# دعك (د-ع-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ع - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الكاف والدال معهما
)ع ك د، د ع ك، د ك ع مستعملات و ع د ك، ك د ع، ك ع د، مهملات( عكد: العَكََة: أصل اللسان وعُقدته. وعَكِدَ الضبّ عَكَداً أي سَمِنَ وصَلُب لحمه فهو عَكِدٌ. واستكعد الضبّ اذا لاذ بحَجَرٍ أو جُحْرٍ. واستعكد الطائر إلى كذا: انضم إليه مخافة البازي ونحوه. قال:
اذا استعكدت منـه بـكـلّ كُـداية		من الصَّخر وافاها لدى كلّ مسرح
هذه ضباب استعصمت من الذئب فهو لا يقدر أن يحفر الكُدْية وهو ما صلب من الأرض وكذلك الكُداية.
دعك الأديم ونحوه والثوب والخصم دَعْكا إذا لينه ومَعَكَهُ. قال:
قَرْمَ قُرومٍ صَلْهَباً ضُبارِكا		من آل مُّرٍ جخدبا مداعكا
دكع: الدُّكاع داء يأخذ الخيل والإبل في صدورها، وهو كالخبطة في الناس. دكِعَ فهو مدكوع. قال القطامي:
تَرَى منه صدورَ الخيلِ زُوراً		كأنّ بها نُحازاً أو دُكـاعـا

##### Türkçe

باب **العين** و **الكاف** و**الدال** معهما
(**ع ك د**، **د ع ك**، **د ك ع** kullanımdadır; **ع د ك**، **ك د ع**، **ك ع د** ise ihmâl edilmiştir.)

**عكد**: **العَكََة**: dilin aslı ve onun düğümüdür. Ve keler **عَكِدَ** **عَكَداً**; yani semirdi ve eti sertleşti; o hâlde o **عَكِدٌ**’dir. Ve keler **استكعد**; bir taşa yahut bir deliğe sığındığı zaman. Ve kuş, şuna doğru **استعكد**: doğana ve benzerine karşı korkudan ona katıldı. Dedi ki:
اذا استعكدت منـه بـكـلّ كُـداية		من الصَّخر وافاها لدى كلّ مسرح

Bunlar, kurttan korunmuş kelerlerdir; o ise **الكُدْية**’yi kazmaya güç yetiremez; o, yerden sert olan şeydir; **الكُداية** da böyledir.

Deriyi ve benzerini, elbiseyi ve hasmı **دعك** ile **دَعْكا**; onu yumuşattığı ve ovuşturduğu zaman. Dedi ki:
قَرْمَ قُرومٍ صَلْهَباً ضُبارِكا		من آل مُّرٍ جخدبا مداعكا

**دكع**: **الدُّكاع**; atları ve develeri göğüslerinde tutan bir hastalıktır; ve o, insanlarda çarpıntı gibidir. **دكِعَ**; o hâlde o **مدكوع**’dur. **القطامي** dedi ki:
تَرَى منه صدورَ الخيلِ زُوراً		كأنّ بها نُحازاً أو دُكـاعـا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَعْكُ مثل الدَلْكِ. وقد دَعَكْتُ الأديمَ والخصمَ، أي ليَّنته. وتَداعَكَ الرجلان في الحرب، أي تمرَّسا. ورجلٌ دَعِكٌ، أي مَحِكٌ. والدَعْكَةُ: لغة في الدَعْقَةِ، وهي جماعة من الإبل.

##### Türkçe

**الدَعْكُ** **الدَلْكِ** gibidir. Ve ben **الأديمَ**’i ve **الخصمَ**’ı **دَعَكْتُ**; yani onu yumuşattım. Ve iki adam savaşta **تَداعَكَ**; yani tecrübe kazandılar. Ve **دَعِكٌ** bir adam; yani **مَحِكٌ**. Ve **الدَعْكَةُ**: **الدَعْقَةِ**’de bir lugattır; ve o, develerden bir topluluktur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والكاف والدال
عكد ، دعك ، دكع : مستعملة .
عكد : أبو عبيدة : القلب عَكَدته ، وهو أصل القلب بين الرئتين . وقال الليث : العكَدة : أصل اللسان وعُقْدته .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : يقال حَبَابُك وشَبَابُك ، وأمّ معكودِك ، ومَعكودُك ، ومجهودُك أن تفعل كذا وكذا ، معناه كلِّه غايتك وآخر أمرك . ويقال استعكد الضبُّ بحجرٍ أو شجر ، إذا تعصَّم به مخافة عُقابٍ أو باز . وأنشد ابنُ الأعرابيّ في صفة الضبّ :
أذا استعكَدَتْ منه بكلِّ كُداية
من الصَّخر وافاها لدى كلِّ مَسرحِ
وقال الليث : عَكِد الضبُّ يعكَد عَكَداً ، إذا سمِنَ وصلُب .
دعك : أبو زيد : الداعكة من النساء : الحمقاء الجريئة . والدَّعَك : الحُمق والرُّعونة ، وقد دعِك دعَكاً ، ورجلٌ داعك من قومٍ داعكين ، إذا هلكوا حُمقاً ، والدَّعْك : دعْك الأديم . ودعَكتُ الثوب باللُّبْس ، إذا ليّنتَه . ودعكت الخصم دعكاً ، ومعكتُه مَعكاً ، إذا ذلَّلتَه .
وقال ابنُ الأعرابيّ : يقال تنحَّ من دَعْكة الطريق وعن ضَحْكه وضَحّاكِهِ ، وعن حنّانِه وجَدِيّته وسليقته .
قال : ويقال للرجل الأحمق داعكةٌ بالهاء . وأنشد :
هبَنَّقيٌّ ضعيفُ النَّهْض داعكة
يَقْني المُنَى ويراها أفضلَ النَّشبِ
دكع : أبو عبيد عن أبي زيد : من أمراض الإبل الدُّكاع ، وهو سعالٌ يأخذُها . قال : ويقال دكَعَ البعيرُ دَكْعاً ، وقَحَب يَقحَب ، ونَحب يَنحِب ، ونَحَز ينحَز وينحِز ، كلُّه بمعنى السُّعال .
وقال الليث : الدُّكاع : داءٌ يأخذ الخيل في صدورها كالخَبْطة في الناس ؛ يقال دُكِع الفرس ، فهو مدكوع .

##### Türkçe

باب **العين** و**الكاف** و**الدال**
**عكد** ، **دعك** ، **دكع** : kullanımdadır.

