# دغش (د-غ-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - غ - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ش د
دغش
أهمله الليث دغش : مستعمل .
دغش : أخْبَرَني المنْذِري عن الحَرّانِي عن
ابنِ السِّكّيتِ ، يُقَالُ : داغَشَ الرَّجُلُ ، إذا حامَ حَوْلَ الماء من العَطَشِ ، وأنشَدَ :
بَأَلَدَّ مِنْكَ مُقَبِّلاً لِمُحَلاَّ
عَطْشَانَ دَاغَشَ ثمّ عادَ يَلُوبُ
وقالَ غيرُهُ : فلانٌ يُدَاغِشُ ظُلْمَةَ الليْلِ ، أي يخبِطُهَا بلا فُتورٍ . وقالَ الراجز :
كَيْفَ تَرَاهُنَّ يُدَاغِشْنَ السُّرَى
وَقَدْ مَضَى مِنْ لَيْلِهِنَّ مَا مَضَى

##### Türkçe

غ ش د
**دغش**
Leys **دغش**’i ihmal etti: kullanımdadır.

**دغش**: Münzirî bana Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; denilir ki: **داغَشَ الرَّجُلُ**; suyun etrafında susuzluktan dolaşıp durduğu zaman. Ve inşad etti:
بَأَلَدَّ مِنْكَ مُقَبِّلاً لِمُحَلاَّ
عَطْشَانَ دَاغَشَ ثمّ عادَ يَلُوبُ

Ve başkası dedi ki: Falan **يُدَاغِشُ ظُلْمَةَ الليْلِ**; yani onu gevşeklik olmaksızın çarpıp durur. Ve recez söyleyen dedi ki:
كَيْفَ تَرَاهُنَّ يُدَاغِشْنَ السُّرَى
وَقَدْ مَضَى مِنْ لَيْلِهِنَّ مَا مَضَى

