# دغر (د-غ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - غ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والدال والراء معهما
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د مستعملات غدر: غَدَرَ غَدْراً أي: نَقَضَ العَهْدَ ونحوَه. ويقال: غُدَرُ أي يا غَدَارُ، وللمرأة غَدارِ أي يا غَدَارةُ. ويا ابن مَغدِر ويا مَغْدِرُ.
ولا يقال: رجل غُدَرُ، لأن "غُدَر" عندهم في حد المَعْرِفةِ، وإذا كان في حد النَّكرِةِ صرف فتقول: رأيت غُدَراً من الناسِ.
ورجلٌ مَغْدِرانُ: كثيرُ الغدرِ.
والغَديرُ: مستنقع ماء المطر صغيراً كان أو كبيراً ولا يبقى إلى القَيْظِ إلا ما يَّتخِذُه الناس من عد أو حائِرٍ أو وجذٍ أو وقطٍ أو صهريجٍ.
وكل عَقيصةٍ غَديرةٌ، قال:
غَدائْرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى
والمُغادَرَةُ: أأترك: وهو تَرْكُ شيءٍ مُسَلَّماً.
وقوله تعالى: "لا يُغادِرُ صَغيرةً ولا كَبيرةً"، أي لا يترك الكتاب شيئاً إلا أحصاه. وكل متروكٍ في مكان فقد غُودِرَ، وكذلك أغدَرْتُ الشيء أي تركتُه. ورجل ثبت الغَدَر أي ثابت في قتالٍ أو كلامٍ، وأصل الغَدَر الموضع الكثير الحجارة والصعب المسلك، لا تكاد الدابة تتخلص منه، فكأن قولك: غادَرَه أي تركه في الغَدَر، فاستعمل ذلك حتى يقال: غادَرْتُه أي خَلَّفْتُه، قال العجاج:
وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا
وأَغْدَرَتِ الليلةُ فهي مُغْدِرةٌ أي مظلمةٌ.
دغر:
الدَّغْرُ: الإقْتِحامُ من غير تثبتٍ. يقال: أدْغَروا عليهم في الحملة. وفي الحديث: "ليس في الدَّغْرةِ قطعٌ"، وهو اسم ما دَغَرْتَ أي استَلَبْتَ. ولغة الأزد لصبيانهم: "دَغْرَي لاصَفَّي" أي احملوا ولا تُصافُّوا. وفي خُلُقِهِ دَغَرٌ، أي: تخلفُ.
ودَغَرْتَ الغلامَ أي غَمَزْتُ حلقه من العُذْرةِ.
ردغ: الرَّدَغَةُ: وحلٌ كثيرٌ سواخي الطين. ومكانٌ رَدِغٌ. وارتدغ الرجل: وقع في الرَّداغِ أي: الوحل.
والمَرادِغُ: ما بين الترقوة إلى العنق، الواحدة مَرْدَغةٌ.
غرد: كل صائتٍ طربِ الصوت فهو غَرِدٌ. وقد غَرَّدَ تغريداً، قال:
إذا غَرَّدَ المُكَاءُ في غير روضةٍ		فويل لأهل الشّاءِ والحُمُـراتِ
والغَرادُ: الكمأةُ الرديئة، الواحدة: غَرَدةٌ.
رغد: عَيْشٌ رَغيدٌ أي: رَغَدٌ، رَفيهٌ.
والرَّغَدُ: سعة العيش وقومٌ رَغَدٌ ونساءٌ رَغَدٌ.
وارغادَّ المريض إذا عرفت فيه ضَعْضَعةً من غير هزالِ.
والمُرْغادُّ: المُتَغَيِّرُ اللَّوْنِ غَضَباً ونحوه.

##### Türkçe

**باب الغين والدال والراء معهما**
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د kullanımdadır.

**غدر**: **غَدَرَ** **غَدْراً** yani: ahdi ve benzerini bozdu. Ve denir: **غُدَرُ** yani “ey **غَدَارُ**”; kadın için **غَدارِ** yani “ey **غَدَارةُ**”. Ve “ey ابن **مَغدِر**” ve “ey **مَغْدِرُ**”.

Ve denmez: “adam **غُدَرُ**”; çünkü **غُدَر** onların yanında marife sınırındadır; nekre sınırında olursa tenvinlenir; şöyle dersin: “İnsanlardan **غُدَراً** gördüm.”

Ve “adam **مَغْدِرانُ**”: çok gadr eden.

Ve **الغَديرُ**: yağmur suyunun birikintisi; küçük de olsa büyük de olsa; ve kayza kadar kalmaz; ancak insanların **عد** yahut **حائِرٍ** yahut **وجذٍ** yahut **وقطٍ** yahut **صهريجٍ**den yaptıkları müstesna.

Ve her **عَقيصةٍ** bir **غَديرةٌ**dur; dedi ki:
**غَدائْرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى**

Ve **المُغادَرَةُ**: “bırakırım mı?”; o, teslim edilmiş bir şeyi terk etmektir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**لا يُغادِرُ صَغيرةً ولا كَبيرةً**”; yani kitap hiçbir şeyi bırakmaz, ancak onu sayıp dökmüştür. Ve bir yerde terk edilmiş her şey, muhakkak **غُودِرَ** olmuştur; yine “**أغدَرْتُ** şeyi” yani onu terk ettim. Ve “adam sabit **الغَدَر**” yani savaşta yahut sözde sabit; **الغَدَر**ın aslı, taşı çok olan ve yolu zor olan yerdir; binek hayvanı ondan neredeyse kurtulamaz; sanki senin “**غادَرَه**” sözün, onu **الغَدَر** içinde bıraktı demektir; sonra bu kullanıldı, ta ki “**غادَرْتُه**” yani onu geride bıraktım denilinceye kadar; **العجاج** dedi ki:
**وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا**

Ve “gece **أَغْدَرَتِ**” oldu; o halde o **مُغْدِرةٌ**dur; yani karanlık.

**دغر**:
**الدَّغْرُ**: sağlamca durup düşünmeden atılma. Denir: “Hücumda onların üzerine **أدْغَروا**.” Hadiste: “**ليس في الدَّغْرةِ قطعٌ**”; o, senin **دَغَرْتَ**ın yani yağmaladığının adıdır. Ve **الأزد**in çocuklarına dili: “**دَغْرَي لاصَفَّي**” yani yüklenin ve saf tutmayın. Ve onun huyunda **دَغَرٌ** vardır; yani geri kalma.

Ve “**دَغَرْتَ** oğlanı” yani boğazını **العُذْرةِ**den sıktım.

**ردغ**: **الرَّدَغَةُ**: çamurun gevşek kısımları çok olan bol çamur. Ve “yer **رَدِغٌ**.” Ve adam **ارتدغ**: **الرَّداغِ**a yani çamura düştü.

Ve **المَرادِغُ**: köprücük kemiği ile boyun arası; teki **مَرْدَغةٌ**.

**غرد**: sesi güzel olan her sesli, o **غَرِدٌ**dür. Ve **غَرَّدَ** **تغريداً**; dedi ki:
**إذا غَرَّدَ المُكَاءُ في غير روضةٍ		فويل لأهل الشّاءِ والحُمُـراتِ**

Ve **الغَرادُ**: kötü trüf mantarı; teki: **غَرَدةٌ**.

**رغد**: **عَيْشٌ رَغيدٌ** yani: **رَغَدٌ**; refah içinde.

Ve **الرَّغَدُ**: geçimin genişliği; ve “kavim **رَغَدٌ**” ve “kadınlar **رَغَدٌ**.”

Ve hasta **ارغادَّ** olur; onda zayıflıktan başka bir gevşeklik tanıdığında.

Ve **المُرْغادُّ**: öfke ve benzeri sebebiyle rengi değişen.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَغْرَةُ: أخذ الشيء اختلاساً. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الدَغْرَةِ"، وأَصْلُ الدَغْرِ: الدَفْع. وفي الحديث: "عَلامَ تُعَذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَغْرِ"، وهو أن تُرْفَعَ لَهاةُ المَعْذُورِ. وقولهم: دَغْرى لا صَفَّى أي ادْغَروا عليهم ولا تُصافُّوهم. ويقال أيضاً: دَغْراً لا صَفَّاً، مثل عَقْرى وحَلْقَى وعَقْراً وحَلْقاً.

