# دره — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%87/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D9%87/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دره](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%87.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دره

باب الهاء والدّال والرّاء معهما
ه د ر،ه ر د، د ه ر، ر ه د، د ر ه، ر د ه هدر: الهَدْرُ: ما يَبْطُلُ. هَدَرَ دَمُهُ يَهْدِرُ هَدْرا، وأَهْدَرْتُه أنا إهداراً.
وهَدَرَ البعير يَهْدِر هديراً وهَدْراً.
والحمامةُ تَهْدِر، وجرّةُ النَّبيذ تَهْدِرُ.
والأرضُ الهادرة. والعُشْبُ الهادِرُ: الكثير.
وبنو فُلانٍ هِدَرَةٌ، أي: ساقطون ليسوا بشيء.
هرد: الهُرْدِيَّةُ قَصَباتٌ مَلْويّة مَطْويّة تُضَمُّ بطاقات الكَرْم يُرْسَلُ عليها قُضبانُ الكَرْم .
وهَرَّدتُ اللّحم فهو مُهَرَّدْ، أي شَوَيْتُه فهو مَشْويٌ . وقد هَرِد اللَّحْم. نَفِجَ .
دهر: الدَّهْر: الأبد الممدود. ورجل دُهْرٌِي: قديمٌ، والدُّهْرِيُّ الذي يقولُ ببقاءِ الدَّهْرو لايُؤمِنُ بالآخرة.
ودَهْوَريُّ الصَّوتِ. أي: صُلْبُ الصَّوتِ.
والدَّهاديرُ: أوّلُ الدَّهْرِ من الزَّمانِ الماضي يُقال: كان ذلك في دَهْر الدَّهاريرُ ولا يُفْرَد منه دِهْرِير.
والدَّهْرُ: النّازلة. دَهَرَهُمْ أَمْرٌ، أي: نَزَل بِهِمْ مكروهٌ.
وما دَهْري كذا وكذا، أي: ما هِمّتي.
والدَّهْوَرةُ: جَمْعُ الشَّيء ثمّ قَذْفُه في مَهْواة.
وقوله: "لا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فإنّ الله هو الدَّهْرُ". يعني: ما أصابك من الدَّهْر فاللهُ فاعِلُهُ، ليس الدّهرِ، فإذا سَبَبْتَ الدَّهْر أردتَ به الله عزّ وجلّ.
رهد: الرَّهيدُ: النّاعم، والمصدر: الرَّهادة. وفتاةٌ رَهِيدةٌ، أي: رَخْصَة.
دره: أُمِيتَ فِعلُهُ، إلاّ قولهم: رجلٌ مِدْرَهُ حَرْبٍ، و هو مِدْرَهُ القومِ، أي: الدّافع عنهم.
رده: الرَّدْهُ: شِبْهُ أَكمَةٍ خَشِنَةٍ، كثيرةِ الحِجارة. والواحدةُ: رَدْهة، والجميع: رَدَهٌ. ورُبّما جاءت الرَّدْهة في وصْفِ بئرٍ تُحْفَرُ في القُفِّ، أو تكون خِلْقةٌ فيه.
ويُقالُ للبيتِ العظيم الذي لا أعظمَ منه: الرَّدْهة، وجمعُه: الرِّداهُ، وقد رَدَهتِ المرأةُ بيتَها تَرْدَهُهُ رَدْهاً.

### Türkçe

باب **الهاء** و**الدّال** و**الرّاء** onlarla birlikte
**ه د ر**، **ه ر د**، **د ه ر**، **ر ه د**، **د ر ه**، **ر د ه** **هدر**: **الهَدْرُ**: bâtıl olan şey. “**هَدَرَ دَمُهُ يَهْدِرُ هَدْرا**”: kanı boşa gitti; “**وأَهْدَرْتُه أنا إهداراً**”: ben onu boşa çıkardım (heder ettim).
Ve “**هَدَرَ البعير يَهْدِر هديراً وهَدْراً**”: deve böğürür; böğürme ve böğürüş.
Ve güvercin “**تَهْدِر**”; şarap küpü “**تَهْدِرُ**”.
Ve “**الأرضُ الهادرة**”. Ve “**العُشْبُ الهادِرُ**”: çok olan.
Ve “**بنو فُلانٍ هِدَرَةٌ**”, yani: düşkünlerdir; bir şey değildirler.

**هرد**: **الهُرْدِيَّةُ**: bükülmüş, katlanmış kamışlardır; asma çubukları üzerine salınsın diye asma demetleriyle bağlar hâlinde bir araya getirilir.
Ve “**هَرَّدتُ اللّحم فهو مُهَرَّدْ**”, yani: onu kızarttım; o da kızartılmıştır. Ve “**هَرِد اللَّحْم**”: şişti.

**دهر**: **الدَّهْر**: uzatılmış ebediyet. Ve “**رجل دُهْرٌِي**”: eski. Ve **الدُّهْرِيُّ**: **الدَّهْر**’in kalıcılığını söyleyen ve âhirete iman etmeyen kimsedir.
Ve “**دَهْوَريُّ الصَّوتِ**”, yani: sesin katısı.
Ve **الدَّهاديرُ**: geçmiş zamandan zamanın **الدَّهْر**’inin başlangıcıdır; “Bu, **دَهْر الدَّهاريرُ**’de idi” denir; ondan **دِهْرِير** tekil yapılmaz.
Ve **الدَّهْرُ**: musibet. “**دَهَرَهُمْ أَمْرٌ**”, yani: onlara bir kötülük indi.
Ve “**وما دَهْري كذا وكذا**”, yani: benim himmetim (gayretim) değildir.
Ve **الدَّهْوَرةُ**: bir şeyi toplamak, sonra onu bir uçuruma atmak.
Ve onun sözü: “**لا تَسُبُّوا الدَّهْرَ فإنّ الله هو الدَّهْرُ**”. Yani: **الدَّهْر**’den sana isabet eden şeyin faili Allah’tır; **الدَّهْر** değildir; öyleyse **الدَّهْر**’e sövdüğünde onunla Aziz ve Celil olan Allah’ı kastetmiş olursun.

**رهد**: **الرَّهيدُ**: yumuşak olan; mastar: **الرَّهادة**. Ve “**فتاةٌ رَهِيدةٌ**”, yani: yumuşak (nazik).

**دره**: fiili öldürülmüştür (kullanımdan düşmüştür); ancak onların sözü müstesna: “**رجلٌ مِدْرَهُ حَرْبٍ**”; ve o, “**مِدْرَهُ القومِ**”dur; yani: onlardan savunan (defeden).

**رده**: **الرَّدْهُ**: taşları çok, kaba bir tümseğe benzer şey. Tekili: **رَدْهة**; hepsi: **رَدَهٌ**. Ve bazen **الرَّدْهة**, **القُفِّ**’te kazılan bir kuyunun vasfında gelir; yahut onda yaratılıştan (tabiaten) bulunur.
Ve kendisinden daha büyüğü olmayan büyük eve **الرَّدْهة** denir; çoğulu: **الرِّداهُ**. Ve kadın evini “**رَدَهتِ**” eder: “**تَرْدَهُهُ رَدْهاً**”.
