# درأ — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%A3/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D8%A3/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [درأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%A3.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: درأ

دَرَأَهُ
1 دَرَأَهُ ذ , aor. دَرَاَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَرْءٌ (S, M, Mgh, Msb, K) and دَرْأَةٌ; (K;) and ↓ درّأهُ; (M, TA; [or this latter has probably an intensive signification;]) He pushed it, or thrust it; or pushed it, or thrust it, away, or back; repelled it; or averted it; syn. دَفَعَهُ; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) namely, a thing. (Msb.) Hence, كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ عَفْرَآءَ دَرْءٌ There was, between 'Omar and Mo'ádh Ibn-'Afrà, a contending, and a mutual pushing or thrusting, &c. (Mgh.) And دَرَأَ عَنْهُمْ He repelled from them, or defended them; as also دَرَهَ, which is formed by substitution from the former, like هَرَاقَ from أَرَاقَ. (S in art. دره.) And دَرَأَ عَنْهُ الحَدَّ He averted (دَفَعَ) from him the prescribed castigation: (M, Mgh:) or he deferred his prescribed castigation: and in like manner the verb is used in relation to other things. (AZ, T.) It is said in a trad., اِدْرَؤُوا الحُدُودَ بِالشُّبُهَاتِ [Avert ye, or defer ye, the prescribed castigations on account of dubious circumstances]. (ISk, M, TA.) And اِدْرَؤُوا الحُدُودَ مَا اسْتَطَعْتُمْ [Avert ye, or defer ye, the prescribed castigations as long as ye are able]. (S, form a trad.) ― -b2- See also 5. ― -b3- دَرَأَ عَنِ البَعِيرِ الحَقَبَ is explained by Sh as meaning He pushed back the kind girth of the camel: but AM says that the correct meaning is, he spread the kind girth upon the ground, and made the camel to lie down upon it [in order that he might gird him]. (TA.) [For] دَرَأَ signifies also He spread, or laid flat, (K, TA,) a thing upon the ground. (TA.) ― -b4- دَرَأَ الشَّىْءَ بِالشَّىْءَ He supported the thing by the thing; made the. thing to be a support to the thing. (TA.) [Hence,] دَرَأَ الحَائِطَ بِبِنَآءٍ He conjoined the wall with a structure [so as to support the former by the latter]. (TA.) ― -b5- دَرَأَ بِحَجَرٍ He cast a stone; like رَدَأَ. (TA.) You say, دَرَأَهُ بِحَجَر and رَدَأَهُ بِهِ He cast a stone at him. (M in art. ردأ.) ― -b6- دَرَأَ said of a torrent, (K,) inf. n. دَرْءٌ, (TA,) (tropical:) It rushed, or poured forth with vehemence; as also ↓ اندرأ. (K.) And دَرَأَ الوَادِى بِالسَّيْلِ (assumed tropical:) The valley poured along the torrent. (TA.) [See also دَرْءٌ, below.] ― -b7- دَرَأَ, (K,) inf. n. دُرُوْءٌ, (TA,) is syn. with طَرَأَ [He came from a place, or from a distant place, unexpectedly; &c.]. (K.) And you say, دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ, (T, S, K, * TA,) inf. n. دُرُوْءٌ (S, TA) and دَرْءٌ; (TA;) and ↓ اندرأ (S, TA) and ↓ تدرّأ; (TA;) Such a one came, or came forth, upon us unexpectedly, (T, S, K, * TA,) or whence we knew not; as also طَرَأَ, (T,) and دَرَهَ. (IAar, TA in art. دره.) And عَلَيْهِ بِشَرٍّ ↓ اندرأ, vulg. اندرى, He came upon him suddenly with evil, or mischief. (TA.) ― -b8- Hence, i. e. from دَرَأَ signifying “ he came, or came forth, unexpectedly, ” (T, S, TA,) دَرَأَ, inf. n. دُرُوْءٌ, said of a star, meaning (tropical:) It shone, or glistened, (S, K, TA,) intensely, (S, TA,) and its light spread: (TA:) or, as some say, it rose. (T.) [Hence also,] دَرَأَتِ النَّارُ (assumed tropical:) The fire gave light, shone, was bright, or shone brightly. (Sh, K.) -A2- دَرَأَ, (T, S, K,) aor. دَرَاَ , (T,) inf. n. دُرُوْءٌ, (T, S,) He (a camel) had what is termed the غُدَّة, (S, K,) i. e. the plague, or pestilence, (طَاعُون,) of camels, (T,) and had therewith a tumour in his back, (S, K,) or in his نَحْر [or stabbing-place, in the uppermost part of the breast]: but in a female, it is in the udder: (TA:) or had a tumour in his نَحْر. (IAar, T.) The epithet applied to the male is ↓ دَارِئٌ: and so, accord. to ISk, to the female, (T, S,) meaning Attacked by the غُدَّة in her مَرَاق, (T, and so in a copy of the S,) thus, without teshdeed to the ق, signifying the part, of her throat, which is the place of passage of the water, (T, TA,) or in her مَرَاقّ [or thin and soft parts of the belly], (so in one of my copies of the S,) so that the protuberance of the غُدَّة [or pestilential tumour] is apparent: which protuberance is termed ↓ دَرْءٌ. (T, S.)

2 دَرَّاَ see 1, first sentence.