##### Türkçe

**الدَغْرَةُ**: şeyi kapıp kaçırma yoluyla almak. Hadiste: “**الدَغْرَةِ**’de kesme yoktur”; ve **الدَغْرِ**’in aslı: itmedir. Hadiste: “**الدَغْرِ** ile niçin çocuklarınızı azaplandırıyorsunuz”; ve o, özürlünün küçük dilinin kaldırılmasıdır. Ve onların sözü: **دَغْرى لا صَفَّى** yani onların üzerine **ادْغَروا** ve onlarla saf tutmayın. Ve ayrıca denir: **دَغْراً لا صَفَّاً**; **عَقْرى** ve **حَلْقَى** ve **عَقْراً** ve **حَلْقاً** gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د ر
غدر ، غرد ، دغر ، رغد ، ردغ : مستعملة .
غدر : قال الليث : تقول : غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً إذا نقض العهد ونحوه ، ورجلٌ غُدَرٌ وغَدّارٌ وامرأةٌ غَدّارٌ وغَدّارةٌ ، ولا تقول العرب : هذا رجلٌ غُدَرُ لأن الْغُدَرَ في حدّ المعرفةِ عندهم .
وقال أبو العباس المبرّد : فُعَلُ إذا كان
نَعْتاً نحو : سُكَع وكُتَع وحُطَم فإنه ينصرف .
قال الله تعالى : ( يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً ) ( البلد : 6 ) .
قال : فأما ما كان منه لم يقع إلا معرفة ، نحو : عُمَر وقُثَم ولُكَعَ ، فإنه غير منصرف في المعرفة ، لأنه معدول في المعرفة ، عن عامر وقاثم في حال التسمية ، فلذلك لم ينصرف . قال أبو منصور : فأما غُدَرٌ ، فإنه نعت مثل حُطَم وهو ينصرف .
وأخبرني الإيادِيُّ عن شمرٍ : رجلُ غُدَرٌ : أي غادرٌ ورجلٌ نُصرٌ : ناصرٌ ، ورجلٌ لُكَعٌ أي لئيم نَوَّنَها كلَّها خلافَ ما قال الليث ، وهو الصواب ، إنما يُترك صرف باب فُعَل : إذا كان اسْماً معرفةً مثل عُمرَ وزُفرَ لأن فيها العِلّتَيْن الصرف والمعرفة ، وليلةٌ مُغدِرَةٌ : شديدة الظلمة ، ويقال أيضاً : ليلةٌ غَدِرةٌ : بينة الغَدَرِ : إذا كانت شديدة الظلْمةِ ، روى ذلك كلَّه أبو عبيد عن أبي عمرو .
وفي الحديث : ( من صلى العشاءَ في جماعةٍ في الليلة المغْدِرةِ فقد أوجب ) ، والليلةُ الْمُغدرةُ : الشديدة الظلمةِ التي تُغدرُ الناس في بيوتهم وكنِّهمْ أي تَتْركُهمْ .
ويقال : أعانني فلانٌ فأغدَرَ ذلك له في نفسي مَودّةً : أي : أبقى . وقيل : إنها سُمِّيتْ مُغدرةً لتركها مَنْ يخرج فيها في الغَدَرِ وهي الْجِرَفَةُ .
أبو عبيد عن أبي زيد : رجلٌ ثبْت الغَدَرِ : إذا كان ثَبْتاً في قتالٍ أو كلام ، اللحيانيُّ عن الكسائي ، يقال : ما أثْبَتَ غدَرَ فلانٍ : أي ما بقيَ من عقلِه .
قال : وقال الأصمعي : الْغَدَرُ : الجِحَرةُ والجِرَفة في الأرض فيقال : ما أثبتَ حجته وأقلَ زلقَه وعثارَه .
وقال ابن بزْرج : إنه لثَبْت الْغَدَرِ : إذا ناطق الرجالَ ونازعهم كان قويّاً ، والْغدر : جِرَفة الأرضِ وجراثيمها ، وفي النهر غَدَر : وهو أن يَنضبَ الماءُ ويبقى الوحل ، والغدْراءُ : الظلمة يقال : خَرجنَا في الْغَدْرَاء .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يا ليتني غودِرْت مع أصْحَابِ نُحصِ الجبَل ) .
قال أبو عبيدة : يا ليتني اسْتشْهدت معهم .
وقال الله جل وعز : ( لاَ يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلاَ كَبِيرَةً ) ( الكهف : 49 ) ، أي : لا يترك ، وقد غادر وأغدر بمعنى واحدٍ . وقال الفقعسيُّ :
هل لَكِ والعَارِضُ مِنكِ غَائِض
في هَجْمَةٍ يُغْدِرُ منها القَابِضُ
وقال الليث : الغَدِيرُ مستنقعُ ماءِ المطر صغيراً كان أو كبيراً غير أنَّه لا يَبقَى إلى القَيْظ إلاَّ ما يتَّخذُه الناسُ من عِدَ أو وَجْذٍ أو وَقْطٍ أو صِهْرِيجٍ أو حائرٍ .
قلت : العِد : الماءُ الدائمُ الذي لا انقطاع له ، ولا يُسَمَّى الماءُ المجموع في غديرٍ أو صِهْريجٍ أو صِنْعٍ عِدّاً لأن العِدَّ ما دام ماؤُه مثلُ ماءِ العين والرَّكيَّةِ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الغَدَائرُ : الذَّوَائبُ ، واحدتُها غَديرةٌ .
وقال الليث : كلُّ عَقِيصَةٍ غَديرة .
وأنشد :
غدائرُه مستشزراتٌ إلى العُلى
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن سلمة عن الفرَّاء قال : الغَدِيرة والرغِيدةُ واحد ، وقد اغْتَدر القوم إذا جعلوا الدَّقيقَ في إِناءٍ وصبُّوا عليه اللَّبن ثمَّ رَضفوه بالرِّضاف .
وقال ابن السكيت : يُقال : على فلان غِدَرٌ من الصَّدقة : أي : بقايا منها ، وأَلْقت الشاةُ غُدُورَها ، وهي أَقْذَاءٌ وبقايا تَبقَى في الرَّحِم تُلْقِيها بعد الوِلادة .
قلت : واحدةُ الغِدَرِ غِدْرَةٌ ، وتُجْمَعُ غِدَراً وغِدَرَاتٍ .
ورَوى بيتَ الأعشى :
لها غِدَراتٌ واللَّواحِقُ تَلْحَقُ
هكذا أنشدنيه أبو الفضل ، وذَكر أنَّ أبا الهيثم أنشدهُ : غَدَراتٌ .
وقال المؤرّجُ : يقال : غَدَرَ الرجُل يَغدِرُ غَدْراً إِذا شربَ من ماء الغدير ، قلتَ : القِياس غَدِرَ الرجلُ يَغْدَرُ غَدَراً بهذا المعنى لا غَدَر ، ومِثلُه كَرِعَ إذا شَرب الكَرَعَ .
وقال اللحياني : ناقةٌ غَدِرَةٌ غَبِرَةٌ غَمِرَةٌ إذا كانت تَخَلَّفُ عن الإبلِ في السَّوْقِ ، وبفُلان غادِرٌ من مرضٍ وغابرٌ : أي : بقيَّةٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المغْدَرَةُ : الْبِئْرُ تُحْفَرُ في آخر الزَّرْع لتَسْقِيَ مذانبَهُ .
وقال أبو زيد : الغَدَرُ والجَرَلُ والنَّقَلُ : كلُّ هذا الحجارةُ مع الشَّجَر .
دغر : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال للنساء : ( لا تُعَذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْر ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : الدَّغْرُ : غَمْزُ الحَلْق ، وذلك أنَّ الصبيَّ تأخذه العُذرةُ وهو وَجَعٌ يَهِيجُ في الحَلْق من الدم فإذا دفَعَت المرأةُ ذلك الموضعَ بإِصبعِها قيل : دَغَرَتْ تَدْغَرُ دَغْراً وعَدَرَتْه عَدْراً ، فهو مَعْدورٌ .
وفي حديث عليَ رحمه الله : لا قَطْعَ في الدَّغْرَة ، وهي الخَلْسَة .
قال أبو عُبيد : وهي عندي من الدَّفْع أيضاً ، وإنما هو تَوثُّبُ المختلِس ودفْعُه نفسَه عَلَى المتَاع لِيخْتَلِسَهُ ، قال : ويقال في مَثلٍ : دَغْراً لا صَفّاً ، يقولُ : ادْغَرُوا عليهم ولا تُصافُّوهم .
وقرأتُ بخطِّ أبي الهيثم لأبي سعيد الضَّرِير أنه قال : الدَّغْرُ سُوء الغذاء للولَد ، وأن تُرْضِعَه أُمُّه فلا تُرْوِيه فيَبقى مُسْتَجِيعاً يَعترضُ كلَّ من لقِي فيأكلُ وَيمُصُّ ويُلقَى
عَلَى الشَّاة فيَرْضعها وهو عذاب للصبيِّ .
وقال الليث : الدَّغْر : الاقتحام من غير تثبُّتٍ .
يقول : ادْغَروا عليهم في الحَمْلَة . قال : ولُغةٌ للأَزْدِ في لُعبة لصبيانهم دغْرَى لا صَفَّى ، أي : ادْغَروا ولا تُصافُّوا .
قال : وتقول في خُلُقه دَغَرٌ كأنه استلآمٌ .
وقال أبو سعيدٍ فيما يرُدُّ عَلَى أبي عبيد : الدَّغْرُ في الفَضِيل ألا تُرْوِيَهُ أُمُّه فَيَدْغَر في ضَرْع غيرها .
فقال عليه السلام للنساءِ : ( لا تُعَذِّبْنَ أَولادَكُنَّ بالدَّغْرِ ولكنْ أرْوِينَهم لئلاَّ يدْغَروا في كلِّ ساعة ويستجِيعوا ، وإنما أَمَر بِإروَاءِ الصِّبيان من اللبن ، قلت : والقَوْل ما قال أبو عُبيد .
وفي الحديث ما دلَّ على صحة قوله أَلاَ تراه قال لهنَّ : ( عليكُنَّ بالقُسْط البحريِّ فإنَّ فيه شِفاءً ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المَدْغَرَةُ : الحرْبُ العَضُوض التي شِعارها دَغْرَى ، ويقال دَغْراً .
ردغ : قال الليث : الرَّدَغةُ : وَحَلٌ كثير ، ومكان رَدِغ ، وارْتَدَغ الرَّجُل : إذا وَقَع في الرِّداغ قلت : وهذا صحيح .
وقال أبو زيد : هي الرَّدَغةُ ، وقد جاء رَدْغة ، قال : وفي مَثَلٍ من المُعاياة ، قالوا ضَأْن بذِي تُنَاقِضَة تقطعُ رُدغة الماءِ بعَنَق وإرْخاءٍ بسكونِ دالِ الرَّدْغةِ في هذه وَحْدَها ، ولا يُسَكِّنونها في غيرِها .
أبو عبيد عن أبي عمرو : المَرَادِغُ ما بين العُنق إلى التَّرْقُوَة ، واحدتُها : مَرْدَغة .
وقال ابن شميل : إذا سَمِن البعيرُ كانت له مَرَادغُ في بطنه وعلى فروع كَتِفيه ، وذلك أنَّ الشَّحْمَ يَتَراكبُ عليها كالأرانب الجُثُوم وإذا لمْ تكن سمينةً فلا مَرْدغةَ هُناك ، يقال : إن ناقَتك ذاتُ مَرادغَ ، وجملك ذُو مَرادِغ .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الْمَرْدَغَةُ : اللَّحْمةُ التي بين وابلةِ الكتفِ وجناجِنِ الصدرِ قال : والْمَرْدَغة : الرَّوضة البهيةُ .
وفي حديث شداد بن أَوْسٍ أنه تخلف عن الجمعة وقال : منعنا هذا الرِّدَاغ .
غرد : قال الليث : كل صائتٍ طربِ الصوت غَرِدٌ وأنشد :
غَرِدٌ يَحُكُّ ذِرَاعَه بذراعِهِ
والفعل : غَرَّدَ يُغَرِّدُ تغريداً .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : التَّغرِيدُ : الصوت ، والْغِرْدَةُ والْمَغْرُودُ من الكمأَة ، هكذا رواه بفتح الميم .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : الْغَرَدُ والْمُغْرُودُ ، بضم الميم : الكمأَةُ وهو مَفعولٌ نادرٌ وأنشد :
لو كُنْتُمو صُوفاً لكُنْتُمْ قَرَدا
أَوْ كُنْتُمو لَحْماً لَكُنْتُمْ غَرَدَا
أبو عبيد عن أبي عمرو : الْغَرَادُ : الكمأَةُ واحدتها غرادةٌ .
ويُقال : هي الغِرادُ واحدتُها غَرَدَةٌ .
وقال ابن السكيت : قال الفرَّاءُ : ليس في الكلام مفعول بضم الميم إلا مُغْرُودٌ لضربٍ من الكمأَةِ ومغفور ، واحِدُ الْمَغافير ، وهو شيءٌ ينضَحُهُ الْعُرْفُطُ حلو كالناطف ، ويقال : مُغْثُور ومُنخور للمنخر ومُعلوق لواحِدِ المعاليق .
رغد : قال الليث : عَيْشٌ رَغَد : رغيدٌ رفيه ، وتقول : قوم رَغَد ونساءٌ رغد ، وتقول : ارغادَّ المريضُ إذا عَرَفت فيه ضَعْضَعةً من غير هُزال ، والْمُرْغادُّ : الْمُتَغَيِّرُ اللون غضباً .
وقال النضرُ : ارْغادَّ الرَّجُلُ ارْغيداداً فهو مُرغادٌّ وهو الذي بدأ به الوجعُ فأنتَ ترى فيه خَمَصاً ويُبْساً وفترَةً .
أبو عبيد عن أبي زيدٍ : الْمُرْغادُّ مثل الملهاجِّ . يقال : رأيت أمر بني فلان مُرْغَادّاً .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الرَّغيدَةُ اللبنُ الحليبُ يغلى ثُمَّ يُذَرُّ عليه الدَّقيق حتى يَخْتلط فيلعقه الغلام لعقاً .

