# دغف (د-غ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - غ - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د ف
غدف ، فدغ ، دفغ ، دغف : مستعملة .
غدف : قال الليثُ : الغُدْفَةُ لباسُ الفُولِ والدَّجْرِ وهو اللُّوبياءُ وأشباههما .
وقال أبو عبيد في حديثٍ رواه بإسنادٍ له أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أغْدَفَ عَلَى علِيّ وفاطمة سِتْراً .
قال أبو عبيد : أغْدَفَ عليه ستراً : أي : أرسله .
وقال عَنْتَرَةُ :
إِنْ تُغْدِفي دُوني القِناعَ فإنَّني
طَبٌّ بأخْذِ الفَارِسِ المستلئِمِ
وأغدفَ الليلُ سدوله ، إذا أرْسلَ سُتُورُ ظُلْمَتِهِ ، وأنشد :
حَتَّى إذا الليلُ البهيمُ أغْدَفا
وفي حديث آخر : ( لَقلب المؤمن أَشَدُّ ارتكاضاً على الخطيئة من العُصْور حين
يُغْدَفُ به ) ، أرادَ حين يُطْبَقُ عليه الشِّباكُ لِيُصادَ فيضْطَرِبُ ليُفْلِتَ .
وقال الليث : الغُدافُ : غُرابُ القَيْظِ الضخم الوافي الْجَناحَيْن ، قال : والشَّعرُ الطَّويلُ الأسودُ يسمَّى غُدافاً .
قال رؤبة :
رُكِّبَ في جَناحِكِ الغُدافِ
من القُدامَى ومن الخوافي
ويقال : أَسْوَدُ غُدافِيٌّ : إذا كان شديد السَّوَادِ .
وقال غيره : القومُ في غِدافٍ من عيشتهم : أي : نعمةٍ وخِصْبٍ وسعةٍ ، واغْتَدَفَ فلانٌ من فلانٍ اغْتِدافاً : إذا أخذَ منه شيئاً كثيراً .
وقال ابن دُريد : الغادِفُ : المَلاَّحُ ، والمِغْدَفُ والغادوف : المجدافُ ، لُغَةٌ يمانيةٌ .
فدغ : قال الليث وغيره : الفَدْغُ شَدْخُ شيءٍ أجوفَ مثل حَبَّةِ عنب ونحوه .
وفي بعض الأخبار في الذَّبْحِ بالحجرِ : ( إنْ لم يَفْدَغِ الحُلْقُوم فكل ) ، أَرادَ إِنْ لَّمْ يُثَرِّدْهُ .
وفي حديث آخر : ( إذاً تَفْدَغَ قريشٌ الرَّأَسَ ) : أي تَشْدَخَ ، يقال : فَدَغَ رأسه ، وثَدغَه : أي : رَضّه وشدخه .
دفغ : أهمله الليث .
وقال أبو مالك : الدَّفْغ : حطام الذُّرَةِ ونُسَافَتُها .
رواه ابن دريد له وهو صحيح .
دغف : أهمله الليث .
وقال ابن دريد : الدَّغْف : الأخذ الكثير ، دَغَفَ الشيءَ يَدْغَفُه دَغْفاً .

##### Türkçe

غ د ف
**غدف** ، **فدغ** ، **دفغ** ، **دغف** : kullanımdadır.

**غدف** : Leys dedi: **الغُدْفَةُ** **الفُولِ** ve **الدَّجْرِ**’in giysisidir; o **اللُّوبياءُ** ve benzerleridir.
Ebû Ubeyd, kendisine ait bir isnadla rivayet ettiği bir hadiste dedi ki: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) Ali ve Fâtıma üzerine bir perde **أغْدَفَ** etti.
Ebû Ubeyd dedi: “Üzerine bir perde **أغْدَفَ** etti”: yani onu salıverdi.
**عَنْتَرَةُ** dedi ki:
Eğer benim önümde örtüyü **تُغْدِفي** edersen, şüphesiz ben
Zırhlı süvariyi yakalamada mahirim.

Gece **أغدفَ** etti, onun sarkıtılarını; karanlığının perdelerini salıverdiği zaman. Ve şu şiir okundu:
Kara gece **أغْدَفا** edinceye kadar

Başka bir hadiste: “Müminin kalbi, günah üzerine, **العُصْور**’dan daha şiddetli çırpınır; onunla **يُغْدَفُ** edildiği zaman”; onunla ağların üzerine kapatıldığı zaman demek istedi ki avlansın da kurtulmak için çırpınsın.
Leys dedi: **الغُدافُ**: iri, kanatları tam olan yaz kargasıdır. Dedi ki: Uzun siyah saç **غُدافاً** diye adlandırılır.
Rü’be dedi ki:
Senin **الغُدافِ** kanadına yerleştirildi
Ön teleklerden ve arka teleklerden

Ve denir ki: **أَسْوَدُ غُدافِيٌّ**: şiddetli siyahlıkta olduğu zaman.
Başkası dedi: Kavim, yaşayışlarından bir **غِدافٍ** içindedir: yani nimet, bolluk ve genişlik. Ve falan, falandan **اغْتَدَفَ** eder, **اغْتِدافاً**: ondan çokça bir şey aldığı zaman.
İbn Düreyd dedi: **الغادِفُ**: gemici. **المِغْدَفُ** ve **الغادوف**: kürek; Yemenî bir lehçedir.