مُدَارَأَةٌ
3 مُدَارَأَةٌ ذ , primarily, (TA,) signifies The act of opposing; and repelling, or striving to repel: (S, TA:) or treating in an evil, or adverse, manner; and opposing: (A 'Obeyd, TA:) or the putting one off in the matter of a right or due, by promising to render it time after time; and treating in an evil, or adverse, and a contrary, manner. (Mgh in arts. درى and شرى.) One says, دَرَأْتُهُ I repelled him, or strove to repel him. (T, Msb, K.) And فُلَانٌ لَا يُدَارِئُ وَ لَا يُمَارِى, (S, TA,) i. e. Such a one does not act in an evil, or adverse, manner, nor oppose, [nor does he wrangle, or dispute obstinately:] and لا يُدَارِى, meaning, accord. to Sgh, if for لا يُدَارِئُ, does not repel, or strive to repel, him who has a right from his right. (TA.) ― -b2- Accord. to El-Ahmar, in [the exercise of] good disposition, (T, S,) and in social intercourse, (S,) it is with and without ء; (T, S;) contr. to the assertion of A 'Obeyd, who says that in this case it is without ء. (T.) [F says,] دَارَأْتُهُ is syn. with دَارَيْتُهُ and دَافَعْتُهُ and لَايَنْتُهُ [the second of which has a meaning explained above; the first and last meaning I treated him with gentleness or blandishment, soothed him, coaxed him, or wheedled him; &c.]; thus bearing two contr. significations: (K:) [or] دَرَأْتُهُ and دَارَيْتُهُ both signify I was fearful, or cautious, of him; and treated him with gentleness or blandishment, or soothed him, coaxed him, wheedled him, or cajoled him: (S:) [but Az says,] I say that the verb with ء means I was fearful, or cautious, of him, as says AZ; or of his evil, or mischief: and دَارَيْتُ signifies “ I deceived, deluded, beguiled, circumvented, or outwitted; ” as also دَرَيْتُ. (T.)

أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا
4 أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا ذ , (AZ, T, S,) inf. n. اـِدْرَآءٌ, (AZ, T,) [as also اذرأت, with ذ,] She (a camel) excerned (أَنْزَلَتْ) the milk, (AZ, T, S,) and relaxed her udder, on the occasion of bringing forth. (AZ, S.) The epithet applied to the she-camel so doing is ↓ مُدْرِئٌ. (AZ, T, S, K.)

5 تَدَرَّاَ see 1. ― -b2- تدرّأ عَلَيْنَا He domineered over us. (S.) And تدرّؤوا عَلَيْهِمْ They domineered over them, (K, TA,) and aided one another against them. (TA.) ― -b3- تدرّؤوا, (M, K, TA,) and ↓ اِدَّرَؤُوا دَرِيْئَةً, (TA,) They concealed themselves from a thing in order to beguile it, or circumvent it: (M, K, TA:) or they made use of a ذَرِيعَة [or دَرِيْئَة] for hunting and spearing or thrusting [or shooting objects of the chase]: (TA:) and ↓ ادّرأتُ لِلصَّيْدِ, (S,) or الصَّيْدِ, (K,) I prepared for myself a دَرِيئَة for the chase: (S, K:) and ↓ دَرَأَ الدَّرِيْئَةَ لِلصَّيْدِ, aor. دَرَاَ , inf. n. دَرْءٌ, He drove the دريئة to the chase, and concealed himself by it. (M.)

تدارؤوا
6 تدارؤوا ذ They repelled, or strove to repel, one another (M, Msb, K) in contention, or altercation, (M, K,) and the like; and disagreed. (M.) اِدَّارَأْتُمْ is originally تَدَارَأْتُمْ, (S, K,) the ت being incorporated into the د, (S, TA,) because they have the same place of utterance, (TA,) and the ا being added to commence the word: (S, TA:) the meaning is, Ye disagreed; and repelled, or strove to repel, one another. (S.) فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا, in the Kur ii. 67, means And ye contended together respecting it; because those who contend repel one another: or ye repelled, or strove (??) repel, one another, by each of you casting the slaughter upon his fellow. (Bd.)

7 اـِنْدَرَاَ see 1, in three places. ― -b2- The phrase الحُدُودُ تَنْدَرِئُ بِالشُّبُهَاتِ [The prescribed castigations shall be, or are to be, averted, or deferred, on account of dubious circumstances,] is agreeable with analogy, but has not been heard [from the Arabs of classical times]. (Mgh.) ― -b3- اندرأ الحَرِيقُ The fire [of a burning house &c.] spread, (K, TA,) and gave light, shone, was bright, or shone brightly. (TA.)

8 اـِدْتَرَاَ see 5, in two places.

