# دعك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دعك

دعك الثوب باللبس، كمنع دعكا: ألان خشنته. ودعك الخصم دعكا: لينه وذلله، ومعكه معكا كذلك. ودعكه في التراب: مرغه. ودعك الأديم مثل دلكه وذلك إذا لينه. وخصم مداعك، ومدعك كمنبر، أي: ألد شديد الخصومة، الأخيرة عن ابن دريد، وقال العجاج:
  قلخ الهدير مرجما مداعكا والدعك كصرد: الضعيف على التشبيه بالطائر، وزاد ابن بري: الهزأة، قال عبد الرحمن بن حسان بن ثابت، وكان لعمرو بن الأهتم ولد مليح الصورة وفيه تأنيث اسمه نعيم:
  قل لـلـذي كـاد لــولا خـــط لـــحـــيتـــه                      يكـون أنـثـى عـلـيهـا الـدر والـــمـــســـك
  أما الفخامة أو خلق النساء فقدأعطيت منه لو أن اللب محتنك
  هل أنت إلا فتاة الحي ما لبسوا                      أمـنـا، وأنـت إذا مــا حـــاربـــوا دعـــك? والدعك أيضا: الجعل.وأيضا: طائر وبه شبه الضعيف. والدعك ككتف: المحك اللجوج من الناس. وتداعكوا: اشتدت خصومتهم بينهم، عن ابن دريد. وتداعكوا في الحرب: إذا تمرسوا وتعالجوا، عن ابن فارس. والدعكة بالضم: لغة في الدعقة وهي جماعة من الإبل، نقله الجوهري. والدعكة من الطريق: سننه وهذه بالفتح، يقال: تنح عن دعكة الطريق وعن ضحكه وضحاكه، وعن حنانه وجديته وسليقته، كله بمعنى واحد، وفي سياق المصنف تأمل. والدعك، محركة: الحمق والرعونة وفعله دعك، كفرح، فهو داعكة وداعك من قوم داعكين: إذا هلكوا حمقا، أنشد ثعلب:
  وطاوعتماني داعكـا ذا مـعـاكة                      لعمري لقد أودى، وما خلته يودي ويقال: أحمق داعكة، عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  هبنقي ضعيف النهـض داعـكة                      يقنى المنى ويراها أفضل النشب وقال أبو زيد: الداعكة من النساء الحمقاء الجريئة.
 والدعكاية، بالكسر: اللحيمة، أو هو اللحيم طال أو قصر وقيل: هو الطويل والقصير، من الأضداد، وأنشد ابن بري للراجز:

  أما تريني رجلا دعـكـايه
  عكوكا إذا مشى درحـايه
  أنـوء لـلـقـيام آهـا آيه
  أمشي رويدا تاه تـاه تـايه
  فقد أروع ويحك الجـدايه
  زعمت أن لا أحسن الحدايه
  فيا يه أيا يه أيا يه وأرض مدعوكة: كثر بها الناس ورعاة الإبل فكثر آثار المال والأبوال حتى تفسدها، وهم يكرهون ذلك إلا أن يجمعهم أثر سحابة لا بد لهم منها.
 ومما يستدرك عليه: قال ابن دريد: دعكت الرجل بالقول: إذا أوجعته به. وقال ابن عباب: الدعك، كصرد: الأحمق الذي يدعك خرءه، أي: يسوطه.والدعكة والداعكة: المستذل المستهان. والداعكة: الماجن المهين، وقوم دعكة، محركة. والمداعكة: المماطلة، عن الزمخشري.

