# دشق (د-ش-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B4%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B4%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ش - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B4%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ش د
قشد ، شدق ، دقش ، شقد ، دشق .
قشد : قال الليث : يقال لِثُفْلِ السَّمْنِ القِشْدَةُ والقِلْدة .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم في قول العرب : إذا طَلَعت البَلْدة أُكِلَتِ القِشدة .
قال : وتسمَّى القشدة الإثرَ والخُلاصة والأُلاَقةَ .
قال : وسُمِّيَتْ أُلاقةً لأنها تَليقُ بالقِدر أي : تَلْزَقُ بأَسْفلِها حين يُصَفَّى السَّمن ويَبقى الإثْرُ مع شعَرٍ وعُود وغيرِ ذلك إن كان ويخرج السَّمن مُهذَّباً صافياً كأَنّه الخل .
أبو عبيد عن الكسائي : يقال لثُفْل السَّمْنِ القِلْدة والقِشدةُ بالدال والكُدادةُ ، وقد قشَدْنا القِشْدَة .
شقد : قال الليث : الشِّقْدَةُ : حشيشةٌ كثيرةُ الإهالة واللّبَنِ .
قال أبو منصور : لمْ أَسْمَع الشِّقْدَة لغير الليث وكأنه أراد القِشدة فقلبه كما يقال جذب وجبذ .
دقش : قال الليث : سألْتُ أَبا الدُّقَيش ؛ فقلت : ما الدَّقَشُ ؟ فقال : لا أَدرِي ، قلت : فما الدُّقَيْشُ ؟ قال : ولا هذا ، قلت : فاكْتَنَيْتَ بما لا تدري ما هُوَ . قال : إنما الكُنَى والأسماءُ علاماتٌ .
وقال ابنُ دُرَيد : قال أبو حاتم : السجزي : الدّقشة دُوَيْبَّةٌ رقْطَاء أصغرُ من العَظَاءَةِ قال : والدَّقْش عنده النقْشُ .
ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : أبو الدُّقَيْشِ كنيةٌ واسمه الدَّقَش .
قلت : وهذا قريبٌ من قول أبي حاتم .
شدق : قال الليث : الشِّدْقُ : والشَّدْقُ لُغتان .
قال : والأَشدق العريضُ الشِّدْق الواسعُه والمائلُه أيَّ ذلك كان .
وقال غيره : رجُلٌ أَشدق إذا كان مُفَوَّهاً ذا بَيان ورجالٌ شُدْقٌ .
وقيل لعمرو بن سعيد : الأشدقُ لأنّه كان أحد خطباء العرب ، وجمْع الشدق شُدوق وأشداق ، والشَّدَقُ : سَعَةُ الشدقيْن .
ويقال : هو يتشدَّق في كلامه إذا توسَّع فيه وتَفَيْهَق ، وهو مذمومٌ وشدْقا الوادي ناحِيتاه .
دشق : أبو عبيد وغيره : بيْتٌ دَوْشَقٌ إذا كان ضخماً ، وَجملٌ دَوْشَقٌ إذا كان ضخماً فإذا كان سريعاً فهو دِمَشْقٌ .

##### Türkçe

ق ش د
**قشد** ، **شدق** ، **دقش** ، **شقد** ، **دشق** .

**قشد** : el-Leys dedi: İçyağının tortusuna **القِشْدَةُ** ve **القِلْدة** denir.
El-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den, Arapların şu sözü hakkında haber verdi: “**البَلْدة** doğunca **القِشدة** yenildi.”
Dedi: **القشدة** ayrıca **الإثرَ** ve **الخُلاصة** ve **الأُلاَقةَ** diye adlandırılır.
Dedi: **أُلاقةً** diye adlandırıldı; çünkü o, **القِدر**’e “yapışır”, yani: içyağı süzülünce onun altına yapışır; ve **الإثْرُ** kıl ve çöp ve bunun dışındaki şeylerle birlikte kalır—eğer varsa—ve içyağı arıtılmış, duru olarak çıkar; sanki o sirke imiş gibi.
Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: İçyağının tortusuna **القِلْدة** ve **القِشدةُ** ( **الدال** ile) ve **الكُدادةُ** denir; ve biz **القِشْدَة**’yi **قشَدْنا**.

