# دردبس (د-ر-د-ب-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ر - د - ب - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَرْدَبيسُ: الداهية، والشيخ الهِمُّ والعجوز، واسم خَرَزَةٍ. وتَدَرْبَسَ، أي تقدَّم. قال الشاعر:
إذا القومُ قالوا مَن فتىً لمُـهـمَّةٍ		تَدَرْبَسَ باقي الريقِ فخمُ المناكِبِ

##### Türkçe

**الدَرْدَبيسُ**: musibet; ve ihtiyar, yaşlı kadın; ve bir boncuğun adı. Ve **تَدَرْبَسَ**, yani ilerledi. Şair dedi ki:
Eğer kavim “bir önemli iş için kim yiğittir?” dedilerse		**تَدَرْبَسَ** tükürüğün kalanı; geniş omuzlu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَرْدَبِيسُ: خَرَزَةٌ سوداءٌ كأَن سوادَها لونُ الكبد، إِذا رفعتها واستَشْفَفْتَها رأَيتها تَشِفُّ مثل لون العنبة الحمراء، تَتَجَبَّبُ بها المرأَة إِلى زوجها، توجد في قُبور عادٍ؛ قال الشاعر: قَطَعْتُ القَيْدَ والخَرَزاتِ عَنِّي،
فَمَنْ لي من عِلاجٍ الدَّرْدَبيسِ؟
قال اللحياني: هي من الخرز التي يُؤَخِّذ بها النساءُ الرجالَ؛ وأَنشد: جَمَعْنَ من قَبَلٍ لَهُنَّ وفَطْسَةٍ
والدَّرْدَبِيسِ، مُقابلاً في المِنْظَم
قال: وهن يقلن في تأْخيذهن إِياه، أَخَّذْتُه بالدَّرْدَبيسِ تُدِرُّ العِرْقَ اليَبِيس، قال: تعني بالعرق اليبيس الذِّكَرَ، التفسير له. والدَّرْدَبيسُ: الفَيْشَلة. الليث: الدَّرْدَبيسُ الشيخ الكبير الهِمُّ، والعجوز أَيضاً يقال لها: دَرْدَبيسٌ؛ وأَنشد:
أُمُّ عِيالٍ فَخْمَةٌ تَعُوسُ،
قد دَرْدَبَتْ، والشيخُ دَرْدبيسُ
العَوْسُ: هو الطَّوَفانُ بالليل. ودَرْدَبَت: خَضَعَتْ وذلت؛ وشاهد العجوز قول الآخر:
جاءَتْكَ في شَوْذَرِها تَمِيسُ
عُجَيِّزٌ لَطْعاءُ دَرْدَبيسُ،
أَحْسَنُ منها مَنْظَراً إِبليسُ
لطعاء: تَحاتَّتْ أَسنانها من الكبر. والدَّرْدَبيسُ: الداهية. والدَّرْدِبيس: الشيخ، بكسر الدال، قال: وهكذا. كتبه أَبو عمرو الإِياديُّ؛ قال ابن بري: شاهد الداهية قول جُرَيّ الكاهلي:
ولو جَرَّبْتَني في ذاكَ يوماً
رَضِيتَ، وقلتَ: أَنتَ الدَّرْدَبيسُ

##### Türkçe

**الدَرْدَبِيسُ**: Karaciğerin rengi gibi sanki siyahlığı olan siyah bir boncuk; onu kaldırıp ışığa tutarak baktığında, kırmızı üzüm tanesi rengi gibi şeffaflaştığını görürsün; kadın onunla kocasına karşı **تَتَجَبَّبُ** eder; Âd’ın kabirlerinde bulunur; şair dedi ki:
Benden bağı ve boncukları kestim,
Öyleyse benim için **الدَّرْدَبيسِ**’in tedavisinden kim var?

**اللحياني** dedi: O, kadınların erkekleri **يُؤَخِّذ** ettiği boncuklardandır; ve okudu:
Daha önce kendileri için **وفَطْسَةٍ**’den
ve **الدَّرْدَبِيسِ**’ten, dizide karşılıklı olarak, topladılar.

Dedi: Ve onlar onu **تأْخيذ** etmelerinde şöyle derler: Onu **بالدَّرْدَبيسِ** ile **أَخَّذْتُه**; **تُدِرُّ العِرْقَ اليَبِيس**. Dedi: **العِرْقَ اليبيس** ile **الذِّكَرَ**’i kasteder; onun için açıklama budur.

