# دغم (د-غ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - غ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والدال والميم معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ مستعملات دغم: الدَّغْمُ: كَسْرُ الأنفِ إلى باطنهِ هشما، تقول: دَغَمْتُه دَغْماً.
والأَدْغَمُ: الأسوَدُ الأنفِ.
والدَّغْمةُ: اسم من إِدغامِكَ حَرْفاً في حرفٍ.
وأَدْغَمْتُ الفرس اللجام: أَدْخَلْتُه في فيهِ.
والأدُغَمُ: الدِّيزَجُ.
مغد: المَغَّدْ: اللُّفَاحُ. والفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرْعَ مَغْداً أي: يتناوَلُ. وبعيرٌ مَغْدُ الجسمِ أي: تار لحيمٌ.
والمَغْدُ: نَتْفُ موضعِ الغُرَّةِ ليَبْيَضَّ.
والمَغْدُ: شيءٌ ينشئه الله في العِضاهِ، يؤكل، حلوٌ.
غمد:
أَغْمَدْتُ السَّيفَ: أَدخلتُه في غِمْدِه، أي في غِلافِه وغِمادِه ومَغْمِده وتَغَمَّدتَ فلاناً: أخذته بختلٍ حتى تغطيهِ.
وتَغَمَّدَه الله وبرَحمتهِ: غَمَرَه فيها وغطَاه.
وغُمدانٌ: اسم حصنٍ باليمين.
وغامِدٌ: حيٌّ من اليَمَن.
دمغ: الدَّمْغُ: كسرُ الصّاقُورةِ عن الدِّماغِ. والقهر والأخذ من فوقٍ دَمْغٌ أيضاً كما يَدْمَغُ الحق الباطل.
والدامِغَةُ: طلعةٌ تخرج من بين شظيات قلب النَّخْلة: طويلة صلبةٌ، إن تركت أفسدت النَّخْلَةَ، فإذا علم بها امتصِخَتْ أي قُلِعَتْ ونُزِعَتْ.
والدامِغةُ: حديدةٌ يِشَدُّ بها أعْلَى أخَرَةِ الرَّحْل.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الدال** و**الميم** معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ kullanımdadır

**دغم**: **الدَّغْمُ**: burnun iç tarafına doğru ezerek kırmaktır; dersin ki: **دَغَمْتُه** **دَغْماً**.
Ve **الأَدْغَمُ**: burnu siyah olan.
Ve **الدَّغْمةُ**: bir harfi bir harfin içine katıştırmandan (idğam etmanden) bir isimdir.
Ve **أَدْغَمْتُ** atın gemini: onu ağzının içine soktum.
Ve **الأدُغَمُ**: **الدِّيزَجُ**.

**مغد**: **المَغَّدْ**: **اللُّفَاحُ**. Ve yavru deve **يَمْغَدُ** memeyi **مَغْداً** yani: alır. Ve **بعيرٌ مَغْدُ الجسمِ** yani: gevşek etli.
Ve **المَغْدُ**: **الغُرَّةِ** yerini beyazlaşsın diye yolmaktır.
Ve **المَغْدُ**: Allah’ın **العِضاهِ** içinde meydana getirdiği bir şeydir; yenir, tatlıdır.

**غمد**:
**أَغْمَدْتُ** kılıcı: onu **غِمْدِه**’ine, yani kılıfına ve **غِمادِه**’ına ve **مَغْمِده**’ine soktum; ve **تَغَمَّدتَ** falancayı: onu hile ile aldın, ta ki onu örtesin.
Ve Allah onu ve rahmetiyle **تَغَمَّدَه**: onu onun içinde kapladı ve örttü.
Ve **غُمدانٌ**: Yemen’de bir kalenin adıdır.
Ve **غامِدٌ**: Yemen’den bir kabiledir.

**دمغ**: **الدَّمْغُ**: **الصّاقُورةِ**’yi **الدِّماغِ**’dan kırmaktır. Ve kahretme ve yukarıdan alma da **دَمْغٌ**’dur; nitekim hak batılı **يَدْمَغُ**.
Ve **الدامِغَةُ**: hurma ağacının kalbinin kıymıklarının arasından çıkan bir tomurcuktur: uzun, serttir; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiğinde **امتصِخَتْ** yani sökülüp çıkarıldı ve çekilip alındı.
Ve **الدامِغةُ**: **الرَّحْل**’in **أخَرَةِ**’sinin üst tarafını bağlamakla sıkılan bir demirdir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

دَغَمَهُمْ الحَرُّ، ودَغَمَهُمُ أيضاً بالكسر، وأَدْغَمَهُمْ، أي غَشيهم. والأَدْغَمُ من الخيل: الذي لونُ وجهِه وما يلي جحافلَه يضرب إلى السَواد مخالفاً للون سائِر جسده وهو الذي تسمِّيه الأعاجمُ دِيزَجْ، والأنثى دَغْماءُ بيِّنة الدَغَمِ. والشاةُ دَغْماءُ. وفي المثل: الذئبُ أَدْغَمُ لأنَّ الذئب ولَغَ أو لم يَلَغْ فالدُغْمَةُ لازمة له؛ لأنَّ الذئاب دُغْمٌ، فربَّما اتُّهِمَ بالولوغ وهو جائع. يُضْرَبُ هذا مثلاً لمن يُغبَط بما لم يَنَلْه. والدُغْمانُ بالضم، من الرجال: الأسود. وأَدْغَمْتُ الفرسَ اللجامَ، إذا أدخلْتَه في فيه. ومنه إدْغامُ الحروف. يقال: أَدْغَمْتُ الحرفَ وادَّغَمْتُهُ، على افْتَعَلْتُهُ. والدَغْمُ: كسر الأنفِ إلى باطنه هَشْماً.

##### Türkçe

**دَغَمَهُمْ** sıcak bastı; **ودَغَمَهُمُ** da (kesre ile) ve **أَدْغَمَهُمْ**: yani onları kapladı.

Atlardan **الأَدْغَمُ**: yüzünün rengi ve **جحافلَه**’ine bitişik olan kısmı, bedeninin geri kalanının rengine aykırı olarak siyahlığa çalan kimsedir; o, Acemlerin **دِيزَجْ** diye adlandırdığıdır; dişisi **دَغْماءُ**dur, **الدَغَمِ**i açık-seçik olandır.

Koyun da **دَغْماءُ**dur.

Meselde: **الذئبُ أَدْغَمُ**; çünkü kurt yaladı yahut yalamadı, **الدُغْمَةُ** ona lâzımdır; çünkü kurtlar **دُغْمٌ**dur; bu yüzden, aç iken yalamakla itham edilmiş olabilir.

Bu, erişmediği şeyle gıpta edilen kimse için mesel olarak vurulur.

**الدُغْمانُ** (damme ile), erkeklerden: siyah olan.

**وأَدْغَمْتُ** ata **اللجامَ**’ı, onu ağzına soktuğun zaman.

Bundan **إدْغامُ الحروف**.

Denir ki: **أَدْغَمْتُ الحرفَ** ve **ادَّغَمْتُهُ**, **افْتَعَلْتُهُ** üzere.

