# دزر (د-ز-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B2%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B2%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ز - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B2%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز د ر
زرد ، درز ، دزر ، زدر : مستعملة .
زرد : قال الليث : الزَّرد : حِلَقُ الدِّرع والمِغْفر .
سلمة عن الفراء : الزَّرْدةُ : حلقة الدِّرع ، والسَّرْد : ثقبها .
أبو عبيد عن الكسائي : سرطت الطعام وزردته ، وازدردته . ازْرُده زَرداً وازدرده ازدراداً .
وقال غيره : يقال لفَلْهم المرأة : الزَّردان ، وله معنيان : أحدهما أنه ضِيق الخاتم ، يَزْرُد الأيْرَ إذا أولجه أي يخنُقُه ، ويقال : زرَد فلانٌ فلاناً يَزْرُدُه زرْداً : إذا خنقه . والمعنى الثاني : أنه سُمِّي زرداناً لازدراده الذَّكر إذا أُولج فيه .
وقالت خَلِعَةٌ من نساء العرب إنَّ هَنى لزرَدان مُعتدل .
وقال بعضهم : سمّيَ الفلْهم زرداناً لأنه يزدرد الذكَر ، أي : يخنقه لضيقه .
يقال : زَرَدت فلاناً أزدرده : إذا خنقته فهو مزرود . كأنك خنقت مُزْدَرَدَه ، وهو حَلقهُ .
درز : قال الليث : الدَّرْزُ : دَرْزُ الثّوب ونحوه ، وهو معرب ، والجميعُ الدُّروز .
رَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : الدَّرْز : نعيمُ الدّنيا ولذاتُها ، ويقال للدنيا : أمُّ دَرْز .
قال : ودَرِزَ الرجلُ وذَرِزَ بالدال والذال إذا تمكَّنَ من نعيم الدنيا .
قال : والعربُ تقول للدَّعِيّ : هو ابن دَرْزة وابنُ تُرْنى ، وذلك إذا كان ابن أَمَةٍ تُساعِي فجاءت به من المُساعاة ، ولا يُعرَف له أب .
ويقال : هؤلاء أولادُ دَرْزة . وأولادُ فَرْتَنَى للسفِلة والسُّقاط ، قاله المبرد .
دزر : أهمَلَه الليث .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الدَّزْرُ : الدفع ، يقال : دَزَره ودَسَرَه ودَفَعه بمعنًى واحد .
زدر : قرأ بعضُهم : ( يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً ) ، وسائرُ القراء قرأوا : ( لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً ( وهو الحقّ .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال : جاءَ فلانٌ بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه ، إذا جاء فارغاً .

##### Türkçe

ز د ر
**زرد** , **درز** , **دزر** , **زدر** : kullanımdadır.

**زرد** : Leys dedi: **الزَّرد** : zırhın ve miğferin halkalarıdır.

Seleme, Ferrâ’dan: **الزَّرْدةُ** : zırh halkasıdır; **السَّرْد** : onun deliğidir.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **سرطت الطعام** ve **زردته** , ve **ازدردته** . Onu **ازْرُده** **زَرداً** ve onu **وازدرده** **ازدراداً** (yap).

Başkası dedi: kadının **فَلْهم**’ine **الزَّردان** denir; onun iki manası vardır: birincisi, yüzüğün darlığıdır; **يَزْرُد** **الأيْرَ** onu içeri soktuğu zaman, yani onu boğar. Ve denir ki: **زرَد** falan, falanı **يَزْرُدُه** **زرْداً** : onu boğduğu zaman. İkinci mana: içine sokulduğu zaman erkeklik uzvunu yutmasından dolayı ona **زرداناً** ad verilmiştir.

Arap kadınlarından Hali‘a dedi ki: “Şüphesiz Heni, ölçülü bir **زرَدان**’dır.”

Bazıları dedi: **الفلْهم**’e **زرداناً** adı verildi; çünkü o **الذكَر**’i yutar; yani: darlığından dolayı onu boğar.

Denir ki: **زَرَدت** falanı, onu **أزدرده** : onu boğduğum zaman; o da **مزرود**’dur. Sanki onun **مُزْدَرَدَه**’ini boğdun; o da onun boğazıdır.

**درز** : Leys dedi: **الدَّرْزُ** : elbisenin ve benzerinin dikişidir; o, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **الدُّروز**’dur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّرْز** : dünya nimetleri ve lezzetleridir; dünyaya **أمُّ دَرْز** denir.

Dedi: ve adam **دَرِزَ** ve **ذَرِزَ** ( **الدال** ve **الذال** ile) dünya nimetlerine yerleşip sağlamlaştığı zaman (denir).

Dedi: ve Araplar, **الدَّعِيّ**’ye şöyle der: o, **ابن دَرْزة** ve **ابنُ تُرْنى**’dır; bu, bir cariyenin fuhuşla kazanç sağladığı, sonra onu fuhuş kazancından doğurduğu ve onun için bir baba bilinmediği zaman olur.

Ve denir ki: bunlar **أولادُ دَرْزة**’dir. Ve **أولادُ فَرْتَنَى** aşağı tabaka ve düşkünler içindir; bunu Müberred söyledi.

**دزر** : Leys onu ihmal etti.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّزْرُ** : itmedir; denir ki: **دَزَره** ve **دَسَرَه** ve **دَفَعه** tek bir manadadır.

**زدر** : bazısı okudu: “( **يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً** )”; diğer okuyucuların tamamı okudu: “( **لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً** )”; ve o haktır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: denir ki: falan, **بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه** ile geldi; boş olarak geldiği zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن الأَعرابي: الدَّزْرُ الدفع؛ يقال: دَزَرَهُ ودَسَرَه ودفعه بمعنى واحد.

##### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî: **الدَّزْرُ** itmedir; denir ki: **دَزَرَهُ** ve **دَسَرَه** ve onu itti; tek bir mânâ ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدزر، أهمله الجوهري. وقال ابن الأعرابي: هو الدفع، يقال: دزره ودسره ودفعه بمعنى واحد، كذا في التكملة.

##### Türkçe

**الدزر**: Cevherî onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: O, itmedir; “**دزره**” ve “**دسره**” ve “**دفعه**” denir; tek bir mânâ ile; Tekmile’de böyledir.
