# دعج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دعج

الدَّعَجُ والدُّعْجَةُ: السَّوادُ؛ وقيل شدَّة السواد. وقيل: الدَّعَجُ شدَّة سواد سواد العين، وشدة بياض بياضها؛ وقيل: شدة سوادها مع سعتها؛ قال الأَزهري: الذي قيل في الدَّعَجِ إِنه شدّة سواد سواد العين مع شدة بياض بياضها خطأٌ، ما قاله أَحد غير الليث. عَيْنُ دَعْجاءُ بينة الدَّعَجِ، وامرأَة دَعْجاءُ، ورجل أَدْعَجُ بَيِّنُ الدَّعَجِ؛ قال العجاج يصف انفلاق الصبح:
تَسُورُ في أَعْجَازِ لَيْلٍ أَدْعَجَا
أَراد بالأَدعَج: المظلم الأَسود، جعل الليل أَدْعَجَ لشدّة سواده مع شدة بياض الصبح. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: في عينيه دَعَجٌ؛ الدَّعَجُ والدُّعْجَة السواد في العين وغيرها؛ يريد أَن سواد عينيه كان شديد السواد؛ وقيل: إِن الدَّعَجَ عنده سواد العين في شدة بياضها. دَعِجَ دَعَجاً، وهو أَدْعَجُ، وهو عامٌّ في كل شيء؛ رجلٌ أَدْعَجُ اللَّوْنِ، وتَيْسٌ أَدْعَجُ العينين والقَرْنَين؛ قال ذو الرمة يصف ثوراً وحشيّاً وقرنيه: جَرَى أَدْعجُ القَرْنَينِ والعَينِ، واضِحُ الْـ
ـقَرَى، أَسْفَعُ الخَدَّينِ، بالْبَيْنِ بارِحُ
فجعل القَرن أَدعَج كما ترى. قال الأَزهري: ولقيت بالبادية غُلَيِّماً أَسود كأَنه حُمَمَةٌ، وكان يسمى بصيراً، ويلقب دعيجاً لشدة سواده. والأَدْعَجُ من الرجال: الأَسود: وأَما قول ابن أَحمر:
ما أُمُّ غُفْرٍ على دَعْجاءِ ذِي عَلَقٍ،
يَنْفِي، القَرامِيدَ عَنْها، الأَعْصَمُ الوَقِلُ؟
فهي هضبة؛ عن أَبي عبيدة. وليل أَدْعَجُ؛ والدُّعْجَةُ في الليل: شدّة سواده. وفي حديث الملاعنة: أَن جاءَتْ به أَدْعَجَ، وفي رواية أُدَيْعِجَ؛ حمل الخطابي هذا الحديث على سواد اللون جميعه، وقال: إِنما تأَوَّلناه على سواد الجلد لأَنه قد روي في خبر الخوارج: آيتهم رَجُلٌ أَدْعَجُ؛ والعرب تسمي أَوّلَ المِحَاقِ الدَّعْجَاءَ، وهي ليلة ثمان وعشرين، والثانيةَ السِّرارَ، والثالثةَ الغَلْتَةَ، وهي ليلة الثلاثين. وشَفَةٌ دَعْجاءُ، ولِثَةٌ دَعْجاءُ؛ والدَّعْجاءُ: ليلة ثمان وعشرين. وفي رواية أُخرى: آيَتُهم رجلٌ أَسْوَدُ. والدَّعْجَاءُ: اسم امرأَة، وهي بنت هَيْضَم؛ قال الشاعر:
ودَعْجَاءَ قد واصَلْتُ في بَعْضِ مَرِّها،
بِأَبْيَضَ ماضٍ، ليْسَ مِن نَبْلِ هَيْضَمِ
ومعناه أَنها مرَّت فأَهوى لها بسهم.