**عكد** : Ebû Ubeyde: “Kalbin **عَكَدته**’si; o, kalbin iki akciğer arasındaki aslıdır.” dedi. Leys dedi: **العكَدة**: dilin aslı ve onun düğümüdür.

Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: **حَبَابُك** ve **شَبَابُك** denir; ve “şunu şunu yapman, **أمّ معكودِك**’undur, ve **مَعكودُك**’undur, ve **مجهودُك**’undur”; bunun mânâsı bütünüyle: senin gayen ve işinin sonudur. Ve **استعكد** keler bir taşla yahut ağaçla denir; yani bir kartal yahut doğandan korkarak onunla korunup sığınırsa. İbnü’l-A‘râbî kelerin vasfında şu beyti okudu:
أذا استعكَدَتْ منه بكلِّ كُداية
من الصَّخر وافاها لدى كلِّ مَسرحِ
Leys dedi: **عَكِد** keler **يعكَد** **عَكَداً**; yani semizleyip katılaşırsa.

**دعك** : Ebû Zeyd: kadınlardan **الداعكة**: ahmak, cüretkâr olandır. **الدَّعَك**: ahmaklık ve kabalık/serkeşliktir; ve **دعِك** **دعَكاً** (denir). Ve bir adam, ahmaklıktan helâk olduklarında, **داعك** (denir); **الدَّعْك**: deriyi ovmaktır. Ve “elbise ile **دعَكتُ** (onu)”; yani onu yumuşattığımda. Ve hasmı **دعكت** **دعكاً**, ve onu **معكتُه** **مَعكاً**; yani onu zelil kıldığımda.

İbnü’l-A‘râbî dedi: “Yolun **دَعْكة**’sinden ve onun **ضَحْكه**’sinden ve **ضَحّاكِهِ**’inden; ve onun **حنّانِه**’inden ve **جَدِيّته**’sinden ve **سليقته**’sinden uzaklaş” denir.

Dedi ki: Ahmak adama, **داعكةٌ** (ه ile) denir. Ve şu beyti okudu:
هبَنَّقيٌّ ضعيفُ النَّهْض داعكة
يَقْني المُنَى ويراها أفضلَ النَّشبِ

**دكع** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: develerin hastalıklarından **الدُّكاع** vardır; o, onları tutan bir öksürüktür. Dedi ki: “Deve **دكَعَ** **دَكْعاً** (denir)”; ve **قَحَب** **يَقحَب**; ve **نَحب** **يَنحِب**; ve **نَحَز** **ينحَز** ve **ينحِز**; hepsi öksürük mânâsındadır.

