# دغر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دغر

الدغر، في الأصل: الدفع. والدغر: غمز الحلق، أي حلق الصبي من الوجع الذي يقال له العذرة، وهو رفع المرأة لهاة الصبي بإصبعها وتكبيس ذلك الموضع عند هيجان الوجع من الدم، فإذا رفعت ذلك الموضع بإصبعها قيل: دغرت تدغر دغرا. قاله أبو عبيد. وبه فسر الحديث  أن النبي صلى الله عليه وسلم قال للنساء: لا تعذبن أولادكن بالدغر  وفي حديث آخر:  قال لأم قيس بنت محصن: علام يدغرن أولادهن بهذه العلق. والدغر، أيضا: الخلط، عن كراع. وروى المثل  دغرا ولاصفا  أي خالطوهم ولا تصافوهم، من الصفاء والدغر: سوء الغذاء للولد وأن ترضعه أمه فلا ترويه، فيبقى مستجيعا يعترض كل من لقي فيأكل ويمص، ويلقى على الشاة فيرضعها، وهو عذاب الصبي. وقال أبو سعيد السكري فيما استدركه على أبي عبيد من أغلاطه: الدغر في الفصيل. أن لا ترويه أمه فيدغر في ضرع غيرها، فقال عليه السلام:  لا تعذبن أولادكن بالدغر، أروينهم باللبن لئلا يدغروا في كل ساعة ويستجيعوا  . وإنما أمر بإرواء الصبيان من اللبن. قال الأزهري: والقول ما قال أبو عبيد، وقد جاء في الحديث ما دل على صحة قوله. والفعل كمنع دغرت تدغر دغرا والدغر، بالتحريك: التخلف والاستلئام، بالهمز، هكذا في النسخ، ومثله في التكملة. وفي التهذيب: الاستسلام، وهو تحريف. والدغر: سوء الخلق، قال:

  وما تخلف من أخلاقه دغر والدغر الاقتحام من غير تثبت، دغر عليه يدغر دغرا، كالدغرى، كالدعوى، وهو الاسم منه. وعن ابن الأعرابي: المدغرة، بالفتح: الحرب العضوض التي شعارها دغرى، بفتح فسكون وألف التأنيث، ويقال دغرا، بالتنوين. والدغرور، بالضم: العريض الفاحش، كالدعرور. ودغره، كمنعه: ضغطه حتى مات. ودغر في البيت: دخل، كأنه دفع بنفسه. ودغر عليهم: اقتحم من غير تثبت، وهو تكرار مع ما قبله كما لا يخفى. والدغر: توثب المختلس ودفعه نفسه على المتاع ليختلسه، ومنه حديث علي رضي الله عنه  لا قطع في الدغرة  وهو أخذ الشيء اختلاسا، وقيل: هو أن يملأ يده من الشيء يستلبه. ولون مدغر، كمعظم: قبيح. قال:
  كسا عامرا ثوب الدمامة ربـه                      كما كسي الخنزير ثوبا مدغرا والصواب أنه بالمهلة، وقد تقدم قريبا. وصغير - مصغرا بالغين، وفي بعض النسخ صفير، بالفاء - ابن داغر من قريش. وزعموا فيما يقال أن امرأة قالت لولدها: إذا رأت العين العين فدغرى ولاصفى، ودغر لاصف، ويحرك، ويمد فيقال دغرى ودغراء، وهذه عن الصغاني. وأنشد ابن دريد لرهم بن قيس:
  جاءت عمان دغرى لا صفى
  بكر وجمع الأزد حين التفا ويقال: دغرا بفتح فسكون مثل عقرى وحلقى وعقرا وحلقا لاصفا. تقول: أي ادغروا عليهم، اقتحموا عليهم بغتة واحملوا ولا تصافوهم. وقال كراع: خالطوهم ولا تصافوهم، من الصفاء، وقد تقدم. وصفى، من المصادر التي آخرها ألف التأنيث، نحو دعوى. ودغر عليه: حمل. وذهب صاغرا داغرا أي، ذليلا داخرا خاضعا.
 ومما يستدرك عليه: الدغر: الخبيث المفسد. ويقال هو من الدغار الدعار. ومدغرة: مدينة بصحراء المغرب، منها الشيخ الإمام المحدث الشريف عبد الله بن علي بن طاهر بن الحسن الحسنى السجلماسي، حدث عن أبي النعيم رضوان الجنوي. وقرأت في الحماسة لخارجة بن ضرار المري:
  أخارج مهلا أو سفهت عشيرة                      كففت لسان السوء أن يتدغرا وفسروه وقالوا: أي يتعود.