### Türkçe

**الدَّعَجُ** ve **الدُّعْجَةُ**: siyahlık; ve denildi: siyahlığın şiddeti. Ve denildi: **الدَّعَجُ** gözün siyahlığının siyahlığının şiddeti ve onun beyazlığının beyazlığının şiddetidir; ve denildi: genişliğiyle birlikte onun siyahlığının şiddeti; **الأَزهري** dedi: **الدَّعَجِ** hakkında söylenen, onun gözün siyahlığının siyahlığının şiddeti ile onun beyazlığının beyazlığının şiddeti olduğudur, bir hatadır; bunu **الليث**’ten başka hiç kimse söylemedi. **عَيْنُ دَعْجاءُ** açık **الدَّعَجِ** (sahibi), ve **امرأَة دَعْجاءُ**, ve **رجل أَدْعَجُ** açık **الدَّعَجِ** (sahibi); **العجاج** sabahın yarılmasını vasfederek dedi:
تَسُورُ في أَعْجَازِ لَيْلٍ أَدْعَجَا
**الأَدعَج** ile murat etti: karanlık siyah; gecenin siyahlığının şiddeti ile sabahın beyazlığının şiddeti sebebiyle geceyi **أَدْعَجَ** kıldı. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: “Onun iki gözünde **دَعَجٌ** vardır”; **الدَّعَجُ** ve **الدُّعْجَة** gözde ve başkasında siyahlıktır; murat eder ki onun iki gözünün siyahlığı şiddetli siyahlıktı; ve denildi: onun katında **الدَّعَجَ**, beyazlığının şiddeti içinde gözün siyahlığıdır. **دَعِجَ دَعَجاً**; ve o **أَدْعَجُ**’dır; ve o her şeyde geneldir; **رجلٌ أَدْعَجُ اللَّوْنِ** (renkçe), ve **تَيْسٌ أَدْعَجُ العينين والقَرْنَين** (iki göz ve iki boynuzca); **ذو الرمة** vahşi bir boğayı ve onun iki boynuzunu vasfederek dedi:
جَرَى أَدْعجُ القَرْنَينِ والعَينِ، واضِحُ الْـ
ـقَرَى، أَسْفَعُ الخَدَّينِ، بالْبَيْنِ بارِحُ
Böylece boynuzu, gördüğün gibi, **أَدعَج** kıldı. **الأَزهري** dedi: ve çölde, sanki bir kor parçası gibi siyah bir oğlancıkla karşılaştım; ve ona “basîr” denilirdi, ve siyahlığının şiddetinden dolayı **دعيجاً** lakabı takılırdı. Erkeklerden **الأَدْعَجُ**: siyah olan; fakat **ابن أَحمر**’in sözüne gelince:
ما أُمُّ غُفْرٍ على دَعْجاءِ ذِي عَلَقٍ،
يَنْفِي، القَرامِيدَ عَنْها، الأَعْصَمُ الوَقِلُ؟
O bir tepedir; **أَبي عبيدة**’den. Ve **ليل أَدْعَجُ**; ve gecede **الدُّعْجَةُ**: onun siyahlığının şiddeti. Ve **الملاعنة** hadîsinde: “Onu **أَدْعَجَ** olarak getirirse”; ve bir rivayette **أُدَيْعِجَ**; **الخطابي** bu hadîsi bütün rengin siyahlığına hamletti ve dedi: Biz onu ancak derinin siyahlığına te’vil ettik; çünkü **الخوارج** haberi içinde rivayet edilmiştir: “Onların alâmeti **رَجُلٌ أَدْعَجُ**’dır”; ve Araplar **المِحَاقِ**’ın ilkine **الدَّعْجَاءَ** adını verirler; o yirmi sekizinci gecedir; ikincisine **السِّرارَ**, üçüncüsüne **الغَلْتَةَ**; o otuzuncu gecedir. **وشَفَةٌ دَعْجاءُ** ve **ولِثَةٌ دَعْجاءُ**; ve **الدَّعْجاءُ**: yirmi sekizinci gece. Başka bir rivayette: “Onların alâmeti siyah bir adamdır.” Ve **الدَّعْجَاءُ**: bir kadının adıdır; o **هَيْضَم**’ın kızıdır; şair dedi:
ودَعْجَاءَ قد واصَلْتُ في بَعْضِ مَرِّها،
بِأَبْيَضَ ماضٍ، ليْسَ مِن نَبْلِ هَيْضَمِ
Ve manası: o geçti de ben ona bir ok ile yöneldim.
