# دعثر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AB%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دعثر

الدعثر: الأحمق. والدعثرة، بهاء: الهدم والكسر وقد دعثر الحوض وغيره: هدمه. ودعثره: صرعه وكسره. وفي الحديث:  لا تقتلوا أولادكم سرا، إنه ليدرك الفارس فيدعثره  أي يصرعه ويهلكه، يعني إذا صار رجلا. قال ابن الأثير: والمراد النهي عن الغيلة، فإن الولد إذا فسد لبنه فسد مزاجه فلا يطاعن قرنه، بل يهي وينكسر عنه، وسببه الغيل. والدعثور، بالضم: حوض لم يتنوق في صنعته ولم يوسع، أو هو المتهدم المتثلم، وكذلك المنزل، جمعه دعاثير ودعاثر. قال:
  أكل يوم لك حوض ممدور
  إن حياض النهل الدعاثـير

  يقول: أكل يوم تكسرين حوضك حتى يصلح. والدعاثير: ما تهدم من الحياض، والجوابي والمراكي إذا تكسر منها شيء فهو دعثور. وقال أبو عدنان: الدعثور يحفر حفرا ولا يبنى، إنما يحفره صاحب الأول يوم ورده. وقال العجاج:
  من منزلات أصبحت دعاثرا قيل: أراد دعاثير فحذف للضرورة. وقال آخر:
  أجل جير أن كانت أبيحت دعاثره والدعثور من النعم: الكثير. ودعثور بن الحارث الغطفاني، وقيل المحاربي: صحابي جاء نقله عن أبي بكر محمد بن أحمد العسكري، وفي حديث عجيب الإسناد، والأشبه غورث. ويقال: غورك. وجمل دعثر، كسبحل: شديد يدعثر كل شيء، أي يكسره. قال العجاج:
  قد أقرضت حزمة قرضا عسرا
  ما أنسأتنا مذ أعارت شهرا
  حتى أعدت بازلا دعثرا
  أفضل من سبعين كانت خضرا وكان قد اقترض من ابنته حزمة سبعين درهما للمصدق، فأعطته ثم تقاضته فقضته فقضاها بكرا.
 ومما يستدرك عليه: المدعثر: المهدوم. وأرض مدعثرة: موطوءة. ومكان دعثار: قد سوسه الضب وحفره، عن ابن الأعرابي. وأنشد:
  إذا مسلحب فوق ظهر نبيثة                      يجد بدعثار حديث دفينهـا قال: الضب يحفر من سربه كل يوم، فيغطي نبيثة الأمس، يفعل ذلك أبدا.

### Türkçe

**الدعثر**: ahmak.

Ve **الدعثرة**, **بهاء** ile: yıkma ve kırmadır. Ve **دعثر الحوض وغيره**: onu yıktı. Ve **دعثره**: onu yere serdi ve kırdı.

Ve hadiste: “Çocuklarınızı gizlice öldürmeyin; şüphesiz o, süvariye yetişir de onu **فيدعثره**”; yani onu yere serer ve helâk eder; yani erkek olduğu zaman. İbnü’l-Esîr dedi: Murad, **الغيلة**’den nehiydir; çünkü çocuk, sütü bozulursa mizacı bozulur; böylece dengiyle vuruşmaz; bilakis gevşer ve ondan dolayı kırılır; ve sebebi **الغيل**’dir.

Ve **الدعثور**, zamme ile: yapımında özenilmemiş ve genişletilmemiş bir havuz; yahut o, yıkık dökük, çatlak olandır; ev de böyledir. Çoğulu **دعاثير** ve **دعاثر**’dir. Dedi ki:
  Her gün senin için çamurlu bir havuz var;
  çünkü su içme havuzları **الدعاثـير**’dir.

Şöyle der: Her gün havuzunu kırıyorsun, ta ki düzelsin.

Ve **الدعاثير**: havuzlardan yıkılmış olan şeydir. Ve **الجوابي** ve **المراكي**’den bir şey kırılırsa o **دعثور**’dur.

Ebû Adnân dedi: **الدعثور** kazılır kazılır da bina edilmez; onu ancak ilk sahibi, suya varış gününde kazar.

Ve el-‘Accâc dedi:
  **دعاثرا** olmuş menzillerden...
Denildi ki: **دعاثير**’i kastetti; zaruret için (harf) düşürdü.

Bir başkası dedi:
  Evet, komşu; eğer onun **دعاثره**’si mubah kılındıysa...

Ve **الدعثور** hayvanlardan: çok olan (şey)dir.

Ve **دعثرور بن الحارث الغطفاني**—ve denildi ki **المحاربي**: sahâbîdir; Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed el-‘Askerî’den onun nakli geldi; ve isnadı acayip bir hadiste; daha uygun olan **غورث**’tur. Ve denilir: **غورك**.

Ve **جمل دعثر**, **كسبحل** gibi: her şeyi şiddetle **يدعثر** eden; yani onu kıran. el-‘Accâc dedi:
  Bir demeti zor bir kesişle kesmişim;
  bir ay ödünç verdiğinden beri bizi erteletmedi;
  ta ki bir **بازلا دعثرا** iade ettim;
  yetmişinden daha faziletliydi; onlar yeşildi.
Ve o, tasdik edene (zekât memuruna) (vermek) için kızından yetmiş dirhem (değerinde) bir demet borç almıştı; o da ona verdi; sonra ondan talep etti; o da ödedi; böylece ona genç bir deveyle ödedi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المدعثر**: yıkılmış olan.

Ve **أرض مدعثرة**: çiğnenmiş.

Ve **مكان دعثار**: keler onu kurtlandırmış ve kazmış; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyti okudu:
  Eğer bir **مسلحب** bir **نبيثة**’nin sırtı üzerinde (olursa),
  onun yeni gömülmüşünü **بدعثار**’da bulur.
Dedi ki: keler, ininden her gün kazar; dünkü **نبيثة**’yi örter; bunu daima yapar.