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والغين وما يثلثهما)
  (دغل)  الدال والغين واللام أصلٌ يدلُّ على التباسٍ والتواءٍ من شيئين يتدَاخلان. من ذلك الدَّغَلُ، وهو الشَّجَر الملتفّ. ومنه الدَّغَل في الشَّيء، وهو الفساد. ويقولون أَدْغَلَ في الأمر، إذا أدْخَلَ فيه ما يخالِفُه.
  (دغم)  الدال والغين والميم أصلان: أحدُهما من باب الألوان، والآخر دخولُ شيءٍ في مَدْخَلٍ ما.
  فالأوَّل الدُّغمة في الخيل: أن يخالِف لونُ الوجه لونَ سائر الجسَد. ولا يكون إلا سَواداً. ومن أمثال العرب: "الذِّئْبُ أدْغَمُ". تفسير ذلك أنَّه أدغَمُ ولَغَ أو لم يَلَغْ. فالدُّغْمة لازمةٌ له، فربَّما قيل قد وَلَغَ وهو جائع. يضرب هذا مثلاً لَمنْ يُغْبَط بما لم ينَلْه. ومن هذا الباب دَغمَهم الحرُّ، إذا غشِيَهم؛ لأنّه يغيِّر الألوان.
  والأصل الآخر: قولُهم أدغَمْتُ اللِّجام في فم الفرس، إذا أدخَلْتَه فيه. ومنه الإدغام في الحُروف. والدَّغْم: كَسْرُ الأنف [إلى([1])] باطنِه هَشْماً.
  (دغر)  الدال والغين والراء أصلٌ واحد، وهو الدَّفْع والتَّقَحُّمُ في الشَّيء، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للنِّساء: "لا تُعذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْرِ". فالدَّغْر: غَمْزُ الحَلْق من العُذْرة([2])، والعُذْرة: داءٌ يَهِيج في الحَلْق من الدَّم، ويقال هُوَ مَعْذُور. قال جرير:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ المَعذُورِ([3])  ودَغَرْت القومَ، إذا دخَلْتَ عليهم. وكلامٌ لهم، يقولون: "دَغْراً لاَصَفَّاً([4])"،  يقول: ادْغُروا عليهم، لا تُصَافُّوهُم. والدَّغرة: الخَلْسَة؛ لأنَّ المختلِس يدفع نفْسَه على الشيء. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الدَّغْرة".
  (دغص)  الدال والغين والصاد، كلمةٌ تقال للَّحْمة التي تموج فوقَ رُكبة البَعير: الدّاغصة.
  (دغش)  الدال والغين والشين ليس بشيء. وهم يَحْكُون: دَغَشَ عليهم([5]).
  (دغف)  الدال والغين والفاء ليس بشيء، إلاّ أنّ ابنَ دُريد([6]) زعم أنّ الدَّغْف الإكثارُ من أخْذ الشّيء.
-------------------------------------------------ـ
([1]) التكملة من المجمل واللسان.
([2]) فسر الحديث في اللسان بهذا التفسير وبتفسير آخر فانظره.
([3]) ديوان جرير 194 واللسان (عذر، كين)، وسيعيده في (عذر، كين، نغ).
([4]) يقال أيضاً "دغرى لاصفى"، كلاهما بوزن دعوى.
([5]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية. وقد خالف ابن فارس نهجه في إيراد هذه المادة بعد سابقتها وقد جرى على هذه المخالفة في المجمل أيضاً.
([6]) في الجمهرة (2: 286).
  ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** و**الغين** وما يثلثهما)
  (دغل)  **الدال** ve**الغين** ve**اللام** iki şeyin birbirine dâhil olduğu bir karışma ve bükülmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الدَّغَلُ**; o, birbirine dolanmış ağaçtır. Ondan: şeyde **الدَّغَل**; o, bozulmadır. Ve derler: **أَدْغَلَ** işte; onda kendisine aykırı olanı içine soktuğu zaman.
  (دغم)  **الدال** ve**الغين** ve**الميم** iki asıldır: ikisinden biri renkler babındandır, diğeri bir şeyin bir girişe girmesidir.
  Birincisi: atlarda **الدُّغمة**: yüzün renginin bedenin geri kalanının rengine aykırı olmasıdır. Ve ancak siyahlık olur. Arapların mesellerindendir: "**الذِّئْبُ** **أدْغَمُ**". Bunun tefsiri: o, **أدغَمُ**; yaladı yahut yalamadı. Şu hâlde **الدُّغْمة** ona lâzımdır; bu sebeple bazen “yalamıştır” denir, hâlbuki o açtır. Bu, elde etmediği şeyle gıpta olunan kimse için mesel olarak vurulur. Ve bu babdandır: **دَغمَهم** **الحرُّ**; onları kapladığı zaman; çünkü o renkleri değiştirir.
  Diğer asıl: onların “**أدغَمْتُ** yuları atın ağzına” sözü; onu onun içine soktuğun zaman. Ondan: harflerde **الإدغام**. Ve **الدَّغْم**: burnun iç tarafını ezerek kırmaktır, parçalayarak.
  (دغر)  **الدال** ve**الغين** ve**الراء** bir tek asıldır; o da itme ve şeye dalıp girme(ktir). Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم kadınlara dedi: "Çocuklarınızı **بالدَّغْرِ** ile azap etmeyin." Şu hâlde **الدَّغْر**: **العُذْرة**den boğazı sıkıp bastırmaktır; ve **العُذْرة**: boğazda kandan coşan bir hastalıktır; ve “o **مَعْذُور**dur” denir. Cerîr dedi:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ المَعذُورِ([3])  Ve “kavme **دَغَرْت**” (dersin); onların üzerine girdiğin zaman. Ve onlara ait bir söz(leri)dir; derler: "**دَغْراً لاَصَفَّاً**([4])"; der ki: onların üzerine dalın, onlarla saf tutmayın. Ve **الدَّغرة**: kapıp kaçırmadır; çünkü kapıp kaçıran, kendisini şeyin üzerine iter. Ve hadiste: "**لا قَطْعَ في الدَّغْرة**".
  (دغص)  **الدال** ve**الغين** ve**الصاد**: devenin dizinin üstünde dalgalanan et parçası için söylenen bir kelime(dir): **الدّاغصة**.
  (دغش)  **الدال** ve**الغين** ve**الشين** bir şey değildir. Ve onlar rivayet ederler: **دَغَشَ** عليهم([5]).
  (دغف)  **الدال** ve**الغين** ve**الفاء** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd([6]) iddia etti ki **الدَّغْف** bir şeyi almada çoğaltmadır.
-------------------------------------------------ـ
([1]) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([2]) Hadisi **اللسان**’da bu tefsirle ve başka bir tefsirle tefsir etti; ona bak.
([3]) Cerîr divanı 194 ve **اللسان** (**عذر**، **كين**); ve onu (**عذر**، **كين**، **نغ**)’de iade edecektir.
([4]) Ayrıca "**دغرى لاصفى**" da denir; ikisi de **دعوى** veznindedir.
([5]) **اللسان**’da onun Yemenî bir lügat olduğu zikredildi. İbn Fâris, bu maddeyi bir öncekinin ardından getirmede kendi yöntemine muhalefet etti; ve bu muhalefet üzere **المجمل**’de de yürüdü.
([6]) **الجمهرة**’de (2: 286).
  ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَداغشَ القومُ: اختلطوا في حرْب أَو صخَبٍ. ودَغَش عليهم: هَجَم؛ يمانية. ابن السكيت: يقال داغَشَ الرجلُ إِذا حام حولَ الماء من العطش؛ وأَنشد:
بِأَلذّ منك مُقَبَّلاَ لِمُحَلإَِّ
عَطشانَ، داغَشَ ثم عادَ يَلُوب
وقال غيره: فلان يُداغِشُ ظُلمةَ الليل أَي يَخْبِطُها بلا فُتور؛ قال الراجز:
كيف تراهُنّ يُداغِشْنَ السُّرَى،
وقد مَضَى من لَيلِهنّ ما مَضَى؟
والدغْشُ: اسم رجل، يقال ابن دريد: وأَحسب أَن العرب سمته دَغْوَشاً.