##### Türkçe

غ د ر
**غدر** , **غرد** , **دغر** , **رغد** , **ردغ** : kullanımdadır.

**غدر** : Leys dedi ki: dersin ki: **غَدَرَ يَغْدِرُ غَدْراً**; ahdi ve benzerini bozduğu zaman; ve (denir:) bir adam **غُدَرٌ** ve **غَدّارٌ**; ve bir kadın **غَدّارٌ** ve **غَدّارةٌ**; ve Araplar: “bu adam **غُدَرُ**” demez; çünkü **الْغُدَرَ** onlarda marifelik haddinde (yani belirli isim gibi)dir.
Ebu’l-Abbas el-Müberred dedi ki: **فُعَلُ** eğer vasıf olursa, mesela: **سُكَع** ve **كُتَع** ve **حُطَم** gibi, o zaman munsarif olur.
Allah Teâlâ dedi ki: ( **يَقُولُ أَهْلَكْتُ مَالاً** ) (el-Beled: 6).
Dedi ki: Ama ondan olup da ancak marife olarak vuku bulan şey, mesela: **عُمَر** ve **قُثَم** ve **لُكَعَ** gibi; o, marifede gayr-i munsariftir; çünkü o, marifede, adlandırma hâlinde **عامر** ve **قاثم**’den çevrilmiştir; bu yüzden munsarif olmadı. Ebu Mansur dedi ki: Ama **غُدَرٌ** ise, o **حُطَم** gibi bir vasıftır ve munsarif olur.

İyadî bana Şemr’den haber verdi: **رجلُ غُدَرٌ**: yani **غادرٌ**; ve **رجلٌ نُصرٌ**: **ناصرٌ**; ve **رجلٌ لُكَعٌ** yani alçak; bunların hepsini tenvinledi; Leys’in dediğinin aksine; ve bu doğrudur. Ancak **فُعَل** babının sarfı terk edilir: eğer **عُمرَ** ve **زُفرَ** gibi marife bir isim olursa; çünkü onda iki illet vardır: sarf (munsariflik) ve marifelik. Ve **ليلةٌ مُغدِرَةٌ**: şiddetli karanlık. Ve ayrıca denir: **ليلةٌ غَدِرةٌ**: **الغَدَرِ**i açık (belli) (olan): eğer şiddetli karanlık ise. Bütün bunu Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan rivayet etti.

Hadiste: ( **من صلى العشاءَ في جماعةٍ في الليلة المغْدِرةِ فقد أوجب** ) ; ve **الليلةُ الْمُغدرةُ**: şiddetli karanlık olan; ki insanları evlerinde ve barınaklarında **تُغدرُ** eder; yani onları bırakır.

Ve denir: falan bana yardım etti; ben de onu, nefsimde bir sevgi olarak **فأغدَرَ** ettim: yani bıraktı. Ve denildi ki: o, **مُغدرةً** diye adlandırıldı; çünkü onda çıkan kimseyi **الغَدَرِ**de bırakır; ve o **الْجِرَفَةُ**dir.

Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: **رجلٌ ثبْت الغَدَرِ**: eğer bir savaşta veya sözde sağlam ise. Lihyânî, Kisâî’den: denir: **ما أثْبَتَ غدَرَ فلانٍ**: yani onun aklından ne kaldı.
Dedi ki: Asmaî dedi ki: **الْغَدَرُ**: **الجِحَرةُ** ve yerdeki **الجِرَفة**; şöyle denir: onun hüccetini ne kadar sağlam kıldı ve kaymasını ve sürçmesini ne kadar azalttı.
İbn Bezrec dedi ki: O, **لثَبْت الْغَدَرِ**dir: eğer erkeklerle konuşur ve onlarla çekişirse güçlü olur. Ve **الْغدر**: yerin **جِرَفة**si ve onun yumruları. Ve nehirde **غَدَر** vardır: o, suyun çekilip çamurun kalmasıdır. Ve **الغدْراءُ**: karanlık; denir: **خَرجنَا في الْغَدْرَاء**.

Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki dedi: ( **يا ليتني غودِرْت مع أصْحَابِ نُحصِ الجبَل** ).
Ebu Ubeyde dedi ki: “Keşke onlarla birlikte şehit edilseydim.”

Allah Azze ve Celle dedi ki: ( **لاَ يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلاَ كَبِيرَةً** ) (el-Kehf: 49); yani: bırakmaz. Ve **غادر** ve **أغدر** bir mânâdadır. Feka‘sî dedi ki:
هل لَكِ والعَارِضُ مِنكِ غَائِض
في هَجْمَةٍ يُغْدِرُ منها القَابِضُ

Leys dedi ki: **الغَدِيرُ** yağmur suyunun birikintisidir; küçük de olsa büyük de olsa; ancak **القَيْظ**a (yaz sıcağına) kadar kalmaz; ancak insanların **عِدَ** veya **وَجْذٍ** veya **وَقْطٍ** veya **صِهْرِيجٍ** veya **حائرٍ**den yaptıkları (kalır).
Dedim ki: **العِد**: kesintisi olmayan, daimî sudur. Ve bir **غديرٍ**de veya **صِهْريجٍ**de veya **صِنْعٍ**da toplanmış suya **عِدّاً** denmez; çünkü **العِدَّ**, suyu pınar ve kuyu suyu gibi olduğu müddetçedir.

Ebu Ubeyd, Asmaî’den: **الغَدَائرُ**: örgülerdir; tekili **غَديرةٌ**dir.
Leys dedi ki: her **عَقِيصَةٍ** bir **غَديرة**dir.
Ve inşad etti:
غدائرُه مستشزراتٌ إلى العُلى

Münzirî bana, Sa‘lebe’den, o da Seleme’den, o da Ferrâ’dan haber verdi; dedi ki: **الغَدِيرة** ve **الرغِيدةُ** birdir. Ve kavim **اغْتَدر** etti: eğer unu bir kaba koyup üzerine süt döktüler, sonra onu kızgın taşlarla **رَضفوه** ettilerse.

İbn Sikkît dedi ki: denir: falanın üzerinde sadakadan **غِدَرٌ** vardır: yani ondan kalıntılar. Ve koyun **غُدُورَها**yı attı; o, doğumdan sonra rahimde kalan, attığı pislikler ve kalıntılardır.
Dedim ki: **الغِدَرِ**in tekili **غِدْرَةٌ**dir; ve **غِدَراً** ve **غِدَرَاتٍ** olarak cem‘ edilir.
A‘şâ’nın beytini rivayet etti:
لها غِدَراتٌ واللَّواحِقُ تَلْحَقُ
Bunu bana Ebu’l-Fadl böyle inşad etti; ve Ebu’l-Heysem’in onu **غَدَراتٌ** diye inşad ettiğini zikretti.

Müerric dedi ki: denir: **غَدَرَ** adam **يَغدِرُ غَدْراً**: eğer **الغدير** suyundan içerse. Dedim ki: kıyas, bu mânâda **غَدِرَ** adam **يَغْدَرُ غَدَراً**dır; **غَدَر** değil. Ve onun benzeri: **كَرِعَ**; eğer **الكَرَعَ**ı içerse.
Lihyânî dedi ki: **ناقةٌ غَدِرَةٌ غَبِرَةٌ غَمِرَةٌ**: eğer sürülmede develerden geri kalırsa. Ve falanda hastalıktan **غادِرٌ** ve **غابرٌ** vardır: yani bir kalıntı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المغْدَرَةُ**: ekinin sonunda kazılan kuyu; onun su arklarını sulasın diye.
Ebu Zeyd dedi ki: **الغَدَرُ** ve **الجَرَلُ** ve **النَّقَلُ**: bütün bunlar, ağaçla birlikte olan taşlardır.

**دغر** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki kadınlara dedi: ( **لا تُعَذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْر** ).
Ebu Ubeyd dedi ki: Ebu Ubeyde dedi ki: **الدَّغْرُ**: boğazı sıkmak/itmek (boğazı parmakla bastırmak); bu, çocuğa **العُذرةُ**nın gelmesidir; o, boğazda kandan kabaran bir ağrıdır. Kadın o yeri parmağıyla iterse: **دَغَرَتْ تَدْغَرُ دَغْراً** ve **عَدَرَتْه عَدْراً** denir; o da **مَعْدورٌ**dur.

