، الثانِيَةُ عن ابنِ جِنِّي ؛ وأَنْشَدَ للرَّاجزِ :
ولا تَزال عندَهُمْ حَفَّانُهُدَيْدانُهُمْ ذاك وذا *!دَيْدانُهُ وأَوْرَدَه الجَوْهرِيَّ أَيْضاً .
( والدّيْدَبُونُ ) : اللّهْوُ .
وقيلَ : الباطِلُ ، وقد ذُكِرَ ( في الباء ) في دَيْدَب ، ( ووهِمَ الجوهرِيُّ في ذِكْرِهِ هنا ) .
قلْتُ : وذَكَرَه ابنُ بَرِّي في دَبَنَ ، وأَشَرْنا إلى توجيهِهِ هناك ، وكذا في حرْفِ الفاءِ فرَاجِعْه . والمصنِّفُ ، رَحِمَه الّلهُ تعالَى تَبِعَ الصَّاغانيَّ في ذِكْرِهِ في الباءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

*!الدَّيْدونُ : اللَّهْوُ : وأَيْضاً العادَةُ .
*!والدِّيدنُ ، بالكسْرِ : لُغَةٌ في الفتْحِ بمعْنَى العادَةِ ، هكذا أَوْرَدَه الخَوارِزميُّ ، ونَقَلَه الوَاحِدِيُّ ، رَحِمَه الّلهُ تعالَى ، في شرْحِ دِيوانِ المُتَنَبِّي .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
(

### Türkçe

: ( **الدَّدَنُ** ، harekeli olarak: eğlence ve oyun ) ؛ ve el-Cevherî, Adî’ye ait olarak inşâd etti:
Ey kalp, oyalan * **بدَدَنْ**; çünkü benim kaygım bir dinleme ve bir izin içindedir ( **كالدَّدِ** ) ، el gibi.
Ve bazı asıllarda, lugavî er-Radî eş-Şâtıbî’nin hattıyla “ **دَدٌّ** ”, **الدَّال**’ın şeddelenmesiyle, bulunmuştur; dedi ki: ve o nâdirdir; ve Ebû Ömer el-Mutarriz onu zikretti.
Ebû Muhammed b. es-Seyyid dedi ki: ve ondan başkasının onu naklettiğini bilmem.
( **والدَّدَا** ) ، **قَفاً** ve **عَصاً** gibi, ( **والدَّيْدِ** ) **الأَيْدِ** gibi ( **والدَّيَدَانِ** ، harekeli olarak ) ؛ İbnü’l-A‘râbî dedi ki: hepsi sahih lügatlerdir.
Ebû Ali dedi ki: ve **دَدَنٍ** ve **دَداً** ve **دَدٍ**’in, **اللام**’ı bazen **نون** olarak, bazen illet harfi olarak, bazen de hazfedilmiş olarak kullanmadaki benzeri, **لَدُنْ** ve **لَداً** ve **لَدُ**’dur; bütün bunlar söylenir. Ve denir ki: **الدَّدُ** **الدَّدَنِ**’den hazfedilmiştir; ve **الدَّدا** **الدَّدَنِ**’den dönüştürülmüştür.
Ve hadiste: ( Ben **ددٍ**’den değilim ve **الدَّدُ** benden değildir ) ؛ ve bir rivayette: ( Ben **دَدًّا**’dan değilim ve **دَدّاً** benden değildir ) ، yani ben **دَدٍ** ehli değilim ve **الدَّد** benim meşguliyetlerimden değildir; ve el-Ezherî, **دعب** tercümesinde et-Tırimmâh’a ait olarak inşâd etti:
Ve onların göçenleri, kuşluk vakti onlarla birlikte, **دَدِ**’den şakalaşanlardan bir çevik (kimse) ile, ona (iş) ağırlaşınca, (yol) açtı.
Şöyle rivayet olunur: **من داعِبٍ دَدِدِ**؛ onu şakalaşanın sıfatı yapar ve sıfat tamamlansın diye onu başka bir **دال** ile ikiler.
( **والدَّدانُ** ، **سَحابٍ** gibi: yanında zenginlik bulunmayan kimse ) ؛ onu el-Cevherî nakletti.
İbn Berrî bu sözü el-Ferrâ’ya nisbet etti; ve **دَدَن** ve **وددان** dışında, fasıl olmaksızın, gözü ve **فاء**’sı tek bir yerden gelen (bir kelime) gelmemiştir; dedi ki: ve başkası **البَبْر**’i zikretti; ve denildi ki: **البَبْر** a‘cemîdir; ve denildi ki: Arabîdir, a‘cemîye muvafakat etmiştir; ve fasıl ile birlikte **كَوْكَبٍ** ve **سَوْسَنٍ** ve **دَيْدَن** ve **سَيْسَبانٍ** gibi (örnekler) gelmiştir.
( و ) **الدَّدَانُ** : ( kesmeyen kılıç ) ، ve o, kesmeyendir; ve İbn Berrî, et-Tufeyl’e ait olarak inşâd etti:
Eğer sen bir kılıç olsaydın, izin bir çukur olurdu; ve sen **دَدَاناً** olurdun, cilâ seni değiştirmezdi. ( و ) denildi ki: kılıçlardan **الدَّدانُ**: ( kesici )dir; o hâlde o ( zıddır ).
Dedim ki: Sa‘leb’in dediği: kılıçlardan **الدَّدانَ** ağaç kesilen (kılıç)tır; ve bu, başkasının yanında böyledir; hâlbuki o ancak **المِعْضَدُ**’dur; ve gizli değildir ki, onunla ağaç kesilmesi, **الكَهَام**’ın zıddı olma derecesine ulaşmaz; çünkü darbesinde kesmeyen (kılıç) ile ağaç kesilebilir; öyleyse düşün.
( **والدَّيْدَنُ** **والدَّيْدانُ** **والدَّيْدَدانُ** : âdet ) ve süreklilik; ikincisi İbn Cinnî’dendir; ve râcize ait olarak inşâd etti:
Ve onların yanında, onun iki yanı, onların **دَيْدانُهُمْ**’u, şu ve şu, onun **دَيْدانُهُ** olmaya devam eder.
Ve el-Cevherî onu da zikretti.
( **والدّيْدَبُونُ** ) : eğlence.
Ve denildi ki: bâtıl; ve **دَيْدَب**’de ( **في الباء** ) zikredilmiştir; ( ve el-Cevherî onu burada zikretmede yanılmıştır ).
Dedim ki: ve İbn Berrî onu **دَبَنَ**’da zikretti; ve orada onun yönlendirilmesine işaret ettik; ve كذلك **حرْفِ الفاءِ**’da, ona müracaat et. Ve musannif, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, onu **الباءِ**’da zikretmede es-Sâğânî’ye tâbi oldu.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:

**الدَّيْدونُ** : eğlence: ve ayrıca âdet.
**والدِّيدنُ** ، kesre ile: fetha ile olanın, âdet mânâsında, bir lügatidir; el-Hârizmî onu böylece vârid kıldı; ve el-Vâhidî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, el-Mütenebbî Dîvânı şerhinde onu nakletti.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
(