دَرْءٌ
دَرْءٌ درء and inf. n. of 1 in senses pointed out above. (S, M, &c.) So of that verb said of a torrent. (TA.) [Hence,] جَآئَ السَّيْلُ دَرْءًا and ↓ دُرْءًا The torrent rushed, or poured forth with vehemence, [or came rushing, &c.,] from a place, (M, K,) or from a distant place, (TA,) unknown: (M, K, TA:) or the latter signifies the torrent came from a distant land or tract. (S.) And جَآءَ ↓ الوَادِى دُرْءًا The valley flowed with the rain of another valley: if with its own rain, you say, سَالَ ظَهْرًا: (IAar, M; and the like is said in the TA in the present art. and in art. ظهر:) or سال دُرْءًا means it flowed with other than its own rain; and ظَهْرًا, “ with its own rain. ” (TA in art. ظهر.) Hence ↓ الدُّرْءُ has been metaphorically used by a rájiz to signify (tropical:) The flowing of water from the mouths of camels into their insides. (M.) -A2- A bending; (TA;) a crookedness, or curvity; (S, M, K, TA;) in a cane, or spearshaft, and the like; (M, K;) or in a staff, and anything that is hard to straighten: (T, TA:) pl. دُرُوْءٌ. (M.) One says, أَقَمْتُ دَرْءٌ فُلَانٍ (assumed tropical:) I rectified the crookedness and opposition, or resistance, of such a one. (S.) And hence, بِئْرٌ ذَاتُ دَرْءٍ A well having a part [of its shaft] projecting, or protuberant. (S, O.) And طَرِيقٌ ذُو دُرُوْءٍ A road having furrows, (M, * K, *) or abrupt, water-worn, ridges, (T, S, M,) and protuberances, and the like. (T.) ― -b2- The extremity, or edge, of a thing; because it repels therewith. (Ham p. 213.) ― -b3- A portion of a mountain that projects, or juts out, from the rest, (M, K, TA, and Ham p. 213 in explanation of the pl.,) unexpectedly: (TA:) pl. as above. (M.) ― -b4- See also 1, last sentence. ― -b5- Also (assumed tropical:) Disobedience, and resistance, and hatred, or dislike, (T, TA,) and crookedness, (T,) and disagreement, on the part of a wife. (T, TA.)

دُرْءٌ
دُرْءٌ درء : see دَرْءٌ, in three places.

دَرِيْئَةٌ
دَرِيْئَةٌ ذ A ring by aiming at which one learns to pierce or thrust [with the spear] (S, M, K) and to shoot: (T, * M, K:) said by As to be with ء: (S:) and also called وَتِيرَةٌ. (S in art. وتر.) 'Amr Ibn-Maadee-Kerib says,
ظَلِلْتُ كَأَنِّى لِلرِّمَاحِ دَرِيْئَةٌ
أُقَاتِلُ عَنْ أَبْنَآءَ جَرْمٍ وَفَرَّتِ
[I passed the day as though I were a ring for the spears to be aimed at, fighting in defence of the sons of Jarm, when they had fled]. (T, S, M. [See also Ham p. 75, where it is written دَرِيَّةٌ.]) ― -b2- Also A camel, (T, S,) or other thing, (S,) or anything, (M, K,) by which one conceals himself (T, S, M, K) from the wild animals, (T,) or from the objects of the chase, (S, * M, K,) in order that they may be circumvented, (T, S, M, K,) so that when the man is able to shoot, or cast, he does so: (T, S:) like ذَرِيعَةٌ: (S in art. ذرع:) accord. to AZ, it is with ء, (S,) because the دريئة is driven (تُدْرَأُ, i. e. تُدْفَعُ,) towards the objects of the chase: (T, * S:) but IAth says that it is دَرِيَّةٌ, without ء; and that it signifies an animal by means of which the sportsman conceals himself, leaving it to pasture with the wild animals until they have become familiar with it and so rendered accessible to him, when he shoots, or casts, at them: (TA:) the pl. of دَرِيْئَةٌ is دَرَايَا and دَرَائئُ with two hemzehs, each of them extr. [with respect to analogy]. (M, TA.)

دَرِّىْءٌ
دَرِّىْءٌ درىء دريء درئ : see what next follows.

دُرِّىْءٌ
دُرِّىْءٌ درىء دريء درئ : see what next follows.

كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ
كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ كوكب درىء كوكب دريء كوكب درئ , (T, S, K, &c.,) like خِمِّيرٌ and سِكِّيرٌ (S) or سِكِّينٌ, (K,) from دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ; (S;) and ↓ دُرِّىْءٌ, (M, K,) the only instance of the measure فُعِّيلٌ except مُرِّيقٌ; (K;) [which latter word has been mistaken by Golius and Freytag for a noun qualified by the epithet درّىء;] but A'Obeyd says that when it is pronounced with the first letter madmoomeh it is دُرِّىٌّ, without ء, a rel. n. from دُرٌّ, of the measure فُعْلِىٌّ, [and the like is said in the K, though دُرِّىْءٌ is also there mentioned as correct,] because there is not [to his knowledge] in the language of the Arabs any word of the measure فُعِّيلٌ; and that he who pronounces it [دُرِّىْءٌ] with ء means that it is [originally of the measure] فُعُّولٌ, like سُبُّوحٌ, and that one of its vowels is changed to kesr because it is deemed difficult of pronunciation; and Akh mentions also ↓ دَرِّىْءٌ, with ء, of the measure فَعِّيلٌ, with fet-h to the first letter, (S, TA,) on the authority of Katádeh and AA; (TA;) (tropical:) A star that shines, or glistens, (S, K, TA,) intensely: (S:) or a star that is impelled in its course from the east to the west: (M:) accord. to IAar, [a shooting star;] a star that is impelled (يُدْرَأُ) against the devil [or a devil; for the Arabs believed, and still believe, that a shooting star is one that is darted against a devil when he attempts to hear by stealth the discourse of the angels in the lowest heaven]: (T, TA:) and said by some to signify one of the five planets: (TA in art. در:) pl. دَرَارِىْءُ; (T, S, M;) said by Fr to be applied by the Arabs to the great stars of which the names are not known. (S.)

