# درص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [درص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: درص

الدرص، بالفتح ويكسر، الأولى عن الليث، وعلى الثانية اقتصر الجوهري، وهي اللغة الفصحى، ولو قال: ويفتح، كان أحسن: ولد القنفذ والأرنب، واليربوع، والفأرة، والهرة، ونحوها، ولم يذكر الجوهري القنفذ والأرنب، وإنما ذكرهما الصاغاني. والدرص، بالكسر: جنين الأتان، قال امرؤ القيس:
  أذلك أم جون يطـارد آتـنـا                      حملن فأربى حملهن دروص أربى: أعظم وأكبر. ومن أمثالهم: ضل دريص- كزبير- نفقه، أي جحره، ويروى ضل الدريص يضرب لمن يعني- هكذا في النسخ، وفي الصحاح والعباب لمن يعيا- بأمره ويعد حجة لخصمه، فينسى عند الحاجة. أخصر من ذلك عبارة الأساس: يقال ذلك لمن أخطأ حجته. ج: درصة، كعنبة، وأدراص، عن الأصمعي، وعليهما اقتصر الجوهري، ودرصان، بالكسر، ودروص، بالضم، وأدرص، كأفلس، نقلهن الصاغاني. ويقال: وقعوا في أم أدراص، أي الداهية، وفي الأساس: المهلكة، قال: وأصله جحرة الفأر. وفي العباب: يقال ذلك عند استحكام البلاء؛ لأن أم أدراص جحرها مملوء ترابا، إذا عثر فيه إنسان أو دابة لا يكاد يتخلص، وأنشد. الجوهري لطفيل:
  فما أم أدراص بأرض مضـلة                      بأغدر من قيس إذا الليل أظلما

  وقال: أم أدراص اليربوع. قال الصاغاني: وليس البيت لطفيل، وإنما هو لعامر بن مالك ملاعب الأسنة، قلت: وقيل: لشريح بن الأحوص، وفي كتاب الألفاظ: هو لقيس بن زهير. وناقة دروص، كصبور: سريعة، عن ابن الأعرابي. وناب درصاء، ودلصاء: تكسرت أسنانها كبرا وهرما، وقد درصت ودلست، كفرح، وكذلك دلقاء، ودلوق، ودروم، كما سيأتي في موضعه. ومما يستدرك عليه: الأحول، يقال له: أبو أدراص، عن ابن الأعرابي، وناقة درص كدروص، عنه أضيضا.

### Türkçe

**الدرص**; fetha ile (okunur) ve kesrelenir; birincisi **الليث**’ten (rivayetle), ikincisi üzerine **الجوهري** iktisar etti; ve o fasih dildir; eğer “ve fetha ile (okunur)” deseydi daha iyi olurdu: kirpinin ve tavşanın, ve jerboanın, ve farenin, ve kedinin ve benzerlerinin yavrusu; **الجوهري** kirpiyi ve tavşanı zikretmedi; onları ancak **الصاغاني** zikretti. Ve **الدرص**, kesre ile: dişi eşeğin cenini; **امرؤ القيس** dedi:
  Bu mu, yoksa bizim dişi eşeğimizi kovalayan kara (at) mı?                      Yüklendiler; sonra (yükleri) büyüdü; onların yükleri **دروص** (olarak) büyüdü
**أربى**: daha büyük ve daha iri. Onların darbımesellerinden: “**ضل دريص** - **كزبير** - **نفقه**”, yani onun deliği; ve “**ضل الدريص**” diye rivayet edilir; işiyle ilgili acze düşen kimse için darbımesel vurulur—nüshalarda böyle; ve **الصحاح** ile **العباب**’da “işiyle yorulan kimse için”—ve hasmına hüccet sayar; sonra ihtiyaç anında unutur. Bundan daha kısa olan **الأساس**’ın ibaresi: delilini şaşıran kimse için bu söylenir. Çoğulu: **درصة**, **كعنبة**; ve **أدراص**, **الأصمعي**’den; ve ikisi üzerine **الجوهري** iktisar etti; ve **درصان**, kesre ile; ve **دروص**, damme ile; ve **أدرص**, **كأفلس**; bunları **الصاغاني** nakletti. Ve denir: “**وقعوا في أم أدراص**”, yani musibet; ve **الأساس**’ta: helâk yeri; dedi: ve aslı farenin deliğidir. Ve **العباب**’da: belânın pekişmesi sırasında bu söylenir; çünkü **أم أدراص**’ın deliği toprakla doludur; onda bir insan yahut bir binek hayvanı tökezlerse neredeyse kurtulamaz; ve şiir okudu. **الجوهري** **طفيل** için:
  Artık **أم أدراص** şaşırtıcı bir yerde değildir                      **قيس**’ten daha hain; gece karardığında

Ve dedi: **أم أدراص** jerboadır. **الصاغاني** dedi: Beyit **طفيل**’in değildir; o ancak **عامر بن مالك ملاعب الأسنة**’nindir; dedim: ve **شريح بن الأحوص**’undur denildi; ve **كتاب الألفاظ**’da: o **قيس بن زهير**’indir. Ve **ناقة دروص**, **كصبور**: hızlı; **ابن الأعرابي**’den. Ve **ناب درصاء**, ve **دلصاء**: yaşlılık ve ihtiyarlık sebebiyle dişleri kırıldı; ve **درصت** ve **دلست**, **كفرح**; ve كذلك **دلقاء**, ve **دلوق**, ve **دروم**, ileride yerinde geleceği üzere. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: şaşı; ona **أبو أدراص** denir; **ابن الأعرابي**’den; ve **ناقة درص** **كدروص**, ondan; ayrıca.
