# دغا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دغا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دغا

الدَّغْوَةُ والدَّغْيَة: السَّقْطَةُ القَبيحة، وقيل: الكلمة القَبيحة تسمعها، وقيل: تَسْمَعُها عن الإنسان. ورجل ذُو دَغَواتٍ ودَغَيَاتٍ: لا يَثْبُتُ على خُلُقٍ، وقيل: ذو أَخْلاقٍ رَدِيئةٍ، والكلمة واوية ويائية؛ قال رؤبة:
ذَا دَغَواتٍ قُلَّبَ الأَخْلاقِ
أَي ذا أَخْلاقٍ رَدِيئَةٍ مُتَلَوِّنَة؛ وقال أَيضاً:
ودَغْيَة مِنْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
قال: ولم نسمع دَغَيات ولا دَغْيَةً إلا في بيت رؤبة فإنه قال: نحن نقولُ دَغْية وغيرنا يَقُول دَغْوة. وقُلَّب الأَخْلاقِ: هالك الأَخْلاق رديئُها من قُلِب إذا هَلَك، مثل رجلٌ حُوَّلٌ قُلَّبٌ مدحٌ للرجل المُحْتال. وحُكِي عن الفراء: إنه لَذُو دَغَواتٍ، بالواو، والواحد دَغْية؛ قال: وإنما أَرادوا دَغِيَّةً ثم خُفّف كما قالوا هَيّن وهَيْن. ودُغَاوَةُ: جِيلٌ
(* قوله «ودغاوة جيل إلخ» ضبط بضم الدال في المحكم
وتبعه المجد وصرح به في زغ وفقال بضم الزاي، وضبط في التكملة بفتحها كالزغاوة وصرح به في زغ وفقال بالفتح). من السودان خَلْف الزِّنْجِ في جزيرة البحر، قال: والمعروف زُغاوة، بالزاي، جنس من السودان. ودُغَةُ: اسم رجل كان أَحْمَقَ. ودُغَةُ: اسم امرأَة من عِجْلٍ تُحَمَّقُ؛ قال ابن بري: هي مارِيَة بنت مَغْنَج. وحكى حمزة الأَصبهاني عن بعض أَهل اللغة أَنَّ الدُّغَة الفَراشَة، وحكي عن إسحق بن إبراهيم الموصلي أَنها دُويْبَّة. يقال: فلان أَحْمَقُ من دُغَة، ولها قِصَّة
(* قوله «ولها قصة» قد ذكرها في
مادة ج ع ر ومغنج بميم مفتوحة فغين معجمة ساكنة فنون مفتوحة وتحرفت في نسخ القاموس الطبع)، قال: وأَصلها دُغَوٌ أَو دُغَيٌ والهاء عوض، وقيل: دُغَةُ إسم امرأَة قد وَلَدت
(* قوله «قد ولدت» كذا بضبط الأصل والمحكم، يعني
مبنياً للفاعل). في عِجْلٍ. والدَّغْيَةُ: الدَّعارة؛ عن ابن الأَعرابي.

### Türkçe

**الدَّغْوَةُ** ve **الدَّغْيَة**: çirkin sürçme; ve denildi: işittiğin çirkin söz; ve denildi: onu insandan işitirsin. Ve **ذُو دَغَواتٍ** ve **دَغَيَاتٍ** sahibi bir adam: bir huy üzerinde sebat etmez; ve denildi: kötü ahlâk sahibi; ve kelime **واوية** ve **يائية**dir; Rü’be dedi ki:
ذَا دَغَواتٍ قُلَّبَ الأَخْلاقِ
Yani: kötü, renk değiştiren ahlâk sahibi; ve yine dedi ki:
ودَغْيَة مِنْ خَطِلٍ مُغْدَوْدِنِ
Dedi ki: Rü’be’nin beytinde olması dışında **دَغَيات** da **دَغْيَةً** de işitmedik; çünkü o dedi ki: biz **دَغْية** deriz, başkalarımız **دَغْوة** der. Ve **قُلَّب الأَخْلاقِ**: ahlâkı helâk olmuş, kötüsü; **قُلِب** “helâk oldu”dan; tıpkı “adam **حُوَّلٌ قُلَّبٌ**” gibi; bu, hilekâr adam için bir övgüdür. Ve Ferrâ’dan hikâye edildi: “O, **لَذُو دَغَواتٍ** sahibidir”, **بالواو**; ve tekili **دَغْية**dir; dedi ki: ancak **دَغِيَّةً**yi kastettiler, sonra “**هَيّن**” ve “**هَيْن**” dedikleri gibi hafifletildi.

Ve **دُغَاوَةُ**: bir nesil
(* “Ve **دغاوة** bir nesil, ilh.” sözü: **المحكم**’de **الدال**’ın zammesiyle ضبط edildi; ve Mecd ona tâbi oldu ve bunu **زغ** maddesinde açıkça söyledi; ve “**فقال**”da **الزاي**’ın zammesiyle; ve **التكملة**’de onun fethasıyla, **الزغاوة** gibi, ضبط edildi; ve bunu **زغ** maddesinde açıkça söyledi; ve “**فقال**”da fethayla). Sudanlılardan, denizin adasında **الزِّنْجِ**’in arkasında; dedi ki: bilinen **زُغاوة**’dir, **بالزاي**; Sudanlılardan bir cins. Ve **دُغَةُ**: ahmak olan bir adamın adı. Ve **دُغَةُ**: **عِجْلٍ**’den, ahmaklık isnat edilen bir kadının adı; İbn Berrî dedi ki: o, **مارِيَة** bint **مَغْنَج**’dir. Hamza el-İsfahânî, dil ehlinden bazılarından hikâye etti: **الدُّغَة** kelebektir; ve İshak b. İbrahim el-Mevsılî’den hikâye edildi: onun bir küçük canlı olduğudur. Denilir: falan, **دُغَة**’den daha ahmaktır; ve onun bir kıssası vardır
(* “Ve onun bir kıssası vardır” sözü: onu **ج ع ر** maddesinde zikretti; ve **مغنج**: açık **ميم** ile, sonra sâkin mu‘ceme **غين** ile, sonra açık **نون** ile; ve **القاموس** nüshalarında (basım) tahrif edildi), dedi ki: ve aslı **دُغَوٌ** yahut **دُغَيٌ**’dir; ve **الهاء** bedeldir; ve denildi: **دُغَةُ** **عِجْلٍ** içinde doğurmuş bir kadının ismidir
(* “**قد ولدت**” sözü: asıl ve **المحكم**’in ضبطıyla böyledir; yani fâile mebnî). Ve **الدَّغْيَةُ**: fuhuş; İbnü’l-A‘râbî’den.
