# دسا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B3%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دسا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دسا

دَسَى يَدْسَى: نقيضُ زَكا. الليث: دَسا فلان يَدْسُو دَسْوَةً، وهو نقيض زَكا يَزْكُو زَكَاةً، وهو داسٍ لا زاكٍ، ودَسَّى نَفْسَه. قال: ودَسَى يَدْسَى لغة، ويَدْسُو أَصوب. ابن الأَعرابي: دَسا إذا اسْتَخَفَى. قال أَبو منصور: وهذا يقرب مما قال الليث، قال: وأَحسبهما ذهبا إلى قلب حرف التضعيف، واعتبر الليث ما قاله في دَسى من قوله عز وجل: قد أَفلح من زَكَّاها وقد خاب مَنْ دَسّاها؛ أَي أَخفاها، وقد تقدم قولنا إِنَّ دَسّاها في الأَصل دَسَّسها، وإِن السينات توالت فقلبت إحداهن ياءً، وأَما دَسَّى غيرَ مُحَوَّل عن المضعف من باب الدَّسِّ فلا أَعرفه ولا أَسمعه، والمعنى خاب من دَسَّى نفسَه أَي أَخْمَلها وأَخَسَّ حَظِّها، وقيل خابت نفسٌ دَسّاها الله عز وجل. وكل شيء أَخْفَيْته وقلَّلْته فقد دَسَسْته، روى ثعلب عن ابن الأَعرابي أَنه أَنشده:
نَزُورُ امْرَأَ أَما الإلَه فَيَتَّقِي،
وأَمّا بِفعْلِ الصالِحِينَ فيأْتَمِي
قال: أَراد فيَأْتَمُّ. قال أَبو الهيثم: دَسَّى فلان نفْسَه إذا أَخفاها وأَخملها لُؤْماً مخافة أَن يتَنَبَّه له فيُستضافَ. ودسَا الليلُ دَسْواً ودَسْياً: وهو خلاف زَكَا. ودَسَّى نفْسَه. وتَدَسَّى ودَسّاه: أَغراه وأَفْسَدَه. وفي التنزيل: وقد خابَ من دَسّاها؛ وأَنشد ابن الأَعرابي لرجل من طيِّء:
وأَنتَ الذي دَسَّيْتَ عَمْراً، فأَصْبَحَت
نِساؤُهُمُ منهم أَرامِلُ ضُيَّعُ
قال: دَسَّيْت أَغْوَيْت وأَفسدْت، وعمرو قبيلة.

### Türkçe

**دَسَى يَدْسَى**: **زَكا**’nın zıddı. el-Leys: Falan **دَسا** eder, **يَدْسُو** eder, **دَسْوَةً** (olarak); ve o, **زَكا يَزْكُو زَكَاةً**’nın zıddıdır; ve o, **داسٍ**’dir, **زاكٍ** değil; ve **دَسَّى نَفْسَه**. Dedi ki: **ودَسَى يَدْسَى** bir lugattır; **ويَدْسُو** daha daha isabetlidir. İbnü’l-A‘râbî: **دَسا** etti; yani **اسْتَخَفَى** etti (gizlendi). Ebû Mansûr dedi ki: Bu, el-Leys’in söylediğine yaklaşır. Dedi ki: Ve ben ikisinin, şeddeli harfin yer değiştirmesine gitmiş olduklarını sanıyorum; ve el-Leys, **دَسى** hakkında söylediğini, Aziz ve Celil olanın sözüne dayanarak kabul etti: “**قد أَفلح من زَكَّاها وقد خاب مَنْ دَسّاها**”; yani onu **أَخفاها** etti (gizledi). Ve daha önce sözümüz geçti ki **دَسّاها** aslında **دَسَّسها**’dır; ve şînler peş peşe geldi de onlardan biri **ياءً**’ya çevrildi. Ama **دَسَّى** (ki) şeddeliden çevrilmiş olmayan, **الدَّسِّ** babından (olan) (şekil) ise, onu bilmem ve onu işitmem. Mana: **خاب من دَسَّى نفسَه**; yani onu **أَخْمَلها** etti (silikleştirdi) ve onun payını **أَخَسَّ** etti (daha aşağı kıldı). Ve “Aziz ve Celil olan Allah’ın **دَسّاها** ettiği bir nefis hüsrana uğradı” denildi. Ve her neyi gizlediysen ve azalttıysan, muhakkak onu **دَسَسْته** etmişsindir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: Ona şu beyti okuduğunu:

نَزُورُ امْرَأَ أَما الإلَه فَيَتَّقِي،
وأَمّا بِفعْلِ الصالِحِينَ فيأْتَمِي

Dedi ki: **فيأْتَمِي** ile **فيَأْتَمُّ**’ü kastetti. Ebû’l-Heysem dedi ki: Falan **دَسَّى** etti, **نفْسَه**’yi; onu **أَخفاها** ettiğinde (gizlediğinde) ve onu **أَخملها** ettiğinde; alçaklık olarak; kendisine dikkat edilip de misafir edilmeye çağrılmasından korkarak. Ve gece **دسَا** etti, **دَسْواً** ve **دَسْياً** (olarak): ve o, **زَكَا**’nın tersidir. Ve **دَسَّى نفْسَه**. Ve **تَدَسَّى** ve **دَسّاه**: onu **أَغراه** etti (kışkırttı) ve onu **أَفْسَدَه** etti (bozdu). Ve tenzilde: “**وقد خابَ من دَسّاها**”. Ve İbnü’l-A‘râbî, Tayyî’den bir adam için şu beyti okudu:

وأَنتَ الذي دَسَّيْتَ عَمْراً، فأَصْبَحَت
نِساؤُهُمُ منهم أَرامِلُ ضُيَّعُ

Dedi ki: **دَسَّيْت**: **أَغْوَيْت** (saptırdın) ve **أَفسدْت** (bozdun). Ve **عمرو** bir kabiledir.
