# دره — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B1%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دره](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دره

دَرَه على القَوم: هَجَم ابن الأَعرابي: دَرَهَ فلانٌ علينا ودَرَأَ إِذا هَجَمَ من حيث لم نَحْتَسِبْه. ودارِهاتُ الدَّهْرِ: هَواجِمُه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
عَزِيرٌ عَليَّ فَقْدُه فَفَقَدْتُه،
فبانَ وخَلَّى دارِهاتِ النوائبِ
دارِاهاتُها: هاجماتُها. ويقال: إِنه لَذُو تُدْرَإِ وذو تُدْرَهٍ إِذا كان هَجَّاماً على أَعدائه من حيث لايحتسبون؛ وقول أَبي النجم: سُبِّي الحَماةَ وادْرَهِي عليها
إِنما معناه: اهْجُمِي عليها وأَقْدِمِي. ودَرَهْتُ عن القوم: دفعت عنهم مثل دَرَأْتُ، وهو مبدل منه نحو هَراقَ الماءَ
وأَراقَهُ.الأَزهري: قال الليث أُمِيتَ فِعْلُه إِلا قولهم رجل مِدْرَهُ حَرْبٍ، ومِدْرَهُ القوم هو الدافعُ عنهم. ابن سيده: المِدْرَه السيد الشريف، سمي بذلك لأَنه يقوى على الأُمور ويَهْجُم عليها، مشتق من ذلك. والمِدْرَهُ: المُقَدَّم في اللسان واليد عند الخصومة والقتال، وقيل: هو رأْس القوم والدافع عنهم. وفي حديث شَدَّاد بن أَوْسٍ: إِذْ أَقْبَلَ شيخ من بني عامر هو مِدْرَهُ قومِه؛ المِدْرَهُ: زعيم القوم وخطيبهم والمتكلم عنهم والذي يرجعون إِلى رأْيه، والميم زائدة، والجمع المَدارِهُ؛ ومنه قول الأَصبغ:
يا ابنَ الجَحاجحةِ المَدارِهْ،
والصابرينَ على ا لمَكارِهْ
وقال أَبو زيد: المِدْرَهُ لسان القوم والمتكلم عنهم؛ وأَنشد غيره: وأَنتَ في القوم أَخُو عِفَّةٍ،
ومِدْرَهُ القومِ غَداةَ الخِطاب
وقال لبيد:
ومِدْرَه الكتيبةِ الرَّدَاحِ
ودَرَه لقومه يَدْرَه دَرْهاً: دَفَع. وهو ذو تُدْرَهِهم أَي الدافعُ عنهم؛ قال:
أَعْطَى، وأَطرافُ العَوالي تَنُوشُه
من القومِ، ما ذو تُدْرَهِ القومِ مانِعُهْ
ولا يقال: هو تُدْرَهُهُم حتى يضاف إِليه ذو، وقيل: الهاء في كل ذلك مبدلة من الهمزة لأَن الدَّرْءَ الدفعُ، وهذا ليس بقوي بل هما أَصلان؛ قالوا: دَرَأَ وَدَرَه؛ قال ابن سيده: فلما وجدنا الهاء في كل ذلك مساوية للهمزة علمنا أَن إِحداهما ليست بدلاً من الأُخرى، وأَنهما لغتان. ودَرَهَ القومَ: جاءهم من غير أَن يَشْعُروا به.
وسِكِّينٌ دَرَهْرَهَةٌ: مُعْوَجَّةُ الرأْس. وفي الحديث في المبعث: فأَخْرَجَ عَلَقَةً سوداء ثم أَدخل فيه الدَّرَهْرَهَة، وفي طريق: فجاءه الملك بسكين دَرَهْرَهة؛ قال ابن الأَعرابي: هي المعوجة الرأْس التي تسميها العامة المِنْجَلَ، قال: وأَصلها من كلام الفرس دَرَهْ، فعرَّبتها العرب بالزيادة فيه؛ وفي رواية: البَرَهْرَهَة، بالباء. الأَزهري: أَبو عمرو الدَّرَهْرَهةُ المرأَة القاهرةُ لبعلها. قال: والسَّمَرْمَرَة الغُول، قال: ويقال للكَوْكَبة الوَقَّادة بِنُورها تَطْلُع من الأُفُق دارئةً دَرَهْْرَهةٌ.

### Türkçe

**دَرَه** kavim üzerine: hücum etti. İbnü’l-A‘râbî: “Falan bize **دَرَهَ**” ve **دَرَأَ**; hesap etmediğimiz yerden hücum ettiği zaman. Ve **دارِهاتُ الدَّهْرِ**: onun hücumları; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:

Azîzdir bana onun kaybı; derken onu kaybettim,
Böylece ayrıldı ve musibetlerin **دارِهاتِ**’ini bıraktı.