Ali’nin (Allah ona rahmet etsin) hadisinde: **الدَّغْرَة**de kesme yoktur; o, **الخَلْسَة**dir.
Ebu Ubeyd dedi ki: O, bence yine itmedendir; ancak o, kapkaççının sıçrayışı ve kendisini mala doğru itmesidir; onu kapmak için. Dedi ki: Ve bir meselde denir: **دَغْراً لا صَفّاً**; der ki: onların üzerine **ادْغَرُوا** edin ve onlarla saf tutmayın (**تُصافُّوهم**).

Ebu’l-Heysem’in hattıyla Ebu Saîd ed-Darîr’e ait olarak okudum ki dedi: **الدَّغْرُ** çocuğa kötü beslenmedir; annesinin onu emzirmesi fakat onu doyurmamasıdır; böylece **مُسْتَجِيعاً** kalır; karşılaştığı herkese ilişir; yer ve emer; ve koyunun üzerine atılır, onu emer; bu, çocuk için bir azaptır.
Leys dedi ki: **الدَّغْر**: sağlamca durup düşünmeden atılmadır.
Der ki: hücumda onların üzerine **ادْغَروا** edin. Dedi ki: Ezd’in, çocuklarının bir oyununda bir dili (ifadesi): **دغْرَى لا صَفَّى**; yani: **ادْغَروا** edin ve saf tutmayın (**تُصافُّوا**).
Dedi ki: ve onun huyunda **دَغَرٌ** dersin; sanki bir silah kuşanma gibidir.

Ebu Saîd, Ebu Ubeyd’e reddiye olarak dedi ki: **الدَّغْرُ** **الفَضِيل**de, annesinin onu doyurmamasıdır; böylece o, başkasının memesine **فَيَدْغَر** eder.
Bunun üzerine (aleyhisselâm) kadınlara dedi ki: ( **لا تُعَذِّبْنَ أَولادَكُنَّ بالدَّغْرِ ولكنْ أرْوِينَهم لئلاَّ يدْغَروا في كلِّ ساعة ويستجِيعوا ، وإنما أَمَر بِإروَاءِ الصِّبيان من اللبن** ). Dedim ki: söz, Ebu Ubeyd’in dediğidir.
Ve hadiste, onun sözünün sıhhatine delâlet eden şey vardır; görmüyor musun, onlara dedi ki: ( **عليكُنَّ بالقُسْط البحريِّ فإنَّ فيه شِفاءً** ).

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **المَدْغَرَةُ**: alameti **دَغْرَى** olan, ısırıcı savaş; ve **دَغْراً** da denir.

**ردغ** : Leys dedi ki: **الرَّدَغةُ**: çok çamurdur; ve yer **رَدِغ**; ve adam **ارْتَدَغ** etti: eğer **الرِّداغ**a düştüyse. Dedim ki: bu doğrudur.
Ebu Zeyd dedi ki: o **الرَّدَغةُ**dır; ve **رَدْغة** gelmiştir. Dedi ki: muamma (bilmeceli söyleyiş)den bir meselde, dediler ki: **ضَأْن بذِي تُنَاقِضَة تقطعُ رُدغة الماءِ بعَنَق وإرْخاءٍ**; bu tek yerde **الرَّدْغةِ**nin **دال**’ını sükûn ile (okuyarak); ve onun dışında onu sükûnlamazlar.

Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: **المَرَادِغُ** boyun ile köprücük kemiği arasıdır; tekili: **مَرْدَغة**.
İbn Şümeyl dedi ki: deve semirdiği zaman, karnında ve iki omzunun üst kısımlarında **مَرَادغُ** olur; çünkü yağ onun üzerinde, çömelmiş tavşanlar gibi üst üste biner. Semiz değilse orada **مَرْدغةَ** yoktur. Denir: senin dişi deven **ذاتُ مَرادغَ**dır; ve erkek deven **ذُو مَرادِغ**dir.
Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الْمَرْدَغَةُ**: omuzun **وابلة**si ile göğsün **جناجِن**i arasındaki et parçasıdır. Dedi ki: ve **الْمَرْدَغة**: güzel çayırdır.

Şeddâd b. Evs’in hadisinde: cumadan geri kaldı ve dedi ki: bizi bu **الرِّدَاغ** alıkoydu.

**غرد** : Leys dedi ki: sesi neşeli olan her sesli (şey) **غَرِدٌ**dür. Ve inşad etti:
غَرِدٌ يَحُكُّ ذِرَاعَه بذراعِهِ
Ve fiil: **غَرَّدَ يُغَرِّدُ تغريداً**.
Ebu Ubeyd, Asmaî’den: **التَّغرِيدُ**: sestir. Ve **الْغِرْدَةُ** ve **الْمَغْرُودُ**: keme’den (mantarından); bunu mîm’in fethasıyla rivayet etti.
Münzirî bana, Ebu’l-Heysem’den haber verdi ki dedi: **الْغَرَدُ** ve **الْمُغْرُودُ** (mîm’in zammıyla): keme’dir; ve o, nadir bir **مَفعولٌ**dur. Ve inşad etti:
لو كُنْتُمو صُوفاً لكُنْتُمْ قَرَدا
أَوْ كُنْتُمو لَحْماً لَكُنْتُمْ غَرَدَا
Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: **الْغَرَادُ**: keme’dir; tekili **غرادةٌ**dır.
Ve denir: o **الغِرادُ**dur; tekili **غَرَدَةٌ**dir.
İbn Sikkît dedi ki: Ferrâ dedi ki: sözde mîm’in zammıyla **مفعول** yoktur; ancak keme’nin bir türü için **مُغْرُودٌ** ve **مغفور** (ki **الْمَغافير**in tekilidir) vardır; o, **الْعُرْفُطُ**un akıttığı bir şeydir; **الناطف** gibi tatlıdır. Ve denir: burun için **مُغْثُور** ve **مُنخور**; ve **المعاليق**in tekili için **مُعلوق**.

**رغد** : Leys dedi ki: **عَيْشٌ رَغَد**: **رغيدٌ**; refah içinde. Ve dersin: **قوم رَغَد** ve **نساءٌ رغد**. Ve dersin: hasta **ارغادَّ** etti: eğer onda zayıflama olmaksızın bir gevşeklik tanıdıysan. Ve **الْمُرْغادُّ**: öfkeden rengi değişen.
Nadr dedi ki: adam **ارْغادَّ** etti **ارْغيداداً**; o da **مُرغادٌّ**dur; o, ağrının başladığı kimsedir; onda bir çöküklük, kuruluk ve gevşeklik görürsün.
Ebu Ubeyd, Ebu Zeyd’den: **الْمُرْغادُّ** **الملهاجِّ** gibidir. Denir: falan oğullarının işi **مُرْغَادّاً** gördüm.
Ebu Ubeyd, Ebu Amr’dan: **الرَّغيدَةُ**: sağılmış süttür; kaynatılır; sonra üzerine un serpilir; böylece karışır; çocuk onu yalarcasına yalar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والغين وما يثلثهما)
  (دغل)  الدال والغين واللام أصلٌ يدلُّ على التباسٍ والتواءٍ من شيئين يتدَاخلان. من ذلك الدَّغَلُ، وهو الشَّجَر الملتفّ. ومنه الدَّغَل في الشَّيء، وهو الفساد. ويقولون أَدْغَلَ في الأمر، إذا أدْخَلَ فيه ما يخالِفُه.
  (دغم)  الدال والغين والميم أصلان: أحدُهما من باب الألوان، والآخر دخولُ شيءٍ في مَدْخَلٍ ما.
  فالأوَّل الدُّغمة في الخيل: أن يخالِف لونُ الوجه لونَ سائر الجسَد. ولا يكون إلا سَواداً. ومن أمثال العرب: "الذِّئْبُ أدْغَمُ". تفسير ذلك أنَّه أدغَمُ ولَغَ أو لم يَلَغْ. فالدُّغْمة لازمةٌ له، فربَّما قيل قد وَلَغَ وهو جائع. يضرب هذا مثلاً لَمنْ يُغْبَط بما لم ينَلْه. ومن هذا الباب دَغمَهم الحرُّ، إذا غشِيَهم؛ لأنّه يغيِّر الألوان.
  والأصل الآخر: قولُهم أدغَمْتُ اللِّجام في فم الفرس، إذا أدخَلْتَه فيه. ومنه الإدغام في الحُروف. والدَّغْم: كَسْرُ الأنف [إلى([1])] باطنِه هَشْماً.
  (دغر)  الدال والغين والراء أصلٌ واحد، وهو الدَّفْع والتَّقَحُّمُ في الشَّيء، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للنِّساء: "لا تُعذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْرِ". فالدَّغْر: غَمْزُ الحَلْق من العُذْرة([2])، والعُذْرة: داءٌ يَهِيج في الحَلْق من الدَّم، ويقال هُوَ مَعْذُور. قال جرير:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ المَعذُورِ([3])  ودَغَرْت القومَ، إذا دخَلْتَ عليهم. وكلامٌ لهم، يقولون: "دَغْراً لاَصَفَّاً([4])"،  يقول: ادْغُروا عليهم، لا تُصَافُّوهُم. والدَّغرة: الخَلْسَة؛ لأنَّ المختلِس يدفع نفْسَه على الشيء. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الدَّغْرة".
  (دغص)  الدال والغين والصاد، كلمةٌ تقال للَّحْمة التي تموج فوقَ رُكبة البَعير: الدّاغصة.
  (دغش)  الدال والغين والشين ليس بشيء. وهم يَحْكُون: دَغَشَ عليهم([5]).
  (دغف)  الدال والغين والفاء ليس بشيء، إلاّ أنّ ابنَ دُريد([6]) زعم أنّ الدَّغْف الإكثارُ من أخْذ الشّيء.
-------------------------------------------------ـ
([1]) التكملة من المجمل واللسان.
([2]) فسر الحديث في اللسان بهذا التفسير وبتفسير آخر فانظره.
([3]) ديوان جرير 194 واللسان (عذر، كين)، وسيعيده في (عذر، كين، نغ).
([4]) يقال أيضاً "دغرى لاصفى"، كلاهما بوزن دعوى.
([5]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية. وقد خالف ابن فارس نهجه في إيراد هذه المادة بعد سابقتها وقد جرى على هذه المخالفة في المجمل أيضاً.
([6]) في الجمهرة (2: 286).
  ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** و**الغين** وما يثلثهما)
  (**دغل**)  **الدال** ve**الغين** ve**اللام** iki şeyin birbirine dâhil olduğu bir karışma ve bükülmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **الدَّغَلُ** vardır; o, birbirine dolanmış ağaçtır. Ondan, şeyde **الدَّغَل** vardır; o da bozulmadır. Ve derler ki: **أَدْغَلَ** işte; onda kendisine aykırı olanı içine soktuğu zaman.

