# دعثر (د-ع-ث-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ع - ث - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَعْثَرَةُ: الهَدْمُ. والمُدَعْثَرُ: المَهْذومُ. وفي الحديث: "لا تقتلوا أولادَكم سِرّاً، إنَّه ليُدْرِكُ الفارِسَ فَيُدَعْثِرُهُ"، أي يهدمه ويُطَحْطِحُهُ. يعني بعدما صار رَجُلاً. والدُعْثورُ: الحَوْضُ المتثلِّمُ. وقال الشاعر:
وقُلْنَ على الفِرْدَوْسِ: أَوَّلُ مَشْرَبٍأَجَلْ جَيْرِ إِنْ كانت أُبِيحَتْ دَعاثِرُهُ

##### Türkçe

**الدَعْثَرَةُ**: yıkım. Ve **المُدَعْثَرُ**: yıkılmış olan. Ve hadiste: “Çocuklarınızı gizlice öldürmeyin; çünkü o, süvariye yetişir de onu **فَيُدَعْثِرُهُ**”; yani onu yıkar ve onu yuvarlayıp aşağı düşürür. Yani, adam olduktan sonra. Ve **الدُعْثورُ**: kenarı kırılmış havuz. Şair dedi ki:
Ve **الفِرْدَوْسِ** üzerinde dediler ki: “İlk içilecek yer, evet; ey komşu! Eğer onun **دَعاثِرُهُ** mubah kılındıysa.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّعْثَرُ: الأَحمق. ودُعْثُورُ كل شيء: حُفْرَتُه.
والدُّعْثُورُ: الحوض الذي لم يُتَنَوَّقْ في صَنْعَتِه ولم يُوَسَّعْ، وقيل: هو المَهدَّمُ؛ قال:
أَكُلَّ يَوْمٍ لَكِ حَوْضٌ مَمْدُورْ؟
إِنَّ حِياضَ النَّهَلِ الدَّعاثِيرْ
يقول: أَكلَّ يوم تكسرين حوضك حتى يُصْلَحَ؟ والدعاثير: ما تهدّم من الحياض. والجَوَابي والمَرَاكِي إِذا تكسر منها شيء، فهو دُعْثُور. وقال أَبو عدنان: الدُّعْثُورُ يُحْفَرُ حفراً ولا يبنى إِنما يحفره صاحب الأَوّل يومَ وِرْدِه.
والدَّعْثَرَةُ: الهَدْمُ. والمُدَعْثَرُ: المهدوم.
والدُّعْثُورُ: الحوض المُثَلَّمُ؛ وقال الشاعر:
أَجَلْ جَيْرِ إِن كانت أُبيحَتْ دَعاثِرُهْ
وكذلك المنزل؛ قال العجاج:
مِنْ مَنْزِلاتٍ أَصْبَحَتْ دَعاثِرَا
أَراد دعاثيرا فحذف للضرورة. وقد دَعْثَرَ الحوضَ وغيره: هَدَمَهُ. وفي الحديث: لا تقتلوا أَولادكم سرّاً، إِنه لَيُدْرِكُ الفارسَ فَيُدَعْثِرُهُ؛ أَي يَصْرَعُهُ ويُهْلِكُه يعني إِذا صار رجلاً؛ قال: والمراد النهي عن الغِيلَةِ، وهو أَن يجامع الرجل المرأَة وهي مرضع فربما حملت، واسم ذلك اللبن الغَيْلُ، بالفتح، فإِذا حملت فسد لبنها؛ يريد أَن من سوء أَثره في بدن الطفل وإِفساد مزاجه وإِرخاء قواه أَن ذلك لا يزال ماثلاً فيه إِلى أَن يشتد ويبلغ مبلغ الرجال، فإِذا أَراد منازلة قِرْنٍ في الحرب وهن عنه وانكسر، وسبب وَهْنِهِ وانكساره الغَيْلُ. وأَرض مُدَعْثَرَةٌ: موطوءَة. ومكان دِعْثارٌ: قد سَوَّسَهُ الضَّبُّ وحَفَرَهُ؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:
إِذا مُسْلَحِبٌّ، فَوْقَ ظَهْرِ نَبِيثَةٍ،
يُجِدُّ بِدعْثارٍ حَدِيثٍ دَفِينُها
قال: الضَّب يَحْفِرُ من سَرَبه كل يوم فيغطي نبيثة الأَمس، يفعل ذلك أَبداً.
وجَمَلٌ دِعَثْرٌ: شديد يُدَعْثِرُ كل شيء أَي يكسره؛ قال العجاج: قد أَقْرَضَتْ حَزْمَةُ قَرْضاً عَسْرَا،
ما أَنْسَأَتْنَا مُذْ أَعارَتْ شَهْرَا
حتى أَعَدَّتْ بازِلاً دِعَثْرَا،
أَفْضَلَ من سَبْعِينَ كانت خُضَرَا
وكان قد اقترض من ابنته حَزْمَةَ سبعين درهماً للمُصَدِّقِ فأَعطته ثم تقاضته فقضاها بكراً.