**والدَغْمُ**: burnun iç tarafına doğru kırılması; parçalayarak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ د م
غمد ، دغم ، مغد ، دمغ : مستعملة .
غمد : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أَحَدٌ يدخلُ الجنَّة بعَمَلِه ، قالوا : وَلا أَنْتَ يا رسولَ الله ، قالَ : وَلا أَنا إِلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ اللَّهُ برحمتِه ) .
قالَ أبو عبيد : قولُه : إلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ أي : إلاَّ أن يُلْبِسَني ويَتَغشَّانِي .
وقال العجاج :
يغمِّد الأعداءَ جَوناً مِردَسا
قال : يعني أنه يلقي نفسه عليهم ويركبهمْ ويُغشِّيهمْ ، قال : ولا أحسبُ هذا مأخوذاً إلا من غمد السيفِ لأنك إذاأغمدته فقد ألبسته إياه وغشيته به .
وقال أبو عبيد في باب فعلت وأفعلتُ : غَمَدْت السيفَ وأغمدته بمعنى واحدٍ .
وقال ابن الكلبي : غامِدٌ : بطن من اليمن ، سمي غامداً لأنه تغمَّد أمراً فسماه ملكهم غامداً ؛ وقال :
تغمَّدتُ أمراً كان بين عشيرتي
فسماني القَيل الخَضُوري غامدا
وقال الأصمعيُّ : ليس اشتقاق غامدٍ ممّا قال ابن الكلبي ، إنما هو من قولهم : غَمَدتِ الرَّكيَّةُ غمداً : إذا كثر ماؤها .
وقال أبو عبيدة : غمدتِ البئر إذا قلَّ ماؤها .
وقال ابن الأعرابيِّ : القبيلة غامدة بالهاءِ . وأنشد :
أَلاَ هل أتاهَا عَلى نأيها
بما فَضَحت قومها غامدهْ
دغم : في ( نوادر العرب ) : دَغَمَ الغيثُ الأرض يَدْغمها وأدْغمَها واغتَمَطها واغتمصها : إذا غشيها وقهرها .
وقال الليث : الدَّغمُ : كسرُ الأنف إلى باطنه هَشْماً .
أبو عبيد عن أبي زيد : دَغَمَهُمُ الحرُّ يدغَمُهم دغْماً : إذا غَشِيَهُمْ ، وكذلك البرد . قال : فقد سمعتُ دَغمَهُمْ .
وقال اللحياني : يقال : أرْغَمَهُ الله وأدغَمَهُ وقال رغْماً له ودغماً شِنَّغْماً ، وفعلت ذلك على رغمهِ ودغمهِ وشِنَّغْمهِ .
وقال غيره : الإِدغامُ : إدخالُ اللِّجام في أفواه الدوابِّ .
وقال ساعدة بن جُؤَيَّة :
بِمُقرباتٍ بأيديهم أَعِنَّتُها
خُوصٍ إذا فزعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجم
قلت : وإدغامُ الحرف في الحرفِ مأخوذٌ من هذا .
وقال الليث : هو إدخال حرفٍ في حرفٍ قال : والأدغمُ : الأسودُ الأنفِ ، وجمعه الدُّغم والدُّغمانُ .
وفي ( النوادر ) : الدُّغام والشُّوال : وجَعٌ يأخذُ في الحلْقِ .
مغد : قال الليث : المَغْدُ : اللُّفَّاحُ .
وقال ابن الأعرابي ، فيما روى أبو العباس عنه : المَغْدُ والحدَقُ : الباذنجان .
وقال أبو سعيد : المغدُ : صمغٌ يسيلُ من السِّدرِ ، وأنشد :
وأنتُمْ كَمَغْدُ السِّدرِ يُنظر نحوه
ولا يُجْتَنى إلا بفأسٍ ومِحْجَنِ
قال : ومَغْدٌ آخر يُشبه الخيار يؤكلُ وهو طيِّب .
وقال ابن الأعرابي : المغْدُ : النَّتْفُ ، وأنشد :
تُبارِي قُرحةً مِثل ال
وَتِيرةِ لم تكن مَغْدا
قال : مَغَدَ : نَتَفَ ، ومَغَدَ : امتلأ شباباً .
قال أبو حاتم : يقول لم تنتف فتَبْيَضّ ولكنها خلقة .
وقال الليث : الفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرع مغْداً وهو تناولهُ ، وبعير مَغْدُ الجسم : تارٌّ لَحِيمٌ .
سلمة عن الفراء : مَغَدَ فلانٌ في عيشٍ ناعمٍ يَمْغَدُ مغداً .
وقال أبو عمرو : شباب مغدٌ وعيشٌ مغدٌ : ناعمٌ ، وأنشد :
وكان قد شَبَّ شباباً مَغْدا
وقال النضر : مَغَدَهُ الشباب وذلك حين استقام فيه الشباب ولم يَتَنَاهَ شبابُه كله ، وإنه لَفِي مَغْد الشباب ، وأنشد :
أراهُ في مَغْدِ الشباب العُسْلُجِ
وقال غيره : مَغَدَ الرَّجل جاريته يَمْغَدها إذا نكحها .
أبو عبيد عن أبي عمرٍ و : أمْغَدَ الرَّجل إمغاداً : إذا أكثر من الشراب .
وقال أبو زيد : مَغَدَ الرجلَ عيشٌ ناعمٌ إذا غذاهُ عيشٌ ناعمٌ .
وقال أبو مالك : مَغَدَ الرجل والنَّباتُ وكل شيء إذا طال .
دمغ : قال الليث : الدَّمْغُ : كسرُ الصَّاقُورة عن الدِّماغ ، قال : والقهرُ ، والأخذ من فوق دَمْغٌ كما يدمَغُ الحقُّ الباطل ، قال : والدَّامغةُ طلعةٌ بين شَظِيَّات قُلبها طويلةٌ صُلبةٌ إن تُركت أفسدت النخلةَ ، فإذا علم بها امْتُصِخَتْ .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال للحديدة التي فوق مُؤخرة الرَّحْلِ الغاشيةُ .
وقال بعضهم : هي الدامغة .
وقال ذو الرُّمَّة :
فرُحنا وقمنا والدَّوامِغُ تَلْتَظِي
عَلَى العين من شمسٍ بطيءٍ زوالُها
وقال ابن شميل : الدَّوامِغُ على حاقِّ رُؤُوس الأحناء من فوقها ، واحدتها دامغةٌ ، وربما كانت من خشب وتُؤْسَرُ بالقِدِّ أسراً شديداً وهي الخذاريفُ واحدها خُذروفٌ وقد دَمَغَتْ المرأة حويَّتهاتدمَغُ دمغاً .
قلت : إذا كانت الدَّامغةُ من حديد عُرِّضت فوق طرفي الْحِنْوَيْن وسُمِّرت بمسمارين والخذاريفُ تُشَدُّ على رُؤوس العوارض
لئلا تنفكَّ .
أبو العباس عن عمرو عن أبيه ، يقال : أحوَجْتهُ إلى كذا وأحرجتهُ وأدغمتهُ وأدمغتهُ وأجلدتهُ وأزأَمْته بمعنى واحد .

##### Türkçe

غ د م
**غمد** ، **دغم** ، **مغد** ، **دمغ** : kullanımdadır.

**غمد** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: “Hiç kimse ameliyle cennete girmez.” Dediler ki: “Sen de mi, ey Allah’ın Resûlü?” Dedi ki: “Ben de değil; ancak Allah beni rahmetiyle **يَتَغَمَّدَنيَ** (bürüyüp kuşatırsa).”

Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: “**يَتَغَمَّدَنيَ**” yani: “Bana giydirsin ve beni bürüsün/örtüp kuşatsın.”

A‘câc dedi:
“Düşmanları koyu renkli, sert bir (şey) ile **يغمِّد**”

Dedi: Yani onların üzerine kendini atar, onlara biner ve onları bürür/örter. Dedi: Bunu, kılıcın **غمد**’undan (kınına sokmaktan) başka bir şeyden alınmış sanmıyorum; çünkü onu kınına soktuğun zaman onu ona giydirmiş ve onunla onu bürümüş olursun.

Ebû Ubeyd “**فعلت** ve **أفعلتُ**” babında dedi: **غَمَدْت** kılıcı ve **أغمدته** (kınına soktum) tek bir mânâdadır.

İbnü’l-Kelbî dedi: **غامِدٌ**: Yemen’den bir batın (kabile kolu); ona **غامِدٌ** adı verildi; çünkü bir işi **تغمَّد** etti (üstlendi/üzerine aldı), bunun üzerine kralları onu **غامِدًا** diye adlandırdı. Ve dedi:
“**تغمَّدتُ** bir işi ki aşiretim arasında idi,
Bunun üzerine el-Hadûrî kayl (reis) beni **غامدا** diye adlandırdı.”

Asma‘î dedi: **غامد**’in iştikakı İbnü’l-Kelbî’nin dediğinden değildir; ancak onların sözü olan: “**غَمَدتِ الرَّكيَّةُ غمداً**”dandır: suyu çoğaldığı zaman.

Ebû Ubeyde dedi: Kuyunun suyu azaldığı zaman “**غمدتِ البئر**” denir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Kabile **غامدة** (ه ile)dir. Ve şu beyti okudu:
“Dikkat et, uzaklığına rağmen ona ulaştı mı,
Kavmini rezil eden şeyle, **غامدهْ**?”

**دغم** : ( **نوادر العرب** )’da: “**دَغَمَ** yağmur yeri **يَدْغمها** ve **أدْغمَها** ve **اغتَمَطها** ve **اغتمصها**: onu bürüdüğü ve ona galip geldiği zaman.”

Leys dedi: **الدَّغمُ**: burnu iç tarafına doğru kırmak; parçalayarak.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Sıcak onları **دَغَمَهُمُ**; **يدغَمُهم دغْماً**: onları bürüdüğü zaman; soğuk da böyledir.” Dedi: “Nitekim ‘**دَغمَهُمْ**’ sözünü işittim.”

Lahyânî dedi: Denir ki: “Allah onu **أرْغَمَهُ** ve **أدغَمَهُ**.” Ve “Ona **رغْماً** ve **دغماً شِنَّغْماً** (olsun)” denir. Ve “Bunu onun **رغمهِ** ve **دغمهِ** ve **شِنَّغْمهِ** üzerine yaptım.”

Bir başkası dedi: **الإِدغامُ**: yuların ( **اللِّجام** ) hayvanların ağızlarına sokulmasıdır.

Sâ‘ide b. Cü’eyye dedi:
“Ellerinde dizginleri olan yaklaştırılmış (binitler) ile,
Kargı (gibi ince) (ağaçtan) ki korktuklarında yularlarla **أُدْغِمْنَ** (ağızlarına sokulurlar).”

Dedim: Harfin harfe **إدغام**’ı bundan alınmıştır.

Leys dedi: O, bir harfi bir harfe sokmaktır. Dedi: **الأدغمُ**: burnu siyah olan; çoğulu **الدُّغم** ve **الدُّغمانُ**’dır.

( **النوادر** )’de: **الدُّغام** ve **الشُّوال**: boğazda meydana gelen bir ağrıdır.