  (**دغم**)  **الدال** ve**الغين** ve**الميم** iki asıldır: ikisinden biri renkler babındandır, diğeri ise bir şeyin bir girişe girmesidir.
  Birincisi, atlarda **الدُّغمة**: yüzün renginin bedenin geri kalanının rengine aykırı olmasıdır. Ve ancak siyahlık olur. Arapların darbımesellerindendir: "الذِّئْبُ **أدْغَمُ**". Bunun tefsiri: o, **أدغَمُ**dur; yaladı yahut yalamadı. Şu hâlde **الدُّغْمة** ona lâzımdır; bu yüzden bazen denilir ki: aç iken yaladı. Bu, elde etmediği şeyle gıpta edilen kimse için mesel olarak vurulur. Ve bu babdandır: **دَغمَهم** sıcak; onları kapladığı zaman; çünkü o renkleri değiştirir.
  Diğer asıl: onların sözü: **أدغَمْتُ** gemi atın ağzına; onu içine soktuğun zaman. Ondan, harflerde **الإدغام**. Ve **الدَّغْم**: burnun iç tarafını ezerek kırmaktır, parçalayarak.

  (**دغر**)  **الدال** ve**الغين** ve**الراء** tek bir asıldır; o da itme ve şeye dalıp girme(ktir). Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم kadınlara dedi ki: "لا تُعذِّبْنَ أولادَكُنَّ ب**الدَّغْرِ**". Şu hâlde **الدَّغْر**: **العُذْرة**den dolayı boğazı sıkıp bastırmaktır; ve **العُذْرة**: boğazda kandan coşup kabaran bir hastalıktır; ve denilir: o **مَعْذُور**dur. Cerîr dedi ki:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ **المَعذُورِ**
Ve **دَغَرْتُ** kavmi; onların üzerine girdiğin zaman. Ve onlara ait bir söz(leri)dir; derler ki: "**دَغْراً لاَصَفَّاً**"، yani: üzerlerine dalıp girin; onlarla saf tutmayın. Ve **الدَّغرة**: kapıp kaçmadır; çünkü kapıp kaçan, kendini şeye doğru iter. Ve hadiste: "لا قَطْعَ في **الدَّغْرة**".

  (**دغص**)  **الدال** ve**الغين** ve**الصاد**: devenin dizinin üstünde dalgalanan et parçasına söylenen bir kelimedir: **الدّاغصة**.

  (**دغش**)  **الدال** ve**الغين** ve**الشين** bir şey değildir. Ve onlar rivayet ederler: **دَغَشَ** عليهم.

  (**دغف**)  **الدال** ve**الغين** ve**الفاء** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd’in iddiasına göre **الدَّغْف** bir şeyi almada çoğaltmadır.
-------------------------------------------------ـ
([1]) Tekmile, el-Mücmel ve el-Lisân’dan.
([2]) Hadisi Lisân’da bu tefsirle ve başka bir tefsirle tefsir etti; ona bak.
([3]) Cerîr Dîvânı 194 ve Lisân (**عذر**، **كين**); ve onu (**عذر**، **كين**، **نغ**)de iade edecektir.
([4]) Ayrıca "**دغرى لاصفى**" da denilir; ikisi de **دعوى** veznindedir.
([5]) Lisân’da onun Yemenî bir lügat olduğu zikredildi. İbn Fâris, bu maddeyi bir öncekinden sonra getirmede kendi yöntemine muhalefet etti; ve bu muhalefet üzere el-Mücmel’de de yürüdü.
([6]) el-Cumhara’da (2: 286).
  ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د غ ر
لا قطـع فـي الدغرة وهي الخلسة‏.‏
وفلان من الدعار والدغّار‏.‏
‏"‏ ودغري لا صفّي ‏"‏ أي ادغروا عليهم ولا تصافوهم‏:‏ بمعنى اقتحموا عليهم بغتة ولا تلبثوهم وأصل الدغر الدفع‏.‏

##### Türkçe

د غ ر
**الدغرة**’de kesme yoktur; o, gizlice kapmadır.
Ve falan, **الدعار** ve **الدغّار**’dandır.
"Ve **دغري** lâ safî" yani: onların üzerine **ادغروا** ve onlarla saf tutmayın; anlamı: onların üzerine ansızın dalın ve onları bekletmeyin; **الدغر**’ün aslı itmedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

دَغَرَ عليه يَدْغَرُ دَغَراً ودَغْرَى كَدَعْوَى: اقتحم من غير تثبت، والاسم الدَّغَرَى. وزعموا أَن امرأَة قالت لولدها: إِذا رأَت العينُ العينَ فَدَغْرَى ولا صَفَّى، ودَغْرَ لا صَفَّ، ودَغْراً لا صَفّاً مثل عَقْرى وحَلْقَى وعَقْراً وحَلْقاً؛ تقول: إِذا رأَيتم عدوّكم فادْغَرُوا عليهم أَي اقتحموا واحملوا ولا تُصَافُّوهُمْ؛ وصَفَّى من المصادر التي في آخرها أَلف التأْنيث نحو دَعْوَى من قول بُشَيْرِ بن النِّكْثِ: وَلَّتْ ودَعْوَى ما شَدِيدٌ صَخَبُهْ
ودَغَرَ عليه: حمل. والدَّغْرُ أَيضاً: الخلط؛ عن كراع. وروي هذا المثل: دَغْراً ولا صَفاً أَي خالطوهم ولا تَصافُوهم من الصَّفَاء. ابن الأَعرابي: المَدْغَرَةُ الحرب العَضُوضُ التي شِعارها دَغْرَى، ويقال: دَغْراً.
والدَّغْرُ: غَمْزُ الحَلقِ من الوجع الذي يُدْعَى العُذْرَةَ. ودَغَرَ الصَّبِيَّ يَدْغَرُه دَغْراً: وهو رَفْعُ ورم في الحلق. وفي الحديث أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال للنساء: لا تعذبن أَولادكن بالدَّغْرِ؛ وهو أَن تَرْفَعَ لَهَاةَ المعذور. قال أَبو عبيد: الدَّغْرُ غَمْزُ الحَلْقِ بالأُصبع، وذلك أَن الصبي تأْخذه العُذْرَةُ، وهو وجع يهيج في الحلق من الدم، فتدخل المرأَة أُصبعها فترفع بها ذلك الموضع وتَكْبِسُه، فإِذا رفعت ذلك الموضع بأُصبعها قيل: دَغَرَتْ تَدْغَرُ دَغْراً؛ ومنه الحديث: قال لأُم قَيْسٍ بنتِ مِحْصَنٍ: عَلامَ تَدْغَرْنَ أَولادكن بهذه العُلُقِ؟ والدَّغْرُ: تَوَثُّبُ المُخْتَلِس ودَفْعُه نَفْسَه على المتاع ليختلسه؛ ومنه حديث علي، كرم الله وجهه: لا قطع في الدَّغْرَةِ، وهي الخَلْسَةُ؛ قال أَبو عبيد: وهو عندي من الدفع أَيضاً لأَن المختلس يدفع نفسه على الشيء ليختلسه، وقيل في قوله لا قطع في الدغرة: هو أَن يملأَ يده من الشيء يستلبه. والدَّغْرَةُ: أَخذ الشيء اختلاساً، وأَصل الدَّغْرِ الدفْعُ. وفي خُلُقِهِ دَغَرٌ أَي تَخَلَّفٌ؛ وفي التهذيب: كأَنه استسلام؛ (*
قوله: «كأنه استسلام» في القاموس وشرحه: الدغر، بالتحريك، التخلف والاستلام بالهمز، هكذا في النسخ ومثله في التكملة وفي التهذيب الاستسلام وهو تحريف). قال:
وما تَخَلَّفَ من أَخْلاقِهِ دَغَرُ
والدَّغْرُ: سوء غذاء الولد وأَن ترضعه أُمُّه فلا ترويه فيبقى مستجيعاً يعترض كل من لقي فيأْكل ويَمَصُّ، ويُلْقَى على الشاة فَيَرْضَعُها، وهو عذاب الصبي. وقال أَبو سعيد فيما رَدَّ على أَبي عبيد: الدَّغْرُ في الفصيل أَن لا ترويه أُمُّه فَيَدْغَرَ في ضرع غيرها، فقال، عليه الصلاة والسلام: لا تُعَذِّبْنَ أَولادكُنَّ بالدَّغْرِ ولكن أَرْوينَهُمْ لئلا يَدْغَروا في كل ساعة ويستجيعوا؛ وإِنما أَمر بإِرواءِ الصبيان من اللبن. قال الأَزهري: والقول ما قال أَبو عبيد وقد جاءَ في الحديث ما دل على صحة قوله. والدَّغْرُ: الوُجور. ودَغَرَهُ أَي ضَغَطَهُ حتى مات، ولونٌ مُدَغَّرٌ: قبيح؛ قال:
كَسا عامِراً ثَوْبَ الدَّمامَةِ رَبُّهُ،
كما كُسِيَ الخِنْزيرُ ثَوْباً مُدَغَّرا
دغمر: الدَّغْمَرَةُ: الخَلْطُ. يقال: خُلُقٌ دُغْمُريٌّ ودَغْمَريٌّ. والدَّغْمَرَةُ: تخليط اللَّونِ والخُلْقِ؛ قال رؤْبة:
إِذا امْرُؤٌ دَغْمَرَ لَوْنَ الأَدْرَنِ،
سَلَّمْتُ عِرْضاً لَوْنُه لم يَدْكَنِ
الأَدْرَنُ: الوَسِخُ. ودَغْمَرَ: خَلَطَ. لم يدكن: لم ينشخ؛ قاله ابن الأَعرابي. ورجل دُغْمورٌ: سيء الثناء. ورجل مُدغْمَرُ الخُلُقِ أَي ليس بصافي الخُلُقِ. وخُلُقٌ دَغْمَرِيُّ وفي خُلُقه دَغْمَرَةٌ أَي شَراسَةٌ ولُؤْمٌ؛ قال العجاج:
لا يَزْدهيني العَمَلُ المَقْزِيُّ،
ولا مِنَ الأَخْلاقِ دَغْمَرِيُّ
والدَّغْمَرِيُّ: السَّيِّءُ الخُلُق، وكذلك الذُّغْمُورُ، بالذال، الحَقُودُ الذي لا ينحلُّ حقده. ودَغْمَرَ عليه الخَبَرَ: خلطه. والمُدَغْمَرُ: الخَفِيُّ.

