# دعر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دعر

الدعر، محركة: الفساد والخبث. ومصدر دعر العود، كفرح، دعرا، فهو دعر، وأنشده شمر لابن مقبل.

  باتت حواطب ليلى يلتمسن لـهـا                      جزل الجذي غير خوار ولا دعر وحكى الغنوي: عود دعر، كصرد، وأنشد:
  يحملن فحما جيدا غير دعر                      أسود صلالا كأعيان البقر وهكذا سمعه الأزهري أيضا عن العرب. وإذا ادخن ولم يتقد. وقيل: العود الدعر: الكثير الدخان، وقيل: الرديئه، ومنه أخذت الدعارة بمعنى الفسق. ودعر الزند دعرا: قدح به مرارا حتى احترق طرفه ولم يور، وهو زند دعر، ككتف. ويقال: دعر كصرد، وأنشد:
  مؤتشب يكبو به زند دعر

  وفي الصحاح: زند أدعر. والدعر: الفسق والخبث والخيانة والنفاق والفجور، كالدعارة بالفتح، والدعارة، بالكسر، والدعرة، بفتح فسكون، وفي بعض النسخ محركة، وفي حديث عمر رضي الله عنه:  اللهم ارزقني الغلظة والشدة على أعدائك وأهل الدعارة  ، أي الفساد والشر. وقال ابن شميل: دعر الرجل دعرا، إذا كان يسرق ويزني ويؤذي الناس. وقيل: الدعر ككتف:ما احترق من حطب وغيره فطفئ قبل أن يشتد احتراقه. وفي بعض النسخ: إحراقه، والواحدة دعرة، وضبطه الصغاني الدعر، بفتحتين بهذا المعنى. والدعر، بالضم: القادح، وهو دود يأكل الخشب، وحكاه كراع بالذال المعجمة، الواحد دعرة. ومالك بن دعر بن حجر بن جزيلة بن لخم، مقدم السيارة، وهو الذي استخرج يوسف بن يعقوب ابن إبراهيم، صلوات الله وسلامه عليه وعلى آبائه، من الجب، وهو البئر، وهو الكائن بجيزة مصر، ومنهم من يرويه بالذال المعجمة كما في المقدمة الفاضلية لابن الجواني النسابة، وهو تصحيف، نبه عليه الصغاني. والإبل الداعرية: منسوبة إلى داعر، وهو فحل منجب، أو إلى قبيلة من بني الحارشث بن كعب بن علة بن جلد، من مذحج، وهو داعر ابن الحماس الحارثي. ونخلة داعرة: لم تقبل اللقاح فتزاد تلقيحا وتنحق وتنحيقها: أن يوطأ عسقها حتى يسترخى، فذلك دواؤها، ج مداعير. والدعرور، بالضم: اللئيم العائب أصحابه، نقله الصغاني. والمدعر كمعظم: لون الفيل، عن ابن الأعرابي. وقال ثعلب: المدعر: كل لون قبيح من جميع الحيوان. أنشد الأصمعي:
  كسا عامرا ثوب المذلة ربـه                      كما كسى الخنزير لونا مدعرا ويقال: تدعر وجهه، إذا تبقع بقعا سمجة متغيرة، من ذلك. وفي خلقه دعارة، مشددة الراء، وكذلك زعارة، أي سوء. يقال دعر الرجل، كفرح ومنع، دعارة، فجر ومجر، وفيه دعارة ودعرة، الأخير محركة. وعود داعر ودعر، الأخير قاله شمر وغيره: نخر رديء، إذا وضع على النار لم يستوقد ودخن. هكذا فسره شمر.
 ومما يستدرك عليه: رجل دعر، كصرد، ودعرة: خائن يعيب أصحابه. قال الجعدي:
  فلا ألفـين دعـرا داربـا                      قديم العداوة والـنـيرب
  ويخبركم أنـه نـاصـح                      وفي نصحه ذنب العقرب وقيل: الدعر: الذي لا خير فيه. والداعر: المؤذي الفاجر، قاله ابن شميل، ومثله في التوشيح، ويجمع على دعار. وفي حديث عدي  فأين دعار طيئ  أراد بهم قطاع الطريق.
 وقال أبو المنهال: سألت أبا زيد عن شيء، فقال: مالك ولهذا ? هو كلام المداعير. ورجل دعرة كهمزة: به عيب. ومن سجعات الأساس، فلان داعر، وفي كل فتنة ناعر.

### Türkçe

**الدعر**، harekeli: bozulma ve kötülük. Ve **دعر العود**’un mastarı, **كفرح**: **دعرا**; o hâlde o **دعر**’dır. Ve Şemmer onu İbn Mukbil’den inşad etti.