Leys dedi: **الدُّكاع**: atları göğüslerinde tutan bir hastalıktır; insanlarda **الخَبْطة** gibi. “At **دُكِع** (denir); o hâlde o **مدكوع**’dur.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والعين وما يثلثهما)
  (دعو)  الدال والعين والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو أن تميل الشَّيءَ إليك بصوتٍ وكلامٍ يكون منك. تقول: دعوت أدعُو دعاءً. وَالدَّعوة إلى الطَّعام بالفتح، والدِّعوة في النَّسب بالكسر. قال أبو عبيدة: يقال في النَّسب دِعوة، وفي الطعام دَعوة. هذا أكثرُ كلام العرب إلاّ عَدِيَّ الرِّباب، فإنّهم ينصبون الدّالَ في النّسب ويكسرونها في الطَّعام. قال الخليل: الادِّعاء أن تدَّعِيَ حقّاً لك أو لغيرك. تقول ادَّعَى حقّاً أو باطلاً. قال امرؤ القيس:
لا وأبيكِ ابنةَ العامِرِ ***يِّ لا يدَّعِي القومُ أنِّي أَفِرّ([1])والادِّعاء في الحرب: الاعتِزاء، وهو أنْ تقول: أنا ابنُ فُلاَنٍ قال:
  * ونجِرُّ في الهَيْجَا الرّماحَ ونَدَّعِي([2]) *
  وداعِية اللَّبن: ما يُترَك في الضَّرع ليدعُوَ ما بعدَه. وهذا تمثيلٌ وتشبيه. وفي الحديث أنّه قال للحالِب: "دَعْ داعِيَةَ اللَّبن". ثمّ يُحمل على الباب ما يُضاهِيه في القياس الذي ذكرناه، فيقولون: دَعَا الله فلاناً بما يَكرَهُ؛ أي أنزل به ذلك قال:
  * دَعَاكِ الله من ضَبُعٍ بأفْعَى([3]) *
  لأنَّه إذا فَعَل ذلك بها فقد أماله إليها.
  وتداعَت الحِيطان، وذلك إذا سقط واحدٌ وآخَرُ بَعده، فكأنَّ الأوَّل دعا الثاني. وربَّما قالوا: داعَيْناهَا عليهم، إذا هدمْناها، واحداً بعد آخَر. ودَوَاعِي الدَّهر: صُروفه، كأنّها تُميل الحوادث. ولبني فُلانٍ أُدْعِيَّةٌ يتداعَوْن بها، وهي مثل الأغلوطة، كأنّه يدعو المسؤول إلى إخراج ما يعمِّيه عليه. وأنشد أبو عبيد عن الأصمعي:
أُداعِيك ما مُسْتَصْحَبَاتٌ مع السُّرَى *** حِسانٌ وما آثارُها بحِسانِ([4])  ومن الباب: ما بالدَّار دُعْوِيٌّ، أي ما بها أَحَدٌ، كأنّه ليس بها صائحٌ يدعُو بصِياحه.
  ويُحمَل على الباب مجازاً أنْ يقال: دعا فُلاناً مَكَانُ كذا، إذا قَصَد ذلك المكان، كأنَّ المكانَ دعاه. وهذا من فصيح كلامهم. قال ذو الرّمّة:
دَعَتْ مَيَّةَ الأعدادُ واستبدلَتْ بها *** خَناطيلَ آجالٍ من العِين خُذَّلِ([5])  (دعق)  الدال والعين والقاف أصلٌ واحد يدلُّ على التأثير في الشَّيءِ والإذلال له. يقال للمكان الذي تَطَؤُه الدوابُّ وتؤثِّر فيه بحوافرها: دَعَقٌ. قال رُؤبة:
  * في رَسْمِ آثارٍ ومِدْعاسٍ دَعَقْ([6]) *
  ومن الباب: شَلَّ إبلَهُ شَلاًّ دعْقاً، إذا طرَدَهَا. وأغارَ غارةً دعقا. وخيلٌ مَدَاعِيقُ. قال:
  * لا يَهُمُّون بإدْعاقِ الشَّلَلْ([7]) *
  (دعك)  الدال والعين والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على تمريس الشيء. يقال دَعَكَ الجِلْد وغيرَه، إذا دَلَكَه. وتداعَكَ الرَّجُلانِ في الحرب، إذا تحرَّش كلُّ واحدٍ منهما بصاحبه. ويقولون: الدُّعَكُ، على فُعَلٍ: الرجلُ الضَّعيف. وأنشدوا لحسان([8]):
  * وأنت إذا حارَبُوا دُعَكْ([9]) *
  (دعم)  الدال والعين والميم أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يكون قياماً لشيءٍ ومِساكاً. تقول: دَعَمْتُ الشّيءَ أدعِمُهُ دَعْماً، وهو مدعومٌ. والدِّعامتانِ: خشبَتَا البَكَرة. ودِعامةُ القوم: سيِّدهم. ويقال لا دَعْم بِفلانٍ، أي لا قُوَّةَ له ولا سِمَن. قال الراجز:
لا دَعْمَ بي لكن بِلَيْلَى الدَّعْمُ *** جاريةٌ في وَرِكَيْها شَحْمُ([10])  ودُعْمِيٌّ: اسمٌ مشتقٌّ مِن هذا.
  (دعب)  الدال والعين والباء أَصلٌ يدلُّ على امتدادٍ في الشيء وتَبَسُّط. فالدُّعْبُوب: الطريق السهل. وربَّما قالوا: فرسٌ دُعْبُوبٌ، إذا كان مديداً. وقياس الدُّعابة من هذا؛ لأنّ ثَمَّ تبسُّطاً وتندُّحاً.
  (دعث)  الدال والعين والثاء كلمةٌ واحدة([11]) وهي الدِّعْثُ* وهو الحقد.
  (دعج)  الدال والعين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على لونٍ أسودَ. فمنه الأدعَج، وهو الأسْوَد. والدَّعَج في العين: شِدَّة سوادها في شدَّة البياض.
  (دعد)  الدال والعين والدال ليس بشيء. وربَّما سَمَّوا المرأة "دَعْدَ".
  (دعر)  الدال والعين والراء أَصلٌ واحد يدلُّ على كراهةٍ وأذىً، وأصله الدُّخَان؛ يقال عُودٌ دَعِرٌ، إذا كان كثيرَ الدُّخان. قال ابنُ مُقبِل:
باتَتْ حواطِبُ لَيلَى يلتمسْن لها *** جَزْل الجذَى غَيْرَ خَوَّارٍ ولا دَعِرِ([12])  ومن ذلك اشتقاق الدَّعارة في الخُلُق. والدَّعَر: الفَساد. والزَّنْد الأدْعَر: الذي قُدِح به مِراراً فاحترَقَ طَرَفُه فصار لا يُورِي. وداعِرٌ: فحلٌ تنسب إليه الداعِرِيّة.
  (دعز)  الدال والعين والزاء ليس بشيءٍ، ولا مُعَوَّلَ على قولِ من يقول: إنّه الدَّفْعُ والنِّكاح.
  (دعس)  الدال والعين والسين أُصَيلٌ. وهو يدلُّ على دفْع وتأثيرٍ. فالمداعَسَة: المطاعَنَة؛ لأنّ الطّاعن يدفَع المطعونَ. ورُمْحٌ مِدْعَسٌ ورِماحٌ مداعِسُ. والدَّعْس: النِّكاح؛ وهذا تشبيهٌ. والدَّعْس: الأثر، وهو ذاك؛ لأنَّ المؤثِّر يدفع ذلك الشيءَ حين يؤثَّر فيه.
  (دعص)  الدال والعين والصاد أصلٌ يدلُّ على دِقّة ولين. فالدِّعْصُ: ما قلَّ ودقَّ من الرمل. والدَّعْصاء: الأرضُ السَّهْلة. ومن الباب: تَدَعَّصَ اللَّحمُ، إذا بالغ في النُّضْجِ. ويقولون أدْعَصَه الحَرُّ، إذا قتلَه، كأنَّه أنضجَه فقتلَه.
  (دعض)  الدال والعين والضاد ليس بشيء([13]).
  (دعظ)  الدال والعين والظاء ليس بشيء. ويقولون: الدَّعظ: النِّكاح([14]).
--------------------------------------------------------ـ
([1]) ديوان امرئ القيس 4. وفيه: "فلا وأبيك" بدون الخرم.
([2]) للحادرة الذبياني. انظر المفضليات (1: 43). وصدره كما فيها:
* ونقي بآمن مالنا أحسابنا *
 وقد سبق في (جر 1: 214). وأنشده في اللسان (جرر).
([3]) نظيره في اللسان (قيس، دعا):
دعاك الله من قيس بأفعى *** إذا نام العيون سرت عليكاوالقيس: الذكر. وأنشد الجاحظ في الحيوان (1: 176/ 4: 258):
رماك من الله أير بأفعى *** ولا عافاك من جهد البلاء([4]) في المجمل واللسان (دعا): "ما مستحقبات".
([5]) سبق البيت ص252.
([6]) ديوان رؤبة 106 واللسان (دعق، دعس).
([7]) البيت للبيد، وليس في ديوانه، وسيعيده في (شل، عور). وهو في اللسان (دعق). وفي البيت كلام. وصدره: * في جميع حفاظي عوراتهم *
([8]) البيت التالي ليس في ديوان حسان. ونسبه في اللسان (دعك) إلى عبد الرحمن بن حسان يقوله في ولد لعمرو بن الأهتم كان مليح الصورة وفيه تأنيث.
([9]) جزء من بيت. وهو وسابقه:
قل للذي كاد لولا خط لحيته *** يكون أنثى عليه الدر والمسكهل أنت إلا فتاة الحي إن أمنوا *** يوماً وأنت إذا ما حاربوا دعك([10]) البيتان في اللسان (دعم).
([11]) الحق أن في المادة كلمات ومعاني كثيرة. منها الوطء الشديد، وأول المرض. وهذان بالفتح. والدعث، بالكسر: بقية الماء في الحوض.
([12]) البيت في اللسان (دعر، جذا).
([13]) هي مادة أهملت، ولم ترد في المعاجم المتداولة، ومثلها كثير، ولست أدري لم رسم لها، مخالفاً بذلك عادته.
([14]) في الأصل: "ويقولون لولد النكاح عظ"، وهذا تحريف ناشئ من اضطراب عين الناسخ حيث زاد الواو، وأخر "عظ" عن موضعها بعد الدال.
ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** ve **العين** ve ikisini üçleyen şey)

