# دعر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دعر

دَعِرَ العُودُ، بالكسر، دَعَراً، فهو دَعِرٌ: دَخَّنَ فلمن يَتَّقِدْ وهو الرديء الدخان، ومنه اتُّخِذَتِ الدَّعارَةُ، وهي الفِسْقُ. وعُودٌ دَعِرٌ أَي كثير الدخان، وفي التهذيب: عُودٌ دُعَرٌ، وقيل: الدَّعِرُ ما احترق من حطب أَو غيره فَطَفِئَ قبل أَن يَشْتَدَّ احتراقه، والواحدة دَعِرَةٌ. وقال شمر: العود النَّخِرُ الذي إِذا وضع على النار لم يستوقد ودَخِنَ فهو دَعِرٌ؛ وأَنشد لابن مقبل:
باتَتْ حَوَاطِبُ لَيْلَى يَلْتَمِسْنَ لها
جَزْلَ الجِذَى، غيرَ خَوَّارٍ ولا دَعِرِ
وقيل: الدَّعِرُ من الحطب البالي. قال الأَزهري: وسمعت العرب تقول لكل حطب يَعْثَنُ إِذا اسْتَوْقَدَ: دَعِرٌ. ودَعِرَ العُودُ دَعَراً، فهو دَعِرٌ: نَخِرَ. وحكى الغَنَوِيُّ: عُودٌ دُعَرٌ مثال صُرَدٍ؛ وأَنشد: يَحْمِلْنَ فَحْماً جَيِّداً غَيْرَ دُعَرْ،
أَسْوَدَ صَلاَّلاً كأَعيْانِ البَقَرْ
وزَنْدٌ دُعَرٌ: قُدِحَ به مراراً حتى احترق طرفه فلم يُور. ويقال: هذا زَنْدٌ دُعَرٌ إِذا لم يور؛ وأَنشد:
مُؤْتَشِبٌ يَكْبُوبه زَنْدٌ دُعَرْ
وفي الصحاح: زَنْدٌ أَدْعَرُ. ويقال للنخلة إِذا لم تقبل اللِّقَاحَ: نخلة داعِرَةٌ ونخيل مَدَاعِير فتزاد تلقيحاً وتنحق، قال: وتنحيقها أَن يُوطأَ عَسَقُها حتى يَسْتَرخِيَ فذلك دواؤها. ويقال لِلَوْنِ الفيل: المُدَعَّرُ؛ قال ثعلب: والمُدَعَّرُ اللَّوْنُ القبيح من جميع الحيوان. ودَعِرَ الرجل ودَعَرَ دَعَارَةً: فَجَر ومَجَرَ، وفيه دَعارَةٌ ودَعَرَةٌ ودِعارَةٌ. ورجل دُعَرٌ ودُعَرَةٌ: خائن يعيب أَصحابه؛ قال الجعدي: فلا أَلْفَيَنْ دُعَراً دَارِيا،
قَدِيمَ العَداوَةِ والنَّيْرَبِ
يُخْبِرُكُمْ أَنهُ ناصِحٌ،
وفي نُصْحِهِ ذَنَبُ العَقْرَبِ
وقيل: الدُّعَرُ الذي لا خير فيه. قال ابن شميل: دَعِرَ الرجلُ دَعَراً إِذا كان يسرق ويزني ويؤذي الناس، وهو الدَّاعِرُ. والدَّعَّارُ: المفسد. والدَّعَرُ: الفسادُ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: اللهم ارزقني الغِلْظَةَ والشّدَّةَ على أَعدائك وأَهل الدَّعارَةِ والنفاق؛ الدَّعارَةُ: الفسادُ والشر. ورجل دَاعِرٌ: خبيث مفسد. وفي الحديث: كان في بني إِسرائيل رجل دَاعِرٌ؛ ويجمع على دُعَّارٍ. وفي حديث عَلِيٍّ: فَأَين دُعَّارُ طَيء، وأَراد بهم قُطَّاعَ الطريق. قال أَبو المِنْهالِ: سأَلت أَبا زيد عن شيء فقال: ما لك ولهذا؟ هو كلام المَداعِيرِ. والدَّعْرَةُ: القادِحُ والعيب. ورجل دُعَرَةٌ: فيه ذلك، وحكاه كراع ذُعْرَة، بالذال المعجمة وسكون العين، وذُعَرَةٌ؛ قال: والجمع ذُعَرَاتٌ، قال: فأَما الداعر، بالدال المهملة، فهو الخبيث. والدَّعارَةُ: الفسق والفجور والخُبْثُ؛ والمرأَة دَاعِرَةٌ. ودَاعِرٌ: اسم فحل مُنْجِبٍ تنسب إِليه الدَّاعِرِيَّةُ من الإِبل.

### Türkçe

**دَعِرَ** **العُودُ**, kesre ile, **دَعَراً**, o hâlde o **دَعِرٌ**: dumanlandı, fakat tutuşmadı; o kötü dumandır. Ondan **الدَّعارَةُ** alınmıştır; o da fısktır.

