# دغر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دغر

باب الغين والدال والراء معهما
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د مستعملات غدر: غَدَرَ غَدْراً أي: نَقَضَ العَهْدَ ونحوَه. ويقال: غُدَرُ أي يا غَدَارُ، وللمرأة غَدارِ أي يا غَدَارةُ. ويا ابن مَغدِر ويا مَغْدِرُ.
ولا يقال: رجل غُدَرُ، لأن "غُدَر" عندهم في حد المَعْرِفةِ، وإذا كان في حد النَّكرِةِ صرف فتقول: رأيت غُدَراً من الناسِ.
ورجلٌ مَغْدِرانُ: كثيرُ الغدرِ.
والغَديرُ: مستنقع ماء المطر صغيراً كان أو كبيراً ولا يبقى إلى القَيْظِ إلا ما يَّتخِذُه الناس من عد أو حائِرٍ أو وجذٍ أو وقطٍ أو صهريجٍ.
وكل عَقيصةٍ غَديرةٌ، قال:
غَدائْرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى
والمُغادَرَةُ: أأترك: وهو تَرْكُ شيءٍ مُسَلَّماً.
وقوله تعالى: "لا يُغادِرُ صَغيرةً ولا كَبيرةً"، أي لا يترك الكتاب شيئاً إلا أحصاه. وكل متروكٍ في مكان فقد غُودِرَ، وكذلك أغدَرْتُ الشيء أي تركتُه. ورجل ثبت الغَدَر أي ثابت في قتالٍ أو كلامٍ، وأصل الغَدَر الموضع الكثير الحجارة والصعب المسلك، لا تكاد الدابة تتخلص منه، فكأن قولك: غادَرَه أي تركه في الغَدَر، فاستعمل ذلك حتى يقال: غادَرْتُه أي خَلَّفْتُه، قال العجاج:
وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا
وأَغْدَرَتِ الليلةُ فهي مُغْدِرةٌ أي مظلمةٌ.
دغر:
الدَّغْرُ: الإقْتِحامُ من غير تثبتٍ. يقال: أدْغَروا عليهم في الحملة. وفي الحديث: "ليس في الدَّغْرةِ قطعٌ"، وهو اسم ما دَغَرْتَ أي استَلَبْتَ. ولغة الأزد لصبيانهم: "دَغْرَي لاصَفَّي" أي احملوا ولا تُصافُّوا. وفي خُلُقِهِ دَغَرٌ، أي: تخلفُ.
ودَغَرْتَ الغلامَ أي غَمَزْتُ حلقه من العُذْرةِ.
ردغ: الرَّدَغَةُ: وحلٌ كثيرٌ سواخي الطين. ومكانٌ رَدِغٌ. وارتدغ الرجل: وقع في الرَّداغِ أي: الوحل.
والمَرادِغُ: ما بين الترقوة إلى العنق، الواحدة مَرْدَغةٌ.
غرد: كل صائتٍ طربِ الصوت فهو غَرِدٌ. وقد غَرَّدَ تغريداً، قال:
إذا غَرَّدَ المُكَاءُ في غير روضةٍ		فويل لأهل الشّاءِ والحُمُـراتِ
والغَرادُ: الكمأةُ الرديئة، الواحدة: غَرَدةٌ.
رغد: عَيْشٌ رَغيدٌ أي: رَغَدٌ، رَفيهٌ.
والرَّغَدُ: سعة العيش وقومٌ رَغَدٌ ونساءٌ رَغَدٌ.
وارغادَّ المريض إذا عرفت فيه ضَعْضَعةً من غير هزالِ.
والمُرْغادُّ: المُتَغَيِّرُ اللَّوْنِ غَضَباً ونحوه.

### Türkçe

**باب الغين والدال والراء معهما**
غ د ر، ر غ د، د غ ر، ر د غ، غ ر د kullanımdadır.

**غدر**: **غَدَرَ** **غَدْراً** yani: ahdi ve benzerini bozdu. Ve denir: **غُدَرُ** yani “ey **غَدَارُ**”; kadın için **غَدارِ** yani “ey **غَدَارةُ**”. Ve “ey ابن **مَغدِر**” ve “ey **مَغْدِرُ**”.