  (**دعو**)  **الدال** ve **العين** ve illetli harf tek bir asıldır; o da, bir şeyi sana doğru bir ses ve senden olan bir söz ile meylettirmendir. Dersin ki: **دعوت** **أدعُو** **دعاءً**. Ve yemeğe çağrı fetha iledir; nesepte çağrı kesra iledir. Ebû Ubeyde dedi: Nesepte **دِعوة** denir, yemekte **دَعوة**. Bu, Arapların sözünün çoğudur; ancak **عَدِيَّ الرِّباب** müstesna; çünkü onlar nesepte **الدّال**’ı nasb ederler ve yemekte onu kesra ederler. Halîl dedi: **الادِّعاء** bir hakkı kendin için veya başkası için iddia etmendir. Dersin: **ادَّعَى** bir hakkı, doğru veya bâtıl. İmru’ul-Kays dedi:
لا وأبيكِ ابنةَ العامِرِ ***يِّ لا يدَّعِي القومُ أنِّي أَفِرّ([1])
Ve savaşta **الادِّعاء**: **الاعتِزاء**’dır; o da “Ben falanın oğluyum” demendir. Dedi:
  * ونجِرُّ في الهَيْجَا الرّماحَ ونَدَّعِي([2]) *
  Ve sütün **داعِية**’si: memede, sonrasını çağırması için bırakılan şeydir. Bu bir temsil ve benzetmedir. Hadiste, sağana şöyle dediği vardır: "دَعْ داعِيَةَ اللَّبن". Sonra, zikrettiğimiz kıyasta ona benzeyen şey bab üzerine taşınır; derler ki: **دَعَا** Allah falanı hoşlanmadığı şey ile; yani onu onunla indirdi. Dedi:
  * دَعَاكِ الله من ضَبُعٍ بأفْعَى([3]) *
  Çünkü bunu ona yaptığında, onu ona doğru meylettirmiş olur.
  Ve duvarlar **تداعَت**; bu, biri düşüp ardından bir başkası düştüğünde olur; sanki birincisi ikincisini çağırdı. Bazen derler: **داعَيْناهَا** عليهم, onu yıktığımızda, birer birer. Ve zamanın **دَوَاعِي**’si: onun dönüşleridir; sanki olayları meylettirir. Ve falanoğullarının, onunla birbirlerini çağırdıkları **أُدْعِيَّةٌ**’leri vardır; o, **الأغلوطة** gibidir; sanki sorulanı, ona karşı körleştirdiği şeyi çıkarmaya çağırır. Ebû Ubeyd, Asmaî’den şu beyti rivayet ederek okudu:
أُداعِيك ما مُسْتَصْحَبَاتٌ مع السُّرَى *** حِسانٌ وما آثارُها بحِسانِ([4])
  Ve babdandır: **ما بالدَّار دُعْوِيٌّ**; yani onda hiç kimse yok; sanki onda, bağırışıyla çağıran bir bağıran yoktur.
  Ve bab üzerine mecazen taşınır ki şöyle denilsin: Falanı, filan yer **دعا**, o yeri kastettiğinde; sanki yer onu çağırdı. Bu, onların fasih sözündendir. Zû’r-Rumme dedi:
دَعَتْ مَيَّةَ الأعدادُ واستبدلَتْ بها *** خَناطيلَ آجالٍ من العِين خُذَّلِ([5])

  (**دعق**)  **الدال** ve **العين** ve **القاف** tek bir asıldır; bir şeyde etki etmeye ve onu zelil kılmaya delâlet eder. Dört ayaklıların bastığı ve toynaklarıyla onda etki bıraktığı yere **دَعَقٌ** denir. Ru’be dedi:
  * في رَسْمِ آثارٍ ومِدْعاسٍ دَعَقْ([6]) *
  Ve babdandır: Develerini **شَلَّ** etti, **شَلاًّ دعْقاً**, onları sürdüğünde. Ve **أغارَ** bir baskın, **دعقا**. Ve atlar **مَدَاعِيقُ**. Dedi:
  * لا يَهُمُّون بإدْعاقِ الشَّلَلْ([7]) *

  (**دعك**)  **الدال** ve **العين** ve **الكاف** tek bir asıldır; bir şeyi ovmaya delâlet eder. **دَعَكَ** deriyi ve başkasını, onu ovaladığında. Ve iki adam savaşta **تداعَكَ** etti; her biri arkadaşına sataştığında. Ve derler: **الدُّعَكُ**, **فُعَل** üzere: zayıf adam. Hassân’dan şu beyit okunmuştur([8]):
  * وأنت إذا حارَبُوا دُعَكْ([9]) *

  (**دعم**)  **الدال** ve **العين** ve **الميم** tek bir asıldır; o, bir şey için ayakta durma ve tutunma olan bir şeydir. Dersin: **دَعَمْتُ** şeyi, **أدعِمُهُ** **دَعْماً**; o da **مدعومٌ**dur. Ve iki **الدِّعامتانِ**: makaranın iki tahtasıdır. Ve kavmin **دِعامةُ**’si: onların efendisidir. Ve denir: Falanda **لا دَعْم**; yani onun için ne kuvvet vardır ne semizlik. Recez söyleyen dedi:
لا دَعْمَ بي لكن بِلَيْلَى الدَّعْمُ *** جاريةٌ في وَرِكَيْها شَحْمُ([10])
  Ve **دُعْمِيٌّ**: bundan türetilmiş bir isimdir.

  (**دعب**)  **الدال** ve **العين** ve **الباء** bir asıldır; şeyde uzamaya ve yayılmaya delâlet eder. **الدُّعْبُوب**: kolay yoldur. Bazen derler: **فرسٌ دُعْبُوبٌ**, uzun olduğunda. Ve **الدُّعابة**’nın kıyası da bundandır; çünkü orada bir yayılma ve genişleme vardır.

  (**دعث**)  **الدال** ve **العين** ve **الثاء** tek bir kelimedir([11]); o da **الدِّعْثُ**’tur; o da kindir.

  (**دعج**)  **الدال** ve **العين** ve **الجيم** tek bir asıldır; siyah bir renge delâlet eder. Ondandır: **الأدعَج**; o, siyahtır. Ve gözde **الدَّعَج**: beyazlığın şiddeti içinde siyahlığının şiddetidir.

  (**دعد**)  **الدال** ve **العين** ve **الدال** bir şey değildir. Bazen kadına " **دَعْدَ** " adını verirler.