دَارِئٌ
دَارِئٌ ذ Coming from a place, or from a distant place, unexpectedly: (M, TA: but only the pls. of the word in this sense are there mentioned:) an enemy showing open hostility, or coming forth into the field to encounter another in battle: and a stranger: (T:) pl. دُرَأءُ (T, M, TA) and دُرَّآءٌ. (M, TA.) People say, نَحْنُ فُقَرَآءُ دُرَأءُ [We are poor men, come from a distant place, or strangers]. (T, TA.) -A2- See also 1, last sentence. ― -b2- [Hence,] metaphorically used by Ru-beh as meaning (tropical:) Swollen with anger. (M, TA.)

السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ
السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ ذ , (S, M, * K,) and ↓ تُدْرَأَةٍ, (K,) accord. to different relations of a trad. in which it occurs, (TA,) The Sultán is possessed of apparatus [of war], (عُدَّة, S, and so in some copies of the K,) or might, (عِزّ, so in other copies of the K,) and power, to repel his enemies: (S, M, * K: *) accord. to IAth, ذو تدرأ signifies impetuous, not fearing or dreading; and so, having power to repel his enemies: (TA:) it is used in relation to war and contention. (M.) You say also, هُوَ ذُو تُدْرَأٍ and تُدْرَهٍ: and هُوَ ذُو تُدْرَئِهِمْ and تُدْرَهَهِمْ (TA in art. دره, q. v.)

تُدْرَأَةٌ
تُدْرَأَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُدْرِئٌ
مُدْرِئٌ ذ : see 4.

مِدْرَأٌ
مِدْرَأٌ ذ A thing with which one pushes, or thrusts; or pushes, or thrusts, away, or back. (TA.) [Applied in the present day, pronounced مِدْرَا, without ء, to A boat-pole.]

ذَاتُ المِدْرَأَةِ
ذَاتُ المِدْرَأَةِ ذ The she-camel of violent spirit. (TA.)