**فدغ** : Leys ve başkaları dedi: **الفَدْغُ** içi boş bir şeyi, üzüm tanesi ve benzeri gibi, ezip parçalamaktır.
Bazı haberlerde taşla boğazlama hakkında: “Eğer **يَفْدَغِ** **الحُلْقُوم** etmezse, ye”; onu parçalamazsa demek istedi.
Başka bir hadiste: “O hâlde Kureyş başı **تَفْدَغَ** eder”: yani ezer-parçalar. Denir ki: Başını **فَدَغَ** etti ve **ثَدغَه** etti: yani onu ezdi ve parçaladı.

**دفغ** : Leys onu ihmal etti.
Ebû Mâlik dedi: **الدَّفْغ**: mısırın kırıntısı ve savruntusudur.
İbn Düreyd bunu ondan rivayet etti ve o sahihtir.

**دغف** : Leys onu ihmal etti.
İbn Düreyd dedi: **الدَّغْف**: çokça almaktır; şeyi **دَغَفَ** eder, onu **يَدْغَفُه** **دَغْفاً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والغين وما يثلثهما)
  (دغل)  الدال والغين واللام أصلٌ يدلُّ على التباسٍ والتواءٍ من شيئين يتدَاخلان. من ذلك الدَّغَلُ، وهو الشَّجَر الملتفّ. ومنه الدَّغَل في الشَّيء، وهو الفساد. ويقولون أَدْغَلَ في الأمر، إذا أدْخَلَ فيه ما يخالِفُه.
  (دغم)  الدال والغين والميم أصلان: أحدُهما من باب الألوان، والآخر دخولُ شيءٍ في مَدْخَلٍ ما.
  فالأوَّل الدُّغمة في الخيل: أن يخالِف لونُ الوجه لونَ سائر الجسَد. ولا يكون إلا سَواداً. ومن أمثال العرب: "الذِّئْبُ أدْغَمُ". تفسير ذلك أنَّه أدغَمُ ولَغَ أو لم يَلَغْ. فالدُّغْمة لازمةٌ له، فربَّما قيل قد وَلَغَ وهو جائع. يضرب هذا مثلاً لَمنْ يُغْبَط بما لم ينَلْه. ومن هذا الباب دَغمَهم الحرُّ، إذا غشِيَهم؛ لأنّه يغيِّر الألوان.
  والأصل الآخر: قولُهم أدغَمْتُ اللِّجام في فم الفرس، إذا أدخَلْتَه فيه. ومنه الإدغام في الحُروف. والدَّغْم: كَسْرُ الأنف [إلى([1])] باطنِه هَشْماً.
  (دغر)  الدال والغين والراء أصلٌ واحد، وهو الدَّفْع والتَّقَحُّمُ في الشَّيء، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للنِّساء: "لا تُعذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْرِ". فالدَّغْر: غَمْزُ الحَلْق من العُذْرة([2])، والعُذْرة: داءٌ يَهِيج في الحَلْق من الدَّم، ويقال هُوَ مَعْذُور. قال جرير:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ المَعذُورِ([3])  ودَغَرْت القومَ، إذا دخَلْتَ عليهم. وكلامٌ لهم، يقولون: "دَغْراً لاَصَفَّاً([4])"،  يقول: ادْغُروا عليهم، لا تُصَافُّوهُم. والدَّغرة: الخَلْسَة؛ لأنَّ المختلِس يدفع نفْسَه على الشيء. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الدَّغْرة".
  (دغص)  الدال والغين والصاد، كلمةٌ تقال للَّحْمة التي تموج فوقَ رُكبة البَعير: الدّاغصة.
  (دغش)  الدال والغين والشين ليس بشيء. وهم يَحْكُون: دَغَشَ عليهم([5]).
  (دغف)  الدال والغين والفاء ليس بشيء، إلاّ أنّ ابنَ دُريد([6]) زعم أنّ الدَّغْف الإكثارُ من أخْذ الشّيء.
-------------------------------------------------ـ
([1]) التكملة من المجمل واللسان.
([2]) فسر الحديث في اللسان بهذا التفسير وبتفسير آخر فانظره.
([3]) ديوان جرير 194 واللسان (عذر، كين)، وسيعيده في (عذر، كين، نغ).
([4]) يقال أيضاً "دغرى لاصفى"، كلاهما بوزن دعوى.
([5]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية. وقد خالف ابن فارس نهجه في إيراد هذه المادة بعد سابقتها وقد جرى على هذه المخالفة في المجمل أيضاً.
([6]) في الجمهرة (2: 286).
  ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** و**الغين** وما يثلثهما)