##### Türkçe

**دَغَرَ** ona karşı **يَدْغَرُ** **دَغَراً** ve **دَغْرَى** olarak, **كَدَعْوَى** (gibi): sağlamca araştırmadan, teyit etmeden daldı; isim **الدَّغَرَى**’dır. Ve zannettiler ki bir kadın oğluna dedi: “Göz gözü gördüğünde, **فَدَغْرَى** ve **ولا صَفَّى**; ve **ودَغْرَ لا صَفَّ**; ve **ودَغْراً لا صَفّاً**; tıpkı **عَقْرى** ve **حَلْقَى** ve **عَقْراً** ve **حَلْقاً** gibi”; der ki: “Düşmanınızı gördüğünüzde onlara karşı **فادْغَرُوا**; yani dalın ve yüklenin ve onları **تُصَافُّوهُمْ** etmeyin”; ve **صَفَّى** sonu dişillik ألف’ı ile biten mastarlardandır; **دَعْوَى** gibi; **بُشَيْرِ بن النِّكْثِ**’in sözü(nde) olduğu gibi:
وَلَّتْ ودَعْوَى ما شَدِيدٌ صَخَبُهْ

Ve **دَغَرَ** ona karşı: حمل etti (yüklendi). Ve **الدَّغْرُ** ayrıca: karıştırma; **كراع**’dan. Ve bu mesel rivayet edildi: **دَغْراً ولا صَفاً**; yani onları karıştırın ve onları **تَصافُوهم** etmeyin; **الصَّفَاء**’dan (olan) **صَفاً**’dan.

**ابن الأَعرابي**: **المَدْغَرَةُ**; şiarı **دَغْرَى** olan, ısırıcı savaş; ve denir: **دَغْراً**.

Ve **الدَّغْرُ**: **العُذْرَةَ** diye adlandırılan ağrıdan dolayı boğazı sıkma. Ve **دَغَرَ** çocuğu, **يَدْغَرُه** **دَغْراً**: o, boğazdaki bir şişliğin kaldırılmasıdır. Ve hadiste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, kadınlara dedi: “Çocuklarınızı **بالدَّغْرِ** ile azap etmeyin”; o, **المعذور**’un küçük dilini kaldırmandır. **أَبو عبيد** dedi: **الدَّغْرُ** boğazı parmakla sıkmadır; bu da şudur: çocuğu **العُذْرَةُ** alır; o, kandan boğazda kabaran bir ağrıdır; kadın parmağını sokar da onunla o yeri kaldırır ve onu bastırır; o yeri parmağıyla kaldırdığında “**دَغَرَتْ** **تَدْغَرُ** **دَغْراً**” denir; hadisten de: **أُم قَيْسٍ بنتِ مِحْصَنٍ**’a dedi: “Bu **العُلُقِ** ile çocuklarınızı niçin **تَدْغَرْنَ** ediyorsunuz?” Ve **الدَّغْرُ**: kapıp kaçanın sıçrayışı ve eşyaya kendini itmesi; onu kapıp kaçırmak için; ondan **علي** hadisi, كرم الله وجهه: “**الدَّغْرَةِ**’de kesme yoktur”; o, **الخَلْسَةُ**’dir. **أَبو عبيد** dedi: O, bence itmeden de(ğil) ayrıca (itme)dendir; çünkü kapıp kaçan, onu kapıp kaçırmak için kendini şeye iter. Ve “**لا قطع في الدغرة**” sözünde denildi: o, elini şeyden doldurmasıdır; onu çekip alır. Ve **الدَّغْرَةُ**: bir şeyi kapıp kaçırarak almaktır; ve **الدَّغْرِ**’ün aslı itmedir. Ve onun huyunda **دَغَرٌ** vardır; yani geri kalma; ve **التهذيب**’de: sanki teslim oluş gibidir;
(*
Sözü: “sanki teslim oluş” **القاموس** ve şerhinde: **الدغر** (harekeli olarak), geri kalma ve **الاستلام** (hemzeli olarak); nüshalarda böyle; **التكملة**’de de benzeri; ve **التهذيب**’de **الاستسلام**’dır; o bir tahriftir). Dedi:
وما تَخَلَّفَ من أَخْلاقِهِ دَغَرُ

Ve **الدَّغْرُ**: çocuğun kötü beslenmesi ve annesinin onu emzirmesi fakat onu doyurmaması; böylece aç kalır; karşılaştığı herkese ilişir de yer ve emer; ve koyunun üzerine bırakılır da onu emer; o, çocuğun azabıdır. Ve **أَبو سعيد**’in **أَبي عبيد**’e reddiye olarak söylediklerinde: **الدَّغْرُ** tayda şudur: annesi onu doyurmaz da başka birinin memesine **فَيَدْغَرَ** eder; bunun üzerine, عليه الصلاة والسلام, dedi: “Çocuklarınızı **بالدَّغْرِ** ile azap etmeyin; fakat onları doyurun ki her saat **يَدْغَروا** etmesinler ve aç kalmasınlar”; ancak çocukların sütten doyurulmasını emretti. **الأَزهري** dedi: söz **أَبو عبيد**’in dediğidir; ve hadiste onun sözünün doğruluğuna delalet eden şey gelmiştir. Ve **الدَّغْرُ**: **الوُجور**. Ve **دَغَرَهُ**: onu bastırdı; ta ki öldü. Ve **مُدَغَّرٌ** renk: çirkin; dedi:
كَسا عامِراً ثَوْبَ الدَّمامَةِ رَبُّهُ،
كما كُسِيَ الخِنْزيرُ ثَوْباً مُدَغَّرا

**دغمر**: **الدَّغْمَرَةُ**: karıştırma. Denir: **خُلُقٌ دُغْمُريٌّ** ve **دَغْمَريٌّ**. Ve **الدَّغْمَرَةُ**: renk ve huyu karıştırıp bozma; **رؤْبة** dedi:
إِذا امْرُؤٌ دَغْمَرَ لَوْنَ الأَدْرَنِ،
سَلَّمْتُ عِرْضاً لَوْنُه لم يَدْكَنِ

**الأَدْرَنُ**: kirli. Ve **دَغْمَرَ**: karıştırdı. **لم يدكن**: kokmadı; bunu **ابن الأَعرابي** söyledi. Ve **دُغْمورٌ** adam: kötü övgülü (hakkında kötü söz edilen). Ve **مُدغْمَرُ الخُلُقِ** adam: yani huyu saf olmayan. Ve **خُلُقٌ دَغْمَرِيُّ**; ve onun huyunda **دَغْمَرَةٌ** vardır; yani sertlik ve alçaklık; **العجاج** dedi:
لا يَزْدهيني العَمَلُ المَقْزِيُّ،
ولا مِنَ الأَخْلاقِ دَغْمَرِيُّ

Ve **الدَّغْمَرِيُّ**: kötü huylu; ve aynı şekilde **الذُّغْمُورُ**, **بالذال**: kini çözülmeyen kindar. Ve **دَغْمَرَ** ona karşı haberi: onu karıştırdı. Ve **المُدَغْمَرُ**: gizli.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د غ ر * * الدَّغرَةُ * بفتح الدال أخذ الشيء اختلاسا ومنه الحديث ﴿لا قطع في الدغرة﴾ وأصل * الدَّغْرِ * الدفع وبابه قطع وفي الحديث ﴿علام تعذبن أولادكن بالدغر﴾ وهو أن ترفع لهاة المعذور

##### Türkçe

* د غ ر * * **الدَّغرَةُ** * **الدال**’ın fethasıyla: şeyi aşırarak almak; ondan hadis: ﴿**لا قطع في الدغرة**﴾. Aslı * **الدَّغْرِ** * itmedir; babı **قطع**’tır. Hadiste: ﴿**علام تعذبن أولادكن بالدغر**﴾; o, **المعذور**’un küçük dilini kaldırmandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدغر، في الأصل: الدفع. والدغر: غمز الحلق، أي حلق الصبي من الوجع الذي يقال له العذرة، وهو رفع المرأة لهاة الصبي بإصبعها وتكبيس ذلك الموضع عند هيجان الوجع من الدم، فإذا رفعت ذلك الموضع بإصبعها قيل: دغرت تدغر دغرا. قاله أبو عبيد. وبه فسر الحديث  أن النبي صلى الله عليه وسلم قال للنساء: لا تعذبن أولادكن بالدغر  وفي حديث آخر:  قال لأم قيس بنت محصن: علام يدغرن أولادهن بهذه العلق. والدغر، أيضا: الخلط، عن كراع. وروى المثل  دغرا ولاصفا  أي خالطوهم ولا تصافوهم، من الصفاء والدغر: سوء الغذاء للولد وأن ترضعه أمه فلا ترويه، فيبقى مستجيعا يعترض كل من لقي فيأكل ويمص، ويلقى على الشاة فيرضعها، وهو عذاب الصبي. وقال أبو سعيد السكري فيما استدركه على أبي عبيد من أغلاطه: الدغر في الفصيل. أن لا ترويه أمه فيدغر في ضرع غيرها، فقال عليه السلام:  لا تعذبن أولادكن بالدغر، أروينهم باللبن لئلا يدغروا في كل ساعة ويستجيعوا  . وإنما أمر بإرواء الصبيان من اللبن. قال الأزهري: والقول ما قال أبو عبيد، وقد جاء في الحديث ما دل على صحة قوله. والفعل كمنع دغرت تدغر دغرا والدغر، بالتحريك: التخلف والاستلئام، بالهمز، هكذا في النسخ، ومثله في التكملة. وفي التهذيب: الاستسلام، وهو تحريف. والدغر: سوء الخلق، قال:

  وما تخلف من أخلاقه دغر والدغر الاقتحام من غير تثبت، دغر عليه يدغر دغرا، كالدغرى، كالدعوى، وهو الاسم منه. وعن ابن الأعرابي: المدغرة، بالفتح: الحرب العضوض التي شعارها دغرى، بفتح فسكون وألف التأنيث، ويقال دغرا، بالتنوين. والدغرور، بالضم: العريض الفاحش، كالدعرور. ودغره، كمنعه: ضغطه حتى مات. ودغر في البيت: دخل، كأنه دفع بنفسه. ودغر عليهم: اقتحم من غير تثبت، وهو تكرار مع ما قبله كما لا يخفى. والدغر: توثب المختلس ودفعه نفسه على المتاع ليختلسه، ومنه حديث علي رضي الله عنه  لا قطع في الدغرة  وهو أخذ الشيء اختلاسا، وقيل: هو أن يملأ يده من الشيء يستلبه. ولون مدغر، كمعظم: قبيح. قال:
  كسا عامرا ثوب الدمامة ربـه                      كما كسي الخنزير ثوبا مدغرا والصواب أنه بالمهلة، وقد تقدم قريبا. وصغير - مصغرا بالغين، وفي بعض النسخ صفير، بالفاء - ابن داغر من قريش. وزعموا فيما يقال أن امرأة قالت لولدها: إذا رأت العين العين فدغرى ولاصفى، ودغر لاصف، ويحرك، ويمد فيقال دغرى ودغراء، وهذه عن الصغاني. وأنشد ابن دريد لرهم بن قيس:
  جاءت عمان دغرى لا صفى
  بكر وجمع الأزد حين التفا ويقال: دغرا بفتح فسكون مثل عقرى وحلقى وعقرا وحلقا لاصفا. تقول: أي ادغروا عليهم، اقتحموا عليهم بغتة واحملوا ولا تصافوهم. وقال كراع: خالطوهم ولا تصافوهم، من الصفاء، وقد تقدم. وصفى، من المصادر التي آخرها ألف التأنيث، نحو دعوى. ودغر عليه: حمل. وذهب صاغرا داغرا أي، ذليلا داخرا خاضعا.
 ومما يستدرك عليه: الدغر: الخبيث المفسد. ويقال هو من الدغار الدعار. ومدغرة: مدينة بصحراء المغرب، منها الشيخ الإمام المحدث الشريف عبد الله بن علي بن طاهر بن الحسن الحسنى السجلماسي، حدث عن أبي النعيم رضوان الجنوي. وقرأت في الحماسة لخارجة بن ضرار المري:
  أخارج مهلا أو سفهت عشيرة                      كففت لسان السوء أن يتدغرا وفسروه وقالوا: أي يتعود.

##### Türkçe

**الدغر**، aslında: itme. Ve **الدغر**: boğazı gıdıklama; yani, **العذرة** denilen ağrıdan dolayı çocuğun boğazı; bu da kadının çocuğun küçük dilini parmağıyla kaldırması ve kandan ağrının kabarması sırasında o yeri bastırmasıdır; o yeri parmağıyla kaldırdığı zaman “**دغرت** **تدغر** **دغرا**” denir. Bunu Ebû Ubeyd söyledi. Ve onunla hadisi tefsir etti: Peygamber صلى الله عليه وسلم kadınlara dedi ki: “Çocuklarınızı **بالدغر** ile azaplandırmayın.” Ve başka bir hadiste: Ümmü Kays bint Muhsın’a dedi ki: “Bu **العلق** ile çocuklarını niçin **يدغرن**?” Ve **الدغر**, ayrıca: karıştırma; Kurâ‘dan. Ve meseli rivayet etti: “**دغرا ولاصفا**”; yani “onlarla karıştırın, onlarla saflaşmayın”; **الصفاء**’dan. Ve **الدغر**: çocuğa kötü gıda; annesinin onu emzirmesi fakat onu doyurmaması; böylece aç kalır, karşılaştığı herkese ilişir de yer ve emer; koyunun üzerine atılır da onu emer; bu, çocuğun azabıdır. Ebû Saîd es-Sukkerî, Ebû Ubeyd’in hatalarından ona yaptığı istidrakte dedi ki: **الدغر** oğlak yavrusundadır; annesi onu doyurmaz da başkasının memesine **يدغر**; bunun üzerine aleyhisselâm dedi ki: “Çocuklarınızı **بالدغر** ile azaplandırmayın; onları sütle doyurun ki her saat **يدغروا** ve aç kalmasınlar.” Ancak çocukların sütle doyurulmasını emretti. Ezherî dedi ki: Söz, Ebû Ubeyd’in söylediğidir; ve hadiste onun sözünün doğruluğuna delâlet eden şey gelmiştir. Fiil, **منع** gibi: **دغرت** **تدغر** **دغرا**. Ve **الدغر** (hareke ile): geri kalma ve **الاستلئام** (hemze ile); nüshalarda böyle; ve tekmilede de bunun gibidir. Tehzîb’de: **الاستسلام**; o ise tahriftir. Ve **الدغر**: kötü huy. Dedi ki:

وما تخلف من أخلاقه دغر

Ve **الدغر**: sağlamca araştırmadan atılma; **دغر** عليه **يدغر** **دغرا**; **الدغرى** gibi, **الدعوى** gibi; ve o, ondan olan isimdir. İbnü’l-A‘râbî’den: **المدغرة** (fetha ile): şiarı **دغرى** olan (fetha, sonra sükûn ve dişillik elif’i ile) dişli savaş; ve **دغرا** (tenvin ile) denir. Ve **الدغرور** (damme ile): geniş, çirkin; **الدعرور** gibi. Ve onu **دغره** ( **منعه** gibi): onu bastırdı, ta ki öldü. Ve **دغر** evde: girdi; sanki kendisiyle itti. Ve **دغر** عليهم: sağlamca araştırmadan daldı; ve bu, öncekiyle tekrardır, gizli olmadığı üzere. Ve **الدغر**: kapıp kaçıranın sıçrayışı ve eşyaya kendisini itmesi ki onu kapıp kaçırsın; ve ondan Ali رضي الله عنه hadisi: “**لا قطع في الدغرة**”; o, şeyi kapıp kaçırma yoluyla almaktır; ve denildi ki: o, şeyden elini doldurup onu çekip almasıdır. Ve **مدغر** renk ( **معظم** gibi): çirkin. Dedi ki:

كسا عامرا ثوب الدمامة ربـه                      كما كسي الخنزير ثوبا مدغرا

Doğrusu, onun **بالمهلة** ile olduğudur; ve az önce geçti. Ve küçük— **بالغين** ile tasğîr edilmiş; bazı nüshalarda **صفير** ( **بالفاء** ile)—Kureyş’ten İbn Dâğir’dir. Ve zannettiler, denildiğine göre, bir kadın çocuğuna dedi ki: “Göz gözü gördüğü zaman, **فدغرى ولاصفى**.” Ve **دغر لاصف**; harekelenir; ve uzatılır da **دغرى** ve **دغراء** denir; bu, Sığânî’dendir. İbn Düreyd, Rehm b. Kays için inşâd etti:

جاءت عمان دغرى لا صفى
بكر وجمع الأزد حين التفا

Ve **دغرا** (fetha ile sonra sükûn) denir; **عقرى** ve **حلقى** ve **عقرا** ve **حلقا لاصفا** gibi. Dersin ki: yani “onların üzerine **ادغروا**; onların üzerine ansızın dalın ve yüklenin ve onlarla saflaşmayın.” Kurâ‘ dedi ki: “Onlarla karıştırın ve onlarla saflaşmayın”; **الصفاء**’dan; ve geçti. Ve **صفى**, sonu dişillik elif’i olan masdarlardandır; **دعوى** gibi. Ve **دغر** عليه: yüklendi. Ve “**صاغرا داغرا**” gitti; yani: zelil, **داخرا** (boyun eğen), itaatkâr.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الدغر**: habis, fesatçı. Ve denilir: o, **الدغار الدعار**’dandır. Ve **مدغرة**: Mağrib sahrasında bir şehirdir; ondan şeyh, imam, muhaddis, şerif Abdullah b. Ali b. Tâhir b. el-Hasen el-Hasenî es-Sicilmâsî; Ebû’n-Nuaym Rıdvân el-Cenevî’den hadis rivayet etti. Ve Hâmese’de Hârice b. Dırâr el-Murrî için okudum:

أخارج مهلا أو سفهت عشيرة                      كففت لسان السوء أن يتدغرا

Ve onu tefsir ettiler ve dediler ki: yani “alışır.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَغَرَ
1 دَغَرَ دغر , aor. دَغَرَ , (K,) inf. n. دَغْرٌ, (S, A, K,) He pushed, thrust, drove, impelled, or repelled. (S, A, K.) This is the primary signification. (S, A.) ― -b2- دَغَرَهُ, aor. as above, He pressed him, or squeezed him, until he died. (K.) ― -b3- دَغَرَتْ حَلْقَ الصَّبِىّ, (TK,) aor. دَغَرَ , (K,) inf. n. دَغْرٌ, (S, K,) She pressed the throat, or fauces, of the child, (K, * TA,) on account of the pain termed العُذْرَةُ, (S, * TA,) and (or that is to say, TA) raised his uvula with her finger, (S, K, TA,) compressing that part on the occasion of the pain's being excited by the blood. (A 'Obeyd, TA.) So in the trad., عَلَامَ تُعَذِّبْنَ أَوْلَادَكُنَّ بِالدَّغْرِ Wherefore do ye torment your children by raising the uvula &c.: (S:) and لَا تُعَذِّبْنَ أَوْلَادَكُنَّ بِالدَّغْرِ Torment ye not your children by pressing the throat, or fauces, &c. (A 'Obeyd, TA.) ― -b4- And دَغَرَتْ وَلَدَهَا, (TK,) aor. and inf. n. as above, (K,) She fed her child ill: and she suckled him without satisfying him, (K,) so that he remained hungry, and applied himself to every one he met, and ate and sucked, and would suck the dug of a ewe or goat: and the like is said of a she-camel with respect to her young one, accord. to Aboo-Sa'eed Es-Sukkaree, who thus explains the latter of the two traditions quoted above; but Az says that the right explanation is that given by A 'Obeyd, as is shown in the traditions [elsewhere]. (TA.) ― -b5- دَغَرَ الشَّىْءَ بِالشَّىْءِ, (TK,) aor . and inf. n. as above, (K,) He mixed the thing with the thing. (K, * TK.) -A2- دَغَرَ عَلَيْهِ, (K,) aor. دَغَرَ , (TA,) inf. n. دَغْرٌ, (K,) and ↓ دَغْرَى, (K, TA,) or the latter is a simple subst., (TA,) He rushed upon him without consideration; (K, TA;) he charged upon him. (TA.) Hence the saying, لَاصَفَّى ↓ دَغْرَى, (S, A, K, *) and ↓ دَغَرَى, and ↓ دَغْرَآءَ, (K,) and دَغْرًا لَا صَفًّا, (S, K,) like عَقْرَى وَحَلْقَى, and عَقْرًا وَحَلْقًا, (S,) i. e., Rush ye upon them without consideration, and oppose them not in regular ranks: (S, * A, * K, * TA:) or mix ye among them, &c. (Kr.) A woman is related to have said to her son, وَلَا صَفَّى ↓ اـِذَا رَأَتِ العَيْنُ العَيْنَ فَدَغْرَى When the eye sees the eye, [or when eye meets eye in war,] then rush thou &c. (TA.) ― -b2- دَغَرَ فِى البَيْتِ He entered the house: (K:) as though he thrust himself in. (TA.)