Ve denmez: “adam **غُدَرُ**”; çünkü **غُدَر** onların yanında marife sınırındadır; nekre sınırında olursa tenvinlenir; şöyle dersin: “İnsanlardan **غُدَراً** gördüm.”

Ve “adam **مَغْدِرانُ**”: çok gadr eden.

Ve **الغَديرُ**: yağmur suyunun birikintisi; küçük de olsa büyük de olsa; ve kayza kadar kalmaz; ancak insanların **عد** yahut **حائِرٍ** yahut **وجذٍ** yahut **وقطٍ** yahut **صهريجٍ**den yaptıkları müstesna.

Ve her **عَقيصةٍ** bir **غَديرةٌ**dur; dedi ki:
**غَدائْرُهُ مُسْتَشْزِراتٌ إلى العُلَى**

Ve **المُغادَرَةُ**: “bırakırım mı?”; o, teslim edilmiş bir şeyi terk etmektir.

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**لا يُغادِرُ صَغيرةً ولا كَبيرةً**”; yani kitap hiçbir şeyi bırakmaz, ancak onu sayıp dökmüştür. Ve bir yerde terk edilmiş her şey, muhakkak **غُودِرَ** olmuştur; yine “**أغدَرْتُ** şeyi” yani onu terk ettim. Ve “adam sabit **الغَدَر**” yani savaşta yahut sözde sabit; **الغَدَر**ın aslı, taşı çok olan ve yolu zor olan yerdir; binek hayvanı ondan neredeyse kurtulamaz; sanki senin “**غادَرَه**” sözün, onu **الغَدَر** içinde bıraktı demektir; sonra bu kullanıldı, ta ki “**غادَرْتُه**” yani onu geride bıraktım denilinceye kadar; **العجاج** dedi ki:
**وإن تَلَقَّى غَدَراً تَخَطْرَفا**

Ve “gece **أَغْدَرَتِ**” oldu; o halde o **مُغْدِرةٌ**dur; yani karanlık.

**دغر**:
**الدَّغْرُ**: sağlamca durup düşünmeden atılma. Denir: “Hücumda onların üzerine **أدْغَروا**.” Hadiste: “**ليس في الدَّغْرةِ قطعٌ**”; o, senin **دَغَرْتَ**ın yani yağmaladığının adıdır. Ve **الأزد**in çocuklarına dili: “**دَغْرَي لاصَفَّي**” yani yüklenin ve saf tutmayın. Ve onun huyunda **دَغَرٌ** vardır; yani geri kalma.

Ve “**دَغَرْتَ** oğlanı” yani boğazını **العُذْرةِ**den sıktım.

**ردغ**: **الرَّدَغَةُ**: çamurun gevşek kısımları çok olan bol çamur. Ve “yer **رَدِغٌ**.” Ve adam **ارتدغ**: **الرَّداغِ**a yani çamura düştü.

Ve **المَرادِغُ**: köprücük kemiği ile boyun arası; teki **مَرْدَغةٌ**.

**غرد**: sesi güzel olan her sesli, o **غَرِدٌ**dür. Ve **غَرَّدَ** **تغريداً**; dedi ki:
**إذا غَرَّدَ المُكَاءُ في غير روضةٍ		فويل لأهل الشّاءِ والحُمُـراتِ**

Ve **الغَرادُ**: kötü trüf mantarı; teki: **غَرَدةٌ**.

**رغد**: **عَيْشٌ رَغيدٌ** yani: **رَغَدٌ**; refah içinde.

Ve **الرَّغَدُ**: geçimin genişliği; ve “kavim **رَغَدٌ**” ve “kadınlar **رَغَدٌ**.”

Ve hasta **ارغادَّ** olur; onda zayıflıktan başka bir gevşeklik tanıdığında.

Ve **المُرْغادُّ**: öfke ve benzeri sebebiyle rengi değişen.
