# دعب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دعب

دعب كمنع: دفع، وجامع، ومازح مع لعب، كذا خصصه بعضهم وفلان فيه الدعابة هي والدعبب كقنفذ بضمهما: اللعب، ويأتي في الأوصاف، فهو يستعمل مصدرا، وصفة مبالغة، أو أصالة، والأول أظهر، قاله شيخنا، ويقال داعبه مداعبة: مازحة، وتداعبوا، ورجل دعابة، مشددا الهاء للمبالغة.
 ودعب، ككتف، ودعبب، كقنفذ، وداعب أي لاعب مزاح يتكلم بما يستملح، ويقال: المؤمن دعب لعب، والمنافق عبس قطب.
 والدعبوب، كعصفور: نمل سود كالدعابة بالضم، وقال أبو حنيفة: الدعبوب حبة سوداء تؤكل إذا أجدبوا أو هو أصل بقلة تقشر وتوكل، والدعبوب: المظلمة من الليالي ويقال: ليلة دعبوب، إذا كانت ليلة سوداء شديدة، قال إبراهيم بن هرمة:
  ويعلم الضيف إما ساقه صردأو ليلة من محاق الشهر دعبوب و: الطريق المذلل المسلوك الواضح لمن سلك، قال أبو خراش:
  طريقها سرب بالناس دعبوب

  والدعبوب: الرجل القصير الدميم الحقير، والضعيف الذي يهزأ أي يسخر منه، والرجل النشيط، والمخنث المأبون، قال أبو دواد الإيادي:
  يا فتى ما قتلتم غير دعبو                      ب ولا من قوارة الهنبر الهنبر: الأديم. و: الأحمق الممازح و: الفرس الطويل.
 والدعبب، كقنفذ: المغني المجيد في غنائه و: الغلام الشاب البض التار و: ثمر نبت عن ابن دريد، أو هو النبات بنفسه، وهو عنب الثعلب بلغة اليمن، وقد جاء في قول النجاشي الراجز:
  فيه ثآليل كحب الدعبب قيل: أصله الدعبوب فحذف الواو كما يقصر الممدود.
 وتدعب عليه: تدلل، من الدلال وتداعبوا: تمازحوا ويقال: إنه ليتداعب على الناس، أي يركبهم بمزاح وخيلاء، ويغمهم ولا يسبهم.
 والأدعب كالدعبب: الأحمق، والاسم منه الدعابة، بالضم وقد تقدم.
 ومن المجاز ماء داعب: يستن في سيله كذا في النسخ أي جريه، ومياه دواعب، وفي التكملة: في سبيله، ولعله الصواب، وكذا ريح داعبة ودعببة، بالضم: شديدة تذهب بكل شيء، ورياح دواعب، كما تقول لعبت به الرياح.

### Türkçe

**دعب** (منع gibi): itti; ve cinsel birleşmede bulundu; ve oyunla birlikte şakalaştı; bazıları onu böyle tahsis etti. Ve falan kimsede **الدعابة** vardır; o da ve **الدعبب** (قنفذ gibi), ikisini de zamme ile: oyun. Ve vasıflarda gelir; o, mastar olarak, mübalağa sıfatı olarak, yahut aslî (sıfat) olarak kullanılır; birincisi daha zahirdir; bunu şeyhimiz söyledi. Ve denir: **داعبه** **مداعبة**: şakalaştı. Ve **تداعبوا**. Ve bir adam **دعابة**; mübalağa için **الهاء** şeddeli.

Ve **دعب** (كتف gibi) ve **دعبب** (قنفذ gibi) ve **داعب**: şakacı oyuncu; hoş karşılanan şeyi konuşur. Ve denir: “Mümin **دعب لعب**’dır; münafık **عبس قطب**’tur.”

Ve **الدعبوب** (عصفور gibi): zamme ile **الدعابة** gibi siyah karıncalar. Ebû Hanîfe dedi ki: **الدعبوب** kıtlık çektiklerinde yenen siyah bir tanedir; yahut kabuğu soyulup yenilen bir otun köküdür. Ve **الدعبوب**: gecelerden karanlık olan. Ve denir: **ليلة دعبوب**; eğer çok şiddetli siyah bir gece ise. İbrâhîm b. Hereme dedi ki:
  “Ve misafir bilir; ya onu soğuk sürüklemiştir,
  yahut ayın karanlığından bir gece: **دعبوب**.”
Ve: yürüyen için, yürüyen kimseye, ayak altında yumuşatılmış, gidilen, açık yol. Ebû Harâş dedi ki:
  “Yolu, insanlarla dolu bir geçittir: **دعبوب**.”

Ve **الدعبوب**: kısa, çirkin, hakir adam; ve kendisiyle alay edilen zayıf (yani onunla istihza edilir); ve çevik adam; ve muhannes, me’bûn. Ebû Duvâd el-İyâdî dedi ki:
  “Ey delikanlı, öldürdüğünüz yalnızca bir **دعبوب**’dur,
  ne de **قوارة**’dan; **الهنبر**: deri.”
Ve: şakacı ahmak. Ve: uzun at.

Ve **الدعبب** (قنفذ gibi): şarkısında usta olan şarkıcı. Ve: taze, parlak, genç oğlan. Ve: İbn Düreyd’den, bir bitkinin meyvesi; yahut bizzat bitkinin kendisidir; Yemen lügatinde “tilki üzümü”dür. Ve neccâşî er-recez şairinin sözünde gelmiştir:
  “İçinde, **الدعبب** tanesi gibi siğiller vardır.”
Denildi ki: aslı **الدعبوب** idi; sonra, memdûdun kısaltıldığı gibi **الواو** hazfedildi.

Ve **تدعب** عليه: nazlandı; nazdan. Ve **تداعبوا**: şakalaştılar. Ve denir: “Şüphesiz o, insanlara karşı **ليتداعب** eder”; yani şaka ve kibirle onların üzerine biner; onları kedere sokar ve onlara sövmez.

Ve **الأدعب** (الدعبب gibi): ahmak. Ondan olan isim **الدعابة**’dır; zamme ile; ve daha önce geçti.

Ve mecazdan: **ماء داعب**: akışında koşar; nüshalarda böyle: yani akışında. Ve **مياه دواعب**. Ve **التكملة**’de: “yolunda”; belki de doğru olan odur. Ve yine **ريح داعبة** ve **دعببة**; zamme ile: şiddetli, her şeyi götürür. Ve **رياح دواعب**; “rüzgârlar onunla oynadı” dediğin gibi.
