# دغص — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B5/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D8%B5/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دغص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D8%B5.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: دغص

غ ص د
صدغ ، دغص
استعمل من وجوهه : صدغ دغص .
صدغ : قال الليثُ : الصُّدْغان : ما بين لِحاظَي العينين إلى أصل الأُذن .
وقال أبو زيد : الصُّدْغانِ : هما موصلُ ما بين اللحية والرأس إلى أسفل من القرنين ، وفيه الدوارة الواوُ ثقيلة والدالُ مرفوعة ، وهي التي في وسط الرأس ندعوها الدائرةَ ، وإليها ينتهي فرق الرأْس ، والقرنان : حرْفَا جانبي الرَّأْسِ .
وقال أبو حاتم : قال بعضهم : الأَصْدَغان عرقان تحت الصُّدْغين .
قال : وقال الأصمعي : هما يضربان من كلِّ أحد في الدنيا أبداً ولا واحدَ لهما يعرف كما قالوا : المذْرَوان لناحيتي الرّأْسِ ، ولا يقال مِذْرَى لِلْواحِدِ .
وقال الليث : الْمِصْدَغَةُ والمزْدغة مرفقةٌ تتوسد تحت الصُّدْغ .
أبو عبيد عن الأحمر قال : الصَّدِيغ بالغين الضعيفُ ، يقال : ما يصدَغ نملةً من ضعفه أي : ما يقتل نملة .
شمر عن ابن الأعرابي : ما صَدَغَكَ عن هذا الأمر أي ما صرفك وردك .
قلت : روى أصحاب أبي عبيد عنه هذا الحرف بالعين والصوابُ الغينُ كما قال ابن الأعرابي .
وقال الكسائي : صَدَغْتُ فلاناً أَصْدَغُهُ إذا حاذيت صُدغك بصدغهِ والصُّدَاغُ سمة في الصُّدْغ طولاً .
وقال الليث : الصَّدِيغُ الوليد قبل استتمامه سبعة أيام لأنه لا يشتدُّ صُدْغه إلا إلى تمام السبعة .
وقال ابن شميل : بعير مَصْدوغٌ وإبلٌ مُصَدَّغَةٌ إذا وسمت بالصُّدَاغ .
ابن السكيت : يقال لِلْفَرس أو البعير إذا مر منفلتاً يعدو فأُتبع ليردَّ : اتبع فلان البعير فما ثناه وما صَدَغَهُ : أي ما ردَّه .
دغص : قال الليث : الدَّاغِصَة عظمٌ يديصُ ويموجُ فوق رَضْفِ الركبة ، وفي ( النوادر ) : دَغِصَتَ الدابة وبدِعت إذا سمنت غاية السمن ، يقال للرجل إذا سمن واكتنز لحمه : سمن كأنه داغصةٌ .
الحراني عن ابن السكيت : دغِصَتِ الإبل تدغَصُ دَغَصاً وذلك إذا استكثرت من الصِّلِّيان فالتوى في حيازيمها وغلاصمها وغصَّت به فلا تمضي ، وإبل دغاصَى ولَبادَى إذا فعلت ذلك .

### Türkçe

غ ص د
**صدغ** ، **دغص**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **صدغ دغص** .

**صدغ** : Leys dedi: **الصُّدْغان**: iki gözün dış köşeleri arasından kulağın köküne kadar olan şeydir.

Ebû Zeyd dedi: **الصُّدْغانِ**: sakal ile baş arasından, iki **القرنين**’den aşağıya kadar olanın arasını birleştiren yerdir; onda **الدوارة** vardır; **الواو** ağırdır ve **الدال** merfûdur; o, başın ortasında olan şeydir, ona **الدائرةَ** deriz; başın ayrımı ona varır; **القرنان**: başın iki yanının kenarıdır.

Ebû Hâtim dedi: Bazıları dedi: **الأَصْدَغان** iki damardır; **الصُّدْغين**’in altındadır.

Dedi: Asmaî dedi: İkisi, dünyada her bir kimseden daima vurulur; ikisinin tekili bilinmez; onların “başın iki yanına” **المذْرَوان** dedikleri gibi; tekil için **مِذْرَى** denilmez.

Leys dedi: **الْمِصْدَغَةُ** ve **المزْدغة** bir yastıktır; **الصُّدْغ**’un altında yastık edinilir.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Dedi: **الصَّدِيغ** (غ ile) zayıftır; denir ki: “Zayıflığından bir karıncayı **يصدَغ** etmez”; yani: bir karıncayı öldürmez.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: “Bu işten seni ne **صَدَغَكَ** etti?” yani: seni ne çevirdi ve geri döndürdü.

Dedim: Ebû Ubeyd’in ashabı ondan bu harfi **العين** ile rivayet etti; doğru olan **الغين**’dir; İbnü’l-A‘râbî’nin dediği gibi.

Kisâî dedi: Bir kimseyi **صَدَغْتُ**; onu **أَصْدَغُهُ**: **صُدغ**’unu onun **صدغهِ**’iyle hizaladığın zaman; **الصُّدَاغُ** ise **الصُّدْغ**’da boylamasına bir damgadır.

Leys dedi: **الصَّدِيغُ** yedi günü tamamlamadan önceki yeni doğandır; çünkü onun **صُدْغه**’u ancak yedinin tamamına kadar sertleşmez.

İbn Şümeyl dedi: **مَصْدوغٌ** deve ve **مُصَدَّغَةٌ** develer: **الصُّدَاغ** ile dağlandıkları zaman.

İbnü’s-Sikkît: Denir ki, at veya deve için, çözülmüş hâlde koşarak geçerse ve geri döndürmek için peşine düşülürse: “Falan deveye uydu da onu ne çevirdi ne de onu **صَدَغَهُ** etti”; yani: onu geri döndürmedi.

**دغص** : Leys dedi: **الدَّاغِصَة** diz kapağının **رَضْف**’inin üstünde ezilip dalgalanan bir kemiktir; **( النوادر )**’de: **دَغِصَتَ** binek hayvanı ve **بدِعت**: aşırı şişmanladığı zaman; adam için, şişmanlayıp eti yığıldığı zaman denir: “Şişmanladı; sanki **داغصةٌ** gibidir.”

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **دغِصَتِ الإبل**; **تدغَصُ دَغَصاً**: bu, **الصِّلِّيان**’dan çokça yedikleri zaman olur; o, onların **حيازيم**’lerinde ve **غلاصم**’larında bükülür; onunla boğulurlar da ilerlemezler; ve böyle yaptıkları zaman “**إبل دغاصَى** ve **لَبادَى**” (denir).