**مغد** : Leys dedi: **المَغْدُ**: **اللُّفَّاحُ**.

İbnü’l-A‘râbî dedi; Ebû’l-‘Abbâs’ın ondan rivayet ettiğine göre: **المَغْدُ** ve **الحدَقُ**: patlıcandır.

Ebû Sa‘îd dedi: **المغدُ**: sidrden akan bir zamktır. Ve şu beyti okudu:
“Ve siz, sidrin **كَمَغْدُ**’u gibisiniz; ona doğru bakılır,
Fakat ancak balta ve kanca ile toplanır.”

Dedi: Bir başka **مَغْدٌ** da vardır; hıyara benzer, yenir ve hoştur.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المغْدُ**: yolma/koparma ( **النَّتْفُ** )dır. Ve şu beyti okudu:
“Bir çıbanla yarışır; tıpkı
Bir **وَتِيرةِ** gibi; **مَغْدا** olmamıştı.”

Dedi: **مَغَدَ**: yoldu/kopardı. Ve **مَغَدَ**: gençlikle doldu.

Ebû Hâtim dedi: “Yani yolunup beyazlamadı; fakat o yaratılıştır.”

Leys dedi: Süt emen yavru, memeyi **يَمْغَدُ**; **مغْداً**: onu alıp tutmasıdır. Ve “**مَغْدُ الجسم**” deve: dolgun, etli ( **تارٌّ لَحِيمٌ** ).

Seleme, Ferrâ’dan: “Falan, yumuşak bir yaşayış içinde **مَغَدَ**; **يَمْغَدُ مغداً**.”

Ebû ‘Amr dedi: **شباب مغدٌ** ve **عيشٌ مغدٌ**: yumuşak/naimdir. Ve şu beyti okudu:
“Ve gerçekten **شباباً مَغْدا** bir gençlik ile büyümüştü.”

Nadr dedi: “Gençlik onu **مَغَدَهُ**; bu, gençliğin onda doğrulup yerleştiği, fakat gençliğinin tamamının henüz nihayete ermediği zamandır. Ve o, gençliğin **مَغْد**’undadır.” Ve şu beyti okudu:
“Onu, esnek/düzgün gençliğin **مَغْد**’unda görüyorum.”

Bir başkası dedi: Adam, cariyesini **مَغَدَ**; **يَمْغَدها**: onunla cima ettiği zaman.

Ebû Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: Adam **أمْغَدَ**; **إمغاداً**: içkiden çok içtiği zaman.

Ebû Zeyd dedi: Adamı yumuşak bir yaşayış **مَغَدَ**: yumuşak bir yaşayış onu beslediği zaman.

Ebû Mâlik dedi: Adam ve bitki ve her şey **مَغَدَ**: uzadığı zaman.

**دمغ** : Leys dedi: **الدَّمْغُ**: **الصَّاقُورة**’yi **الدِّماغ** üzerinden kırmaktır. Dedi: Ve kahretmektir. Ve yukarıdan alma **دَمْغٌ**’dur; tıpkı hakkın bâtılı **يَدمَغُ** etmesi gibi. Dedi: **الدَّامغةُ**: **شَظِيَّات** arasında bir tomurcuktur; kalbi uzun, serttir; bırakılırsa hurma ağacını bozar; bilindiği zaman **امْتُصِخَتْ**.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Semerin arka tarafının üstündeki demire **الغاشيةُ** denir.

Bazıları dedi: O, **الدامغة**’dır.

Zü’r-Rumme dedi:
“Gittik ve kalktık; **الدَّوامِغُ** alevlenip duruyordu,
Göz üzerinde; yavaş zeval bulan bir güneşten.”

İbn Şümeyl dedi: **الدَّوامِغُ** eğri ağaçların başlarının üst tarafında olur; tekili **دامغةٌ**’dır. Bazen ağaçtan olur; kayışla sıkı bir bağ ile bağlanır; bunlar **الخذاريفُ**’tir; tekili **خُذروفٌ**’tur. Kadın, **حويَّتهاتدمَغُ**; **دمغاً**.

Dedim: **الدَّامغةُ** demirden olursa, iki **الْحِنْوَيْن** ucunun üstüne enlemesine konur ve iki çivi ile çivilenir; **الخذاريفُ** ise, çözülmesin diye **العوارض** başlarına bağlanır.

Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, babasından: Denir ki: “Onu şuna muhtaç kıldım: **أحوَجْتهُ**; ve onu sıkıştırdım: **أحرجتهُ**; ve onu **أدغمتهُ**; ve onu **أدمغتهُ**; ve onu **أجلدتهُ**; ve onu **أزأَمْته**” mânâca birdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الدال والغين وما يثلثهما)
  (دغل)  الدال والغين واللام أصلٌ يدلُّ على التباسٍ والتواءٍ من شيئين يتدَاخلان. من ذلك الدَّغَلُ، وهو الشَّجَر الملتفّ. ومنه الدَّغَل في الشَّيء، وهو الفساد. ويقولون أَدْغَلَ في الأمر، إذا أدْخَلَ فيه ما يخالِفُه.
  (دغم)  الدال والغين والميم أصلان: أحدُهما من باب الألوان، والآخر دخولُ شيءٍ في مَدْخَلٍ ما.
  فالأوَّل الدُّغمة في الخيل: أن يخالِف لونُ الوجه لونَ سائر الجسَد. ولا يكون إلا سَواداً. ومن أمثال العرب: "الذِّئْبُ أدْغَمُ". تفسير ذلك أنَّه أدغَمُ ولَغَ أو لم يَلَغْ. فالدُّغْمة لازمةٌ له، فربَّما قيل قد وَلَغَ وهو جائع. يضرب هذا مثلاً لَمنْ يُغْبَط بما لم ينَلْه. ومن هذا الباب دَغمَهم الحرُّ، إذا غشِيَهم؛ لأنّه يغيِّر الألوان.
  والأصل الآخر: قولُهم أدغَمْتُ اللِّجام في فم الفرس، إذا أدخَلْتَه فيه. ومنه الإدغام في الحُروف. والدَّغْم: كَسْرُ الأنف [إلى([1])] باطنِه هَشْماً.
  (دغر)  الدال والغين والراء أصلٌ واحد، وهو الدَّفْع والتَّقَحُّمُ في الشَّيء، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم للنِّساء: "لا تُعذِّبْنَ أولادَكُنَّ بالدَّغْرِ". فالدَّغْر: غَمْزُ الحَلْق من العُذْرة([2])، والعُذْرة: داءٌ يَهِيج في الحَلْق من الدَّم، ويقال هُوَ مَعْذُور. قال جرير:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ المَعذُورِ([3])  ودَغَرْت القومَ، إذا دخَلْتَ عليهم. وكلامٌ لهم، يقولون: "دَغْراً لاَصَفَّاً([4])"،  يقول: ادْغُروا عليهم، لا تُصَافُّوهُم. والدَّغرة: الخَلْسَة؛ لأنَّ المختلِس يدفع نفْسَه على الشيء. وفي الحديث: "لا قَطْعَ في الدَّغْرة".
  (دغص)  الدال والغين والصاد، كلمةٌ تقال للَّحْمة التي تموج فوقَ رُكبة البَعير: الدّاغصة.
  (دغش)  الدال والغين والشين ليس بشيء. وهم يَحْكُون: دَغَشَ عليهم([5]).
  (دغف)  الدال والغين والفاء ليس بشيء، إلاّ أنّ ابنَ دُريد([6]) زعم أنّ الدَّغْف الإكثارُ من أخْذ الشّيء.
-------------------------------------------------ـ
([1]) التكملة من المجمل واللسان.
([2]) فسر الحديث في اللسان بهذا التفسير وبتفسير آخر فانظره.
([3]) ديوان جرير 194 واللسان (عذر، كين)، وسيعيده في (عذر، كين، نغ).
([4]) يقال أيضاً "دغرى لاصفى"، كلاهما بوزن دعوى.
([5]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية. وقد خالف ابن فارس نهجه في إيراد هذه المادة بعد سابقتها وقد جرى على هذه المخالفة في المجمل أيضاً.
([6]) في الجمهرة (2: 286).
  ـ