##### Türkçe

**الدَّعْثَرُ**: ahmak. Ve her şeyin **دُعْثُورُ**’u: onun çukuru.

Ve **الدُّعْثُورُ**: yapımında özen gösterilmemiş ve genişletilmemiş havuz; ve denildi ki: o, yıkılmış olandır; dedi ki:
أَكُلَّ يَوْمٍ لَكِ حَوْضٌ مَمْدُورْ؟
إِنَّ حِياضَ النَّهَلِ الدَّعاثِيرْ
Der ki: Her gün havuzunu kırıyor musun da (sonra) onarılsın? Ve **الدعاثير**: havuzlardan yıkılmış olan şeylerdir. Ve **الجَوَابي** ve **المَرَاكِي**’den bir şey kırılırsa, o **دُعْثُور**’dur. Ve Ebû Adnân dedi: **الدُّعْثُورُ** kazılarak kazılır ve bina edilmez; onu ancak ilkinin sahibi, suya geliş gününde kazar.

Ve **الدَّعْثَرَةُ**: yıkma. Ve **المُدَعْثَرُ**: yıkılmış.

Ve **الدُّعْثُورُ**: kenarı kırık havuz; ve şair dedi:
أَجَلْ جَيْرِ إِن كانت أُبيحَتْ دَعاثِرُهْ
Ve aynı şekilde ev; el-Acçâc dedi:
مِنْ مَنْزِلاتٍ أَصْبَحَتْ دَعاثِرَا
**دعاثيرا** demek istedi de zaruret için (sonunu) düşürdü. Ve havuzu ve başkasını **دَعْثَرَ**: onu yıktı. Ve hadiste: “Çocuklarınızı gizlice öldürmeyin; çünkü o, süvariye yetişir de onu **فَيُدَعْثِرُهُ**”; yani onu yere serer ve helâk eder; yani erkek olduğu zaman. Dedi ki: kastedilen, **الغِيلَةِ**’den nehiydir; o da, erkeğin emziren kadınla cima etmesidir; belki hamile kalır; ve o sütün adı **الغَيْلُ**’dür, fetha ile; hamile kalınca sütü bozulur. Çocuğun bedenindeki kötü etkisinden, mizacını bozmasından ve kuvvetlerini gevşetmesinden (olan) şudur ki: bu, onda, güçlenip erkekler mertebesine varıncaya kadar sürekli kalır; savaşta bir dengiyle çarpışmak istediğinde ondan zayıflar ve kırılır; onun zayıflığının ve kırılmasının sebebi **الغَيْلُ**’dür. Ve **أَرض مُدَعْثَرَةٌ**: çiğnenmiş. Ve **مكان دِعْثارٌ**: keler onu kurtlandırmış ve kazmış; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
إِذا مُسْلَحِبٌّ، فَوْقَ ظَهْرِ نَبِيثَةٍ،
يُجِدُّ بِدعْثارٍ حَدِيثٍ دَفِينُها
Dedi ki: keler, ininden her gün kazar da dünkü toprağı örter; bunu daima yapar.