**دارِاهاتُها**: onun hücum edenleridir. Ve denilir: Şüphesiz o, **ذُو تُدْرَإِ** ve **ذو تُدْرَهٍ** sahibidir; düşmanlarına, onların hesap etmedikleri yerden çok hücum eden olduğu zaman; ve Ebû’n-Necm’in sözü:

Hâmeyi esir al ve onun üzerine **ادْرَهِي**
Ancak manası: onun üzerine hücum et ve ilerle. Ve “Kavimden **دَرَهْتُ**”: onlardan savdım; **دَرَأْتُ** gibi; ve o, ondan بدل edilmiştir; “Suyu **هَراقَ**” ve “Onu **أَراقَهُ**” gibi. Ezherî: Leys dedi ki: Fiili öldürülmüştür; ancak onların “harbin **مِدْرَهُ**’si olan adam” sözleri müstesna; ve kavmin **مِدْرَهُ**’si, onlardan savan kimsedir. İbn Sîde: **المِدْرَه** efendi, şerefli (kimsedir); buna, işlere güç yetirdiği ve onların üzerine hücum ettiği için bu ad verilmiştir; bundan türemiştir. Ve **المِدْرَهُ**: husumet ve savaşta dil ve el bakımından öne geçirilen (kimse); ve denildi: o, kavmin başı ve onlardan savandır. Ve Şeddâd b. Evs hadîsinde: “Benî Âmir’den bir ihtiyar geldi; o, kavminin **مِدْرَهُ**’siydi”; **المِدْرَهُ**: kavmin reisi, hatibi, onlar adına konuşan ve görüşüne dönülen kimsedir; **الميم** ziyadedir; cem‘i **المَدارِهُ**’dir; ve ondan Asbağ’ın sözü:

Ey **المَدارِهْ** olan cahaçihaların oğlu,
Ve **ا لمَكارِهْ** üzerine sabredenler.

Ebû Zeyd dedi ki: **المِدْرَهُ** kavmin dili ve onlar adına konuşandır; ve başkası inşad etti:

Ve sen kavimde iffet sahibi bir kardeşsin,
Ve hitap sabahında kavmin **مِدْرَهُ**’si.

Lebîd dedi:

Ve ağır taburun **مِدْرَه**’si.

Ve “Kavmi için **دَرَه** eder, **يَدْرَه** **دَرْهاً**”: savdı. Ve o, onların **ذو تُدْرَهِ**’sidir; yani onlardan savan; dedi ki:

Verdi; ve uzun mızrakların uçları ona uzanıp dokunuyor
Kavimden; kavmin **ذو تُدْرَهِ**’si onu engelleyici değildir.

Ve “O, onların **تُدْرَهُهُم**’udur” denilmez; ta ki ona **ذو** izafe edilsin. Ve denildi: **الهاء** bütün bunlarda hemzeden بدل edilmiştir; çünkü **الدَّرْءَ** savmadır; ve bu güçlü değildir; bilakis ikisi iki asıldır; dediler: **دَرَأَ** ve **دَرَه**. İbn Sîde dedi ki: Böylece **الهاء**’yı bütün bunlarda hemzeye eşit bulduğumuzda bildik ki ikisinden biri ötekinden بدل değildir; ve ikisi iki lehçedir. Ve “Kavme **دَرَهَ**”: farkına varmaksızın onlara geldi.

Ve **سِكِّينٌ دَرَهْرَهَةٌ**: başı eğri (olan). Ve meb‘as hakkında hadîste: “Sonra siyah bir kan pıhtısı çıkardı; sonra onun içine **الدَّرَهْرَهَة**’yi soktu”; ve bir tarikde: “Melek ona **سِكِّين** **دَرَهْرَهة** ile geldi”; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, başı eğri olandır; avamın **المِنْجَلَ** diye adlandırdığıdır. Dedi ki: Aslı Farsların sözünden **دَرَهْ**’dir; Araplar onu, içine ziyade yaparak Arapçalaştırdı; ve bir rivayette: **البَرَهْرَهَة**; **الباء** ile. Ezherî: Ebû Amr: **الدَّرَهْرَهةُ** kocasına galip gelen kadındır. Dedi ki: ve **السَّمَرْمَرَة** gûldür. Dedi ki: Ufuktan, ışığıyla parlayıp çıkan, alevli yıldız kümesine **دارئةً دَرَهْْرَهةٌ** denilir.
