# دعمص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دعمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دعمص

الدعموص، بالضم: دويبة تغوص في الماء، والجمع الدعاميص والدعامص أيضا، قال الأعشى يهجو علقمة بن علاثة:
  فما ذنبنا إن جاش بحر ابن عمكم                      وبحرك ساج لا يوارى الدعامصا أو الدعموص: دودة سوداء تكون في الغدران إذا نشت، قاله ابن دريد، وأنشد:
  إذا التقى البحران غم الدعموص                      فعى أن يسبح فيه أو يغـوص وأنشد الليث:
  دعاميص ماء نش عنها غديرها وقال ابن بري: الدعموص: دودة لها رأسان، تراها في الماء إذا قل. والدعموص: الدخال في الأمور الزوار للملوك، قال أمية بن أبي الصلت:
  من كل بطريق لـبـط                      ريق نقى اللون واضح
  دعموص أبواب الملـو                      ك وجائب للخرق فاتح ومنه الحديث: الأطفال دعاميص الجنة، أي سياحون في الجنة لا يمنعون من بيت، كما أن الصبيان في الدنيا لا يمنعون من الدخول على الحرم، ولا يحتجب منهم أحد. قلت: والذي جاء في حديث أبي هريرة، رضي الله تعالى عنه، رفعه: صغارثكم دعاميص الجنة. وقال الليث: إن الدعموص رجل زناء مسخه الله تعالى دعموصا. ويقال: دعمص الماء، إذا كثرت دعاميصه. ويقال: هو دعميص هذا الأمر، أي عالم به، وأصله دعيميص الرمل: عبد أسود داهية خريت، يضرب به المثل المتقدم، كما يقتضيه سياق الجوهري، وفي العباب: ويقال: أهدى من دعيميص الرمل يقال ما كان يدخل بلاد وبار غيره، فقام في الموسم لما انصرف وجعل يقول:
  فمن يعطني تسعا وتسعين بكرة                      هجانا وأدما أهدهـا لـوبـار ونص العباب: ومن يعطني، فقام مهري وأعطاه ما قال وتحمل معه بأهله وولده، فلما توسطوا الرمل طمست الجن عين دعيميص فتحير وهلك هو ومن معه في تلك الرمال، وفي ذلك يقول الفرزدق يهجو جريرا.

  ولقد ضللت أباك تطلب دارما                      كضلال ملتمس طريق وبار ومما يستدرك عليه: الدعموص: أول خلقة الفرس، وهو علقة في بطن أمه إلى أربعين يوما ثم يستبين خلقه، فيكون دودة إلى أن يتم ثلاثة أشهر، ثم يكون سليلا حكاه كراع.

### Türkçe

**الدعموص**، (ضم ile): suda dalan bir küçük hayvancık; çoğulu **الدعاميص** ve **الدعامص** da. el-A‘şâ, ‘Alkame b. ‘Ulâse’yi hicvederek dedi:
  “Bizim suçumuz nedir, sizin amcaoğlunuzun denizi kabardıysa,                      ve senin denizin durgun; **الدعامصا**’yı gizlemez.”

Veya **الدعموص**: karardığında gölcüklerde bulunan siyah bir kurtçuk; bunu İbn Düreyd söyledi; ve şu beyti okudu:
  “İki deniz buluştuğunda **الدعموص** kederlenir,                      onda yüzmeye yahut dalmaya güç yetiremez.”

el-Leys şu beyti okudu:
  “Su **دعاميص**’leri; gölcüğü ondan (dolayı) karardı.”

İbn Berrî dedi: **الدعموص**: iki başı olan bir kurtçuk; su azaldığında onu suda görürsün.

Ve **الدعموص**: işlere girenler, krallara gidip gelenler. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
  “Her bir patrikten,                      rengi arı, açık (olan) bir patrik;
  kralların kapılarının **دعموص**’u,                      gedikleri açan.”

Bundan (olarak) hadis: “Çocuklar cennetin **دعاميص**’leridir”; yani cennette dolaşanlardır; bir evden men edilmezler; tıpkı dünyada çocukların hareme girmeden men edilmemesi gibi; onlardan hiç kimse perde arkasına çekilmez.

Dedim: Ebû Hureyre’nin hadîsinde gelen (lafız) —Allah Teâlâ ondan razı olsun— onu (Peygamber’e) yükselterek: “Sizin küçükleriniz cennetin **دعاميص**’leridir.”

el-Leys dedi: Şüphesiz **الدعموص** zina eden bir adamdır; Allah Teâlâ onu **دعموص**’a çevirmiştir.

Ve denir: **دعمص الماء**; **دعاميص**’i çoğaldığında.

Ve denir: O, bu işin **دعميص**’idir; yani onunla âlimdir. Aslı ise **دعيميص الرمل**’dir: siyah bir köle; kurnaz, yol-bilen; onunla, el-Cevherî’nin siyakının gerektirdiği üzere, önce geçen mesel vurulur.

Ve **العباب**’da: Ve denir: “**دعيميص الرمل**’den daha doğru yollu.” Denir: Vâbâr ülkesine başkası girmemişti; (o) mevsimde, insanlar dönünce ayağa kalktı ve şöyle demeye başladı:
  “Kim bana doksan dokuz genç deve verirse,                      hicvederim; ve onları Vâbâr’a en doğru yollu olarak götürürüm.”

**العباب**’ın metni: “Ve kim bana verirse”; (bunun üzerine) Mehrî ayağa kalktı ve söylediğini ona verdi; ailesi ve çocuğuyla birlikte onunla yola çıktı; kumun ortasına vardıklarında cinler **دعيميص**’in gözünü sildi; şaşırdı ve o da beraberindekiler de o kumlarda helâk oldu.

Ve bunun hakkında el-Ferazdak, Cerîr’i hicvederek der:

  “Gerçekten sen babanı şaşırttın; Dârim’i arıyordu;                      Vâbâr yolunu arayanın şaşırması gibi.”

Ve ona (maddeye) ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: **الدعموص**: atın ilk yaratılışı; annesinin karnında kırk güne kadar bir **علقة**’dır; sonra yaratılışı belirginleşir; üç ay tamam oluncaya kadar bir kurtçuk olur; sonra **سليلا** olur; bunu Kurâ‘ rivayet etti.