##### Türkçe

(باب **الدال** و**الغين** وما يثلثهما)
  (**دغل**)  **الدال** ve**الغين** ve**اللام** bir asıldır; iki şeyin birbirine dâhil olmasıyla meydana gelen bir karışıklığa ve bükülmeye delâlet eder. Bundan: **الدَّغَلُ**; o, birbirine dolanmış ağaçtır. Ve ondan: bir şeyde **الدَّغَل**; o, bozulmadır. Ve derler: **أَدْغَلَ** işin içine, onda kendisine aykırı olanı soktuğu zaman.
  (**دغم**)  **الدال** ve**الغين** ve**الميم** iki asıldır: ikisi de renkler babındandır, diğeri bir şeyin bir girişe girmesidir.
  Birincisi: atlarda **الدُّغمة**: yüzün renginin bedenin geri kalanının rengine aykırı olmasıdır. Ve ancak siyahlık olur. Arapların mesellerindendir: "الذِّئْبُ **أدْغَمُ**". Bunun tefsiri: o, **أدغَمُ**dur; yaladı yahut yalamadı. Şu hâlde **الدُّغْمة** ona lâzımdır; bu sebeple bazen denilir ki: aç iken yaladı. Bu, elde etmediği şeyle gıpta edilen kimse için mesel olarak vurulur. Ve bu babdandır: **دَغمَهم** sıcak, onları kapladığı zaman; çünkü o renkleri değiştirir.
  Diğer asıl: onların sözü: **أدغَمْتُ** gemi atın ağzına, onu içine soktuğum zaman. Ve ondan harflerde **الإدغام**. Ve **الدَّغْم**: burnun iç kısmını ezerek kırmaktır [إلى([1])] parçalayarak.
  (**دغر**)  **الدال** ve**الغين** ve**الراء** bir tek asıldır; o da bir şeyi itme ve ona dalmadır. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم kadınlara dedi: "لا تُعذِّبْنَ أولادَكُنَّ ب**الدَّغْرِ**". Şu hâlde **الدَّغْر**: **العُذْرة**den boğazı sıkıştırmaktır([2]); ve **العُذْرة**: boğazda kandan taşkınlık gösteren bir hastalıktır; ve denilir: o, **مَعْذُور**dur. Cerîr dedi:
غَمَزَ ابنُ مُرَّة يا فَرزْدَقُ كَيْنَها *** غَمَزَ الطّبيبِ نغَانِغَ **المَعذُورِ**([3])  Ve **دَغَرْت** kavme, onların üzerine girdiğin zaman. Ve onlara ait bir söz; derler: "**دَغْراً لاَصَفَّاً**([4])"، der ki: onların üzerine **ادْغُروا**; onlarla saf tutmayın. Ve **الدَّغرة**: kapıp kaçırmadır; çünkü kapıp kaçıran, kendisini şeyin üzerine iter. Ve hadiste: "لا قَطْعَ في **الدَّغْرة**".
  (**دغص**)  **الدال** ve**الغين** ve**الصاد**; deve dizinin üstünde dalgalanan et parçası için söylenen bir kelimedir: **الدّاغصة**.
  (**دغش**)  **الدال** ve**الغين** ve**الشين** bir şey değildir. Ve onlar naklederler: **دَغَشَ** عليهم([5]).
  (**دغف**)  **الدال** ve**الغين** ve**الفاء** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd([6]) zannetti ki **الدَّغْف** bir şeyi almada çoğaltmadır.
-------------------------------------------------ـ
([1]) tekmile, **المجمل** ve**اللسان**dan.
([2]) hadisi **اللسان**da bu tefsirle ve başka bir tefsirle tefsir etti; ona bak.
([3]) Cerîr divanı 194 ve**اللسان** (**عذر**، **كين**); ve onu (**عذر**، **كين**، **نغ**)de iade edecektir.
([4]) ayrıca "**دغرى لاصفى**" da denilir; ikisi de **دعوى** veznindedir.
([5]) **اللسان**da onun Yemenî bir lügat olduğu zikredildi. İbn Fâris, bu maddeyi bir öncekinden sonra getirmede onun yöntemine muhalefet etti; ve bu muhalefet üzere **المجمل**de de yürüdü.
([6]) **الجمهرة**de (2: 286).
  ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د غ م
هـو أدغـم وفيـه دغمـة وهـي سـواد الخطـم‏.‏
وفـي مثـل لمـن يغبـط بمـا لـم ينـل ‏"‏ الذئـب أدغـم ‏"‏ أي ترى دغمته فيظن أنه قد ولغ وهو جائع‏.‏
وأدغم اللجام في فم الفرس‏:‏ أدخله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أدغم الحرف في الحرف‏.‏
وأرغمك الله وأدغمك‏.‏

##### Türkçe

د غ م
O, **أدغم**’dır; onda **دغمة** vardır; o da **الخطم**’ın siyahlığıdır.
Ve “elde etmediği şeyle gıpta eden kimse için” gibi bir misalde: “**الذئب أدغم**” (denir); yani onun **دغمة**’sini görürsün de, onun aç olduğu hâlde yaladığını zannedersin.
Ve **أدغم اللجام في فم الفرس**: onu içeri soktu.
Mecazdan olarak: **أدغم الحرف في الحرف**.
Ve Allah seni **أرغمك** ve seni **أدغمك**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

دَغَمَ الغيثُ الأَرض يَدْغَمُها وأَدْغَمَها إذا غشيها وقهرها. والدَّغْمُ: كَسْرُ الأَنف إلى باطنه هَشْماً. دَغَمَ أَنفه دَغْماً: كسره إلى باطنه هشماً. والدُّغْمَةُ والدَّغَمُ من أَلوان الخيل: أن يضرب وجْهُه وجَحافِلُهُ إلى السواد مخالفاً للون سائر جسده، ويكون وجهه مما يلي جَحافله أشدّ سواداً من سائر جسده، وقد ادْغَامَّ، وفرس أَدْغَمُ، والأُنثى دَغْماءُ بَيِّنة الدَّغَمِ، وهو الذي يسميه الأَعاجم دِيزَجْ. والدَّغْماءُ من النِّعاج: التي اسودت نُخْرتُها، وهي الأَرْنَبَةُ، وحَكَمَتُها وهي الذَّقَنُ. وفي الحديث: أنه ضَحَّى بكبش أَدْغَمَ؛ هو الذي يكون فيه أدنى سواد وخصوصاً في أَرْنَبَته وتحت حَنَكِه؛ وقالوا في المَثَل: الذِّئْبُ أَدْغَمُ، لأن الذئب وَلَغَ أو لم يَلَغْ فالدُّغْمَةُ لازمة له، لأَن الذِّئاب دُغْمٌ، فربما اتُّهِمَ بالوُلوغِ وهو جائع، يضرب هذا مثلاً لمن يُغْبَطُ بما لم يَنَلْه. والأَدْغَمُ: الأَسود الأنف، وجمعه الدُّغْمانُ؛ قال أعرابي:
وضَبَّة الدُّغْمانِ، في رُوسِ الأَكَمْ،
مُخْضَرَّةٌ أَعْيُنُها مثلُ الرَّخَمْ
والدُّغْمانُ، بالضم: الأسود، وقيل: الأسود مع عِظَمٍ. ورجل راغِمٌ داغِمٌ: إتباع، وقد أَرْغَمَهُ الله وأَدْغَمَهُ؛ وقيل: أَرْغَمَهُ الله أسخطه، وأَدْغَمَه سَوَّدَ وجهَه. وفي الدعاء: رَغْماً دَغْماً شِنَّغْماً، كلُّ ذلك إتباع. يقال: فعلت ذلك على رَغْمِه ودَغْمِه وشَغْمِه، ويقال: شِنَّغْمِه. قال أَبو منصور: ويقال وسِنَّغْمه، بالسين المهملة. وفي النوادر: الدُّغامُ والشُّوالُ
(* قوله «والشوال» كذا هو بالأصل
وشرح القاموس، وفي نسخة من التهذيب: الشواك) وجع يأْخذ في الحلَق. ودَغِمَهُم الحَرُّ والبَرْدُ يَدْغَمُهُمْ دَغْماً ودَغَمَهُمْ دَغَماناً: غَشِيَهُمْ، زاد الجوهري: وأَدْغَمَهُمْ أي غشيهم. وأَدْغَمَهُ الشيءُ: ساءه وأَرْغَمَهُ.
والإدْغامُ: إدخال حرف في حرف. يقال: أَدْغَمْت الحرف وادَّغَمْته، على افْتَعَلْتُه. والإدْغامُ: إدخال اللجام في أَفواه الدَّوابِّ. وأَدْغَمَ الفرسَ اللجامَ: أَدخله في فيه، وأَدْغَمَ اللِّجامَ في فمه كذلك؛ قال ساعِدَةُ بن جُؤَيْةَ:
بمُقْرَباتٍ بأَيْدِيهِمْ أَعِنَّتُها
خُوصٍ، إذا فَزِعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجُمِ
قال الأزهري: وإدغامُ الحرف في الحرف مأْخوذ من هذا؛ قال بعضهم: ومنه اشتقاق الإدْغامِ في الحروف، وقيل: بل اشتقاقُ هذا من إدْغامِ الحُروفِ، وكلاهما ليس بعَتيق، إِنما هو كلام نَحْوِيّ. نَخْويّ. وأَدْغَمَ الرجلُ: بادر القومَ مَخافَة أَن يسبقوه فأَكل الطعامَ بغير مَضْغٍ. ودَغَمَ الإناء دَغْماً: غطاه.
ودُغْمان ودُغَيْمٌ: اسمان.

