# دسس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B3%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B3%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دسس

باب السين والدال
س د، د س يستعملان
سد:
السُّدُود: السِّلال تُتَّخَذُ من قُضبانٍ لها أطباقٌ، وتجمع على السِّداد أيضاً، والواحِدُ سَدٌّ.
والسِّدادُ: الشيء الذي تُسَدُّ به كُوَّة أو منفَذٌ سَدّاً، ومنه قيل: في هذا سِدادٌ من عَوَزٍ، أي يَسُدُّ من الحاجة سَدّاً.
والسَّدُّ: رَدْمُ الثَّلْمِة، والشَّعْبِ ونحوِه.
والسَّدادُ: إصابةُ القَصد.
والسَّدادُ: مصدر، ومنه السَّديد، قال:
أُعلِّمُه الرِّمايةَ كُـلَّ يَومٍ		فلما استَدَّ ساعدُه رَماني
أي لما تَشَدَّد لقصْد الرَّمِي، ومن قال: اشتَدَّ يقول: قَوِيَ ساعدُه.
والفعل اللازم من سَدَّ انسَدَّ.
والسُّدَّةُ والسُّدادُ: داءٌ يأخُذُ في الأَنف، يأخُذُ بالكَظم ويمنَع نسيمَ الرِّيحِ.
والسُّدَةُ: أمامَ باب الدار.
والسَّدَدُ، مقصور، من السَّداد، قال كعب:
ماذا عليها وماذا كانَ يَنْقُصُها		يومَ التَرَحُّل لو قالتْ لنا سَدَدا
أي قولاً سَداداً أي سَديداً، يَعني صَواباً.
وسَدَّدَكَ اللهُ: وَفَّقَكَ للقَصْد والرَّشاد.
والسُّدِّيُّ: منسوب الى قبيلةٍ من اليَمَن.
والسُّدُّ من السَّحاب: هو الذي يَسُدُّ الأفقَ، قال: وقد كَثُرَ المَخايلُ والسُّدودُ ورأيت سُدّاً من جَرادٍ، أي قِطعةً سَدَّت الأفق.
وسَدوسٌ: قبيلةٌ.
والسُّدُّوس: الطَّيلَسان.
وأسْدَسَ البعير: صار سَديساً.
والسِّدْسُ من الوِرْد: فوقَ الخِمْس.
وتقول: سَدَسْتُهم أي صِرتُ سادِسَهم.
دس:
دَسَسْتُ شيئاً في التُّرابِ، أو تحتَ شيءٍ أي أَخفَيْتُ، قال الله- عزَّ وجلَّ-: "أَيُمسِكُه على هُوْنٍ أم يَدُسُّه في التُراب"، اي يدفِنُه.
واندَسَّ فلانٌ الى فلانٍ: يَأتيهِ بالنَّمائِم.
والدِّسِّيسَى: اسمٌ من دَسَّ يدُسُّ، يُمَدُّ ويُقصَر.
والدَّسيس: مَن تَدُسُّه ليَأتيكَ بالأخبار.
والدَّسّاسَة: حَيَّةٌ بيضاءُ تحتَ الترابِ.

### Türkçe

باب **السين** و**الدال**
**س د**، **د س** kullanılırlar
**سد**:
**السُّدُود**: çubuklardan edinilen, tabakaları olan sepetlerdir; **السِّداد** üzerine de toplanır; bir tanesi **سَدٌّ**’dür.
**السِّدادُ**: bir pencere deliğinin veya bir geçidin onunla kapatıldığı şeydir; bundan dolayı denildi: “Bu işte yoksunluktan bir **سِدادٌ** vardır”, yani ihtiyaçtan bir kapatışla kapatır.
**السَّدُّ**: gedik kapatması (doldurması), dağ geçidi ve benzeri.
**السَّدادُ**: maksadı tutturma.
**السَّدادُ**: mastardır; ondan **السَّديد** (gelir). Dedi ki:
Her gün ona ok atmayı öğretirim		derken kolu doğrulunca beni vurdu
Yani atış maksadına yönelmede katılaşınca; “اشتَدَّ” diyen kimse “kolu kuvvetlendi” der.
**سَدَّ**’den lâzım fiil: **انسَدَّ**.
**السُّدَّةُ** ve **السُّدادُ**: burunda olan bir hastalıktır; boğulma ile tutar ve rüzgârın esintisini engeller.
**السُّدَةُ**: ev kapısının önü.
**السَّدَدُ**, maksûr, **السَّداد**’dandır. Ka‘b dedi ki:
Üzerinde ne var ve ondan ne eksik olurdu		göç günü bize **سَدَدا** deseydi
Yani **سَداداً** bir söz, yani **سَديداً**; yani doğruyu kastediyor.
“**سَدَّدَكَ اللهُ**”: seni maksada ve doğru yola muvaffak kıldı.
**السُّدِّيُّ**: Yemen’den bir kabileye nispet.
Buluttan **السُّدُّ**: ufku kapatan şeydir. Dedi ki: “Ve hayaller ve **السُّدودُ** çoğaldı.” Ve çekirgelerden bir **سُدّاً** gördüm; yani ufku kapatan bir parça.
**سَدوسٌ**: bir kabile.
**السُّدُّوس**: taylasan.
“**أسْدَسَ** deve”: **سَديساً** oldu.
**السِّدْسُ** (suya geliş nöbetinden): **الخِمْس**’in üstü.
Ve dersin: “**سَدَسْتُهم**” yani onların altıncısı oldum.
**دس**:
“**دَسَسْتُ** bir şeyi toprağa, yahut bir şeyin altına”: yani gizledim. Allah -azze ve celle- dedi: “Onu aşağılık üzere mi tutar yoksa onu toprağa mı **يَدُسُّ**”; yani onu gömer.
“**اندَسَّ** falan falana”: ona koğuculuklarla gelir.
**الدِّسِّيسَى**: **دَسَّ يَدُسُّ**’tan bir isimdir; uzatılır ve kısaltılır.
**الدَّسيس**: haberlerle sana gelmesi için senin onu gizlice soktuğun kimse.
**الدَّسّاسَة**: toprağın altında beyaz bir yılandır.