  (**دغل**)  **الدال** ve**الغين** ve**اللام**; iki şeyin birbirine dâhil olduğu bir karışma ve bükülmeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **الدَّغَلُ** vardır; o, birbirine dolanmış ağaçtır. Ondan **الدَّغَل** fi’ş-şey’ vardır; o, bozulmadır. Ve derler: **أَدْغَلَ** fi’l-emr, eğer onda ona muhalif olanı dâhil ettiyse.
  (**دغم**)  **الدال** ve**الغين** ve**الميم** iki asıldır: ikisinden biri renkler babındandır, diğeri bir şeyin bir girişe girmesidir.
  Birincisi: atlarda **الدُّغمة**: yüzün renginin bedenin geri kalanının rengine muhalif olmasıdır. Ve ancak siyahlık olur. Arapların darb-ı mesellerindendir: "**الذِّئْبُ أدْغَمُ**". Bunun tefsiri: o, **أدغَمُ**; yaladı yahut yalamadı. Şu hâlde **الدُّغْمة** ona lâzımdır; bazen denir ki: o, aç iken yaladı. Bu, elde etmediği şeyle gıpta olunan kimse için mesel olarak vurulur. Ve bu babdandır: **دَغمَهم الحرُّ**; eğer onları bürüdüyse; çünkü o renkleri değiştirir.
  Diğer asıl: onların sözü: **أدغَمْتُ** **اللِّجام**ı atın ağzına, eğer onu onun içine soktuysan. Ondan harflerde **الإدغام** vardır. Ve **الدَّغْم**: burnun iç kısmına doğru kırılması, ezilme ile.
  (**دغر**)  **الدال** ve**الغين** ve**الراء** bir tek asıldır; o, itme ve bir şeyin içine dalmadır. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم kadınlara dedi: "**لا تُعذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْرِ**". Şu hâlde **الدَّغْر**: **العُذْرة**den boğazı sıkmaktır; ve **العُذْرة**: boğazda kandan coşan bir hastalıktır; ve denir: **هُوَ مَعْذُور**. Cerîr dedi:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ المَعذُورِ  Ve **دَغَرْت** kavmi, eğer onların üzerine girdiysen. Ve onlara ait bir söz: "**دَغْراً لاَصَفَّاً**"; der ki: onların üzerine dalın, onlarla saf tutmayın. Ve **الدَّغرة**: kapıp kaçmadır; çünkü kapıp kaçan, kendisini şeyin üzerine iter. Ve hadiste: "**لا قَطْعَ في الدَّغْرة**".
  (**دغص**)  **الدال** ve**الغين** ve**الصاد**; devenin dizinin üstünde dalgalanan et parçasına söylenen bir kelimedir: **الدّاغصة**.
  (**دغش**)  **الدال** ve**الغين** ve**الشين** bir şey değildir. Ve naklederler: **دَغَشَ عليهم**.
  (**دغف**)  **الدال** ve**الغين** ve**الفاء** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd, **الدَّغْف**in bir şeyi almada çoğaltma olduğunu iddia etti.
-------------------------------------------------ـ
([1]) tekmile, **المجمل** ve **اللسان**dan.
([2]) hadisi **اللسان**da bu tefsirle ve başka bir tefsirle tefsir etti; ona bak.
([3]) Cerîr divanı 194 ve **اللسان** (**عذر**، **كين**); ve onu (**عذر**، **كين**، **نغ**)da iade edecektir.
([4]) ayrıca "**دغرى لاصفى**" da denir; ikisi de **دعوى** veznindedir.
([5]) **اللسان**da onun Yemenî bir lügat olduğu zikredildi. İbn Fâris, bu maddeyi bir öncekinin ardından getirmede kendi yöntemine muhalefet etti; ve bu muhalefet üzere **المجمل**de de yürüdü.
([6]) **الجمهرة**de (2: 286).
  ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّغْفُ: الأَخذ الكثير. دَغَفَ الشيءَ يَدْغَفُه دَغْفاً: أَخذه أَخذاً كثيراً. ودَغَفَهم الحَرُّ: دَغِمَهُم؛ وأَبو الدَّغْفاء: كنْيَةُ الأَحمق؛ قال:
أَبا الدغفاء ولِّدْها فقارا

##### Türkçe

**الدَّغْفُ**: çokça alma. **دَغَفَ الشيءَ يَدْغَفُه دَغْفاً**: onu çokça bir alışla aldı. Ve **دَغَفَهم الحَرُّ**: **دَغِمَهُم**; ve **أَبو الدَّغْفاء**: ahmağın künyesi; dedi ki:
أَبا الدغفاء ولِّدْها فقارا