##### Türkçe

**دَغَمَ** yağmur yeri **يَدْغَمُها** ve **أَدْغَمَها**: onu kapladığı ve ona galip geldiği zaman.

**الدَّغْمُ**: burnu iç tarafına doğru kırmak; parçalayarak. **دَغَمَ أَنفه دَغْماً**: onu iç tarafına doğru parçalayarak kırdı. **الدُّغْمَةُ** ve **الدَّغَمُ** atların renklerindendir: yüzünün ve dudaklarının siyahlığa çalması; bedeninin geri kalanının rengine aykırı olarak; ve yüzü, dudaklarına bitişik olan kısmından, bedeninin geri kalanından daha şiddetli siyah olur; ve **ادْغَامَّ** olmuştur; ve **فرس أَدْغَمُ**; dişisi **دَغْماءُ** (dَّغَم’i açıkça belli olan); ve o, acemlerin **دِيزَجْ** diye adlandırdığıdır. **الدَّغْماءُ** koyunlardan: burun ucu (o **الأَرْنَبَةُ**’dir) kararmış olan; ve çene altı (o **الذَّقَنُ**’dur) kararmış olan. Hadiste: onun **أَدْغَمَ** bir koç kurban ettiği (geçer); o, içinde en az siyahlık bulunan, özellikle **أَرْنَبَته**’sinde ve çenesinin altında olandır; ve meselde dediler: **الذِّئْبُ أَدْغَمُ**; çünkü kurt yaladı yahut yalamadı, **الدُّغْمَةُ** ona yapışıktır; çünkü kurtlar **دُغْمٌ**dur; bu yüzden, aç iken yalamakla itham edilebilir; bunu, elde etmediği şeyle gıpta edilen kimse için mesel olarak vururlar. **الأَدْغَمُ**: burnu siyah olan; çoğulu **الدُّغْمانُ**; bir bedevî dedi ki:
وضَبَّة الدُّغْمانِ، في رُوسِ الأَكَمْ،
مُخْضَرَّةٌ أَعْيُنُها مثلُ الرَّخَمْ

**الدُّغْمانُ** (dammeyle): siyah; ve denildi ki: büyüklükle beraber siyah. **رجل راغِمٌ داغِمٌ**: tâbi kılma (itbâ‘); ve Allah onu **أَرْغَمَهُ** ve **أَدْغَمَهُ**; ve denildi ki: Allah onu **أَرْغَمَهُ**: onu öfkelendirdi; ve onu **أَدْغَمَهُ**: yüzünü kararttı. Duada: **رَغْماً دَغْماً شِنَّغْماً**; bunların hepsi tâbi kılmadır. Denir: bunu onun **رَغْمِه** ve **دَغْمِه** ve **شَغْمِه** üzerine yaptım; ve denir: **شِنَّغْمِه**. Ebû Mansûr dedi: ve denir: **وسِنَّغْمه**; ihmâl edilmiş **السين** ile.

**النوادر**’de: **الدُّغامُ** ve **الشُّوالُ**
(* “**والشوال**” sözü asılda ve Kâmûs şerhinde böyledir; Tehzîb’in bir nüshasında: **الشواك**) boğazda tutan bir ağrı(dır). Sıcak ve soğuk onları **دَغِمَهُم**; **يَدْغَمُهُمْ دَغْماً** ve onları **دَغَمَهُمْ دَغَماناً**: onları kapladı; Cevherî artırdı: ve onları **أَدْغَمَهُمْ** yani onları kapladı. Şey onu **أَدْغَمَهُ**: onu kötü etti ve onu **أَرْغَمَهُ**.

**الإدْغامُ**: bir harfi bir harfin içine sokmak. Denir: harfi **أَدْغَمْت** ve onu **ادَّغَمْته**; **افْتَعَلْتُه** üzere. **الإدْغامُ**: yuları binek hayvanlarının ağızlarına sokmak. Atı yularla **أَدْغَمَ**: onu ağzına soktu; ve yuları ağzına **أَدْغَمَ** da böyledir; Sâ‘ide b. Cu’eyye dedi ki:
بمُقْرَباتٍ بأَيْدِيهِمْ أَعِنَّتُها
خُوصٍ، إذا فَزِعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجُمِ
Ezherî dedi: harfin harfe idğâmı bundan alınmıştır; bazısı dedi: ve bundan, harflerdeki **الإدْغامِ**’ın iştikakı; ve denildi ki: bilakis bunun iştikakı harflerin **إدْغامِ**’ındandır; ve ikisi de kadîm değildir; ancak o, nahivcilerin sözüdür: **نَحْوِيّ**. **نَخْويّ**. Adam **أَدْغَمَ**: kavmi, kendisini geçmelerinden korkarak aceleyle karşıladı da yemeği çiğnemeksizin yedi. Kabı **دَغَمَ**; **دَغْماً**: onu örttü.

**دُغْمان** ve **دُغَيْمٌ**: iki isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د غ م * * أدْغَمْتُ * الفرس اللجام أي أدخلته في فيه ومنه * إدْغامُ * الحروف يقال * أدْغَمَ * الحرف و * ادَّغَمَهُ

##### Türkçe

* د غ م * * **أدْغَمْتُ** * atı gemledim; yani onu ağzına soktum. Bundan da * harflerin **إدْغامُ**’ı (idğamı) [vardır]. Denilir: **أدْغَمَ** harfi ve **ادَّغَمَهُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( دَغَمَهم الحَرُّ والبَرْدُ كَمَنَعَ ، | وَسَمِع ) دَغْماً ودَغَماناً : ( غَشِيَهم ، | كَأَدْغَمَهم ) ، ولم يذكر الجَوْهَرِيُّ | البَرْد ولا المَصْدَرَيْن . | | ( و ) دَغَم ( أنفَه ) دَغْماً ( كَمَنَع : | كَسَره إلى بَاطِن ) هَشْماً ، كما في | الصَّحاح . | | ( و ) دَغَم ( الإناءَ ) دَغْماً : ( غَطَّاه ) ، | كما في المُحْكَم . | | ( والدُّغْمَةُ ، بالضَّمّ والدَّغَمُ مُحَرَّكَة | من لَوْنِ الخَيْل : أن يَضْرِبَ وَجْهُه | وجَحافِلُه إِلى السَّواد ، مُخالِفاً لِلَوْن | سائرِ جَسَدِه ، ( ويَكُونَ ذلِك ) أي : | وَجْهُه ، مِمَّا يَلِي جَحافِلَه ( أَشَدَّ | سَوَاداً من سَائِر جَسَده ، وقَدِ ادغَامَّ | ادْغِيمَاماً ، وهو أَدْغَمُ وهي دَغْمَاءُ ) : | بَيِّنَا الدَّغَم ، عن الأصمعي ( فارِسيَّته | دَيْزَجْ ) . وفي الصحاح : وهو | الذي تُسَمِّيه الأَعاجم دِيزَج . | ووجدتُ في هَامِش الصَّحاح ما | نَصُّه : قال أبو عبيدة : قال الحَجَّاجُ | يوماً لسَائِسِ دَوَابّه : أَسْرِجِ الأَدْغَم ، | فلم يَدْرِ ما هُوَ ، ولم يَقْدِر على | مُراجَعَته ، فخرَجَ فَلَقِي أَعرابِيًّا | فأخْبَرَه الخَبَر ، فقال : أَعِنْدَك دَيْزج ؟ | فقال : نَعَم ، فَأَسْرَجَه . وقال أبو | عُبَيْدَة : وقد يَكُون من الخَيْل أَدْغَمُ |

| خالِصٌ ليس فيه من الخُضْرَة شَيْء . | قال الحُضَيْن بنُ المُنْذِر الرَّقَاشِيّ : | % ( عَشِيَّةَ جاؤوا باْبْنِ زحر وجِئْتُم % | بِأَدْغَمَ مَرْقُومِ الذِّراعين دَيْزَجِ ) % | | ( والأدغَمُ : الأَسودُ الأَنْف ) ، | وجَمْعُه الدُّغْمان . قال أعرابِيٌّ : | % ( وضَبَّة الدُّغْمان في رُوسِ الأَكَمْ % ) % | % ( مُخْضَرَّةٌ أَعينُها مِثلُ الرَّخَمْ % ) % | | ( و ) الأَدغَمُ : ( مَنْ يَتَكَلَّم من قِبَل | أَنْفِه ) ، وهو الأَخَنّ . | | ( وَأَدْغَمَه اللهُ تَعالى ) : مثل أَرْغَمَه ، | وقيل : أَدْغَمَه : ( سَوَّدَ وَجْهَه ) ، | وَأَرْغَمَه : أَسْخَطَه . ( و ) أَدْغَمَ | ( الفَرسُ اللِّجامَ : أَدْخَلَه في فِيهِ ) | وَأَدْغَم اللِّجامَ في فَمِه كَذلك . قال | ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة : | % ( بمُقْرَبَاتٍ بِأَيْدِيهم أَعِنَّتٌ ها % | خُوصٍ إذا فَزِعوا أُدْغِمْن باللُّجُمِ ) % | | قال الجوهَرِيُّ والأَزْهَرِيّ : ( و ) منه | أَدْغَم ( الحَرَف في الحَرْف ) إذا | ( أَدْخَلَه ) ، وقال بَعْضُهم : بل | اشتِقاقُ هذَا من إِدْغام الحُرُوفِ ، | والأَوَّل هو الوَجْه ، ( كادَّغَمَه ) على | افْتَعَله ، نَقَله الجوهَرِيُّ . | | ( و ) أَدْغَم ( فُلانٌ ) : إذا ( بادَرَ القَوْمَ | مَخافَةَ أن يَسْبِقُوه فَأَكَل ) الطَّعامَ ( بلا | مَضْغٍ ) . | | ( والدُّغْمان ، بالضم : الأَسودُ ، أو ) | هو الأَسْوَدُ ( مع عِظَم . و ) أَيْضاً : | ( اسمُ ) رَجُل ، ( ويُفْتَح ) ، كَسَحْبان . | | ( و ) رَجُلٌ ( راغِمٌ دَاغِمٌ ) إِتباعٌ . | | ( وأَرْغَمَه اللهُ تَعالَى وَأَدْغَمَه ) | بِمَعْنى ، وقِيلَ : بل بَيْنَهُما فَرْق كما | تَقَدَّم . | | ( و ) في الدُّعَاء : ( رَغْماً دَغْماً | شِنَّغْماً ) كَجِرْدَحْل بالسِّين والشِّين ، | كما سَيَأْتِي ، ( إِتْباعاتٌ ) . يقال : |

