# دسر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B3%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دسر

الدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح؛ قال الشاعر:
عن ذي قَدَامِيسَ كَهامٍ قد دَسَرْ
وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِن أَخوف ما أَخاف عليكم أَن يؤخذ الرجل المسلم البريء عند الله فَيُدْسَرَ كما يُدْسَرُ الجَزُورُ؛ الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر، وفي حديث الحجاج أَنه قال لسِنان بن يزيد النخعي: كيف قتلت الحسين؟ قال: دَسَرْتُه بالرمح دَسْراً وهَبَرْتُه بالسيف هَبْراً أَي دَفَعْتُهُ دَفْعاً عنيفاً، فقال له الحجاج: أَما والله لا تجتمعان في الجنة أَبداً. ابن سيده: دَسَرَه يَدْسُرُه دَسْراً طعنه ودفعه. والدَّسْرُ أَيضاً في البُضْعِ، يقال: دَسَرَها بأَيرِه. ودَسَرَت السفينةُ الماءَ بصدرها: عاندته، والدِّسارُ: خيط من ليف يشدّ به أَلواحها، وقيل: هو مسمارها، والجمع دُسُرٌ. وفي التنزيل العزيز: وحملناه على ذات أَلواح ودُسُرٍ، ودُسْرٍ أَيضاً عُسُرٍ وعُسْرٍ؛ وقال بشر:
مُعَبَّدَة السَّقَائفِ ذات دُسْرٍ،
مُضَبَّرَة، جَوانِبُها رَدَاحُ
وفي حديث ابن عباس وسئل عن زكاة العنبر فقال: إِنما هو شيء دَسَرَهُ البحر أَي دفعه موج البحر وأَلقاه إِلى الشَّطِّ فلا زكاة فيه. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: رَفَعَها بغير عَمَدٍ يَدْعَمُها ولا دِسارٍ يَنْتَظِمُها؛ الدِّسارُ: المِسْمارُ، وجمعه دُسُرٌ، وقد دَسَرَ به دَسْراً، وكل ما سُمِّرَ، فقد دُسِرَ؛ قال الفراء: الدُّسُرُ مسامير السفينة وشُرُطُها التي تُشَدُّ بها. وقال الزجاج: كل شيء يكون نحو السَّمْرِ وإِدخال شيء في شيء بقوَّة، فهو الدَّسْرُ. يقال: دَسَرْتُ المسمار أَدْسُرُه وأَدْسِرُهُ دَسْراً. وقال مجاهد: الدَّسْرُ إِصلاح السفينة؛ وقيل: الدَّسْرُ خَرْزُ السفينة، وقيل: هي السفينة نفسها تَدْسُرُ الماء بصدرها أَي تدفعه؛ قال ابن أَحمر:
ضَرباً هذاذَيْكَ وطَعْناً مِدسَرَا
ويقال: الدِّسارُ الشَّريط من الليف الذي يشد بعضه ببعض.
ورجل مِدْسَرٌ. والدَّوْسَرُ: الذكر الضخم الشديد.
وكَتِيبَةٌ دَوْسَرٌ ودَوْسَرَةٌ: مجتمعة. ودَوْسَرٌ: كتيبة للنعمان اشْتُقَّتْ من ذلك. وجَمَلٌ دَوْسَرٌ ودَوْسريٌّ ودَوْسَرَانِيٌّ ودُوَاسِرِيٌّ: ضخم شديد مجتمع ذو هامة ومناكب، والأُنثى دَوْسَرٌ ودَوْسَرَةٌ؛ قال عدي:
ولقد عَدَّيْتُ دَوْسَرَةً،
كَعَلاَةِ القَيْنِ، مِذْكارا
وقيل: الدَّوْسَرُ النوق العظيمة، وقال الفراء: الدَّوْسَرِيُّ القويُّ من الإِبل. ودَوْسَرٌ: اسم فرس؛ قال:
لَيْسَتْ من الفِرْقِ البِطاءِ دَوْسَرُ،
قد سَبَقَتْ قَيْساً، وأَنتَ تَنْظُرُ
أَراد: قد سبقت خيل قيس؛ قال ابن سيده: هكذا أَنشده يعقوب الفِرْقِ البِطاءِ والمعروف من الفُرْقِ. والدُّوَاسِرُ: الماضي الشديد. والدَّوْسَرُ: القديم. والدَّوْسَرُ الزُّوَانُ في الحنطة، واحدته دَوْسَرَةٌ. وقال أَبو حنيفة: الدَّوْسَرُ نبات كنبات الزرع غير أَنه يجاوز الزرع في الطول وله سنبل وحب دقيق أَسمر. ودَوْسَرٌ: اسم كتيبة كانت للنعمان بن المنذر؛ وأَنشد للمثقب العبدي يمدح عمرو بن هند وكان نصرهم على كتيبة النعمان: كُلُّ يَوْمٍ كانَ عَنَّا جَلَلاً،
غَيرَ يَومِ الحِنْوِ من جَنَبيْ قَطَرْ
ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيه ضَرْبَةً،
أَثْبَتَتْ أَوْتادَ مُلْكٍ فاسْتَقَرْ
فَجَزَاهُ اللهُ من ذِي نِعْمَةٍ،
وجَزاهُ اللهُ، إِنْ عَبْدٌ كَفَرْ
وهذا الشعر أَورده الجوهري:
ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيهم ضَرْبَةً
وصوابه: دوسر فيه لأَنه عائد على يوم الحِنْوِ.
والجَلَلُ: من الأَضداد يكون الحقير والعظيم، وهو في هذا البيت الحقير. وقَطَرُ: قَصَبَةُ عُمَانَ. وبنو سعد بن زيد مناة كانت تلقب في الجاهلية دَوْسَر.

