# دعمص (د-ع-م-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ع - م - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدُعْموصُ: دُوَيْبَّةٌ تغوص في الماء، والجمع الدَعامِصُ أيضاً. قال الأعشى:
فما ذَنْبُنا إنْ جاشَ بَحْرُ ابنِ عَمِّكُمْ		وبَحْرُكَ ساجٍ لا يُواري الدَعامَصا

##### Türkçe

**الدُعْموصُ**: suda dalıp batan küçük bir canlı; çoğulu **الدَعامِصُ** da (böyledir). **الأعشى** dedi ki:
فما ذَنْبُنا إنْ جاشَ بَحْرُ ابنِ عَمِّكُمْ		وبَحْرُكَ ساجٍ لا يُواري **الدَعامَصا**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدُّعْموصُ: دُوَيْبَّة صغيرة تكون في مُسْتَنْقَع الماء، وقيل: هي دُوَيْبَّة تغُوص في الماء، والجمع الدَّعامِيصُ والدَّعامِصُ أَيضاً؛ قال الأَعشى:
فما ذَنْبُنا إِن جاشَ بحرُ ابن عمِّكم،
وبَحْرُك ساجٍ لا يُوارِي الدَّعامِصَا؟
والدُّعْمُوصُ: أَول خَلْقِ الفرس وهو علقة في بطن أُمه إِلى أَربعين يوماً، ثم يَسْتَبِين خَلْقُه فيكون دُودةً إِلى أَن يُتِمَّ ثلاثة أَشهر، ثم يكون سَليلاً؛ حكاه كراع. والدُّعْمُوصُ: الدَّخَّالُ في الأُمور الزوّارُ للمُلوك.
ودُعَيْمِيصُ الرمل: اسم رجل كان داهياً يُضْرَب به المثلُ؛ يقال: هو دُعَيْمِيصُ هذا الأَمرِ أَي عالم به. قال ابن بري: الدُّعْموصُ دودةٌ لها رأْسان تراها في الماء إِذا قلّ؛ قال الراجز:
يَشْرَبْنَ ماءً طيّباً قَلِيصُه،
يَزِلُّ عن مِشْفرِها دُعْموصُه
وفي حديث الأَطفال: هم دَعامِيصُ الجنّةِ؛ فُسِّرَ بالدُّوَيْبّة التي تكون في مستنقع الماء؛ قال: والدُّعْموصُ الدخّال في الأُمور أَي أَنهم سَيّاحون في الجَنّة دخالون في منازِلها لا يُمنَعون من موضع كما أَن الصِّبيان في الدنيا لا يُمْنَعون من الدُّخول على الحُرَم ولا يَحْتَجِب منهم أَحدٌ.

##### Türkçe

**الدُّعْموصُ**: Suda bataklıkta bulunan küçük bir canlı; ve denildi ki: Suda dalan bir küçük canlıdır; çoğulu **الدَّعامِيصُ** ve ayrıca **الدَّعامِصُ**’tur;

A‘şâ dedi ki:
فما ذَنْبُنا إِن جاشَ بحرُ ابن عمِّكم،
وبَحْرُك ساجٍ لا يُوارِي الدَّعامِصَا؟

Ve **الدُّعْمُوصُ**: atın yaratılışının başlangıcıdır; annesinin karnında kırk güne kadar bir asılı kandır; sonra yaratılışı belirginleşir de üç ayı tamamlayıncaya kadar bir kurt olur; sonra **سَليلاً** olur; bunu Kurâ‘ nakletti. Ve **الدُّعْمُوصُ**: işlere girip çıkan, kralları ziyaret eden kimsedir.