##### Türkçe

**تَداغشَ القومُ**: Savaşta yahut gürültüde birbirine karıştılar. **ودَغَش عليهم**: hücum etti;
Yemenîdir. İbnü’s-Sikkît: Adam için, susuzluktan suyun çevresinde dolaştığı zaman **داغَشَ الرجلُ** denir;
ve inşad etti:
بِأَلذّ منك مُقَبَّلاَ لِمُحَلإَِّ
عَطشانَ، **داغَشَ** ثم عادَ يَلُوب
Ve başkası dedi: Falan, gecenin karanlığını **يُداغِشُ**; yani onu gevşeklik olmaksızın rastgele döver; râciz dedi:
كيف تراهُنّ **يُداغِشْنَ** السُّرَى،
وقد مَضَى من لَيلِهنّ ما مَضَى؟
Ve **الدغْشُ**: bir adam adıdır; İbn Düreyd denir: ve ben, Arapların onu **دَغْوَشاً** diye adlandırdıklarını sanıyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

دغش، أهمله الجوهري، وفي لغة اليمن: دغش عليهم، كمنع، بالمعجمة، إذا هجم، نقله ابن فارس في المجمل، وقال في المقاييس: الدال والغين والشين، ليس بشيء. ودغش في الظلام: دخل، كأدغش، عن ابن عباد. والدغش، محركة: الظلمة، عن ابن الأعرابي، وهي الدغشة، بالضم، والدغشية. ودغوشوا، وتداغشوا: اختلطوا في حرب أو صخب، وما أشبه ذلك، الأولى عن ابن الأعرابي، والثانية عن ابن عباد. والمداغشة: المزاحمة على الشيء، وقال ابن السكيت: هو الحومان حول الماء عطشا، وأنشد:
  بألذ منك مقبـلا لـمـحـلإ                      عطشان داغش ثم عاد يلوب وقال ابن عباد: المداغشة: الإراغة في حرص ومنع، نقله الصاغاني. والمداغشة: الشرب على عجلة من الزحام، وقيل: هو الشرب القليل، وهو من ذلك. ومما يستدرك عليه: دغش: اسم رجل، قال ابن دريد: وأحسب العرب سمته دغوشا، وقال ابن حبيب: في طيئ الضباب بن دغش بن عمرو بن سلسلة بن عمرو. والتداغش: التدافع. وفلان يداغش ظلمة الليل، أي يخبطها بلا فتور، قال الراجز:
  كيف تراهن يداغشن السـرى                      وقد مضى من ليلهن ما مضى ومحمد بن ناصر بن دغيش الغشمي، تولى القضاء باليمن.