### Türkçe

**دَرَأَهُ**
1 **دَرَأَهُ** ذ, muzâri‘i **دَرَاَ**, (M, Msb, K,) mastarı **دَرْءٌ** (S, M, Mgh, Msb, K) ve **دَرْأَةٌ**; (K;) ve ↓ **درّأهُ**; (M, TA; [yahut bu ikincisi muhtemelen pekiştirme anlamı taşır;]) Onu itti yahut dürttü; yahut onu uzaklaştırarak veya geri iterek/dürterek itti; onu geri püskürttü; yahut onu savdı; eş anlamlısı **دَفَعَهُ**; (S, * M, Mgh, * Msb, K;) yani bir şey. (Msb.) Bundan dolayı, **كَانَ بَيْنَ عُمَرَ وَمُعَاذِ بْنِ عَفْرَآءَ دَرْءٌ** ‘Ömer ile Mu‘âz b. ‘Afrâ arasında bir çekişme ve karşılıklı itişme/dürtüşme vb. vardı. (Mgh.) Ve **دَرَأَ عَنْهُمْ** Onlardan (uzaklaştırarak) geri püskürttü yahut onları savundu; bunun gibi **دَرَهَ** da (vardır); bu, birinciden bedel yoluyla yapılmıştır; tıpkı **هَرَاقَ**’ın **أَرَاقَ**’tan (yapılması) gibi. (S, **دره** maddesinde.) Ve **دَرَأَ عَنْهُ الحَدَّ** Ondan, farz kılınmış cezayı savdı (**دَفَعَ**): (M, Mgh:) yahut onun farz kılınmış cezasını erteledi: ve fiil, benzeri şekilde başka şeyler hakkında da kullanılır. (AZ, T.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **اِدْرَؤُوا الحُدُودَ بِالشُّبُهَاتِ** [Şüpheli durumlar sebebiyle farz kılınmış cezaları savınız yahut erteleyiniz]. (ISk, M, TA.) Ve **اِدْرَؤُوا الحُدُودَ مَا اسْتَطَعْتُمْ** [Gücünüz yettiği müddetçe farz kılınmış cezaları savınız yahut erteleyiniz]. (S, bir hadis olarak.) ― -b2- 5’e de bak. ― -b3- **دَرَأَ عَنِ البَعِيرِ الحَقَبَ** Sh tarafından “Devenin **الحَقَبَ**’ını geri itti” diye açıklanır: fakat AM der ki doğru anlam şudur: **الحَقَبَ**’ı yere serdi ve deveyi onun üzerine çöktürdü [onu kuşatabilmek için]. (TA.) [Çünkü] **دَرَأَ** ayrıca “bir şeyi yere yaydı yahut düz serdi” demektir. (K, TA,) (TA.) ― -b4- **دَرَأَ الشَّىْءَ بِالشَّىْءَ** Şeyi şey ile destekledi; şeyi şeye dayanak yaptı. (TA.) [Bundan dolayı,] **دَرَأَ الحَائِطَ بِبِنَآءٍ** Duvarı bir yapı ile birleştirdi [ötekini bununla desteklemek üzere]. (TA.) ― -b5- **دَرَأَ بِحَجَرٍ** Bir taş attı; **رَدَأَ** gibi. (TA.) Sen dersin ki: **دَرَأَهُ بِحَجَر** ve **رَدَأَهُ بِهِ** Ona taş attı. (M, **ردأ** maddesinde.) ― -b6- **دَرَأَ** sel hakkında söylenir, (K,) mastarı **دَرْءٌ**, (TA,) (mecaz:) Şiddetle coştu yahut şiddetle aktı; bunun gibi ↓ **اندرأ** da (vardır). (K.) Ve **دَرَأَ الوَادِى بِالسَّيْلِ** (mecaz kabul edilen:) Vadi sel ile aktı. (TA.) [Aşağıda **دَرْءٌ**’e de bak.] ― -b7- **دَرَأَ**, (K,) mastarı **دُرُوْءٌ**, (TA,) **طَرَأَ** ile eş anlamlıdır [bir yerden yahut uzak bir yerden ansızın geldi; vb.]. (K.) Ve sen dersin: **دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ**, (T, S, K, * TA,) mastarı **دُرُوْءٌ** (S, TA) ve **دَرْءٌ**; (TA;) ve ↓ **اندرأ** (S, TA) ve ↓ **تدرّأ**; (TA;) Falanca bize ansızın geldi yahut ansızın çıkageldi, (T, S, K, * TA,) yahut nereden olduğunu bilmediğimiz bir yerden; bunun gibi **طَرَأَ** da (vardır), (T,) ve **دَرَهَ**. (IAar, TA, **دره** maddesinde.) Ve **عَلَيْهِ بِشَرٍّ ↓ اندرأ**, halk dilinde **اندری**, Ona kötülük yahut zarar ile ansızın geldi. (TA.) ― -b8- Bundan dolayı, yani **دَرَأَ**’ın “ansızın geldi yahut çıkageldi” anlamından, (T, S, TA,) **دَرَأَ**, mastarı **دُرُوْءٌ**, yıldız hakkında söylenerek (mecaz:) Şiddetle parladı yahut ışıldadı, (S, K, TA,) yoğun biçimde, (S, TA,) ve ışığı yayıldı: (TA:) yahut bazılarına göre, doğdu. (T.) [Bundan dolayı ayrıca,] **دَرَأَتِ النَّارُ** (mecaz kabul edilen:) Ateş ışık verdi, parladı, aydınlık oldu yahut parlak parladı. (Sh, K.) -A2- **دَرَأَ**, (T, S, K,) muzâri‘i **دَرَاَ**, (T,) mastarı **دُرُوْءٌ**, (T, S,) O (deve) **غُدَّة** denilen şeye sahip oldu, (S, K,) yani develerin vebası yahut salgınına (**طَاعُون**) (T,) ve bununla birlikte sırtında bir şişlik oldu, (S, K,) yahut **نَحْر**’ında [yahut göğsün en üst kısmındaki boğazlama yeri]: fakat dişide bu, memededir: (TA:) yahut **نَحْر**’ında bir şişlik oldu. (IAar, T.) Erkeğe verilen sıfat ↓ **دَارِئٌ**’dir: ve ISk’ye göre dişiye de (T, S,) yani **مَرَاق**’ında **غُدَّة** tarafından vurulmuş; (T, ve S’nin bir nüshasında böyle,) böylece **ق** üzerine şedde olmaksızın; boğazının, suyun geçiş yeri olan kısmını ifade eder, (T, TA,) yahut **مَرَاقّ**’ında [yahut karnın ince ve yumuşak kısımlarında], (S’nin nüshalarımın birinde böyle,) öyle ki **غُدَّة**’nin [yahut vebâî şişliğin] kabarıklığı görünür: bu kabarıklığa ↓ **دَرْءٌ** denir. (T, S.)

2 **دَرَّاَ**: 1’e bak, ilk cümle.

**مُدَارَأَةٌ**
3 **مُدَارَأَةٌ** ذ, aslî olarak, (TA,) karşı koyma fiilini; ve geri püskürtme yahut geri püskürtmeye çalışma fiilini ifade eder: (S, TA:) yahut kötü yahut olumsuz bir tarzda muamele etme; ve karşı koyma: (A ‘Obeyd, TA:) yahut bir hakkın yahut borcun işinde, onu defalarca defalarca vermeyi vaat ederek kişiyi oyalama; ve kötü yahut olumsuz ve aykırı bir tarzda muamele etme. (Mgh, **درى** ve **شرى** maddelerinde.) Denir ki: **دَرَأْتُهُ** Onu geri püskürttüm yahut geri püskürtmeye çalıştım. (T, Msb, K.) Ve **فُلَانٌ لَا يُدَارِئُ وَ لَا يُمَارِى**, (S, TA,) yani: Falanca kötü yahut olumsuz tarzda davranmaz ve karşı koymaz, [ve inatla çekişmez yahut tartışmaz:] ve **لا يُدَارِى**, Sgh’ye göre eğer **لا يُدَارِئُ** yerine ise, hak sahibini hakkından geri püskürtmez yahut geri püskürtmeye çalışmaz demektir. (TA.) ― -b2- El-Ahmar’a göre, iyi huylulukta, (T, S,) ve toplumsal ilişkide, (S,) hem ء ile hem ء’siz olur; (T, S;) A ‘Obeyd’in iddiasının aksine; o, bu durumda ء’siz olduğunu söyler. (T.) [F der ki,] **دَارَأْتُهُ** **دَارَيْتُهُ** ve **دَافَعْتُهُ** ve **لَايَنْتُهُ** ile eş anlamlıdır [ikincisinin anlamı yukarıda açıklanmıştır; birinci ve sonuncunun anlamı: ona yumuşaklık yahut tatlılıkla davrandım, onu yatıştırdım, kandırır gibi gönlünü aldım yahut tatlı dille aldattım; vb.]; böylece iki zıt anlam taşır: (K:) [yahut] **دَرَأْتُهُ** ve **دَارَيْتُهُ** ikisi de “ondan korktum yahut sakındım; ve ona yumuşaklık yahut tatlılıkla davrandım, onu yatıştırdım, gönlünü aldım, tatlı dille aldattım yahut kandırdım” demektir: (S:) [fakat Az der ki,] Ben derim ki ء ile olan fiil, AZ’nin dediği gibi, ondan korktum yahut sakındım demektir; yahut onun kötülüğünden yahut zararından: ve **دَارَيْتُ** “aldattım, yanıltıp saptırdım, kandırdım, hileyle alt ettim yahut zekâ ile yendim” demektir; bunun gibi **دَرَيْتُ** de (böyledir). (T.)

**أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا**
4 **أَدْرَأَتْ بِضَرْعِهَا** ذ, (AZ, T, S,) mastarı **اـِدْرَآءٌ**, (AZ, T,) [ve ذ ile **اذرأت** da (vardır),] O (dişi deve) sütü indirdi (**أَنْزَلَتْ**), (AZ, T, S,) ve doğurma sırasında memesini gevşetti. (AZ, S.) Böyle yapan dişi deveye verilen sıfat ↓ **مُدْرِئٌ**’dir. (AZ, T, S, K.)

5 **تَدَرَّاَ**: 1’e bak. ― -b2- **تدرّأ عَلَيْنَا** Bize zorbalık etti. (S.) Ve **تدرّؤوا عَلَيْهِمْ** Onlara zorbalık ettiler, (K, TA,) ve onlara karşı birbirlerine yardım ettiler. (TA.) ― -b3- **تدرّؤوا**, (M, K, TA,) ve ↓ **اِدَّرَؤُوا دَرِيْئَةً**, (TA,) Bir şeyi aldatmak yahut hileyle alt etmek için ondan gizlendiler: (M, K, TA:) yahut avlamak ve mızraklamak/dürtmek [yahut avı vurmak] için bir **ذَرِيعَة** [yahut **دَرِيْئَة**] kullandılar: (TA:) ve ↓ **ادّرأتُ لِلصَّيْدِ**, (S,) yahut **الصَّيْدِ**, (K,) Av için kendime bir **دَرِيئَة** hazırladım: (S, K:) ve ↓ **دَرَأَ الدَّرِيْئَةَ لِلصَّيْدِ**, muzâri‘i **دَرَاَ**, mastarı **دَرْءٌ**, **دريئة**’yi ava doğru sürdü ve onunla gizlendi. (M.)

**تدارؤوا**
6 **تدارؤوا** ذ Çekişmede yahut münakaşada, (M, K,) ve benzerinde, birbirlerini geri püskürttüler yahut geri püskürtmeye çalıştılar, (M, Msb, K) ve anlaşmazlığa düştüler. (M.) **اِدَّارَأْتُمْ** aslında **تَدَارَأْتُمْ**’dur, (S, K,) **ت**’nin **د**’ye idgam edilmesiyle, (S, TA,) çünkü ikisinin mahreci aynıdır, (TA,) ve kelimeye başlamak için **ا**’nın eklenmesiyle: (S, TA:) anlamı: Siz anlaşmazlığa düştünüz; ve birbirinizi geri püskürttünüz yahut geri püskürtmeye çalıştınız. (S.) **فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا**, Kur’ân ii. 67’de, “Onun hakkında birbirinizle çekiştiniz” demektir; çünkü çekişenler birbirlerini geri püskürtürler: yahut her biriniz kesmeyi arkadaşının üzerine atarak birbirinizi geri püskürttünüz yahut (??) geri püskürtmeye çalıştınız. (Bd.)

7 **اـِنْدَرَاَ**: 1’e bak, üç yerde. ― -b2- **الحُدُودُ تَنْدَرِئُ بِالشُّبُهَاتِ** [Farz kılınmış cezalar şüpheli durumlar sebebiyle savılır yahut ertelenir] ifadesi kıyasa uygundur; fakat [klasik dönem] Araplarından işitilmemiştir. (Mgh.) ― -b3- **اندرأ الحَرِيقُ** Yangın yayıldı, (K, TA,) ve ışık verdi, parladı, aydınlık oldu yahut parlak parladı. (TA.)

8 **اـِدْتَرَاَ**: 5’e bak, iki yerde.

