# درأ — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%A3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D8%A3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [درأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%A3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: درأ

الدرْء: الدفع. وفي الحديث: "ادرءوا الحدود ما استطعتم". ودرأ علينا فلان يردأ دروءاً، واندرأ، أي طلع مفاجأة، ومنه كوكب دِرِّيءٌ على فِعِّيلٍ مثل: سِكِّيرٍ وخِمِّيرٍ؛ لشدة توقده وتلألئه. وقد درأ الكوكب دُرُوءاً. قال الفراء: والعرب تسمي الكواكبَ العظامَ التي لا تعرف أسماءها: الدراريّ. وتقول: تَدَرَّأَ علينا فلان، أي تطاول. قال الشاعر:
لقيتم من تَدَرُّئِكُمْ عـلـينـاوقَتْلِ سَراتِنا ذاتَ العَراقي
 يَعْني الداهِيَةَ. وقولهم: السلطان ذو تَدْرَإٍ بضم التاء، أي ذو عُدَّةٍ وقوةٍ على دفع أعدائه عن نفسه، وهو اسمِ موضوع للدفع، والتاء زائدة. وتقول: تَدارَأْتُمْ أي اختلفتم وتدافعتم، وكذلك ادَّارَأْتُمْ. وأصله: تدارأتم فأُدْغِمَتِ التاء في الدال، واجْتُلِبَتِ الألفُ ليصح الابتداء بها. والمدارأة: المخالفة والمدافعة. يقال: فلان لا يدارئ ولا يمارئ. فأما المدارأة في حُسْنِ الخُلُق والمعاشرة. وتقول: جاء السيل دُرْءًا بالضم، أي من بلد بعيد. والدَرْءُ بالفتح: العَوَجُ، يقال أقمتُ دَرْءَ فلانٍ، أي اعوجاجه وشَغْبَهُ. قال الشاعر المتلمس:
وكنا إذا الجبار صَعَّرَ خَدَّهُأقمنا له من دَرْئِهِ فتقوَّما
ومنه قولهم: بئرٌ ذاتُ دَرْءٍ، وهو الحَيْدُ. وطريق ذو دُرُوءٍ على فُعولٍ أي ذو كسور وجِرَفَةٍ. والدَرِيئَةُ: البعير أو غيره، يستتر به الصائد، فإذا أمكنه الرمْيُ رَمى، قال أبو زيد: وهو مهموز لأنها تُدْرَأُ نحو الصيد أي تُدْفَعُ. أبو عبيدة: ادَّرَأْتُ للصيد على افتَعَلْتُ، إذا اتخذت له دريئة. والدريئة أيضاً: حَلْقَةٌ يُتَعَلَّمُ عليها الطعنُ، قال عمرو بن معدي كرب:
ظَلِلْتُ كأني للرمـاح دريئةٌأقاتل عن أبناء جَرْمٍ وفَرَّتِ
ودرأ البعيرُ دُرُوءًا، أي أغَدَّ وكان مع الغُدَّةِ وَرَمٌ في ظهره، فهو داريٌّ. أبو زيد: أدْرَأَتِ الناقَةُ بضَرْعِها فهي مُدْرِئٌ إذا أَنْزَلأَتِ اللبنَ وأَرْخَتْ ضَرْعَهَا عند النَتاجِ.

### Türkçe

**الدرْء**: defetme. Ve hadiste: “Hududları gücünüz yettiğince defedin.” Ve “Falanca bize doğru çıktı” **يَرْدَأ** **دُرُوءاً**; ve **اندرأ**; yani ansızın ortaya çıktı; bundan: **كوكب دِرِّيءٌ** **فِعِّيلٍ** üzere, şu gibi: **سِكِّيرٍ** ve **خِمِّيرٍ**; tutuşmasının ve parıldamasının şiddetinden dolayı. Ve yıldız **دُرُوءاً** **درأ** etti. **الفراء** dedi: Araplar, adlarını bilmedikleri büyük yıldızlara **الدراريّ** adını verir. Ve der ki: “Falanca bize karşı **تَدَرَّأَ** etti”, yani boyuna uzadı. Şair dedi:
لقيتم من **تَدَرُّئِكُمْ** عـلـينـاوقَتْلِ سَراتِنا ذاتَ العَراقي
Yani felaketi. Ve onların sözü: “Sultan **تَدْرَإٍ** sahibidir” (tâ’nın dammesiyle), yani düşmanlarını kendinden defetmeye yönelik teçhizat ve kuvvet sahibidir; o, defetme için konulmuş bir isimdir; **التاء** ziyadedir. Ve dersin: **تَدارَأْتُمْ** yani ihtilaf ettiniz ve birbirinizi defettiniz; yine **ادَّارَأْتُمْ**. Aslı: **تدارأتم** idi; sonra **التاء** **الدال** içine idgam edildi ve onunla başlanması sahih olsun diye **الألف** getirildi. Ve **المدارأة**: muhalefet ve müdafaa etmektir. Denir: “Falanca ne **يدارئ** eder ne **يمارئ**.” Amma **المدارأة** güzel ahlâk ve iyi geçinmededir. Ve dersin: “Sel **دُرْءًا** (damme ile) geldi”, yani uzak bir beldeden. Ve **الدَرْءُ** (fetha ile): eğriliktir; “Falancanın **دَرْءَ**sini doğrulttum” denir; yani onun eğriliğini ve taşkınlığını. **المتلمس** şair dedi:
وكنا إذا الجبار صَعَّرَ خَدَّهُأقمنا له من **دَرْئِهِ** فتقوَّما
Ve bundan onların sözü: “**بئرٌ** **ذاتُ دَرْءٍ**”, o da **الحَيْدُ**dur. Ve **طريق** **ذو دُرُوءٍ** **فُعولٍ** üzere; yani kırıklar ve yarıntı sahibi. Ve **الدَرِيئَةُ**: avcının onunla gizlendiği deve yahut başkasıdır; atış mümkün olunca atar. **أبو زيد** dedi: O hemzelidir; çünkü o, ava doğru **تُدْرَأُ** edilir; yani itilir. **أبو عبيدة**: **ادَّرَأْتُ** av için, **افتَعَلْتُ** üzere; ona bir **دريئة** edindiğin zaman. Ve **الدريئة** ayrıca: üzerinde mızrakla dürtme öğrenilen bir halkadır. **عمرو بن معدي كرب** dedi:
ظَلِلْتُ كأني للرمـاح **دريئةٌ**أقاتل عن أبناء جَرْمٍ وفَرَّتِ
Ve deve **دُرُوءًا** **درأ** etti; yani **أغَدَّ** oldu ve **الغُدَّةِ** ile birlikte sırtında bir şişlik vardı; o hâlde o **داريٌّ**dir. **أبو زيد**: Dişi deve memesinden **أدْرَأَتِ**; o hâlde o **مُدْرِئٌ**dir; sütü **أَنْزَلأَتِ** ettiği ve doğum sırasında memesini salıverdiği zaman.