  (**دعر**)  **الدال** ve **العين** ve **الراء** tek bir asıldır; tiksinmeye ve eziyete delâlet eder; aslı dumandır. Denir: **عُودٌ دَعِرٌ**, dumanı çok olduğunda. İbn Mukbil dedi:
باتَتْ حواطِبُ لَيلَى يلتمسْن لها *** جَزْل الجذَى غَيْرَ خَوَّارٍ ولا دَعِرِ([12])
  Ve bundan, huyda **الدَّعارة**’nın اشتقاق’ı. Ve **الدَّعَر**: bozulmadır. Ve **الزَّنْد الأدْعَر**: onunla defalarca kıvılcım çıkarılmış, ucu yanmış da artık ateş çıkarmayan şeydir. Ve **داعِرٌ**: kendisine **الداعِرِيّة** nisbet edilen bir aygırdır.

  (**دعز**)  **الدال** ve **العين** ve **الزاء** bir şey değildir; ve “o, itme ve cinsel birleşmedir” diyenin sözüne dayanılmaz.

  (**دعس**)  **الدال** ve **العين** ve **السين** küçük bir asıldır. Ve itmeye ve etki etmeye delâlet eder. **فالمداعَسَة**: mızraklaşmadır; çünkü mızraklayan, mızraklanmışı iter. Ve **رُمْحٌ مِدْعَسٌ** ve **رِماحٌ مداعِسُ**. Ve **الدَّعْس**: cinsel birleşmedir; bu bir benzetmedir. Ve **الدَّعْس**: izdir; ve o da odur; çünkü etkileyen, onda etki ettiği vakit o şeyi iter.

  (**دعص**)  **الدال** ve **العين** ve **الصاد** tek bir asıldır; inceliğe ve yumuşaklığa delâlet eder. **فالدِّعْصُ**: kumdan az ve ince olan şeydir. Ve **الدَّعْصاء**: kolay arazidir. Ve babdandır: **تَدَعَّصَ** et, pişirmede aşırıya gittiğinde. Ve derler: **أدْعَصَه** sıcak, onu öldürdüğünde; sanki onu pişirdi de öldürdü.

  (**دعض**)  **الدال** ve **العين** ve **الضاد** bir şey değildir([13]).

  (**دعظ**)  **الدال** ve **العين** ve **الظاء** bir şey değildir. Ve derler: **الدَّعظ**: cinsel birleşmedir([14]).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

دَعَك الثوبَ باللبس دَعْكاً: أَلانَ خُشْنَتَه. ودَعَك الخصمَ دَعْكاً: ليَّنه وذلَّله ومَعَكه مَعْكاً. ورجل مِدْعَك ومُدَاعِك: شديد الخصومة. وتَدَاعك الرجلان في الحرب أَي تَمَرَّسَا. ورجل دَعِكٌ أَي مَحِكٌ. وتَداعك القومُ: اشتدت الخصومة بينهم. ودَعَكه في التراب: مَرَّغه. والدَّعْك مثل الدَّلْك ودَعَكَ الأَدِيمَ دَعكاً: دلكه وليَّنه. وأَرضٌ مَدْعوكة: كثر بها الناس ورُعاة الإبل حتى أَفسدوها، وكثرت فيها آثارهم وهم يكرهونها، إلا أَن يجمعهم أَثر سحابة لا بدَّ لهم منها. ويقال: تَنَحَّ عن دُعْكةِ الطريق وعن ضَحْكِهِ وضَحّاكِهِ وعن حَنّانِهِ وجَدِيَّته وسَلِيقَتِه.
والدُّعَكُ: طائر، والدُّعَك: الضعيف، على التشبيه به؛ قال ابن بري: الدعك الضعيف الهُزْأَة؛ قال عبد الرحمن بن حسان وكان لعمرو بن الأَهتم ولد مليح الصورة وفيه تأنيث فقال:
قل لِلَّذي كاد، لولا خَطُّ لحيته،
يكون أُنثى عليه الدُّرُّ والمَسَكُ؛
هل أَنتَ إلا فَتَاةُ الحيِّ إن أَمنوا،
يوماً، وأَنْتَ، إذا ماحاربوا، دُعَكُ؟
والدِّعْكاية: الكثير اللحم، طال أو قَصُر؛ قال ابن بري: والدِّعْكاية القصير؛ قال الراجز:
أَما تَرَيْني رجُلاً دعْكايَهْ
عَكَوَّكاً، إذا مشى، دِرْحايَهْ
أَنُوءُ للقيامِ آهاً آيَهُ،
أَمشي رُوَيْداً تاهَ تايَهْ
فقد أَرُوعُ، وَيْحَك الجَدَايَهْ
زعمت أَن لا أُحسن الحُدَاية،
فيَا يَهٍ أَيا يَهٍ أَيا يَهْ
والدَّعَكُ: الحمق والرُّعُونة، وقد دَعِكَ دَعَكاً.
والداعِكةُ: الحمقاء الجريئة. ورجل داعِكٌ من قوم داعِكين إذا هلكوا حُمْقاً؛ أَنشد ثعلب:
وطاوَعْتُمَاني داعِكاً ذا مَعَاكةٍ،
لعمري لقد أَوْدَى وما خلْتُه يُودي
ويقال: أََحمق داعكة، بالهاء؛ وأَنشد:
هَبَنَّقيّ ضعيف النَّهْضِ، داعِكة،
يَقْني المُنَى ويَراها أَفضل النَّشَبِ
والدُّعْكة: لغة في الدُّعْقة وهي جماعة من الإبل.

##### Türkçe

**دَعَكَ** elbiseyi giyme ile **دَعْكاً**: onun pürüzlülüğünü yumuşattı. Ve **دَعَكَ** hasmı **دَعْكاً**: onu yumuşattı, zelil kıldı ve onu **مَعَكه مَعْكاً** (iyice yoğurdu). Ve **رجل مِدْعَك ومُدَاعِك**: husumeti şiddetli (kimse). Ve iki adam savaşta **تَدَاعك** etti; yani alıştırma kazandılar. Ve **رجل دَعِكٌ**: yani **مَحِكٌ**. Ve kavim **تَداعك** etti: aralarındaki husumet şiddetlendi. Ve onu toprakta **دَعَكه**: onu yuvarladı. Ve **الدَّعْك** **الدَّلْك** gibidir. Ve **دَعَكَ الأَدِيمَ دَعكاً**: onu ovdu ve yumuşattı. Ve **أَرضٌ مَدْعوكة**: onda insanlar ve deve çobanları çoğaldı da onu bozuncaya kadar; ve onların izleri onda çoğaldı, hâlbuki onlar onu kerih görürler; ancak onları, kendilerine mutlaka lâzım olan bir bulutun izi toplarsa (başka). Ve denilir: **تَنَحَّ عن دُعْكةِ الطريق وعن ضَحْكِهِ وضَحّاكِهِ وعن حَنّانِهِ وجَدِيَّته وسَلِيقَتِه**.