Ve **جَمَلٌ دِعَثْرٌ**: şiddetli; her şeyi **يُدَعْثِرُ**; yani onu kırar; el-Acçâc dedi:
قد أَقْرَضَتْ حَزْمَةُ قَرْضاً عَسْرَا،
ما أَنْسَأَتْنَا مُذْ أَعارَتْ شَهْرَا
حتى أَعَدَّتْ بازِلاً دِعَثْرَا،
أَفْضَلَ من سَبْعِينَ كانت خُضَرَا
Ve (şöyleydi ki) Hazme, kızından, sadaka memuru için yetmiş dirhem borç almıştı; ona verdi; sonra o, ondan alacağını istedi; o da onu bir genç deve ile ödedi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ع ث ر * * الدَّعْثَرَةُ * بفتح الدال الهدم و * المُدَعْثَرُ * المهدوم وفي الحديث ﴿لا تقتلوا أولادكم سرا إنه ليدرك الفارس * فيُدَعْثِرُهُ *﴾ أي يهدمه ويطحطحه يعني إذا صار رجلا

##### Türkçe

* د ع ث ر * * **الدَّعْثَرَةُ** * **الدال**’ın fethasıyla: yıkma ve * **المُدَعْثَرُ** *: yıkılmış olan. Ve hadiste: ﴿Çocuklarınızı gizlice öldürmeyin; çünkü o, süvariye yetişir de onu * **فيُدَعْثِرُهُ** *﴾ yani onu yıkar ve onu yuvarlar; yani erkek olduğu zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدعثر: الأحمق. والدعثرة، بهاء: الهدم والكسر وقد دعثر الحوض وغيره: هدمه. ودعثره: صرعه وكسره. وفي الحديث:  لا تقتلوا أولادكم سرا، إنه ليدرك الفارس فيدعثره  أي يصرعه ويهلكه، يعني إذا صار رجلا. قال ابن الأثير: والمراد النهي عن الغيلة، فإن الولد إذا فسد لبنه فسد مزاجه فلا يطاعن قرنه، بل يهي وينكسر عنه، وسببه الغيل. والدعثور، بالضم: حوض لم يتنوق في صنعته ولم يوسع، أو هو المتهدم المتثلم، وكذلك المنزل، جمعه دعاثير ودعاثر. قال:
  أكل يوم لك حوض ممدور
  إن حياض النهل الدعاثـير

  يقول: أكل يوم تكسرين حوضك حتى يصلح. والدعاثير: ما تهدم من الحياض، والجوابي والمراكي إذا تكسر منها شيء فهو دعثور. وقال أبو عدنان: الدعثور يحفر حفرا ولا يبنى، إنما يحفره صاحب الأول يوم ورده. وقال العجاج:
  من منزلات أصبحت دعاثرا قيل: أراد دعاثير فحذف للضرورة. وقال آخر:
  أجل جير أن كانت أبيحت دعاثره والدعثور من النعم: الكثير. ودعثور بن الحارث الغطفاني، وقيل المحاربي: صحابي جاء نقله عن أبي بكر محمد بن أحمد العسكري، وفي حديث عجيب الإسناد، والأشبه غورث. ويقال: غورك. وجمل دعثر، كسبحل: شديد يدعثر كل شيء، أي يكسره. قال العجاج:
  قد أقرضت حزمة قرضا عسرا
  ما أنسأتنا مذ أعارت شهرا
  حتى أعدت بازلا دعثرا
  أفضل من سبعين كانت خضرا وكان قد اقترض من ابنته حزمة سبعين درهما للمصدق، فأعطته ثم تقاضته فقضته فقضاها بكرا.
 ومما يستدرك عليه: المدعثر: المهدوم. وأرض مدعثرة: موطوءة. ومكان دعثار: قد سوسه الضب وحفره، عن ابن الأعرابي. وأنشد:
  إذا مسلحب فوق ظهر نبيثة                      يجد بدعثار حديث دفينهـا قال: الضب يحفر من سربه كل يوم، فيغطي نبيثة الأمس، يفعل ذلك أبدا.