| فَعلْت ذلك على رَغْمه ودَغْمه | وشَغْمه ، ويُقال : شِنَّغْمِهِ وسِنَّغْمِه ، | وسَيَأْتي . | | ( و ) الدُّغامُ ( كَغُرابٍ : وَجَع ) يأخُذُ | ( في الحَلْق ) ، وكذلك الشُّوال ، كذا | في النَّوادِرِ . | | ( و ) دُغَيْم ( كَزُبَيْر : اسمُ ) رَجُل . | | ( والدُّغْم ، بالضَّم : البِيضُ ) ، وهو | جَمْع الأَدْغَم ( كَأَحْمَر وحُمْر ( كَأَنَّه | ضِدٌ ) ، قُلتُ : وقد تَصَحَّف ذلِك | على المُصَنّف ، وإِنَّما هو الدُّعْم | بالعَيْنِ المُهْمَلَة ، فَتَأَمَّل ذلك . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | دَغَم الغَيثُ الأرضَ يَدْغَمُها ، | وَأَدْغَمَها : إذا غَشِيها وقَهَرَها . | وَأَدْغَمَه : أًساءَه وأَسْخَطَه ، وهو مجاز . | | والدَّغْماءُ من النِّعاج : التي اسْودَّت | نُخرَتُها ، وَهِيَ الأَرْنَبَة ، وَحَكَمتها ، | وهي الذَّقَن . وفي الحَدِيث   أَنَّه | ضَحَّى بِكَبْشٍ أَدْغَم   ، وهو الذي | يَكونُ فيه أَدْنَى سَواد ، وخُصوصاً | في أَرْنَبَتِه وتَحْت حَنَكِه . وقالوا في | المَثَل :   الذِّئْبُ أَدْغَم   ؛ لأنَّ | الذِّئبَ وَلَغ أو لم يَلَغْ فالدُّغْمَة | لازِمَةٌ له ؛ لأَنَّ الذِّئاب دُغْم فربما | اتُّهِم بالوُلُوغِ وهو جَائِع ، يُضْرَب | مَثَلاً لمَْ يُغْبَطَ بما لمن يَنَلْه ، كذا في | الصحاح . | | ودَغّوم كَتَنُّور : رَجُل . | | وحَكَى الرّشاطِيّ عن الهَمْداني في | الأَنْساب أَنَّ كل ما في العرب دُعْمِيّ | فبالعَيْن المُهْمَلَة إلا دُغْمِيَّ بنَ عَوْف | اْبنِ عَدِيّ بنِ مَالِك الحِمْيَرِيّ ، نقله | الحافِظُ . |

##### Türkçe

| | **دَغَمَهم** sıcak ve soğuk, **مَنَعَ** gibi, ve **سَمِع** gibi, **دَغْماً** ve **دَغَماناً** (olarak): (onları kapladı), **أَدْغَمَهم** gibi; ve **الجَوْهَرِيُّ** soğuğu ve iki mastarı zikretmedi. | | (ve) **دَغَم** (burnunu) **دَغْماً** (**مَنَعَ** gibi: içe doğru kırdı) parçalayarak; **الصَّحاح**’ta olduğu gibi. | | (ve) **دَغَم** (kabı) **دَغْماً**: (onu örttü), **المُحْكَم**’da olduğu gibi. | | (**الدُّغْمَةُ**, damme ile, ve **الدَّغَمُ** harekeli, atların renginden: yüzünün ve dudaklarının siyahlığa çalması, bedeninin geri kalanının rengine aykırı olarak; (ve bu olur) yani: yüzü, dudaklarına bitişik olan kısımdan (bedeninin geri kalanından daha şiddetli siyah olur; ve gerçekten **ادغَامَّ** **ادْغِيمَاماً**; o **أَدْغَمُ**, o (dişi) **دَغْمَاءُ**): **الدَّغَم**ı açık (bir biçimde), **الأصمعي**’den. (Farsçası **دَيْزَجْ**’dir). Ve **الصَّحاح**’ta: o, Acemlerin **دِيزَج** diye adlandırdığıdır. Ve **الصَّحاح**’ın kenarında metni şu olanı buldum: **أبو عبيدة** dedi: **الحَجَّاجُ** bir gün bineklerinin seyisine dedi ki: “**الأَدْغَم**’ı eyerle”; o da onun ne olduğunu bilmedi ve ona dönüp soracak gücü yetmedi; çıktı, bir bedevîye rastladı ve ona haberi bildirdi; o da dedi ki: “Yanında **دَيْزج** var mı?” Dedi ki: “Evet”; onu eyerledi. **أبو عُبَيْدَة** dedi: At(lar)dan **أَدْغَمُ** da olur; | | saf, içinde yeşillikten hiçbir şey yoktur. **الحُضَيْن بنُ المُنْذِر الرَّقَاشِيّ** dedi: | % ( عَشِيَّةَ جاؤوا باْبْنِ زحر وجِئْتُم % | بِأَدْغَمَ مَرْقُومِ الذِّراعين دَيْزَجِ ) % | | (**الأدغَمُ**: burnu siyah olan), çoğulu **الدُّغْمان**’dır. Bir bedevî dedi: | % ( وضَبَّة الدُّغْمان في رُوسِ الأَكَمْ % ) % | % ( مُخْضَرَّةٌ أَعينُها مِثلُ الرَّخَمْ % ) % | | (ve) **الأَدغَمُ**: (burnu tarafından konuşan kimse); o, **الأَخَنّ**’dır. | | (ve **أَدْغَمَه اللهُ تَعالى**): **أَرْغَمَه** gibi; ve denildi ki: **أَدْغَمَه**: (yüzünü kararttı); **أَرْغَمَه**: onu öfkelendirdi. (ve) **أَدْغَمَ** (at gemi: onu ağzına soktu); ve gemi ağzına **أَدْغَم** etti, aynı şekilde. **ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة** dedi: | % ( بمُقْرَبَاتٍ بِأَيْدِيهم أَعِنَّتٌ ها % | خُوصٍ إذا فَزِعوا أُدْغِمْن باللُّجُمِ ) % | | **الجوهَرِيُّ** ve **الأَزْهَرِيّ** dedi: (ve) ondan: **أَدْغَم** (harfi harfe) — onu (içine soktuğu) zaman. Ve bazısı dedi ki: bilakis bunun türeyişi harflerin **إِدْغام**’ındandır; ve birincisi veçhtir; (**كادَّغَمَه**) **افْتَعَله** vezni üzere; onu **الجوهَرِيُّ** nakletti. | | (ve) **أَدْغَم** (falanca): (kavme, kendisini geçmelerinden korkarak acele ettiği ve yediği) zaman, yemeği (çiğnemesiz) yedi. | | (**الدُّغْمان**, damme ile: siyah; yahut) o, (büyüklükle birlikte) siyahtır. (ve) ayrıca: (bir) adamın adıdır; (fetha ile de gelir), **سَحْبان** gibi. | | (ve) bir adam (**راغِمٌ دَاغِمٌ**) tâbî kılma (itbâ‘)dır. | | (ve **أَرْغَمَه اللهُ تَعالَى وَأَدْغَمَه**) anlamca (aynıdır); ve denildi ki: bilakis aralarında fark vardır, daha önce geçtiği gibi. | | (ve) duada: (**رَغْماً دَغْماً شِنَّغْماً**) **جِرْدَحْل** gibi, **السين** ve **الشِّين** ile, geleceği üzere; (itbâ‘lar)dır. Denir ki: | | bunu onun **رَغْمه**’si ve **دَغْمه**’si ve **شَغْمه**’si üzerine yaptım; ve denir ki: **شِنَّغْمِهِ** ve **سِنَّغْمِه**; ve gelecektir. | | (ve) **الدُّغامُ** (**غُراب** gibi: ağrı) boğazda tutar; ve **الشُّوال** da böyledir; **النَّوادِرِ**’de böyle(ce). | | (ve) **دُغَيْم** (**زُبَيْر** gibi: bir) adamın adıdır. | | (**الدُّغْم**, damme ile: beyazlar), ve o, **الأَدْغَم**’ın çoğuludur (**أَحْمَر** ve **حُمْر** gibi (sanki zıddı gibi)). Dedim ki: bu, musannife tashif edilmiş olabilir; ancak o, **الدُّعْم**’dır, **العَيْنِ المُهْمَلَة** ile; öyleyse bunu düşün. | | [ ] Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: | | **دَغَم** yağmur yeri **يَدْغَمُها**, ve **أَدْغَمَها**: onu kapladığı ve bastırdığı zaman. Ve **أَدْغَمَه**: onu kötüledi ve öfkelendirdi; bu mecazdır. | | Ve koyunlardan **الدَّغْماءُ**: burun deliği kararan; o, **الأَرْنَبَة**’dir; ve çenesi; o, **الذَّقَن**’dır. Ve hadiste: onun **أَدْغَم** bir koç kurban ettiği (vardır); o, içinde en az siyahlık bulunan kimsedir; özellikle **أَرْنَبَتِه**’sinde ve çenesinin altında. Ve meselde dediler ki: **الذِّئْبُ أَدْغَم**; çünkü kurt yaladı yahut yalamadı, **الدُّغْمَة** ona lâzımdır; çünkü kurtlar **دُغْم**dur; bu yüzden aç iken yaladığı ithamı olabilir; kendisine erişmeyen şeyle gıpta edilmeyen kimse için mesel olarak vurulur; **الصَّحاح**’ta böyle(ce). | | Ve **دَغّوم** **تَنُّور** gibi: bir adamdır. | | Ve **الرّشاطِيّ**, **الهَمْداني**’den **الأَنْساب**’ta şunu nakletti: Araplarda olan her **دُعْمِيّ** — **العَيْنِ المُهْمَلَة** iledir — ancak **دُغْمِيَّ** b. **عَوْف** b. **عَدِيّ** b. **مَالِك الحِمْيَرِيّ** müstesna; onu **الحافِظُ** nakletti. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَغَمَ
1 دَغَمَ دغم , aor. دَغَمَ , (K,) inf. n. دَغْمٌ, (JK, S,) He, or it, broke the nose, making the breach to extend into the interior. (JK, S, K. [So too accord. to the explanation of the inf. n. in the KL; though Golius renders it, and app. دَغَّمَ also, as on the authority of the KL, “ depressit nasum; ” while Freytag follows him in thus rendering only the latter verb; which I do not find in any Lexicon.]) -A2- Also, (M, K,) inf. n. as above, (M, TA,) He covered a vessel. (M, K.) ― -b2- And, said of rain, It covered, or overwhelmed, and prevailed over, or subdued, the earth, or land; as also ↓ ادغم. (TA.) ― -b3- And دَغَمَهُمْ, (S, K,) aor. دَغَمَ ; (K;) and دَغِمَهُمْ, (S, K,) aor. دَغَمَ ; (K;) inf. n. دَغْمٌ and دَغَمانٌ; (TA;) said of heat, (S, K,) and of cold also, (JK, K,) It came upon them, [properly] as though it were a thing that covered them; syn. غَشِيَهُمْ; as also ↓ أَدْغَمَهُمْ. (S, K. [Golius, app. misled by a wrong interpretation which I find in the KL, (mentioned by him as one of his authorities in this case, in addition to the S and K,) explains these three verbs as meaning “ totum corripuit, et deliquio animi affecit: ” and Freytag has followed him herein.]) -A3- [The inf. n.] دَغْمًا is also used, (K, TA,) in a form of imprecation, (TA,) as an imitative sequent to رَغْمًا [q. v.], and is in like manner followed by سِنَّغْمًا, (K, TA,) or شِنَّغْمًا. (TA.) And one says, فَعَلْتُ ذٰلِكَ عَلَى رَغْمِهِ وَدَغْمِهِ وَشِنَّغْمِهِ [meaning I did that in spite of him; or against his will]. (TA.)