### Türkçe

**الدَّسْرُ**: saplama ve şiddetli itme; denir ki: onu mızrakla **دَسَرَه**; şair dedi ki:
عن ذي قَدَامِيسَ كَهامٍ قد دَسَرْ

Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Sizin üzerinize en çok korktuğum şey, Allah katında berî (suçsuz) Müslüman adamın alınması, sonra da devenin boğazlanışta itildiği gibi **فَيُدْسَرَ** edilmesidir”; **الدَّسْرُ**: itmedir; yani boğazlama sırasında deveye yapılan gibi öldürülmek üzere itilir ve yüzüstü devrilir. Haccâc’ın hadisinde, Sinân b. Yezîd en-Nehaî’ye dediği: “Hüseyin’i nasıl öldürdün?” Dedi ki: “Onu mızrakla **دَسَرْتُه** olarak **دَسْراً** ettim ve onu kılıçla **هَبَرْتُه** olarak **هَبْراً** ettim”; yani onu şiddetli bir itişle ittim. Bunun üzerine Haccâc ona dedi: “Ama vallahi, ikiniz cennette asla bir araya gelmeyeceksiniz.” İbn Sîde: **دَسَرَه يَدْسُرُه دَسْراً**: onu sapladı ve itti. **الدَّسْرُ** ayrıca cinsel birleşmede de (kullanılır); denir ki: onu aletiyle **دَسَرَها**. Gemi, göğsüyle suyu **دَسَرَت**: ona karşı koydu. **الدِّسارُ**: levhalarını bağlamakla sıkılan liften bir ip; ve denildi ki: onun çivisidir; çoğulu **دُسُرٌ**. Aziz tenzilde: “Onu levhalar ve **دُسُرٍ** sahibi (bir şeye) yükledik.” **دُسْرٍ** ayrıca **عُسُرٍ** ve **عُسْرٍ** (demektir); Bişr dedi ki:
مُعَبَّدَة السَّقَائفِ ذات دُسْرٍ،
مُضَبَّرَة، جَوانِبُها رَدَاحُ

