# دعج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دعج

الدعج، محركة، والدعجة بالضم  السواد، وقيل: شدة السواد، وقيل: الدعج: شدة سواد  سواد العين  وشدة بياض بياضها، وقيل: شدة سوادها  مع سعتها  ، وفي صفته صلى الله عليه وسلم  في عينيه دعج  يريد أن سواد عينيه كان شديد السواد، وقيل: إن الدعج عنده سواد العين مع شدة بياضها، دعج دعجا، وهو أدعج، وهو عام في كل شىء. قال الأزهري: الذي قيل في الدعج إنه شدة سواد العين مع شدة بياض بياضها خطأ، ما قاله أحد غير الليث. عين دعجاء بينة الدعج، وامرأة دعجاء، ورجل أدعج بين الدعج. في حديث الملاعنة إن جاءت به أدعج  وفي رواية أديعج   الأدعج: الأسود ومنه حديث الخوارج  آيتهم رجل أدعج، وقد حمل الخطابي هذا الحديث على سواد اللون جميعه، وقال: إنما تأولناه على سواد الجلد، لأنه قد روى في خبر آخر  آيتهم رجل أسود  .  والدعجاء: الجنون  ، قال شيخنا فهو مصدر، لأنه قد يبنى على فعلاء كالنعماء. من المجاز: ليل أدعج. وبلغنا دعجاء الشهر ودهماءه، الدعجاء  : أول المحاق، وهي ليلة ثمانية وعشرين  ، والثانية السرار، والثالثة الفلتة، وهي ليلة الثلاثين وقد تقدم في ف ل ت. دعيج  كزبير، علم  ، قال الأزهري: لقيت في البادية غليما أسود كأنه حممة، وكان يسمى بصيرا ويلقب دعيجا، لشدة سواده. والأدعج من الرجال: الأسود.  والمدعوج: المجنون  ، أصابته الدعجاء.
 ومما يستدرك عليه: الدعجاء بنت هيضم اسم امرأة، قال الشاعر:
  ودعجاء قد واصلت في بعض مرهابأبيض ماض ليس من نبل هيضم ومعناه أنها مرت فأهوى لها بسهم. والدعجاء في قول ابن أحمر: هضبة معروفة، عن أبي عبيدة، وهو:
  ما أم غفر على دعجاء ذي علقينفى القراميد عنها الأعصم الوقل كذا في الصحاح واللسان، وأغفله المصنف تقصيرا. ويقال: الدعج: زرقة في بياض، نقله شيخنا، ولم يتابع عليه. ومن المجاز: ليل أدعج، وشفة دعجاء، ولثة دعجاء، قال العجاج يصف انفلاق الصبح:
  تسور في أعجاز ليل أدعجا أراد بالأدعج المظلم الأسود، جعل الليل أدعج لشدة سواده مع شدة بياض الصبح. ومن المجاز: تيس أدعج العينين والقرنين، قال ذو الرمة يصف ثورا وحشيا وقرنيه:
  جرى أدعج القرنين والعين واضح
  القرى أسفع الخدين بالبين بـارح فجعل القرن أدعج، كما ترى. ودعجان بن خلف: رجل. ودعجان: فرس مشهور. وأبو الكرم عبد الكريم بن ناصر الدعجاني المصرى، روى عن أبي نزار ربيعة اليمنى وغيره، وتوفي سنة 669.