Ve **دُعَيْمِيصُ الرمل**: darbımesel yapılan, kurnaz bir adamın adıdır; “o, bu işin **دُعَيْمِيصُ**’udur” denir; yani onunla âlimdir. İbn Berrî dedi ki: **الدُّعْموصُ** iki başı olan bir kurttur; su azaldığında onu suda görürsün; Râciz dedi ki:
يَشْرَبْنَ ماءً طيّباً قَلِيصُه،
يَزِلُّ عن مِشْفرِها دُعْموصُه

Ve çocuklar hadîsinde: “Onlar cennetin **دَعامِيصُ**’idir”; su bataklığında bulunan küçük canlı ile tefsir edilmiştir; dedi ki: ve **الدُّعْموصُ** işlere girip çıkandır; yani onlar cennette seyyahlardır, onun menzillerine girip çıkanlardır; bir yerden men olunmazlar; tıpkı dünyada çocukların haremlere girmekten men olunmaması ve onlardan hiç kimsenin örtünmemesi gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدعموص، بالضم: دويبة تغوص في الماء، والجمع الدعاميص والدعامص أيضا، قال الأعشى يهجو علقمة بن علاثة:
  فما ذنبنا إن جاش بحر ابن عمكم                      وبحرك ساج لا يوارى الدعامصا أو الدعموص: دودة سوداء تكون في الغدران إذا نشت، قاله ابن دريد، وأنشد:
  إذا التقى البحران غم الدعموص                      فعى أن يسبح فيه أو يغـوص وأنشد الليث:
  دعاميص ماء نش عنها غديرها وقال ابن بري: الدعموص: دودة لها رأسان، تراها في الماء إذا قل. والدعموص: الدخال في الأمور الزوار للملوك، قال أمية بن أبي الصلت:
  من كل بطريق لـبـط                      ريق نقى اللون واضح
  دعموص أبواب الملـو                      ك وجائب للخرق فاتح ومنه الحديث: الأطفال دعاميص الجنة، أي سياحون في الجنة لا يمنعون من بيت، كما أن الصبيان في الدنيا لا يمنعون من الدخول على الحرم، ولا يحتجب منهم أحد. قلت: والذي جاء في حديث أبي هريرة، رضي الله تعالى عنه، رفعه: صغارثكم دعاميص الجنة. وقال الليث: إن الدعموص رجل زناء مسخه الله تعالى دعموصا. ويقال: دعمص الماء، إذا كثرت دعاميصه. ويقال: هو دعميص هذا الأمر، أي عالم به، وأصله دعيميص الرمل: عبد أسود داهية خريت، يضرب به المثل المتقدم، كما يقتضيه سياق الجوهري، وفي العباب: ويقال: أهدى من دعيميص الرمل يقال ما كان يدخل بلاد وبار غيره، فقام في الموسم لما انصرف وجعل يقول:
  فمن يعطني تسعا وتسعين بكرة                      هجانا وأدما أهدهـا لـوبـار ونص العباب: ومن يعطني، فقام مهري وأعطاه ما قال وتحمل معه بأهله وولده، فلما توسطوا الرمل طمست الجن عين دعيميص فتحير وهلك هو ومن معه في تلك الرمال، وفي ذلك يقول الفرزدق يهجو جريرا.

  ولقد ضللت أباك تطلب دارما                      كضلال ملتمس طريق وبار ومما يستدرك عليه: الدعموص: أول خلقة الفرس، وهو علقة في بطن أمه إلى أربعين يوما ثم يستبين خلقه، فيكون دودة إلى أن يتم ثلاثة أشهر، ثم يكون سليلا حكاه كراع.

##### Türkçe

**الدعموص**، (ضم ile): suda dalan bir küçük hayvancık; çoğulu **الدعاميص** ve **الدعامص** da. el-A‘şâ, ‘Alkame b. ‘Ulâse’yi hicvederek dedi:
  “Bizim suçumuz nedir, sizin amcaoğlunuzun denizi kabardıysa,                      ve senin denizin durgun; **الدعامصا**’yı gizlemez.”

Veya **الدعموص**: karardığında gölcüklerde bulunan siyah bir kurtçuk; bunu İbn Düreyd söyledi; ve şu beyti okudu:
  “İki deniz buluştuğunda **الدعموص** kederlenir,                      onda yüzmeye yahut dalmaya güç yetiremez.”

el-Leys şu beyti okudu:
  “Su **دعاميص**’leri; gölcüğü ondan (dolayı) karardı.”