Ve **الدُّعَكُ**: bir kuş. Ve **الدُّعَك**: zayıf; ona benzetme üzere. İbn Berrî dedi: **الدعك** zayıf, alay konusu (olan)dır. Abdurrahman b. Hassân dedi—Amr b. el-Ehtem’in güzel sûretli bir oğlu vardı ve onda dişilik vardı—şöyle dedi:
قل لِلَّذي كاد، لولا خَطُّ لحيته،
يكون أُنثى عليه الدُّرُّ والمَسَكُ؛
هل أَنتَ إلا فَتَاةُ الحيِّ إن أَمنوا،
يوماً، وأَنْتَ، إذا ماحاربوا، دُعَكُ؟

Ve **الدِّعْكاية**: eti çok olan; uzun da olsa kısa da olsa. İbn Berrî dedi: ve **الدِّعْكاية** kısa (olan)dır. Râciz dedi:
أَما تَرَيْني رجُلاً دعْكايَهْ
عَكَوَّكاً، إذا مشى، دِرْحايَهْ
أَنُوءُ للقيامِ آهاً آيَهُ،
أَمشي رُوَيْداً تاهَ تايَهْ
فقد أَرُوعُ، وَيْحَك الجَدَايَهْ
زعمت أَن لا أُحسن الحُدَاية،
فيَا يَهٍ أَيا يَهٍ أَيا يَهْ

Ve **الدَّعَكُ**: ahmaklık ve serkeşlik; ve o **دَعِكَ دَعَكاً** (ahmaklaştı).

Ve **الداعِكةُ**: cüretkâr ahmak kadın. Ve **رجل داعِكٌ من قوم داعِكين**: ahmaklıkla helâk olduklarında (onlardan) bir adam. Sa‘leb inşâd etti:
وطاوَعْتُمَاني داعِكاً ذا مَعَاكةٍ،
لعمري لقد أَوْدَى وما خلْتُه يُودي

Ve denilir: **أََحمق داعكة**; **الهاء** ile. Ve inşâd etti:
هَبَنَّقيّ ضعيف النَّهْضِ، داعِكة،
يَقْني المُنَى ويَراها أَفضل النَّشَبِ

Ve **الدُّعْكة**: **الدُّعْقة** hakkında bir lugattır; ve o, develerden bir topluluktur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ع ك * * الدَّعْكُ * الدلك وبابه قطع وقد * دَعَكَ * الأديم والخصم أي لينه و * تَدَاعَكَ * الرجلان في الحرب أي تمرسا

##### Türkçe

* د ع ك * * **الدَّعْكُ** * ovma; ve onun bâbı **قطع**’dır. Ve (fiil) **دَعَكَ**: deriyi ve hasmı; yani onu yumuşattı. Ve (fiil) **تَدَاعَكَ**: iki adam savaşta; yani talim gördüler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

دعك الثوب باللبس، كمنع دعكا: ألان خشنته. ودعك الخصم دعكا: لينه وذلله، ومعكه معكا كذلك. ودعكه في التراب: مرغه. ودعك الأديم مثل دلكه وذلك إذا لينه. وخصم مداعك، ومدعك كمنبر، أي: ألد شديد الخصومة، الأخيرة عن ابن دريد، وقال العجاج:
  قلخ الهدير مرجما مداعكا والدعك كصرد: الضعيف على التشبيه بالطائر، وزاد ابن بري: الهزأة، قال عبد الرحمن بن حسان بن ثابت، وكان لعمرو بن الأهتم ولد مليح الصورة وفيه تأنيث اسمه نعيم:
  قل لـلـذي كـاد لــولا خـــط لـــحـــيتـــه                      يكـون أنـثـى عـلـيهـا الـدر والـــمـــســـك
  أما الفخامة أو خلق النساء فقدأعطيت منه لو أن اللب محتنك
  هل أنت إلا فتاة الحي ما لبسوا                      أمـنـا، وأنـت إذا مــا حـــاربـــوا دعـــك? والدعك أيضا: الجعل.وأيضا: طائر وبه شبه الضعيف. والدعك ككتف: المحك اللجوج من الناس. وتداعكوا: اشتدت خصومتهم بينهم، عن ابن دريد. وتداعكوا في الحرب: إذا تمرسوا وتعالجوا، عن ابن فارس. والدعكة بالضم: لغة في الدعقة وهي جماعة من الإبل، نقله الجوهري. والدعكة من الطريق: سننه وهذه بالفتح، يقال: تنح عن دعكة الطريق وعن ضحكه وضحاكه، وعن حنانه وجديته وسليقته، كله بمعنى واحد، وفي سياق المصنف تأمل. والدعك، محركة: الحمق والرعونة وفعله دعك، كفرح، فهو داعكة وداعك من قوم داعكين: إذا هلكوا حمقا، أنشد ثعلب:
  وطاوعتماني داعكـا ذا مـعـاكة                      لعمري لقد أودى، وما خلته يودي ويقال: أحمق داعكة، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  هبنقي ضعيف النهـض داعـكة                      يقنى المنى ويراها أفضل النشب وقال أبو زيد: الداعكة من النساء الحمقاء الجريئة.
 والدعكاية، بالكسر: اللحيمة، أو هو اللحيم طال أو قصر وقيل: هو الطويل والقصير، من الأضداد، وأنشد ابن بري للراجز:

  أما تريني رجلا دعـكـايه
  عكوكا إذا مشى درحـايه
  أنـوء لـلـقـيام آهـا آيه
  أمشي رويدا تاه تـاه تـايه
  فقد أروع ويحك الجـدايه
  زعمت أن لا أحسن الحدايه
  فيا يه أيا يه أيا يه وأرض مدعوكة: كثر بها الناس ورعاة الإبل فكثر آثار المال والأبوال حتى تفسدها، وهم يكرهون ذلك إلا أن يجمعهم أثر سحابة لا بد لهم منها.
 ومما يستدرك عليه: قال ابن دريد: دعكت الرجل بالقول: إذا أوجعته به. وقال ابن عباب: الدعك، كصرد: الأحمق الذي يدعك خرءه، أي: يسوطه.والدعكة والداعكة: المستذل المستهان. والداعكة: الماجن المهين، وقوم دعكة، محركة. والمداعكة: المماطلة، عن الزمخشري.