**شقد** : el-Leys dedi: **الشِّقْدَةُ**: içyağı ve sütü çok olan bir ottur.
Ebû Mansûr dedi: el-Leys’ten başkası için **الشِّقْدَة**’yi işitmedim; sanki **القِشدة**’yi kastetti de onu çevirdi; nitekim **جذب** ve **جبذ** denildiği gibi.

**دقش** : el-Leys dedi: Ebû’d-Dukayş’e sordum; dedim: **الدَّقَشُ** nedir? dedi: Bilmiyorum. Dedim: Peki **الدُّقَيْشُ** nedir? dedi: Bunu da (bilmiyorum). Dedim: Öyleyse, ne olduğunu bilmediğin şeyle künyelendin. Dedi: Künye ve isimler ancak alâmetlerdir.
İbn Düreyd dedi: Ebû Hâtim dedi: es-Siczî: **الدّقشة** benekli bir küçük hayvancıktır; **العَظَاءَةِ**’den daha küçüktür. Dedi: ve **الدَّقْش** onun katında **النقْشُ**’tur.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **أبو الدُّقَيْشِ** bir künyedir; adı ise **الدَّقَش**’tır.
Dedim: Bu, Ebû Hâtim’in sözüne yakındır.

**شدق** : el-Leys dedi: **الشِّدْقُ** ve **الشَّدْقُ** iki lugattır.
Dedi: **الأَشدق**: **الشِّدْق**’u geniş olan, onun genişi ve onun eğrisi—hangisi olursa olsun.
Başkası dedi: Bir adam **أَشدق** (olur) eğer **مُفَوَّهاً** olup beyan sahibi ise; ve adamlar **شُدْقٌ** (olur).
Ve Amr b. Saîd’e **الأشدقُ** denildi; çünkü o Arapların hatiplerinden biriydi. **الشدق**’un çoğulu **شُدوق** ve **أشداق**’tır. Ve **الشَّدَقُ**: iki **شدق**’ın genişliğidir.
Ve denir: O, sözünde **يتشدَّق** eder; eğer onda genişler ve **تَفَيْهَق** ederse; o yerilmiştir. Ve vadinin iki **شدق**’ı: onun iki yanıdır.

**دشق** : Ebû Ubeyd ve başkası: **دَوْشَقٌ** bir ev, eğer iri ise; ve **دَوْشَقٌ** bir deve, eğer iri ise; fakat eğer hızlı ise o **دِمَشْقٌ**’tur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B4%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أبو عبيدة: بيتٌ دَوْشَقٌ إذا كان ضَخْماً؛ وجمل دَوْشَقٌ إذا كان ضخماً، فإذا كان سريعاً فهو دَمْشَقٌ، والله أَعلم.

##### Türkçe

Ebû Ubeyde: **بيتٌ دَوْشَقٌ**; eğer iri (büyük) ise. Ve **جمل دَوْشَقٌ**; eğer iri ise; eğer hızlı ise o **دَمْشَقٌ**tur; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B4%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدوشق كجوهر، أهمله الجوهري وقال الخارزنجي: هو البيت ليس بكبير ولا صغير وضبطه كراع بالسين المهملة، كما تقدم.
 أو هو، البيت الضخم وهو قول أبي عبيدة.
 أو هو الجمل الضخم فإذا كان سريعا فهو دمشق، قاله أبو عبيدة أيضا.

##### Türkçe

**الدوشق** (Cevher gibi): el-Cevherî onu ihmal etti. el-Hârizencî dedi ki: O, ne büyük ne küçük olan evdir; onun ضبطı, daha önce geçtiği üzere, **كراع**’ın (ihmal edilmiş **السين** ile) ضبطı gibidir.

Veya o, iri evdir; bu, Ebû Ubeyde’nin sözüdür.

Veya o, iri devedir; eğer hızlı olursa o zaman **دمشق**’tır; bunu da Ebû Ubeyde söyledi.