### Türkçe

**دعك** elbiseyi giyme ile, **منع** gibi **دعكا**: pürüzlülüğünü yumuşattı. Ve **دعك** hasmı **دعكا**: onu yumuşattı ve zelil kıldı; ve **معكه** onu **معكا** da böyledir. Ve onu toprakta **دعك** etti: onu yuvarladı. Ve **دعك** deriyi, **دلكه** gibi; bu, onu yumuşattığı zamandır. Ve **مداعك** bir hasım, ve **مدعك** **منبر** gibi, yani: çok inatçı, şiddetli husumet sahibi; sonuncusu İbn Düreyd’dendir. Ve el-Acçâc dedi:
  **قلخ** el-hedîr, **مرجما** **مداعكا**. Ve **الدعك** **صرد** gibi: kuşa benzetme yoluyla zayıf. Ve İbn Berrî artırdı: alay. Abdurrahman b. Hassân b. Sâbit dedi; ve Amr b. el-Ehtem’in suretçe güzel bir oğlu vardı ve onda dişilik vardı; adı Nuaym idi:
  Sakalının çizgisi olmasaydı neredeyse                      üzerinde inci ve misk bulunan bir dişi olacak olana söyle:
  Heybet yahut kadınların yaratılışı, gerçekten                      ondan sana verilmiştir; eğer akıl çeneyi kavramış olsaydı
  Sen, mahalle kızından başka bir şey misin; onlar giydiklerinde                      emniyetli; ve sen, onlar savaşınca **دعك** mısın? Ve **الدعك** ayrıca: bokböceği. Ve ayrıca: bir kuş; ve onunla zayıf benzetilmiştir. Ve **الدعك** **كتف** gibi: insanlardan sürtünen, inatçı olan. Ve **تداعكوا**: aralarındaki husumet şiddetlendi; İbn Düreyd’den. Ve savaşta **تداعكوا**: alışıp ustalaştıkları ve boğuştukları zaman; İbn Fâris’ten. Ve **الدعكة** (ضم ile): **الدعقة** hakkında bir dildir; o, develerden bir topluluktur; el-Cevherî nakletti. Ve yoldan **الدعكة**: onun izleri; bu فتح iledir. Denir: yolun **دعكة**sinden ve onun **ضحكه**sinden ve **ضحاكه**sinden, ve onun **حنانه**sinden ve **جديته**sinden ve **سليقته**sinden uzaklaş; hepsi tek bir mânâdadır; ve musannifin siyakında düşünme vardır. Ve **الدعك**, harekeli: ahmaklık ve serkeşlik; ve fiili **دعك**, **فرح** gibi; o hâlde o **داعكة**dir ve **داعك**tir, **داعكين** kavminden: ahmaklıkla helâk oldukları zaman. Sa‘leb inşad etti:
  Ve bana itaat ettiniz, **داعكـا** bir **ذا مـعـاكة** olarak;                      ömrüme yemin olsun, gerçekten helâk etti; ve ben onu helâk eder sanmamıştım. Ve denir: ahmak **داعكة**; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve inşad etti:
  **هبنقي** zayıf kalkışlı, **داعـكة**;                      temennileri toplar ve onları en faziletli ganimet görür. Ve Ebû Zeyd dedi: kadınlardan **الداعكة**: ahmak, cüretkâr olan.
Ve **الدعكاية**, kesr ile: etli olan; yahut o, uzun da olsa kısa da olsa etli olandır. Ve denildi: o, uzun ve kısa olandır; zıtlar cümlesindendir. Ve İbn Berrî recez söyleyene inşad etti:

  Beni, bir **دعـكـايه** adam olarak görmüyor musun
  Yürüdüğünde **درحـايه** olan, **عكوكا**
  Kalkmaya yüklenirim: آهـا آيه
  Yavaş yürürüm: تاه تـاه تـايه
  Artık, yazık sana, **الجـدايه** ürküttü
  **الحدايه**yi güzel yapmadığımı zannettin
  Öyleyse: يه أيا يه أيا يه Ve **مدعوكة** bir arazi: onda insanlar ve deve çobanları çok oldu da, mal ve idrar izleri çoğaldı; nihayet onu bozuncaya kadar; ve onlar bunu kerih görürler; ancak onları, kendilerine zorunlu olan bir bulutun izi bir araya getirirse (başka).
Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbn Düreyd dedi: **دعكت** adamı söz ile: onu onunla acıttığın zaman. Ve İbn Abbâd dedi: **الدعك**, **صرد** gibi: ahmak olan; kendi dışkısını **يدعك** eder; yani: onu kamçılar. Ve **الدعكة** ve **الداعكة**: hor görülen, aşağılanan. Ve **الداعكة**: edepsiz, aşağılık. Ve **دعكة** bir kavim; harekeli. Ve **المداعكة**: oyalama; ez-Zemahşerî’den.