##### Türkçe

**دعك** elbiseyi giyme ile, **منع** gibi **دعكا**: pürüzlülüğünü yumuşattı. Ve **دعك** hasmı **دعكا**: onu yumuşattı ve zelil kıldı; ve **معكه** onu **معكا** da böyledir. Ve onu toprakta **دعك** etti: onu yuvarladı. Ve **دعك** deriyi, **دلكه** gibi; bu, onu yumuşattığı zamandır. Ve **مداعك** bir hasım, ve **مدعك** **منبر** gibi, yani: çok inatçı, şiddetli husumet sahibi; sonuncusu İbn Düreyd’dendir. Ve el-Acçâc dedi:
  **قلخ** el-hedîr, **مرجما** **مداعكا**. Ve **الدعك** **صرد** gibi: kuşa benzetme yoluyla zayıf. Ve İbn Berrî artırdı: alay. Abdurrahman b. Hassân b. Sâbit dedi; ve Amr b. el-Ehtem’in suretçe güzel bir oğlu vardı ve onda dişilik vardı; adı Nuaym idi:
  Sakalının çizgisi olmasaydı neredeyse                      üzerinde inci ve misk bulunan bir dişi olacak olana söyle:
  Heybet yahut kadınların yaratılışı, gerçekten                      ondan sana verilmiştir; eğer akıl çeneyi kavramış olsaydı
  Sen, mahalle kızından başka bir şey misin; onlar giydiklerinde                      emniyetli; ve sen, onlar savaşınca **دعك** mısın? Ve **الدعك** ayrıca: bokböceği. Ve ayrıca: bir kuş; ve onunla zayıf benzetilmiştir. Ve **الدعك** **كتف** gibi: insanlardan sürtünen, inatçı olan. Ve **تداعكوا**: aralarındaki husumet şiddetlendi; İbn Düreyd’den. Ve savaşta **تداعكوا**: alışıp ustalaştıkları ve boğuştukları zaman; İbn Fâris’ten. Ve **الدعكة** (ضم ile): **الدعقة** hakkında bir dildir; o, develerden bir topluluktur; el-Cevherî nakletti. Ve yoldan **الدعكة**: onun izleri; bu فتح iledir. Denir: yolun **دعكة**sinden ve onun **ضحكه**sinden ve **ضحاكه**sinden, ve onun **حنانه**sinden ve **جديته**sinden ve **سليقته**sinden uzaklaş; hepsi tek bir mânâdadır; ve musannifin siyakında düşünme vardır. Ve **الدعك**, harekeli: ahmaklık ve serkeşlik; ve fiili **دعك**, **فرح** gibi; o hâlde o **داعكة**dir ve **داعك**tir, **داعكين** kavminden: ahmaklıkla helâk oldukları zaman. Sa‘leb inşad etti:
  Ve bana itaat ettiniz, **داعكـا** bir **ذا مـعـاكة** olarak;                      ömrüme yemin olsun, gerçekten helâk etti; ve ben onu helâk eder sanmamıştım. Ve denir: ahmak **داعكة**; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:
  **هبنقي** zayıf kalkışlı, **داعـكة**;                      temennileri toplar ve onları en faziletli ganimet görür. Ve Ebû Zeyd dedi: kadınlardan **الداعكة**: ahmak, cüretkâr olan.
Ve **الدعكاية**, kesr ile: etli olan; yahut o, uzun da olsa kısa da olsa etli olandır. Ve denildi: o, uzun ve kısa olandır; zıtlar cümlesindendir. Ve İbn Berrî recez söyleyene inşad etti:

  Beni, bir **دعـكـايه** adam olarak görmüyor musun
  Yürüdüğünde **درحـايه** olan, **عكوكا**
  Kalkmaya yüklenirim: آهـا آيه
  Yavaş yürürüm: تاه تـاه تـايه
  Artık, yazık sana, **الجـدايه** ürküttü
  **الحدايه**yi güzel yapmadığımı zannettin
  Öyleyse: يه أيا يه أيا يه Ve **مدعوكة** bir arazi: onda insanlar ve deve çobanları çok oldu da, mal ve idrar izleri çoğaldı; nihayet onu bozuncaya kadar; ve onlar bunu kerih görürler; ancak onları, kendilerine zorunlu olan bir bulutun izi bir araya getirirse (başka).
Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbn Düreyd dedi: **دعكت** adamı söz ile: onu onunla acıttığın zaman. Ve İbn Abbâd dedi: **الدعك**, **صرد** gibi: ahmak olan; kendi dışkısını **يدعك** eder; yani: onu kamçılar. Ve **الدعكة** ve **الداعكة**: hor görülen, aşağılanan. Ve **الداعكة**: edepsiz, aşağılık. Ve **دعكة** bir kavim; harekeli. Ve **المداعكة**: oyalama; ez-Zemahşerî’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَعَكَهُ
1 دَعَكَهُ دعك دعكه دعكة , (S, K,) aor. دَعَكَ , (K,) inf. n. دَعْكٌ, (S,) He rubbed it, or rubbed and pressed it, (S, * K, TA,) or did so well, (KL,) and softened it; (TA;) namely, a skin, or hide. (S, K, TA.) ― -b2- He softened its (i. e. a garment's) roughness by wearing it. (K.) ― -b3- He softened him, (S, K,) and subdued him, or rendered him submissive; (TA;) namely, an adversary, or antagonist; (S, K;) and so مَعَكَهُ, inf. n. مَعْكٌ. (TA.) ― -b4- دَعَكَهُ فِى التُّرَابِ He rolled him, or turned him over, in the dust. (K.) ― -b5- دَعَكْتُ الرَّجُلَ بِالقَوْلِ I pained the man by speech. (IDrd.)

مُدَاعَكَةٌ
3 مُدَاعَكَةٌ مداعكه مداعكة [app. The act of contending, disputing, or litigating, vehemently: (see مُدَاعِكٌ, below; and see also 6:) accord. to Golius, (who names no authority,) the act of conflicting, or contending; as though rubbing against another. ― -b2- Also] The delaying with another, deferring with him, or putting him off, by repeated promises. (Z, TA.) You say, داعك الغَرِيمَ He delayed, or deferred, with the creditor, or put him off, promising him payment time after time; like دَالَكَهُ. (TA in art. دلك.)