İbn Berrî dedi: **الدعموص**: iki başı olan bir kurtçuk; su azaldığında onu suda görürsün.

Ve **الدعموص**: işlere girenler, krallara gidip gelenler. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
  “Her bir patrikten,                      rengi arı, açık (olan) bir patrik;
  kralların kapılarının **دعموص**’u,                      gedikleri açan.”

Bundan (olarak) hadis: “Çocuklar cennetin **دعاميص**’leridir”; yani cennette dolaşanlardır; bir evden men edilmezler; tıpkı dünyada çocukların hareme girmeden men edilmemesi gibi; onlardan hiç kimse perde arkasına çekilmez.

Dedim: Ebû Hureyre’nin hadîsinde gelen (lafız) —Allah Teâlâ ondan razı olsun— onu (Peygamber’e) yükselterek: “Sizin küçükleriniz cennetin **دعاميص**’leridir.”

el-Leys dedi: Şüphesiz **الدعموص** zina eden bir adamdır; Allah Teâlâ onu **دعموص**’a çevirmiştir.

Ve denir: **دعمص الماء**; **دعاميص**’i çoğaldığında.

Ve denir: O, bu işin **دعميص**’idir; yani onunla âlimdir. Aslı ise **دعيميص الرمل**’dir: siyah bir köle; kurnaz, yol-bilen; onunla, el-Cevherî’nin siyakının gerektirdiği üzere, önce geçen mesel vurulur.

Ve **العباب**’da: Ve denir: “**دعيميص الرمل**’den daha doğru yollu.” Denir: Vâbâr ülkesine başkası girmemişti; (o) mevsimde, insanlar dönünce ayağa kalktı ve şöyle demeye başladı:
  “Kim bana doksan dokuz genç deve verirse,                      hicvederim; ve onları Vâbâr’a en doğru yollu olarak götürürüm.”

**العباب**’ın metni: “Ve kim bana verirse”; (bunun üzerine) Mehrî ayağa kalktı ve söylediğini ona verdi; ailesi ve çocuğuyla birlikte onunla yola çıktı; kumun ortasına vardıklarında cinler **دعيميص**’in gözünü sildi; şaşırdı ve o da beraberindekiler de o kumlarda helâk oldu.

Ve bunun hakkında el-Ferazdak, Cerîr’i hicvederek der:

  “Gerçekten sen babanı şaşırttın; Dârim’i arıyordu;                      Vâbâr yolunu arayanın şaşırması gibi.”

Ve ona (maddeye) ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: **الدعموص**: atın ilk yaratılışı; annesinin karnında kırk güne kadar bir **علقة**’dır; sonra yaratılışı belirginleşir; üç ay tamam oluncaya kadar bir kurtçuk olur; sonra **سليلا** olur; bunu Kurâ‘ rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَعْمَصَ
Q. 1 دَعْمَصَ دعمص It (water) abounded with دَعَامِيص [pl. of دُعْمُوصٌ]. (K.)

دُعْمُوصٌ
دُعْمُوصٌ دعموص A certain animalcule (دُوَيْبَّةٌ), (S, K,) that dives in water: (S:) or a certain black animalcule that swims upon water: (Mgh:) or a certain worm (دُودَةٌ), that is in pools left by torrents when their water sinks into the earth: (IDrd, K:) or a certain worm (دودة) having two heads, seen in water when it becomes little in quantity: (IB:) pl. دَعَامِيصُ and دَعَامِصُ. (S.) ― -b2- [Hence, app.,] (assumed tropical:) One who enters much into affairs; who is a frequent visitor of kings. (K.) And hence, الأَطْفَالُ دَعَامِيصُ الجَنَّةِ, meaning (assumed tropical:) [Infants will be] roamers in Paradise: they will not be debarred from any dwelling: (K:) a trad.: but the words occurring in a trad. of Aboo-Hureyreh are صِغَارُكُمْ دَعَامِيصُ الجَنَّةِ [Your little children &c.]. (TA.) ― -b3- Also The embryo in the belly of a mare until the fortieth day: then its make becomes apparent, and it is called دُودَةٌ, until three months old: when it is called سَلِيلٌ. (Kr, TA.)