اِدَّغَرَ
اِدَّغَرَ أدغر ادغر دغر : see 8 in art. ثغر.)

دَغْرٌ
دَغْرٌ دغر (TA) and ↓ دَغْرَةٌ (S, A, K) The act of snatching a thing unawares; seizing it hastily when its owner is unawares: (S, A, K:) or the springing, or rushing, upon a commodity, to snatch it unawares: or the filling one's hand with a thing and carrying it off. (TA.) Hence the trad. (S, A) of 'Alee, (TA,) ↓ لَاقَطْعَ فِى الدَّغْرَةِ [There shall be no amputation of the hand for snatching a thing unawares: &c.]. (S, A, TA.)

دَغْرَةٌ
دَغْرَةٌ دغر دغره دغرة : see the next preceding paragraph, in two places.

دَغْرَى
دَغْرَى دغر دغرى دغري and دَغَرَى and دَغْرَآء: see 1; the first, in three places.

مَدْغَرَةٌ
مَدْغَرَةٌ مدغره مدغرة A fierce war, in which the word is دَغْرَى, (K,) or دَغْرًا. (TA.)

##### Türkçe

**دَغَرَ**
1 **دَغَرَ** **دغر** , muzâri‘ **دَغَرَ** , (K,) mastar ismi **دَغْرٌ**, (S, A, K,) İtti, dürttü, sürdü, sevk etti veya geri püskürttü. (S, A, K.) Bu, aslî anlamdır. (S, A.) ― -b2- **دَغَرَهُ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, Onu, ölünceye kadar bastırdı veya sıktı. (K.) ― -b3- **دَغَرَتْ حَلْقَ الصَّبِىّ**, (TK,) muzâri‘ **دَغَرَ** , (K,) mastar ismi **دَغْرٌ**, (S, K,) Çocuğun boğazını veya yutağını, (K, * TA,) **العُذْرَةُ** denilen ağrı sebebiyle, (S, * TA,) bastırdı ve (yahut yani, TA) parmağıyla küçük dilini kaldırdı, (S, K, TA,) kan sebebiyle ağrının uyarılması sırasında o kısmı sıkıştırarak. (A 'Obeyd, TA.) Böylece hadiste: **عَلَامَ تُعَذِّبْنَ أَوْلَادَكُنَّ بِالدَّغْرِ** Çocuklarınıza küçük dili kaldırmak vb. ile niçin eziyet ediyorsunuz?: (S:) ve **لَا تُعَذِّبْنَ أَوْلَادَكُنَّ بِالدَّغْرِ** Çocuklarınıza boğazı veya yutağı bastırmak vb. ile eziyet etmeyin. (A 'Obeyd, TA.) ― -b4- Ve **دَغَرَتْ وَلَدَهَا**, (TK,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) Çocuğunu kötü besledi: ve onu doyurmaksızın emzirdi, (K,) öyle ki aç kaldı ve karşılaştığı herkese yöneldi, ve yedi ve emdi, ve bir koyun veya keçinin memesini emmek isterdi: ve benzeri, yavrusuna nispetle bir dişi deve hakkında da söylenir; Aboo-Sa'eed Es-Sukkaree’ye göre; o, yukarıda nakledilen iki rivayetten ikincisini böyle açıklar; fakat Az der ki doğru açıklama, A 'Obeyd’in verdiği açıklamadır; nitekim rivayetlerde [başka yerde] gösterilmiştir. (TA.) ― -b5- **دَغَرَ الشَّىْءَ بِالشَّىْءِ**, (TK,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) Şeyi şeyle karıştırdı. (K, * TK.) -A2- **دَغَرَ عَلَيْهِ**, (K,) muzâri‘ **دَغَرَ** , (TA,) mastar ismi **دَغْرٌ**, (K,) ve ↓ **دَغْرَى**, (K, TA,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (TA,) Düşünmeksizin onun üzerine atıldı; (K, TA;) ona hücum etti. (TA.) Buradan şu söz: **لَاصَفَّى** ↓ **دَغْرَى**, (S, A, K, *) ve ↓ **دَغَرَى**, ve ↓ **دَغْرَآءَ**, (K,) ve **دَغْرًا لَا صَفًّا**, (S, K,) **عَقْرَى وَحَلْقَى**, ve **عَقْرًا وَحَلْقًا** gibi, (S,) yani: Onların üzerine düşünmeksizin atılın ve onlara düzenli saflar hâlinde karşı durmayın: (S, * A, * K, * TA:) yahut aralarına karışın, vb. (Kr.) Bir kadının oğluna şöyle dediği rivayet edilmiştir: **وَلَا صَفَّى** ↓ **اـِذَا رَأَتِ العَيْنُ العَيْنَ فَدَغْرَى** Göz gözü gördüğünde, [yahut savaşta göz göze gelindiğinde,] o hâlde sen atıl vb. (TA.) ― -b2- **دَغَرَ فِى البَيْتِ** Eve girdi: (K:) sanki kendini içeri itmiş gibi. (TA.)

**اِدَّغَرَ**
**اِدَّغَرَ** **أدغر** **ادغر** **دغر** : bk. **ثغر** maddesinde 8.)

**دَغْرٌ**
**دَغْرٌ** **دغر** (TA) ve ↓ **دَغْرَةٌ** (S, A, K) Bir şeyi habersizken kapıp alma fiili; sahibi habersizken onu aceleyle ele geçirme: (S, A, K:) yahut bir mala, onu habersizce kapmak için sıçrayıp atılma veya üzerine hücum etme: yahut eli bir şeyle doldurup onu alıp götürme. (TA.) Buradan, (S, A) ‘Alee’nin (TA) rivayeti: ↓ **لَاقَطْعَ فِى الدَّغْرَةِ** [Habersizce kapıp alma sebebiyle el kesme yoktur: vb.]. (S, A, TA.)

**دَغْرَةٌ**
**دَغْرَةٌ** **دغر** **دغره** **دغرة** : bk. bir önceki paragraf, iki yerde.

**دَغْرَى**
**دَغْرَى** **دغر** **دغرى** **دغري** ve **دَغَرَى** ve **دَغْرَآء**: bk. 1; birincisi, üç yerde.

**مَدْغَرَةٌ**
**مَدْغَرَةٌ** **مدغره** **مدغرة** Şiddetli bir savaş; onda söz **دَغْرَى**dır, (K,) yahut **دَغْرًا**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَغَرَ
دَغَرَ A ( n. ac. دَغْر 1 ),
a.  Repulsed, pushed, drove back.

b.  Mixed, mingled.

c.  [ Fī ], Entered, penetrated into.

d.  [ 'Ala ], Rushed upon.

e.  Raised the uvula of an infant.

دَغِرَ
دَغِرَ A ( n. ac. دَغَر 4 ),
a.  Had a bad character.

b.  [ La ], Submitted to, obeyed.

b.  ( n. ac. دَغْرَى 1ya ,  دَغَر 4 ) [ 'Ala ], Rushed upon.

اِنْدَغَرَ
اِنْدَغَرَ VII ,
a.  Was repulsed, driven back, overturned.

b.  [ 'Ala ], Rushed upon.

دَغْر
دَغْر 1 , دَغْرَة 1t ,
a.  Act of seizing, snatching, carrying away suddenly.

دَاْغِر
دَاْغِر 21 ,
a.  Humiliated, disgraced.

دُغْرَي
دُغْرَي
a.  Straight; direct, without turning, straight forward.

##### Türkçe

**دَغَرَ**
**دَغَرَ** A (mastarı: **دَغْر** 1),
a. Geri püskürttü, itti, geri sürdü.

b. Karıştırdı, birbirine kattı.

c. [ **فِي** ], İçine girdi, içine nüfuz etti.

d. [ **عَلَى** ], Üzerine atıldı.

e. Bir bebeğin küçük dilini kaldırdı.

**دَغِرَ**
**دَغِرَ** A (mastarı: **دَغَر** 4),
a. Kötü huylu oldu.

b. [ **لِ** ], Boyun eğdi, itaat etti.

b. (mastarı: **دَغْرَى** 1ya, **دَغَر** 4) [ **عَلَى** ], Üzerine atıldı.

**اِنْدَغَرَ**
**اِنْدَغَرَ** VII,
a. Geri püskürtüldü, geri sürüldü, devrildi.

b. [ **عَلَى** ], Üzerine atıldı.

**دَغْر**
**دَغْر** 1, **دَغْرَة** 1t,
a. Kapma, çekip alma, ansızın alıp götürme fiili.

**دَاْغِر**
**دَاْغِر** 21,
a. Aşağılanmış, rezil edilmiş.

**دُغْرَي**
**دُغْرَي**
a. Dosdoğru; doğruca, dönmeden, dümdüz ileri.