Ve **الدَّرْدَبيسُ**: **الفَيْشَلة**.

**الليث**: **الدَّرْدَبيسُ** yaşlı, büyük, bunamış şeyhtir; ve kocakarıya da denir: **دَرْدَبيسٌ**; ve okudu:
Çoluk çocuk anası, iri, gece dolaşır,
**دَرْدَبَتْ**; ve şeyh **دَرْدبيسُ**.

**العَوْسُ**: geceleri dolaşmaktır. Ve **دَرْدَبَت**: boyun eğdi ve zelil oldu; ve kocakarıya dair şahit, başkasının sözü:
Sana **شَوْذَرِها** içinde salınarak geldi,
Küçük bir kocakarı, dişleri dökülmüş, **دَرْدَبيسُ**,
Ondan görünüşçe daha güzel olan İblis’tir.

**لطعاء**: yaşlılıktan dişleri dökülmüştür. Ve **الدَّرْدَبيسُ**: felâket.

Ve **الدَّرْدِبيس**: şeyh; **الدال**’in kesresiyle. Dedi: İşte böyle. Onu **أَبو عمرو الإِياديُّ** yazdı; **ابن بري** dedi: Felâkete dair şahit, **جُرَيّ الكاهلي**’nin sözü:
Ve eğer beni o hususta bir gün deneseydin,
Razı olurdun ve derdin ki: Sen **الدَّرْدَبيسُ**’sin.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدردبيس: الداهية، قال جري الكاهلي:
  ولو جربتني فـي ذاك يومـا                      رضيت وقلت أنت الدردبيس والدردبيس: الشيخ الكبير الهم. قاله الليث. وأنشد:
  أم عيال قحـمة نـعـوس                      قد دردبت والشيخ دردبيس وتكسر فيه الدال. وهكذا كتبه أبو عمرو الإيادي. والدردبيس: العجوز الفانية، قال الشاعر:
  جاءتك في شوذرها تميس                      عجيز لطعاء دردبـيس أحسن منها منظرا إبليس والدردبيس: خرزة سوداء، كأن سوادها لون الكبد، إذا رفعتها واستشففتها رأيتها تشف مثل لون العنبة الحمراء، للحب، أي تتحبب بها المرأة إلى زوجها، توجد في قبور عاد. قال اللحياني: وهن يقلن في تأخيذهن إياه: أخذته بالدردبيس، تدر العرق اليبيس. قال: تعني بالعرق اليبيس: الذكر. التفسير له. ومما يستدرك عليه: الدردبيس: الفيشلة: قال الشاعر:
  جمعن من قبل لهن وفطـسة                      والدردبيس مقابلا في المنظم

##### Türkçe

**الدردبيس**: dehâ (musibet, büyük belâ). Cerî el-Kâhilî dedi:

  “Ve eğer beni o hususta bir gün deneseydin
  razı olurdum ve derdim ki: sen **الدردبيس**sin.”

Ve **الدردبيس**: çok kederli büyük ihtiyar. Bunu el-Leys söyledi. Ve inşâd etti:

  “Çok çocuklu, kaba-saba, uyuklayan (kadın)
  ihtiyarladı; ve ihtiyar **دردبيس**tir.”

Ve onda **الدال** kırılır (kesrelenir). Ebû Amr el-İyâdî onu böyle yazdı.

Ve **الدردبيس**: tükenmiş kocakarı. Şair dedi:

  “Sana, salınarak, elbisesinin içinde yürüyerek geldi;
  yapışkan (huylu) bir kocakarı, **دردبـيس**;
  ondan görünüşçe daha güzel: İblîs.”

Ve **الدردبيس**: siyah bir boncuk; sanki siyahlığı karaciğerin rengi gibidir; onu kaldırıp ona bakarak şeffaflığını yokladığında onu, kırmızı üzüm tanesi rengi gibi şeffaf görürsün; sevgi için; yani kadın onunla kocasına sevimli görünmeye çalışır; Âd’ın kabirlerinde bulunur. el-Lahyânî dedi: ve onlar, onu almalarında şöyle derler: “Onu **بالدردبيس** ile aldım; kuru damarı akıtır.” Dedi: “kuru damar” ile muradı: erkektir. Bunun tefsiri budur.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الدردبيس**: **الفيشلة**. Şair dedi:

  “Onlar, daha önce kendileri için, bir **وفطـسة** ve
  **الدردبيس**i, dizilmiş (şey) içinde karşı karşıya topladılar.”