تداعكوا
6 تداعكوا تداعكوا They contended, disputed, or litigated, one with another, vehemently. (IDrd, K.) ― -b2- Also, (K,) or تداعكا, said of two men, (S,) They contended together, smiting one another; syn. تَمَرَّسُوا, (K,) or تَمَرَّسَا; (S;) contended, or conflicted; (IF, TA;) فِى الحَرْبِ [in war, battle, or fight]. (IF, S, K.)

دَعِكٌ
دَعِكٌ دع دعك Very pertinacious in contention or the like; very contentious; or a great wrangler. (S, * K.)

مِدْعَكٌ
مِدْعَكٌ مدعك : see the following paragraph. [For أَلَدُّ in the K, Golius seems to have found in his copy of that Lexicon آلَةُ; for he has explained مِدْعَكٌ, as on the authority of the K, by “ Instrumentum quo quid defricatur aut levigatur; ” a meaning which it may possibly have, as agreeable with analogy, but for which I find no authority.]

خَصْمٌ مُدَاعِكٌ
خَصْمٌ مُدَاعِكٌ خصم مداعك (K) and ↓ مِدْعَكٌ (IDrd, K) An adversary, or antagonist, vehement in contention, dispute, or litigation. (IDrd, K, TA.)

##### Türkçe

**دَعَكَهُ**
1 **دَعَكَهُ** دعك دعكه دعكة, (S, K,) muzâri‘ı **دَعَكَ**, (K,) mastar ismi **دَعْكٌ**, (S,) onu ovdu; yahut onu ovdu ve bastırdı, (S, * K, TA,) yahut bunu iyi yaptı, (KL,) ve onu yumuşattı; (TA;) yani bir deri, yahut post. (S, K, TA.) ― -b2- Onun (yani bir elbisenin) pürüzlülüğünü onu giyerek yumuşattı. (K.) ― -b3- Onu yumuşattı, (S, K,) ve onu boyun eğdirdi, yahut onu itaatkâr kıldı; (TA;) yani bir düşman, yahut hasım; (S, K;) ve böylesi **مَعَكَهُ**, mastar ismi **مَعْكٌ**. (TA.) ― -b4- **دَعَكَهُ فِى التُّرَابِ** Onu toz içinde yuvarladı, yahut onu çevirdi. (K.) ― -b5- **دَعَكْتُ الرَّجُلَ بِالقَوْلِ** Adamı söz ile incittim. (IDrd.)

**مُدَاعَكَةٌ**
3 **مُدَاعَكَةٌ** مداعكه مداعكة [görünüşe göre şiddetle çekişmenin, tartışmanın, yahut davalaşmanın fiili: (aşağıda **مُدَاعِكٌ**’e bak; ve ayrıca 6’ya da bak:) Golius’a göre, (ki hiçbir otorite zikretmez,) çatışmanın, yahut çekişmenin fiili; sanki bir başkasına sürtünür gibi. ― -b2- Ayrıca] Bir başkasıyla oyalama; onunla erteleme; yahut onu, tekrarlanan vaatlerle, savma. (Z, TA.) Şöyle dersin: داعك الغَرِيمَ Alacaklı ile oyaladı, yahut onunla erteledi, yahut onu savdı; ona ödemeyi defalarca vaat ederek; **دَالَكَهُ** gibi. (TA, madde **دلك**’te.)

تداعكوا
6 تداعكوا تداعكوا Birbirleriyle şiddetle çekiştiler, tartıştılar, yahut davalaştılar. (IDrd, K.) ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut تداعكا, iki adam hakkında söylenir, (S,) birlikte çekiştiler; birbirlerini vurarak; eş anlamlısı **تَمَرَّسُوا**, (K,) yahut **تَمَرَّسَا**; (S;) çekiştiler, yahut çatıştılar; (IF, TA;) **فِى الحَرْبِ** [savaşta, muharebede, yahut dövüşte]. (IF, S, K.)

**دَعِكٌ**
**دَعِكٌ** دع دعك Çekişmede yahut benzerinde pek inatçı; pek çekişmeci; yahut büyük bir münakaşacı. (S, * K.)

**مِدْعَكٌ**
**مِدْعَكٌ** مدعك : aşağıdaki paragrafa bak. [K’deki **أَلَدُّ** yerine, Golius, o lugatin nüshasında **آلَةُ** bulmuş görünür; zira **مِدْعَكٌ**’ı, K’nin otoritesine göre, “Instrumentum quo quid defricatur aut levigatur;” diye açıklamıştır; bu anlam, kıyasla uygun olarak, muhtemelen ona ait olabilir; fakat bunun için hiçbir otorite bulmuyorum.]

**خَصْمٌ مُدَاعِكٌ**
**خَصْمٌ مُدَاعِكٌ** خصم مداعك (K) ve ↓ **مِدْعَكٌ** (IDrd, K) Çekişmede, tartışmada, yahut davalaşmada şiddetli bir düşman, yahut hasım. (IDrd, K, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَعَكَ
دَعَكَ A ( n. ac. دَعْك 1 ),
a.  Rubbed, rendered soft by rubbing ( skin ).

b.  Softened down, appeased.

دَاْعَكَ
دَاْعَكَ III ,
a.  Contended, strove with.

b.  Exercised, practised; became skilful by practice.

تَدَاْعَكَ
تَدَاْعَكَ VI ,
a.  Contended, came to blows.

دَعِك
دَعِك 5 ,
a.  Contentious, quarrelsome.

دَاْعِك
دَاْعِك 21 ,  دَاْعِكَة 21t ,
a.  Foolish.

b.  Beaten, trodden ( road ).

مُدَاعَكَة
مُدَاعَكَة
a.  Struggle.

b.  Usage, custom; exercise, practice.

##### Türkçe

**دَعَكَ**
**دَعَكَ** A (mastar adı: **دَعْك** 1),
a. Ovuşturmakla ovulmuş, ovmakla yumuşatılmış (deri).

b. Yumuşatılmış, yatıştırılmış.

**دَاْعَكَ**
**دَاْعَكَ** III,
a. Çekişti, mücadele etti.

b. Alıştırma yaptı, tatbik etti; alıştırma ile maharetli oldu.

**تَدَاْعَكَ**
**تَدَاْعَكَ** VI,
a. Çekişti, yumruklaştı.

**دَعِك**
**دَعِك** 5,
a. Çekişmeci, kavgacı.

**دَاْعِك**
**دَاْعِك** 21, **دَاْعِكَة** 21t,
a. Ahmak.

b. Dövülmüş, çiğnenmiş (yol).

**مُدَاعَكَة**
**مُدَاعَكَة**
a. Mücadele.

b. Kullanım, âdet; alıştırma, tatbik.