##### Türkçe

**الدعثر**: ahmak.

Ve **الدعثرة**, **بهاء** ile: yıkma ve kırmadır. Ve **دعثر الحوض وغيره**: onu yıktı. Ve **دعثره**: onu yere serdi ve kırdı.

Ve hadiste: “Çocuklarınızı gizlice öldürmeyin; şüphesiz o, süvariye yetişir de onu **فيدعثره**”; yani onu yere serer ve helâk eder; yani erkek olduğu zaman. İbnü’l-Esîr dedi: Murad, **الغيلة**’den nehiydir; çünkü çocuk, sütü bozulursa mizacı bozulur; böylece dengiyle vuruşmaz; bilakis gevşer ve ondan dolayı kırılır; ve sebebi **الغيل**’dir.

Ve **الدعثور**, zamme ile: yapımında özenilmemiş ve genişletilmemiş bir havuz; yahut o, yıkık dökük, çatlak olandır; ev de böyledir. Çoğulu **دعاثير** ve **دعاثر**’dir. Dedi ki:
  Her gün senin için çamurlu bir havuz var;
  çünkü su içme havuzları **الدعاثـير**’dir.

Şöyle der: Her gün havuzunu kırıyorsun, ta ki düzelsin.

Ve **الدعاثير**: havuzlardan yıkılmış olan şeydir. Ve **الجوابي** ve **المراكي**’den bir şey kırılırsa o **دعثور**’dur.

Ebû Adnân dedi: **الدعثور** kazılır kazılır da bina edilmez; onu ancak ilk sahibi, suya varış gününde kazar.

Ve el-‘Accâc dedi:
  **دعاثرا** olmuş menzillerden...
Denildi ki: **دعاثير**’i kastetti; zaruret için (harf) düşürdü.

Bir başkası dedi:
  Evet, komşu; eğer onun **دعاثره**’si mubah kılındıysa...

Ve **الدعثور** hayvanlardan: çok olan (şey)dir.

Ve **دعثرور بن الحارث الغطفاني**—ve denildi ki **المحاربي**: sahâbîdir; Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed el-‘Askerî’den onun nakli geldi; ve isnadı acayip bir hadiste; daha uygun olan **غورث**’tur. Ve denilir: **غورك**.

Ve **جمل دعثر**, **كسبحل** gibi: her şeyi şiddetle **يدعثر** eden; yani onu kıran. el-‘Accâc dedi:
  Bir demeti zor bir kesişle kesmişim;
  bir ay ödünç verdiğinden beri bizi erteletmedi;
  ta ki bir **بازلا دعثرا** iade ettim;
  yetmişinden daha faziletliydi; onlar yeşildi.
Ve o, tasdik edene (zekât memuruna) (vermek) için kızından yetmiş dirhem (değerinde) bir demet borç almıştı; o da ona verdi; sonra ondan talep etti; o da ödedi; böylece ona genç bir deveyle ödedi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المدعثر**: yıkılmış olan.

Ve **أرض مدعثرة**: çiğnenmiş.

Ve **مكان دعثار**: keler onu kurtlandırmış ve kazmış; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
  Eğer bir **مسلحب** bir **نبيثة**’nin sırtı üzerinde (olursa),
  onun yeni gömülmüşünü **بدعثار**’da bulur.
Dedi ki: keler, ininden her gün kazar; dünkü **نبيثة**’yi örter; bunu daima yapar.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَعْثَر
دَعْثَر
a.  Destroyed, ruined ( a reservoir ).

دُعْثُوْر
دُعْثُوْر
a.  Ruined reservoir.

##### Türkçe

**دَعْثَر**
**دَعْثَر**
a. (bir su haznesini) tahrip etti, harap etti.

**دُعْثُوْر**
**دُعْثُوْر**
a. Harap su haznesi.