4 أَدْغَمَ see above, in two places. -A2- ادغم الفَرَسَ اللِّجَامَ He put the bit into the mouth of the horse; (JK, Az, S, K;) as also ادغم اللِّجَامَ فِى فَمِ الفَرَسِ. (TA.) ― -b2- And hence, (Az, S, TA,) though some say that the reverse is the case, (TA,) ادغم الحَرْفَ (Az, S, K) فِى الحَرْفِ, (K,) inf. n. اـِدْغَامٌ, (JK, S,) He inserted [or incorporated] the letter into the letter; (JK, K, TA;) as also ↓اِدَّغَمَهُ, (S, K,) [which is itself an example of the incorporation of one letter into another, being] originally اِدْتَغَمَهُ. (S, TA.) -A3- ادغمهُ, said of God, He blackened his face: (K:) and i. q. أَرْغَمَهُ; (K, * TA;) both signify (tropical:) He did evil to him, and angered him: or the former verb has the former of these significations, explained in the K; and the latter verb signifies, with its pronoun, “ he angered him. ” (TA.) ― -b2- ادغمهُ اـِلَى كَذَا He, or it, caused him to want such a thing; (AA, TA in art. دمغ;) [and] so ادغمهُ لِكَذَا; (L in art. جلد;) as also ادمغهُ. (AA, L in art. جلد voce أَجْلَدَ, and TA in art. دمغ.) -A4- ادغم فُلَانٌ Such a one vied, or strove, with the people, or party, in hastening [to eat], fearing lest they should be before him, and therefore ate the food without chewing. (K, * TA.) [And أَدْمَغَ طَعَامَهُ, as explained in the TA in art. دمغ, has a similar meaning.]

8 اـِدْتَغَمَ see the next preceding paragraph.

ادغامّ
11 ادغامّ اـدغام ادغام ٱدغام , inf. n. اِدْغِيمَامٌ, said of a horse, He was of a colour inclining to blackness in his face and lips, [or in his face and the part next the lips,] blacker therein than in the other parts of his body. (K.)

دَغَمٌ
دَغَمٌ دغم and ↓ دُغْمَةٌ, in a horse, [and in some other animals, (see أَدْغَمُ,)] A colour inclining to blackness, (S, K,) in the face and the part next the lips, (S,) or in the face and the lips, (K,) differing from, (S,) or blacker than, (K,) the colour of the other parts of the body. (S, K.)

دُغْمَةٌ
دُغْمَةٌ دغمه دغمة : see what next precedes.

دُغْمَانٌ
دُغْمَانٌ دغمان , with damm, (S, K,) applied to a man, (S,) Black: (S, K:) or black and big. (K.) -A2- Also a pl. of أَدْغَمُ [q. v.]. (TA.)

دُغَامٌ
دُغَامٌ دغام A pain in the fauces. (K.)

دَاغِمٌ
دَاغِمٌ داغم an imitative sequent to رَاغِمٌ. (K, * TA.)

أَدْغَمُ
أَدْغَمُ ذ A horse of a colour inclining to blackness, (S, K,) or of a black colour, (Mgh,) in the face and the part next the lips, (S,) or in the face and the lips, (K,) or in the face and the muzzle, (Mgh,) differing from, (S, Mgh,) or blacker than, (K,) the colour of the other parts of the body; (S, Mgh, K;) called in Pers. دَيْزَج [or rather دِيزَهْ, from which دَيْزَجٌ is arabicized]; (AO, * S, Mgh, K;) in some instances, without any admixture of خُضْرَة [here meaning dark, or ashy, dust-colour]: (AO, TA:) it is also applied as an epithet to a wolf: and the fem. is دَغْمَآءُ: and the pl. is دُغْمٌ: (S:) the masc. is also applied to a ram, meaning having any, the least, blackness; especially in the end of the nose and beneath the chin: and the fem. to a ewe, meaning black in the end of the nose and in the chin; (TA;) or, thus applied, black in the face: (JK:) and the masc. also signifies black in the nose: (JK, K:) in which sense it has for its pl. دُغْمَانٌ: (TA:) accord. to the K [and the JK], دُغْمٌ, a pl. of أَدْغَمُ, signifies white; as though it had two contr. meanings; but this is a mistranscription for دُعْمٌ, with the unpointed ع. (TA.) It is said in a prov., الذّئْبُ أَدْغَمُ [The wolf is blackish in the face and in the part next the lips, not being so in the other parts; or rather, is black in the nose]: for, whether he lap from a vessel or not, دُغْمَة is a necessary characteristic of the wolf, [all] wolves being دُغْم; and therefore he is sometimes, or often, suspected of having lapped from a vessel when he is [really] hungry: the prov. is applied to him who is regarded with a wish for the like of that which he has not obtained. (S.) ― -b2- Also One who snuffles; i. e., speaks from [i. e. through] his nose; (JK, K, TA;) i. e. i. q. أَخَنُّ. (TA.)