دُعَيْمِيصٌ
دُعَيْمِيصٌ ١ [dim. of دُعْمُوصٌ]. ― -b2- One says, هُوَ دُعَيْمِيصُ هٰذَا الأَمْرِ, meaning He is acquainted with, or knowing in, this affair. (S, K.) دُعَيْمِيصُ الرَّمْلِ was the name of a certain cunning, or knowing, or skilful, man; and hence the saying above mentioned: (S:) he was a black slave, very cunning or knowing or skilful, and an expert guide of the way. (K.) And [hence] one says, أَهْدَى مِنْ دُعَيْمِيصُ الرَّمْلِ [More expert in showing the way than Do'eymees-er-Raml]. (O, TA.)

##### Türkçe

دَعْمَصَ
Q. 1 **دَعْمَصَ** دعمص O (su) **دَعَامِيص** ile (yani **دُعْمُوصٌ**’un çoğulu ile) bol oldu. (K.)

دُعْمُوصٌ
**دُعْمُوصٌ** دعموص Suda dalan belirli bir küçük hayvancık (**دُوَيْبَّةٌ**), (S, K,) (S:) yahut su üzerinde yüzen belirli bir siyah küçük hayvancık: (Mgh:) yahut sellerin suyu toprağa çekildiğinde geride bıraktığı havuzlarda bulunan belirli bir kurt (**دُودَةٌ**), (IDrd, K:) yahut iki başı olan, su az miktara indiğinde suda görülen belirli bir kurt (**دودة**): (IB:) çoğulu **دَعَامِيصُ** ve **دَعَامِصُ**. (S.) ― -b2- [Bundan, görünüşe göre,] (mecazî farz edilen:) İşlere çok giren; kralları sık ziyaret eden kimse. (K.) Ve bundan, **الأَطْفَالُ دَعَامِيصُ الجَنَّةِ**, (mecazî farz edilen olarak) şu mânâda: [Bebekler] Cennet’te dolaşanlar olacaktır: hiçbir meskenden men olunmayacaklardır: (K:) bir rivayet: fakat Ebû-Hureyre’nin bir rivayetinde vârid olan sözler **صِغَارُكُمْ دَعَامِيصُ الجَنَّةِ** [Sizin küçük çocuklarınız vb.]’dir. (TA.) ― -b3- Ayrıca: Kırkıncı güne kadar bir kısrağın karnındaki cenin: sonra onun yapısı belirgin olur ve üç aylık oluncaya kadar **دُودَةٌ** diye adlandırılır: o vakit **سَلِيلٌ** diye adlandırılır. (Kr, TA.)

دُعَيْمِيصٌ
**دُعَيْمِيصٌ** ١ [**دُعْمُوصٌ**’un küçültmesi]. ― -b2- Şöyle denir: **هُوَ دُعَيْمِيصُ هٰذَا الأَمْرِ**, şu mânâda: O, bu işte âşinadır, yahut bilendir. (S, K.) **دُعَيْمِيصُ الرَّمْلِ** belirli bir kurnaz, yahut bilen, yahut mahir bir adamın adı idi; ve bundan, yukarıda zikredilen söz: (S:) o, siyah bir köle idi, çok kurnaz yahut bilen yahut mahir, ve yolun uzman bir kılavuzu idi. (K.) Ve [bundan] şöyle denir: **أَهْدَى مِنْ دُعَيْمِيصُ الرَّمْلِ** [**دُعَيْمِيصُ الرَّمْلِ**’den daha çok yol gösterici]. (O, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَعْمَص
دَعْمَص
a.  Swarmed with insects or animalcules ( water ).

دُعْمُوْص
دُعْمُوْص ( pl. دَعَاْمِيْصُ 67 ),
a.  A certain animalcule ( found in water ).

##### Türkçe

دَعْمَص
دَعْمَص
a. (su) böceklerle veya hayvancıklarla kaynaşmış.

دُعْمُوْص
دُعْمُوْص (çoğ. **دَعَاْمِيْصُ** 67),
a. (suda bulunan) belirli bir hayvancık.