### Türkçe

**الدعج** (harekeli), ve **الدعجة** (ötre ile): siyahlık; ve denildi ki: siyahlığın şiddeti; ve denildi ki: **الدعج**: gözün siyahlığının siyahlığının şiddeti ve onun beyazlığının beyazlığının şiddeti; ve denildi ki: onun siyahlığının şiddeti, genişliği ile birlikte. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: “Onun iki gözünde **دعج** vardır”; onun iki gözünün siyahlığının şiddetli siyahlık olduğunu kasteder. Ve denildi ki: **الدعج** onun yanında gözün siyahlığı, onun beyazlığının şiddeti ile birlikte (olmasıdır). **دعج** (fiil) **دعجا**; ve o **أدعج**’dır; ve o her şeyde geneldir. El-Ezherî dedi: **الدعج** hakkında söylenen “gözün siyahlığının şiddeti, onun beyazlığının beyazlığının şiddeti ile birlikte” sözü hatadır; Leys’ten başka onu söyleyen olmadı. **عين دعجاء**: **الدعج**’ı açık (belli) olan; ve **امرأة دعجاء**; ve **رجل أدعج**: **الدعج**’ı açık (belli) olan. **الملاعنة** hadîsinde: “Eğer onu **أدعج** olarak getirirse”; ve bir rivayette: **أديعج**. **الأدعج**: siyah olan; ve ondan **الخوارج** hadîsi: “Onların alâmeti **رجل أدعج**’dır.” Hattâbî bu hadîsi bütün rengin siyahlığı üzerine حمل etti ve dedi ki: Biz onu ancak derinin siyahlığı üzerine te’vil ettik; çünkü başka bir haberde rivayet edilmiştir: “Onların alâmeti **رجل أسود**’dur.” Ve **الدعجاء**: delilik; şeyhimiz dedi ki: O bir mastardır; çünkü **فعلاء** üzerine bina edilebilir; **النعماء** gibi. Mecazdan: **ليل أدعج**. Ve bize ulaştı: ayın **دعجاء**’ı ve **دهماء**’ı; **الدعجاء**: **المحاق**’ın başlangıcıdır; ve o yirmi sekizinci gecedir; ikincisi **السرار**’dır; üçüncüsü **الفلتة**’dir; ve o otuzuncu gecedir; ve **ف ل ت**’te daha önce geçti. **دعيج** (Zübeyr gibi): bir özel ad. El-Ezherî dedi: Bâdiyede siyah bir oğlanla karşılaştım, sanki o bir kömür karasıydı; ve ona **بصيرا** denilirdi ve **دعيجا** lakabı takılırdı; siyahlığının şiddetinden dolayı. Ve erkeklerden **الأدعج**: siyah olan. Ve **المدعوج**: deli olan; ona **الدعجاء** isabet etmiştir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الدعجاء بنت هيضم** bir kadının adıdır. Şair dedi:
ودعجاء قد واصلت في بعض مرهابأبيض ماض ليس من نبل هيضم
Ve manası: O geçti; ona bir okla nişan aldı. Ve İbn Ahmer’in sözünde **الدعجاء**: bilinen bir tepedir; Ebû Ubeyde’den; ve o (şiir) şudur:
ما أم غفر على دعجاء ذي علقينفى القراميد عنها الأعصم الوقل
Böylece **الصحاح** ve **اللسان**’dadır; musannif onu kusurla gözden kaçırdı. Ve denilir ki: **الدعج**: beyazlık içinde bir mavilik; şeyhimiz onu nakletti; ve onun üzerine (başkası) onu takip etmedi. Mecazdan: **ليل أدعج**; ve **شفة دعجاء**; ve **لثة دعجاء**. El-Acçâc, sabahın yarılmasını vasfederek dedi:
تسور في أعجاز ليل أدعجا
**الأدعج** ile karanlık siyahı kastetti; gecenin siyahlığının şiddeti ile sabahın beyazlığının şiddeti (bir arada) olduğundan dolayı geceyi **أدعج** kıldı. Mecazdan: **تيس أدعج العينين والقرنين**. Zû’r-Rumme, bir yaban öküzünü ve iki boynuzunu vasfederek dedi:
جرى أدعج القرنين والعين واضح
القرى أسفع الخدين بالبين بـارح
Böylece boynuzu **أدعج** kıldı; gördüğün gibi. Ve **دعجان بن خلف**: bir adamdır. Ve **دعجان**: meşhur bir attır. Ve **أبو الكرم عبد الكريم بن ناصر الدعجاني المصرى**: Ebû Nizâr Rabîa el-Yemenî ve başkasından rivayet etti; ve 669 yılında vefat etti.