### Türkçe

**الدغر**، aslında: itme. Ve **الدغر**: boğazı gıdıklama; yani, **العذرة** denilen ağrıdan dolayı çocuğun boğazı; bu da kadının çocuğun küçük dilini parmağıyla kaldırması ve kandan ağrının kabarması sırasında o yeri bastırmasıdır; o yeri parmağıyla kaldırdığı zaman “**دغرت** **تدغر** **دغرا**” denir. Bunu Ebû Ubeyd söyledi. Ve onunla hadisi tefsir etti: Peygamber صلى الله عليه وسلم kadınlara dedi ki: “Çocuklarınızı **بالدغر** ile azaplandırmayın.” Ve başka bir hadiste: Ümmü Kays bint Muhsın’a dedi ki: “Bu **العلق** ile çocuklarını niçin **يدغرن**?” Ve **الدغر**, ayrıca: karıştırma; Kurâ‘dan. Ve meseli rivayet etti: “**دغرا ولاصفا**”; yani “onlarla karıştırın, onlarla saflaşmayın”; **الصفاء**’dan. Ve **الدغر**: çocuğa kötü gıda; annesinin onu emzirmesi fakat onu doyurmaması; böylece aç kalır, karşılaştığı herkese ilişir de yer ve emer; koyunun üzerine atılır da onu emer; bu, çocuğun azabıdır. Ebû Saîd es-Sukkerî, Ebû Ubeyd’in hatalarından ona yaptığı istidrakte dedi ki: **الدغر** oğlak yavrusundadır; annesi onu doyurmaz da başkasının memesine **يدغر**; bunun üzerine aleyhisselâm dedi ki: “Çocuklarınızı **بالدغر** ile azaplandırmayın; onları sütle doyurun ki her saat **يدغروا** ve aç kalmasınlar.” Ancak çocukların sütle doyurulmasını emretti. Ezherî dedi ki: Söz, Ebû Ubeyd’in söylediğidir; ve hadiste onun sözünün doğruluğuna delâlet eden şey gelmiştir. Fiil, **منع** gibi: **دغرت** **تدغر** **دغرا**. Ve **الدغر** (hareke ile): geri kalma ve **الاستلئام** (hemze ile); nüshalarda böyle; ve tekmilede de bunun gibidir. Tehzîb’de: **الاستسلام**; o ise tahriftir. Ve **الدغر**: kötü huy. Dedi ki:

وما تخلف من أخلاقه دغر

Ve **الدغر**: sağlamca araştırmadan atılma; **دغر** عليه **يدغر** **دغرا**; **الدغرى** gibi, **الدعوى** gibi; ve o, ondan olan isimdir. İbnü’l-A‘râbî’den: **المدغرة** (fetha ile): şiarı **دغرى** olan (fetha, sonra sükûn ve dişillik elif’i ile) dişli savaş; ve **دغرا** (tenvin ile) denir. Ve **الدغرور** (damme ile): geniş, çirkin; **الدعرور** gibi. Ve onu **دغره** ( **منعه** gibi): onu bastırdı, ta ki öldü. Ve **دغر** evde: girdi; sanki kendisiyle itti. Ve **دغر** عليهم: sağlamca araştırmadan daldı; ve bu, öncekiyle tekrardır, gizli olmadığı üzere. Ve **الدغر**: kapıp kaçıranın sıçrayışı ve eşyaya kendisini itmesi ki onu kapıp kaçırsın; ve ondan Ali رضي الله عنه hadisi: “**لا قطع في الدغرة**”; o, şeyi kapıp kaçırma yoluyla almaktır; ve denildi ki: o, şeyden elini doldurup onu çekip almasıdır. Ve **مدغر** renk ( **معظم** gibi): çirkin. Dedi ki:

كسا عامرا ثوب الدمامة ربـه                      كما كسي الخنزير ثوبا مدغرا

Doğrusu, onun **بالمهلة** ile olduğudur; ve az önce geçti. Ve küçük— **بالغين** ile tasğîr edilmiş; bazı nüshalarda **صفير** ( **بالفاء** ile)—Kureyş’ten İbn Dâğir’dir. Ve zannettiler, denildiğine göre, bir kadın çocuğuna dedi ki: “Göz gözü gördüğü zaman, **فدغرى ولاصفى**.” Ve **دغر لاصف**; harekelenir; ve uzatılır da **دغرى** ve **دغراء** denir; bu, Sığânî’dendir. İbn Düreyd, Rehm b. Kays için inşâd etti:

جاءت عمان دغرى لا صفى
بكر وجمع الأزد حين التفا

Ve **دغرا** (fetha ile sonra sükûn) denir; **عقرى** ve **حلقى** ve **عقرا** ve **حلقا لاصفا** gibi. Dersin ki: yani “onların üzerine **ادغروا**; onların üzerine ansızın dalın ve yüklenin ve onlarla saflaşmayın.” Kurâ‘ dedi ki: “Onlarla karıştırın ve onlarla saflaşmayın”; **الصفاء**’dan; ve geçti. Ve **صفى**, sonu dişillik elif’i olan masdarlardandır; **دعوى** gibi. Ve **دغر** عليه: yüklendi. Ve “**صاغرا داغرا**” gitti; yani: zelil, **داخرا** (boyun eğen), itaatkâr.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الدغر**: habis, fesatçı. Ve denilir: o, **الدغار الدعار**’dandır. Ve **مدغرة**: Mağrib sahrasında bir şehirdir; ondan şeyh, imam, muhaddis, şerif Abdullah b. Ali b. Tâhir b. el-Hasen el-Hasenî es-Sicilmâsî; Ebû’n-Nuaym Rıdvân el-Cenevî’den hadis rivayet etti. Ve Hâmese’de Hârice b. Dırâr el-Murrî için okudum:

أخارج مهلا أو سفهت عشيرة                      كففت لسان السوء أن يتدغرا

Ve onu tefsir ettiler ve dediler ki: yani “alışır.”