İbn Abbâs’ın hadisinde, anberin zekâtı sorulunca dedi ki: “O ancak denizin onu **دَسَرَهُ** ettiği bir şeydir”; yani deniz dalgası onu itti ve kıyıya attı; onda zekât yoktur. Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadisinde: “Onu, onu dayayan direk olmaksızın ve onu bir araya getiren **دِسارٍ** olmaksızın yükseltti”; **الدِّسارُ**: çividir; çoğulu **دُسُرٌ**; onunla **دَسَرَ** olarak **دَسْراً** etti. Çivilenen her şey, **دُسِرَ** edilmiştir. Ferrâ dedi ki: **الدُّسُرُ** geminin çivileri ve onunla bağlanan şeritleridir. Zeccâc dedi ki: Çakma türünden olan ve bir şeyi bir şeye kuvvetle sokma olan her şey, o **الدَّسْرُ**dür. Denir ki: çiviyi **دَسَرْتُ**; onu **أَدْسُرُه** ve **أَدْسِرُهُ** olarak **دَسْراً** ederim. Mücâhid dedi ki: **الدَّسْرُ** geminin ıslahıdır; ve denildi ki: **الدَّسْرُ** geminin dikilmesidir; ve denildi ki: o, geminin kendisidir; göğsüyle suyu **تَدْسُرُ** eder, yani onu iter; İbn Ahmer dedi ki:
ضَرباً هذاذَيْكَ وطَعْناً مِدسَرَا

Ve denir ki: **الدِّسارُ** liften olan, bir kısmı bir kısmına bağlanan şerittir. Ve adam **مِدْسَرٌ**dur. **الدَّوْسَرُ**: iri, güçlü erkek.

Ve **كَتِيبَةٌ دَوْسَرٌ** ve **دَوْسَرَةٌ**: toplanmış (bir arada). Ve **دَوْسَرٌ**: Nu‘mân’ın bir birliğidir; bundan türetilmiştir. Ve deve **دَوْسَرٌ** ve **دَوْسريٌّ** ve **دَوْسَرَانِيٌّ** ve **دُوَاسِرِيٌّ**: iri, güçlü, toplanmış; baş ve omuzlar sahibi; dişisi **دَوْسَرٌ** ve **دَوْسَرَةٌ**dur; Adî dedi ki:
ولقد عَدَّيْتُ دَوْسَرَةً،
كَعَلاَةِ القَيْنِ، مِذْكارا

Ve denildi ki: **الدَّوْسَرُ** iri dişi develerdir. Ferrâ dedi ki: **الدَّوْسَرِيُّ** develerden güçlü olandır. Ve **دَوْسَرٌ**: bir atın adıdır; dedi ki:
لَيْسَتْ من الفِرْقِ البِطاءِ دَوْسَرُ،
قد سَبَقَتْ قَيْساً، وأَنتَ تَنْظُرُ

Murad etti: Kays’ın atlarını geçmiştir. İbn Sîde dedi ki: Yakub bunu böyle rivayet etti: **الفِرْقِ البِطاءِ**; bilinen ise **الفُرْقِ**tandır. **الدُّوَاسِرُ**: geçip giden, şiddetli (olan). **الدَّوْسَرُ**: eski. **الدَّوْسَرُ**: buğdaydaki yabani yulaf; tekili **دَوْسَرَةٌ**. Ebû Hanîfe dedi ki: **الدَّوْسَرُ** ekin bitkisi gibi bir bitkidir; ancak boyda ekini aşar; onun başağı ve ince esmer tanesi vardır. **دَوْسَرٌ**: Nu‘mân b. el-Münzir’in olan bir birliğin adıdır; el-Müsekkab el-‘Abdî’den, Amr b. Hind’i överken—Nu‘mân’ın birliğine karşı onların yardımı (zaferi) iken—şu rivayet edildi:
كُلُّ يَوْمٍ كانَ عَنَّا جَلَلاً،
غَيرَ يَومِ الحِنْوِ من جَنَبيْ قَطَرْ
ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيه ضَرْبَةً،
أَثْبَتَتْ أَوْتادَ مُلْكٍ فاسْتَقَرْ
فَجَزَاهُ اللهُ من ذِي نِعْمَةٍ،
وجَزاهُ اللهُ، إِنْ عَبْدٌ كَفَرْ

Bu şiiri Cevherî şöyle rivayet etti:
ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيهم ضَرْبَةً

Doğrusu: “**دوسر فيه**”dir; çünkü “**يوم الحِنْوِ**” gününe dönen (zamir)dir. **الجَلَلُ**: zıtlardandır; değersiz ve büyük (manalarına) gelir; bu beyitte değersizdir. **قَطَرُ**: Umân’ın kasabasıdır. Sa‘d b. Zeyd Menât oğulları, cahiliyede **دَوْسَر** diye lakaplanırdı.