**دَرْءٌ**
**دَرْءٌ**: **درء** ve 1’in yukarıda işaret edilen anlamlarda mastarıdır. (S, M, vb.) Sel hakkında söylenen o fiilin de (mastarıdır). (TA.) [Bundan dolayı,] **جَآئَ السَّيْلُ دَرْءًا** ve ↓ **دُرْءًا** Sel şiddetle coştu yahut şiddetle aktı, [yahut coşarak geldi vb.,] bir yerden, (M, K,) yahut uzak bir yerden, (TA,) bilinmeyen (bir yerden): (M, K, TA:) yahut ikincisi, selin uzak bir ülkeden yahut bölgeden geldiğini ifade eder. (S.) Ve **جَآءَ ↓ الوَادِى دُرْءًا** Vadi, başka bir vadinin yağmuruyla aktı: kendi yağmuruyla ise **سَالَ ظَهْرًا** dersin: (IAar, M; ve benzeri TA’da bu maddede ve **ظهر** maddesinde söylenmiştir:) yahut **سال دُرْءًا** “kendi yağmurundan başka bir yağmurla aktı” demektir; ve **ظَهْرًا**, “kendi yağmuruyla.” (TA, **ظهر** maddesinde.) Bundan dolayı ↓ **الدُّرْءُ** bir râciz tarafından mecazen (mecaz:) develerin ağızlarından içlerine suyun akması anlamında kullanılmıştır. (M.) -A2- Bir eğrilik; (TA;) bir çarpıklık yahut kavis; (S, M, K, TA;) kamışta yahut mızrak sapında ve benzerinde; (M, K;) yahut değnekte ve doğrultulması zor olan her şeyde: (T, TA:) çoğulu **دُرُوْءٌ**. (M.) Denir ki: **أَقَمْتُ دَرْءٌ فُلَانٍ** (mecaz kabul edilen:) Falancanın çarpıklığını ve karşı koymasını yahut direncini düzelttim. (S.) Ve bundan dolayı, **بِئْرٌ ذَاتُ دَرْءٍ** Şaftının bir kısmı dışarı taşmış yahut kabarmış olan kuyu. (S, O.) Ve **طَرِيقٌ ذُو دُرُوْءٍ** Yarıkları olan, (M, * K, *) yahut ani, su aşındırmış sırtları, (T, S, M,) ve çıkıntıları ve benzerleri bulunan yol. (T.) ― -b2- Bir şeyin ucu yahut kenarı; çünkü onunla geri püskürtür. (Ham s. 213.) ― -b3- Dağın geri kalanından ansızın dışarı taşan yahut çıkıntı yapan bir parçası, (M, K, TA, ve Ham s. 213’te çoğulun açıklamasında,) ansızın: (TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (M.) ― -b4- 1’e de bak, son cümle. ― -b5- Ayrıca (mecaz kabul edilen:) bir kadının itaatsizliği, direnci ve nefreti yahut hoşnutsuzluğu, (T, TA,) ve çarpıklığı, (T,) ve anlaşmazlığı. (T, TA.)

**دُرْءٌ**
**دُرْءٌ**: **درء**; **دَرْءٌ**’e bak, üç yerde.

**دَرِيْئَةٌ**
**دَرِيْئَةٌ** ذ Mızrakla delmeyi yahut dürtmeyi [mızrakla] (S, M, K) ve ok atmayı öğrenmek için hedef alınan bir halka: (T, * M, K:) As tarafından ء ile olduğu söylenmiştir: (S:) ve ayrıca **وَتِيرَةٌ** diye de adlandırılır. (S, **وتر** maddesinde.) ‘Amr b. Ma‘dî-Kerib der ki:
**ظَلِلْتُ كَأَنِّى لِلرِّمَاحِ دَرِيْئَةٌ**
**أُقَاتِلُ عَنْ أَبْنَآءَ جَرْمٍ وَفَرَّتِ**
[Günü, sanki mızrakların hedef aldığı bir halka imişim gibi geçirdim; Cerm oğullarını savunmak için savaşıyordum, onlar kaçmışken]. (T, S, M. [Ham s. 75’e de bak; orada **دَرِيَّةٌ** yazılmıştır.]) ― -b2- Ayrıca bir deve, (T, S,) yahut başka bir şey, (S,) yahut herhangi bir şey, (M, K,) ki onunla kişi (T, S, M, K) yaban hayvanlarından, (T,) yahut av nesnelerinden, (S, * M, K,) gizlenir; onları aldatmak yahut hileyle alt etmek için, (T, S, M, K,) öyle ki adam atmaya yahut taş atmaya muktedir olunca bunu yapar: (T, S:) **ذَرِيعَةٌ** gibidir: (S, **ذرع** maddesinde:) AZ’ye göre ء iledir, (S,) çünkü **دريئة** av nesnelerine doğru sürülür (**تُدْرَأُ**, yani **تُدْفَعُ**): (T, * S:) fakat IAth der ki o **دَرِيَّةٌ**’dir, ء’siz; ve avcının onunla gizlendiği bir hayvanı ifade eder; onu yaban hayvanlarıyla birlikte otlamaya bırakır; ta ki ona alışsınlar ve böylece ona erişilebilir olsunlar; sonra onlara atar yahut taş atar: (TA:) **دَرِيْئَةٌ**’nin çoğulu **دَرَايَا** ve iki hemzeli **دَرَائئُ**’dür; ikisi de kıyasa göre (analogiye göre) şâzdır. (M, TA.)

