# درهم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%87%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D9%87%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [درهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%87%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: درهم

المُدْرَهِمُّ: الساقط من الكِبَرِ، وقيل: هو الكبيرُ السِّنِّ أَيّاً كان. وقد ادْرَهَمَّ يَدْرَهِمُّ ادْرِهْماماً أَي سقط من الكبر؛ وقال القُلاخُ:
أَنا القُلاخُ في بُغائي مِقْسَما،
أَقْسمْتُ لا أَسْأَمُ حتى يَسْأَما،
ويَدْرَهِمَّ هَرَماً وأَهْرَما
وادْرَهَمَّ بصرُه: أَظلم. والدِّرْهَمُ والدِّرْهِمُ: لغتان، فارِسِيّ مُعَرَّبٌ مُلْحَقٌ ببناء كلامهم، فدِرْهَمٌ
كهِجْرَعٍ، ودِرْهِمٌ، بكسر الهاء، كحِفْرِدٍ، وقالوا في تصغيره دُرَيْهِيم، شاذة، كأَنَّهم حَقَّرُوا دِرْهاماً، وإن لم يتكلموا به؛ هذا قول سيبويه، وحكى بعضهم دِرْهام، قال الجوهري: وربما قالوا دِرْهام؛ قال الشاعر:لو أَنَّ عِنْدي مائتي دِرْهامِ،
لجاز في آفاقِها خاتامي
(* قوله «لو أن عندي إلخ» في التكملة ما نصه: هذا الإنشاد فاسد، والرواية:لو أن عندي مائتي درهام * لابتعت داراً في بني
حراموعشت عيش الملك الهمام * وسرت في الأرض بلا
خاتام).وجمع الدِّرْهَمِ دَراهِمُ؛ ابن سيده: وجاء في تكسيره الدَّراهِيمُ؛ وزعم سيبويه أَن الدَّراهِيمَ إنما جاء في قول الفرزدق:
تَنْفِي يَداها الحَصى في كلِّ هاجِرَةٍ،
نَفْيَ الدَّراهِيمِ تَنْقادُ الصَّياريفِ
قال ابن بري: شَبَّهَ خروج الحصى من تحت مَناسِمِها بارتفاع الدراهم عن الأَصابع إذا نُقِدَتْ. ورجل مُدَرْهَمٌ، ولا فعل له، أَي كثير الدَّراهِمِ؛ حكاه أَبو زيد، قال: ولم يقولوا دُرْهِمَ؛ قال ابن جنتي: لكنه إذا وجد اسم المفعول فالفعل حاصِلٌ.
ودَرْهَمَتِ الخُبَّازى: استدارت فصارت على أشكال الدَّراهِمِ، اشتقوا من الدراهِمِ فِعْلاً وإن كان أَعجميّاً. قال ابن جني: وأَما قولهم دَرْهَمَتِ الخُبَّازى فليس من قولهم رجل مُدَرْهَمٌ.

### Türkçe

**المُدْرَهِمُّ**: yaşlılıktan düşmüş olan; ve denildi ki: o, yaşı büyük olandır, her ne olursa olsun. Ve gerçekten **ادْرَهَمَّ يَدْرَهِمُّ ادْرِهْماماً** (yani) yaşlılıktan düştü. Ve **القُلاخُ** dedi:

Ben **القُلاخُ**’um, arayışımda bölüştürülmüş (bir pay olarak),
Yemin ettim, o bıkıncaya kadar ben bıkmam,
Ve yaşlılıkla **يَدْرَهِمَّ** ve ihtiyarladı.

Ve **ادْرَهَمَّ بصرُه**: karardı. Ve **الدِّرْهَمُ** ve **الدِّرْهِمُ**: iki lugattır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır, onların sözlerinin yapısına eklenmiş (bir kelime)dir; böylece **دِرْهَمٌ** **هِجْرَعٍ** gibi, ve **دِرْهِمٌ**, **الهاء**’nın kesresiyle, **حِفْرِدٍ** gibi. Ve onun küçültmesinde **دُرَيْهِيم** dediler; şâzdır; sanki onlar **دِرْهاماً**’ı küçültmüşlerdir, onunla konuşmamış olsalar bile; bu, **سيبويه**’nin sözüdür. Ve bazısı **دِرْهام**’ı nakletti. **الجوهري** dedi: ve belki **دِرْهام** derler; şair dedi:

Eğer yanımda iki yüz **دِرْهامِ** olsaydı,
Onun ufuklarında yüzüğüm câiz olurdu.

(* Onun “لو أن عندي إلخ” sözü hakkında, **التكملة**’de metni şudur: Bu inşâd bozuktur; rivayet:
Eğer yanımda iki yüz **درهام** olsaydı * **بني حرام** içinde bir ev satın alırdım
Ve yüce kralın yaşayışı gibi yaşardım * ve yeryüzünde yüzüksüz yürürdüm
**خاتام**). Ve **الدِّرْهَمِ**’in cemi **دَراهِمُ**’dur; **ابن سيده**: ve onun kırmasında **الدَّراهِيمُ** geldi; ve **سيبويه** iddia etti ki **الدَّراهِيمَ** ancak **الفرزدق**’ın sözünde gelmiştir:

Onun iki eli her öğle sıcağında çakılı uzaklaştırır,
**الدَّراهِيمِ**’in uzaklaştırması gibi; sarraflar boyun eğer.

**ابن بري** dedi: çakılın, onun tırnaklarının altından çıkışını, parmaklardan, nakdedildiği zaman, dirhemlerin yükselmesine benzetti. Ve bir adam **مُدَرْهَمٌ**’dur; ve onun fiili yoktur; yani **الدَّراهِمِ**’i çok olandır; onu **أَبو زيد** nakletti; dedi ki: ve **دُرْهِمَ** demediler. **ابن جنتي** dedi: fakat ism-i mef‘ûl bulunduğu zaman fiil hâsıl olur.

Ve **دَرْهَمَتِ الخُبَّازى**: yuvarlandı da **الدَّراهِمِ** şekilleri üzerine oldu; **الدراهِمِ**’den bir fiil türettiler, her ne kadar Acemce olsa da. **ابن جني** dedi: ve onların **دَرْهَمَتِ الخُبَّازى** sözüne gelince, o, onların “adam **مُدَرْهَمٌ**” sözünden değildir.