##### Türkçe

**دغش**; el-Cevherî onu ihmal etti. Yemen lügatinde: **دغش عليهم**; **منع** gibi, **بالمعجمة** ile; “hücum etti”ği zaman; bunu İbn Fâris **المجمل**’de nakletti. **المقاييس**’te dedi ki: **الدال** ve **الغين** ve **الشين**; bir şey değildir.

Karanlıkta **دغش**: girdi; **أدغش** gibi; İbn Abbâd’dan.

**الدغش**, harekeli: karanlık; İbnü’l-A‘râbî’den. O, **الدغشة**’dir, zamme ile; ve **الدغشية**.

**دغوشوا** ve **تداغشوا**: bir savaşta veya gürültüde ve buna benzer şeyde karıştılar; birincisi İbnü’l-A‘râbî’den, ikincisi İbn Abbâd’dan.

**المداغشة**: şey üzerine itişip kakışma. İbnü’s-Sikkît dedi ki: o, susuzluktan su etrafında dönüp durmaktır. Şu beyti okudu:
  بألذ منك مقبـلا لـمـحـلإ                      عطشان داغش ثم عاد يلوب

İbn Abbâd dedi ki: **المداغشة**: hırs ve men‘ içinde **الإراغة**; bunu es-Sağânî nakletti.

**المداغشة**: kalabalığın itişip kakışmasından dolayı aceleyle içme. “Az içme”dir denildi; o da bundandır.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **دغش**: bir adam adıdır. İbn Düreyd dedi ki: Arapların onu **دغوشا** diye adlandırdıklarını sanıyorum. İbn Habîb dedi ki: Tayy’da **الضباب بن دغش بن عمرو بن سلسلة بن عمرو** vardır.

**التداغش**: itişme.

“Falan, gecenin karanlığını **يداغش** eder”; yani onu gevşeklik olmaksızın dövercesine yoklar. Râciz dedi ki:
  كيف تراهن يداغشن السـرى                      وقد مضى من ليلهن ما مضى

Muhammed b. Nâsır b. **دغيش** el-Ğaşamî, Yemen’de kadılığı üstlendi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَغَشَ
دَغَشَ A ( n. ac. دَغْش 1 )
a.  [ Fī ], Entered, plunged into ( the darkness ).

b.  Became dark, the night fell.

c.  [ 'Ala ], Rushed upon.

دَاْغَشَ
دَاْغَشَ III ,
a.  Crowded ( around the water ).

b.  Drank hurriedly, gulped down ( water ).

أَدْغَشَ
أَدْغَشَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

دَغَش
دَغَش 4 ,
a.  Darkness, obscurity.

b.  Night-fall.

##### Türkçe

دَغَشَ
دَغَشَ A ( n. ac. **دَغْش** 1 )
a.  [ Fī ], (karanlığın) içine girdi, daldı.

b.  Karanlık oldu; gece çöktü.

c.  [ 'Ala ], üzerine atıldı.

دَاْغَشَ
دَاْغَشَ III ,
a.  (suyun etrafında) kalabalıklaştı.

b.  Aceleyle içti; (suyu) bir dikişte yuttu.

أَدْغَشَ
أَدْغَشَ IV ,
a.  I (a), (b)’ye bak.

دَغَش
دَغَش 4 ,
a.  Karanlık, belirsizlik.

b.  Gecenin çökmesi.