  Leylâ’nın odun toplayıcıları onun için ararlar                      gür **الجذي**’yi; ne zayıf ne de **دعر**. Ganevî nakletti: **عود دعر**، **كصرد**; ve inşad etti:
  iyi kömür taşırlar, **دعر** olmayan                      simsiyah, çatırdayan, sığır gözbebekleri gibi. Ve Ezherî de onu Araplardan böyle işitti. Ve (bu) dumanlanır da tutuşmazsa. Ve denildi: **العود الدعر**: çok dumanlı olan; ve denildi: kötüsü. Ve ondan **الدعارة** fısk mânasında alındı. Ve **دعر الزند** **دعرا**: onunla defalarca kıvılcım çıkardı; nihayet ucu yandı da ateş vermedi; o **زند دعر**’dır, **ككتف**. Ve denilir: **دعر** **كصرد**; ve inşad etti:
  birbirine dolaşmış (odun) ki onunla **زند دعر** tökezler

  Ve **الصحاح**’ta: **زند أدعر**. Ve **الدعر**: fısk, kötülük, hıyanet, nifak ve fücurdur; **كالدعارة** (fetha ile), ve **الدعارة** (kesra ile), ve **الدعرة** (fetha sonra sükûn ile); bazı nüshalarda harekeli. Ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde:  “Allah’ım, düşmanlarına ve **أهل الدعارة**’ya karşı bana katılık ve şiddet rızıklandır”  yani bozulma ve şer. İbn Şümeyl dedi: **دعر الرجل دعرا**; hırsızlık eder, zina eder ve insanlara eziyet ederse. Ve denildi: **الدعر** **ككتف**: odun ve başkasından yanıp da yanması şiddetlenmeden önce sönmüş olan şey. Bazı nüshalarda: onun yakması; tekili **دعرة**’dır. Sağânî **الدعر**’ı iki fetha ile bu mânada ضبط etti. Ve **الدعر** (damme ile): **القادح**’tır; o, odunu yiyen bir kurtçuktur. Kırâ‘ onu **بالذال المعجمة** ile nakletti; tekili **دعرة**. Ve Mâlik b. **دعر** b. Hacer b. Cezîle b. Lahm, seyyârenin öncüsüdür; o, Yusuf b. Yakub b. İbrahim’i—Allah’ın salâtı ve selâmı ona ve atalarına olsun—**الجب**’den çıkarmış olandır; o da kuyu demektir; o, Mısır’ın Cîze’sinde bulunan şeydir. Onlardan kimi onu **بالذال المعجمة** ile rivayet eder; İbnü’l-Cevânî nesebçinin **المقدمة الفاضلية**’sinde olduğu gibi; o bir tashîftir; Sağânî ona dikkat çekti. Ve **الإبل الداعرية**: **داعر**’a nisbetlidir; o, döl verici bir erkek devedir; yahut Mezḥic’ten, Benî’l-Ḥârişs b. Ka‘b b. ‘İlle b. Celd’den bir kabileye (nisbetle); o da **داعر ابن الحماس الحارثي**’dir. Ve **نخلة داعرة**: aşıyı kabul etmemiştir; bu yüzden ona aşı artırılır; ve **تنحق** ve onun **تنحيقها**’sı: onun **عسق**’ının çiğnenmesidir; ta ki gevşesin; işte bu onun ilacıdır; çoğulu **مداعير**. Ve **الدعرور** (damme ile): alçak, arkadaşlarını ayıplayan; Sağânî onu nakletti. Ve **المدعر** **كمعظم**: filin rengi; İbnü’l-A‘râbî’den. Sa‘leb dedi: **المدعر**: bütün hayvanlardan her çirkin renktir. Asma‘î inşad etti:
  Rabbi Âmir’e zillet elbisesi giydirdi                      tıpkı domuza **لونا مدعرا** giydirdiği gibi. Ve denilir: **تدعر وجهه**; çirkin, değişmiş beneklerle beneklenirse; bu ondandır. Ve onun yaratılışında **دعارة** vardır; râ’sı şeddeli; aynı şekilde **زعارة**; yani kötülük. Denilir: **دعر الرجل**، **كفرح ومنع**، **دعارة**; fücur etti ve günahkârlık etti; onda **دعارة** ve **دعرة** vardır; sonuncusu harekeli. Ve **عود داعر** ve **دعر**; sonuncusunu Şemmer ve başkası söyledi: içi oyuk, kötü; ateşe konulduğunda tutuşmaz ve dumanlanır. Şemmer onu böyle tefsir etti.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل دعر**، **كصرد**; ve **دعرة**: hıyanet eden, arkadaşlarını ayıplayan. Ca‘dî dedi:
  Öyleyse eski düşmanlık ve kin sahibi                      bir **دعرا**’yı (hiç) bulmayayım, alıştırılmış (işe yatkın)
  Ve size onun nasihatçi olduğunu haber verir                      hâlbuki onun nasihatinde akrebin günahı vardır. Ve denildi: **الدعر**: içinde hayır olmayan kimsedir. Ve **الداعر**: eziyet eden, fâcir; İbn Şümeyl söyledi; **التوشيح**’te de bunun benzeri vardır. Ve **دعار** üzerine cem‘ olunur. Ve ‘Adiyy hadîsinde:  “Peki **دعار طيئ** nerede?”  onlarla yol kesicileri kastetti.
 Ve Ebû’l-Minhâl dedi: Ebû Zeyd’e bir şey sordum; dedi ki: “Senin bununla ne işin var?” Bu, **المداعير**’in sözüdür. Ve **رجل دعرة** **كهمزة**: onda ayıp vardır. Ve **سجعات الأساس**’tandır: “Falan **داعر**’dır; ve her fitnede **ناعر**’dır.”