**دَرِّىْءٌ**
**دَرِّىْءٌ**: **درىء دريء درئ**; bir sonraki maddeye bak.

**دُرِّىْءٌ**
**دُرِّىْءٌ**: **درىء دريء درئ**; bir sonraki maddeye bak.

**كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ**
**كَوْكَبٌ دِرِّىْءٌ**: **كوكب درىء كوكب دريء كوكب درئ**, (T, S, K, vb.,) **خِمِّيرٌ** ve **سِكِّيرٌ** (S) yahut **سِكِّينٌ** gibi, (K,) **دَرَأَ عَلَيْنَا فُلَانٌ**’dan; (S;) ve ↓ **دُرِّىْءٌ**, (M, K,) **مُرِّيقٌ** dışında vezin **فُعِّيلٌ**’ün tek örneği; (K;) [bu son kelimeyi Golius ve Freytag, **درّىء** sıfatıyla nitelenmiş bir isim sanarak hata etmişlerdir;] fakat A‘Obeyd der ki ilk harf dammeli okunursa o **دُرِّىٌّ**’dür, ء’siz; **دُرٌّ**’dan nisbet ismidir, vezni **فُعْلِىٌّ**’dir; [ve benzeri K’da da söylenmiştir; gerçi orada **دُرِّىْءٌ**’ün de doğru olduğu zikredilir,] çünkü Arapların dilinde onun bilgisine göre vezni **فُعِّيلٌ** olan hiçbir kelime yoktur; ve onu ء ile **دُرِّىْءٌ** diye okuyan kimse, bunun aslının **فُعُّولٌ** (vezninde) olduğunu, **سُبُّوحٌ** gibi, kasteder; ve telaffuzu zor görüldüğü için ünlülerinden biri kesr’e çevrilmiştir; ve Akh ayrıca ↓ **دَرِّىْءٌ**’ü de zikreder; ء ile, vezni **فَعِّيلٌ**; ilk harfte fetha ile, (S, TA,) Katâde ve AA rivayetiyle; (TA;) (mecaz:) şiddetle parlayan yahut ışıldayan yıldız: (S, K, TA,) yoğun biçimde: (S:) yahut doğudan batıya doğru seyrinde itilen bir yıldız: (M:) IAar’a göre, [kayan yıldız;] şeytana karşı itilen (**يُدْرَأُ**) bir yıldız [yahut bir şeytana; çünkü Araplar, ve hâlâ inanırlar ki kayan yıldız, en alt gökte meleklerin konuşmasını gizlice dinlemeye yeltenen bir şeytana atılan bir yıldızdır]: (T, TA:) ve bazılarınca beş gezegenden biri anlamına geldiği söylenmiştir: (TA, **در** maddesinde:) çoğulu **دَرَارِىْءُ**; (T, S, M;) Fr’nin dediğine göre Araplar bunu, adları bilinmeyen büyük yıldızlara uygularlar. (S.)

**دَارِئٌ**
**دَارِئٌ** ذ Bir yerden yahut uzak bir yerden ansızın gelen: (M, TA: fakat orada bu anlamda yalnız kelimenin çoğulları zikredilmiştir:) açık düşmanlık gösteren yahut savaşta başkasına karşı çıkmak üzere meydana çıkan bir düşman: ve bir yabancı: (T:) çoğulu **دُرَأءُ** (T, M, TA) ve **دُرَّآءٌ**. (M, TA.) İnsanlar derler ki: **نَحْنُ فُقَرَآءُ دُرَأءُ** [Biz uzak yerden gelmiş yahut yabancı yoksul kimseleriz]. (T, TA.) -A2- 1’e de bak, son cümle. ― -b2- [Bundan dolayı,] Ru-beh tarafından mecazen (mecaz:) “öfkeyle şişmiş” anlamında kullanılmıştır. (M, TA.)

**السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ**
**السُّلْطَانُ ذُو تُدْرَأٍ** ذ, (S, M, * K,) ve ↓ **تُدْرَأَةٍ**, (K,) geçtiği bir hadisin farklı rivayetlerine göre, (TA,) Sultan, düşmanlarını geri püskürtmek için teçhizat [savaş donanımı] (**عُدَّة**, S, ve K’nın bazı nüshalarında böyle) yahut izzet (**عِزّ**, K’nın başka nüshalarında böyle) ve kudret sahibidir: (S, M, * K: *) IAth’a göre **ذو تدرأ** atılgan, korkmayan yahut çekinmeyen demektir; ve böylece düşmanlarını geri püskürtme gücüne sahip: (TA:) savaş ve çekişme hakkında kullanılır. (M.) Sen ayrıca dersin ki: **هُوَ ذُو تُدْرَأٍ** ve **تُدْرَهٍ**: ve **هُوَ ذُو تُدْرَئِهِمْ** ve **تُدْرَهَهِمْ** (TA, **دره** maddesinde, b. k.)

**تُدْرَأَةٌ**
**تُدْرَأَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**مُدْرِئٌ**
**مُدْرِئٌ** ذ: 4’e bak.

**مِدْرَأٌ**
**مِدْرَأٌ** ذ İtmek yahut dürtmek için kullanılan bir şey; yahut uzaklaştırarak veya geri itmek/dürtmek için (kullanılan). (TA.) [Günümüzde, ء’siz **مِدْرَا** diye telaffuz edilerek, bir kayık sırığına uygulanır.]

**ذَاتُ المِدْرَأَةِ**
**ذَاتُ المِدْرَأَةِ** ذ Şiddetli huylu dişi deve. (TA.)