Ve **عُودٌ دَعِرٌ** yani çok dumanlı. Ve **التهذيب**’de: **عُودٌ دُعَرٌ**; ve denildi ki: **الدَّعِرُ**, odun yahut başkasından yanmış olan şeydir de yanması şiddetlenmeden önce sönmüştür; tekili **دَعِرَةٌ**’dir. Şemmer dedi: ateşe konulduğunda tutuşmayan ve dumanlanan çürük odun; o hâlde o **دَعِرٌ**’dir. Ve İbn Mukbil’den şu şiiri okudu:

باتَتْ حَوَاطِبُ لَيْلَى يَلْتَمِسْنَ لها
جَزْلَ الجِذَى، غيرَ خَوَّارٍ ولا دَعِرِ

Ve denildi ki: **الدَّعِرُ**, eski odunlardandır. Ezherî dedi: Arapların, tutuştuğunda **يَعْثَنُ** olan her odun için **دَعِرٌ** dediklerini işittim. Ve **دَعِرَ** **العُودُ** **دَعَراً**, o hâlde o **دَعِرٌ**: çürüdü. Ganavî nakletti: **عُودٌ دُعَرٌ**, **صُرَدٍ** misali; ve şu şiiri okudu:

يَحْمِلْنَ فَحْماً جَيِّداً غَيْرَ دُعَرْ،
أَسْوَدَ صَلاَّلاً كأَعيْانِ البَقَرْ

Ve **زَنْدٌ دُعَرٌ**: onunla defalarca kıvılcım çıkarıldı da ucu yandı, fakat ateş vermedi. Ve denilir: bu **زَنْدٌ دُعَرٌ**’dür, eğer ateş vermezse; ve şu şiiri okudu:

مُؤْتَشِبٌ يَكْبُوبه زَنْدٌ دُعَرْ

Ve **الصحاح**’ta: **زَنْدٌ أَدْعَرُ**. Ve hurma ağacına, aşıyı kabul etmediğinde, denilir: **نخلة داعِرَةٌ** ve **نخيل مَدَاعِير**; böylece ona aşı artırılır ve **تنحق** edilir. Dedi ki: onun **تنحيق** edilmesi, **عَسَقُها**’sının çiğnenmesidir; ta ki gevşesin; işte bu onun ilacıdır. Ve filin rengine denilir: **المُدَعَّرُ**; Sa‘leb dedi: ve **المُدَعَّرُ**, bütün hayvanlardan çirkin renktir.

Ve **دَعِرَ** adam ve **دَعَرَ** **دَعَارَةً**: fucûr etti ve **مَجَرَ**; onda **دَعارَةٌ** ve **دَعَرَةٌ** ve **دِعارَةٌ** vardır. Ve bir adam **دُعَرٌ** ve **دُعَرَةٌ**: arkadaşlarını ayıplayan hain; Câ‘dî dedi:

فلا أَلْفَيَنْ دُعَراً دَارِيا،
قَدِيمَ العَداوَةِ والنَّيْرَبِ
يُخْبِرُكُمْ أَنهُ ناصِحٌ،
وفي نُصْحِهِ ذَنَبُ العَقْرَبِ

Ve denildi ki: **الدُّعَرُ**, kendisinde hayır olmayan kimsedir. İbn Şümeyl dedi: **دَعِرَ** adam **دَعَراً**, eğer çalar, zina eder ve insanlara eziyet ederse; o da **الدَّاعِرُ**’dir. Ve **الدَّعَّارُ**: bozguncu. Ve **الدَّعَرُ**: fesat. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Allah’ım, düşmanlarına ve **أَهل الدَّعارَةِ** ve nifak ehline karşı bana katılık ve şiddet rızıklandır”; **الدَّعارَةُ**: fesat ve şer.

Ve bir adam **دَاعِرٌ**: habis, bozguncu. Ve hadiste: Benî İsrail’de **دَاعِرٌ** bir adam vardı; **دُعَّارٍ** üzerine cem‘ olunur. Ali’nin hadisinde: “Peki nerede **دُعَّارُ طَيء**?”; onlarla yol kesicileri kastetti. Ebû’l-Minhâl dedi: Ebû Zeyd’e bir şey sordum da dedi ki: “Senin bununla ne işin var? O, **المَداعِيرِ**’in sözüdür.”

Ve **الدَّعْرَةُ**: ayıplama ve ayıp. Ve bir adam **دُعَرَةٌ**: onda bu vardır. Kırâ‘, **ذُعْرَة** (mu‘ceme **الذال** ile ve **العين**’in sükûnu ile) ve **ذُعَرَةٌ** diye nakletti. Dedi ki: cem‘i **ذُعَرَاتٌ**’tır. Dedi ki: Amma **الداعر**, muhmela **الدال** ile, o habistir.

Ve **الدَّعارَةُ**: fısk, fucûr ve habisliktir; ve kadın **دَاعِرَةٌ**’dir. Ve **دَاعِرٌ**: döl verici bir erkek devenin adıdır; develerden **الدَّاعِرِيَّةُ** ona nispet edilir.
