# درر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [درر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: درر

باب الدال والراء
د ر، ر د مستعملان
در:
دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً، وكذلك الناقةُ إذا حُلِبَتْ فأقبَلَ منها على الحالب شيءٌ كثير، قيل: دَرَّتْ.
وإذا اجتَمَعَ في الضَّرْعِ من العُروقِ وسائر الجَسَد قيل: دَرَّ اللَّبَنُ ودَرَّت العُروق إذا امتَلأَتْ دَماً.
ودَرَّت السَّماءُ إذا كَثُرَ مَطَرُها، وسَحابةٌ مِدْرارٌ وناقةٌ دَرورٌ، وقال:
وقالوا لِدُنْياهُمْ أَفيقي فدَرَّتِ
وروِيَ عن عُمَرَ بنِ الخطّاب أَنّه أَوصَى عُمّالَه حين بعَثَهم فقال في وصيَّته لهم: أدِرُّ والِقْحَة المُسلمين، أراد بذلك فَيئَهم وخَراجَهم، والأسمُ من كلِّ ذلك الدِّرَّةُ.
وفي الشَّتْم يقال: لا دَرَّ دَرُّه، أي لا كَثُرَ خيرُه، ولِلّهِ دَرُّكَ أي خيرُك وفَعالُك.
والدَّريرُ من الدَّوابِّ: السريعُ المُكتَنِزُ الخَلْق، المُقتَدِر، قال:
دَريرٌ كخُذرُوفِ الوليد أمَرَّه		تتابُعُ كَفَّيْهِ بخَيْطٍ مُوَصَّـلِ
والدُّرُّ: العِظامُ من اللُّؤْلُؤِ، والواحدةُ دُرَّةٌ.
وكوكَبٌ دُرِّيُّ أي ثاقِب مُضيءٌ وجمعُه دَراريُّ.
ودَرّاية من أسماء النساء.
والدُّردور: موضعٌ من البحر يجيش ماؤه، وقَلَّما تَسلَمُ السفينةُ منه، يقال: لَجَّجُوا فوَقَعُوا في الدُّرْدور.
والدُّرْدُرُ: موضع مَنابِت الأسنان قبل نَباتها وبعدَ سُقوطِها.
ويقال: دَرِدَ الرجلُ فهو أدرَدُ إذا سقطَتْ أسنانهُ وظَهَرتْ دَرادِرُها، وجمعُه الدُّرْد.
ومن أمثال العَرَب السائرة: أَعيَيْتِني بأُشُرٍ فكيف أرجوك بدرْدرٍ ودِرَّةُ السُّلْطانِ: ما يضرب بها.
رد:
الرَّدُّ مصدر رَدَدْتُ الشيءَ.
ورُدُودُ الدَّراهِم واحدُها رَدٌّ، وهو ما زُيِّفَ فرُدَّ على ناقِده بعدها أُخِذَ منه.
والرَّدُّ: ما صار عِماداً للشيء الذي تدفَعُه وترُدُّه.
والرَّدُّة مصدر الارتِداد عن الدِّينِ.
والرَّدةُ: تَقَاعُسٌ في الذَّقَن.
وإِنْ كانَ في الوَجْه بعضُ القَباحة ويعتريه شيءٌ من جَمال، يقال: هي جميلةٌ ولكنَّ في وجهها بعضَ الرَّدّة.
ورَدّاد اسم الرجل المُجَبِّر يُنسَب إليه المُجَبِّرون لأنَّه يرُدُّ العظمَ المنكسِرَ إلى موضِعه.

### Türkçe

باب **الدال** والراء
**د ر**، **ر د** kullanımdadırlar.
**در**:
**دَرَّ اللَّبَنُ يَدُرُّ دَرّاً**: süt aktı/sağdı; aynı şekilde deve de sağılınca sağana doğru ondan çokça bir şey gelirse: **دَرَّتْ** denir.
Ve eğer memede damarlardan ve bedenin geri kalanından (gelen) bir şey toplanırsa: **دَرَّ اللَّبَنُ** denir; ve damarlar kanla dolduklarında: **دَرَّت العُروق** (denir).
Ve gök, yağmuru çoğalınca: **دَرَّت السَّماءُ**; ve (yağmuru) bol olan bulut: **سَحابةٌ مِدْرارٌ** ve (sütü) bol deve: **ناقةٌ دَرورٌ**; ve dedi ki:
Ve dediler: “Dünyamıza: ayıl da (bollukla) akıt” da o da akıttı: **فدَرَّتِ**.
Ve **عُمَرَ بنِ الخطّاب**’dan rivayet olundu: işçilerini gönderdiği vakit onlara vasiyet etti; vasiyetinde onlara şöyle dedi: “Müslümanların sağmalını bol akıtın: **أدِرُّ والِقْحَة المُسلمين**”; bununla onların fey’ini ve haraçlarını kastetti; bütün bunların ismi: **الدِّرَّةُ**’dir.
Ve sövmede denir: **لا دَرَّ دَرُّه**; yani hayrı çoğalmadı. Ve: **ولِلّهِ دَرُّكَ**; yani hayrın ve fiilin.
Ve binek hayvanlarından **الدَّريرُ**: hızlı, yaratılışı sıkı/derli toplu, kudretli (olan). Dedi ki:
**دَريرٌ كخُذرُوفِ الوليد أمَرَّه		تتابُعُ كَفَّيْهِ بخَيْطٍ مُوَصَّـلِ**
Ve **الدُّرُّ**: inci(ler)den büyük olanlar; bir tanesi: **دُرَّةٌ**.
Ve **كوكَبٌ دُرِّيُّ**: yani delici/parlak ışıklı; çoğulu: **دَراريُّ**.
Ve **دَرّاية** kadın adlarındandır.
Ve **الدُّردور**: denizde suyu kabaran bir yer; gemi ondan pek az kurtulur; denir: “Derinleştirdiler de **الدُّرْدور**’a düştüler: **لَجَّجُوا فوَقَعُوا في الدُّرْدور**.”
Ve **الدُّرْدُرُ**: dişlerin bitmesinden önce ve düştükten sonra dişlerin bittiği yer.
Ve denir: **دَرِدَ الرجلُ فهو أدرَدُ**; dişleri düştüğü ve onun **دَرادِرُها**’sı göründüğü zaman; çoğulu: **الدُّرْد**.
Ve Arapların dolaşan darbımesellerindendir: **أَعيَيْتِني بأُشُرٍ فكيف أرجوك بدرْدرٍ**. Ve **دِرَّةُ السُّلْطانِ**: onunla vurduğu şey.

**رد**:
**الرَّدُّ**: **رَدَدْتُ الشيءَ**’in mastarıdır.
Ve **رُدُودُ الدَّراهِم**; bir tanesi: **رَدٌّ**; o, sahte çıkarılıp sonra onu nakdedenin üzerine geri çevrilen (para)dır; ardından ondan alınır.
Ve **الرَّدُّ**: ittiğin ve geri çevirdiğin şeyin dayanağı olan şeydir.
Ve **الرَّدُّة**: dinden dönmenin mastarıdır.
Ve **الرَّدةُ**: çenede bir gevşeklik/sarkma.
Ve eğer yüzde bir miktar çirkinlik olup ona güzellikten bir şey arız olursa denir: “O güzeldir; fakat yüzünde biraz **الرَّدّة** vardır.”
Ve **رَدّاد**: kemik yerine oturtan adamın adıdır; kemik yerine oturtanlar ona nisbet edilir; çünkü kırık kemiği yerine geri çevirir.