##### Türkçe

**دَغَمَ**
1 **دَغَمَ** دغم, muzâri‘ **دَغَمَ**, (K,) mastar **دَغْمٌ**, (JK, S,) O, yahut o, burnu kırdı; yarığın iç kısma doğru uzanmasını sağlayarak. (JK, S, K. [KL’de mastarın açıklamasına göre de böyledir; gerçi Golius bunu ve görünüşe göre **دَغَّمَ**’ı da KL’nin otoritesine dayanarak “burnu bastırdı” diye tercüme eder; Freytag da yalnızca son fiilde onu takip eder; ki ben bunu hiçbir sözlükte bulmuyorum.]) -A2- Ayrıca, (M, K,) mastar yukarıdaki gibi, (M, TA,) Bir kabı örttü. (M, K.) ― -b2- Ve yağmur hakkında denilince, Yeri/arzı örttü yahut bastı; ve ona galip geldi yahut onu boyun eğdirdi; bunun gibi ↓ **ادغم** da. (TA.) ― -b3- Ve **دَغَمَهُمْ**, (S, K,) muzâri‘ **دَغَمَ**; (K;) ve **دَغِمَهُمْ**, (S, K,) muzâri‘ **دَغَمَ**; (K;) mastar **دَغْمٌ** ve **دَغَمانٌ**; (TA;) sıcak hakkında söylenir, (S, K,) ve soğuk hakkında da, (JK, K,) Onların üzerine geldi; [aslında] sanki onları örten bir şeymiş gibi; eş anlamlısı **غَشِيَهُمْ**; bunun gibi ↓ **أَدْغَمَهُمْ** da. (S, K. [Golius, KL’de bulduğum yanlış bir yorumla (bu durumda S ve K’ye ek olarak otoritelerinden biri diye andığı) görünüşe göre yanıltılarak, bu üç fiili “tamamını yakaladı ve onu baygınlık/akıl zayıflığına uğrattı” mânasında açıklar; Freytag da bunda onu izlemiştir.]) -A3- [Mastar] **دَغْمًا** da kullanılır, (K, TA,) bir beddua kalıbında, (TA,) **رَغْمًا**’ya [bkz.] taklitî bir tâbi‘ olarak; ve aynı şekilde ardından **سِنَّغْمًا**, (K, TA,) yahut **شِنَّغْمًا** gelir. (TA.) Ve şöyle denir: **فَعَلْتُ ذٰلِكَ عَلَى رَغْمِهِ وَدَغْمِهِ وَشِنَّغْمِهِ** [yani: bunu ona rağmen; yahut onun isteğine karşı yaptım]. (TA.)

**4 أَدْغَمَ** yukarıya bak, iki yerde. -A2- **ادغم الفَرَسَ اللِّجَامَ** Atın ağzına gemi soktu; (JK, Az, S, K;) bunun gibi **ادغم اللِّجَامَ فِى فَمِ الفَرَسِ**. (TA.) ― -b2- Ve buradan, (Az, S, TA,) gerçi bazısı bunun tersinin söz konusu olduğunu söyler, (TA,) **ادغم الحَرْفَ** (Az, S, K) **فِى الحَرْفِ**, (K,) mastar **اـِدْغَامٌ**, (JK, S,) Harfi harfin içine soktu [yahut kaynaştırdı]; (JK, K, TA;) bunun gibi ↓**اِدَّغَمَهُ** da, (S, K,) [ki bu bizzat bir harfin diğerine idhâl edilmesine örnektir; zira] aslında **اِدْتَغَمَهُ** idi. (S, TA.) -A3- **ادغمهُ**, Allah hakkında denilince, Onun yüzünü kararttı: (K:) ve **أَرْغَمَهُ** ile aynı mânadadır; (K, * TA;) ikisi de (mecazen:) Ona kötülük etti ve onu öfkelendirdi mânasına gelir: yahut birinci fiil K’da açıklanan bu iki mânadan birincisine sahiptir; ikinci fiil ise zamiriyle birlikte “onu öfkelendirdi” mânasına gelir. (TA.) ― -b2- **ادغمهُ اـِلَى كَذَا** O, yahut o şey, onu böyle bir şeye muhtaç etti; (AA, TA, md. **دمغ**’de;) [ve] böylece **ادغمهُ لِكَذَا**; (L, md. **جلد**’de;) bunun gibi **ادمغهُ** da. (AA, L, md. **جلد**, **أَجْلَدَ** maddesinde; ve TA, md. **دمغ**’de.) -A4- **ادغم فُلَانٌ** Falan kimse, insanların yahut topluluğun, [yemeye] acele etmede, onların kendisinden önce olmasından korkarak, onlarla yarıştı yahut çabaladı; bu yüzden yemeği çiğnemeden yedi. (K, * TA.) [Ve **أَدْمَغَ طَعَامَهُ**, TA’da md. **دمغ**’de açıklandığı üzere, benzer bir mânaya sahiptir.]

**8 اـِدْتَغَمَ** bir önceki paragrafa bak.

**ادغامّ**
11 **ادغامّ** اـدغام ادغام ٱدغام, mastar **اِدْغِيمَامٌ**, at hakkında denilince, Yüzünde ve dudaklarında [yahut yüzünde ve dudaklara bitişik kısımda] siyahlığa meyleden bir renkte oldu; bedeninin diğer kısımlarına nispetle orada daha siyah olarak. (K.)

**دَغَمٌ**
**دَغَمٌ** دغم ve ↓ **دُغْمَةٌ**, atta, [ve bazı başka hayvanlarda da, (bkz. **أَدْغَمُ**,)] Siyahlığa meyleden bir renk; (S, K,) yüzde ve dudaklara bitişik kısımda, (S,) yahut yüzde ve dudaklarda, (K,) bedenin diğer kısımlarının renginden farklı; (S,) yahut ondan daha siyah. (K,) (S, K.)

**دُغْمَةٌ**
**دُغْمَةٌ** دغمه دغمة: bir önce gelen şeye bak.

**دُغْمَانٌ**
**دُغْمَانٌ** دغمان, damme ile, (S, K,) bir adama nispetle, (S,) Siyah: (S, K:) yahut siyah ve iri. (K.) -A2- Ayrıca **أَدْغَمُ**’un bir çoğuludur [bkz.]. (TA.)

**دُغَامٌ**
**دُغَامٌ** دغام Boğazın üst kısmında (fauces) bir ağrı. (K.)

**دَاغِمٌ**
**دَاغِمٌ** داغم, **رَاغِمٌ**’e taklitî bir tâbi‘dir. (K, * TA.)

**أَدْغَمُ**
**أَدْغَمُ** ذ Siyahlığa meyleden renkte bir at; (S, K,) yahut yüzünde ve dudaklara bitişik kısımda siyah renkte; (Mgh,) yüzde ve dudaklara bitişik kısımda, (S,) yahut yüzde ve dudaklarda, (K,) yahut yüzde ve burun ucunda/ağızlıkta, (Mgh,) bedenin diğer kısımlarının renginden farklı; (S, Mgh,) yahut ondan daha siyah; (K,) (S, Mgh, K;) Farsçada ona **دَيْزَج** denir [yahut daha doğrusu **دِيزَهْ**, ki **دَيْزَجٌ** ondan Arapçalaştırılmıştır]; (AO, * S, Mgh, K;) bazı durumlarda **خُضْرَة**’den [burada koyu yahut külî-toz rengi mânasında] hiçbir karışım olmaksızın: (AO, TA:) kurda da sıfat olarak uygulanır: müennesi **دَغْمَآءُ**’dur: çoğulu **دُغْمٌ**’dur: (S:) müzekkeri koça da uygulanır; mânası: azıcık da olsa herhangi bir siyahlığı olan; özellikle burnun ucunda ve çenenin altında: ve müennesi koyuna; mânası: burnun ucunda ve çenede siyah olan; (TA;) yahut böyle uygulandığında, yüzde siyah olan: (JK:) ve müzekker ayrıca burunda siyah mânasına gelir: (JK, K:) bu mânada çoğulu **دُغْمَانٌ**’dır: (TA:) K’ya göre [ve JK’ya göre], **دُغْمٌ**, **أَدْغَمُ**’un bir çoğulu olarak, beyaz mânasına gelir; sanki iki zıt mânası varmış gibi; fakat bu, noktasız **ع** ile **دُعْمٌ** için bir yanlış yazımdır. (TA.) Bir darbımeselde şöyle denir: **الذّئْبُ أَدْغَمُ** [Kurt, yüzde ve dudaklara bitişik kısımda siyahımsıdır; diğer kısımlarda öyle değildir; yahut daha doğrusu, burunda siyahtır]: çünkü bir kaptan yalayıp yalamasın, **دُغْمَة** kurdun zorunlu bir vasfıdır; [bütün] kurtlar **دُغْم**’dur; bu yüzden o, [gerçekte] aç olduğu hâlde, bir kaptan yaladığı şüphesiyle bazen yahut çoğu kez itham edilir: bu darbımesel, elde etmediği bir şeyin benzerine dair arzu ile bakılan kimse hakkında kullanılır. (S.) ― -b2- Ayrıca Burnundan konuşan; yani [yani burun yoluyla] burnundan konuşur; (JK, K, TA;) yani **أَخَنُّ** ile aynı mânadadır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَغَمَ
دَغَمَ A ( n. ac. دَغْم 1 ),
a.  Seized upon; overpowered ( heat, cold ).

b.  [ acc. &  Fī ], Made to enter into.

c.  Muzzled ( horse ).

d.  Made to turn black, gather blackness ( face ).

أَدْغَمَ
أَدْغَمَ IV ,
a.  Contracted, incorporated an assimilated letter into another; removed, elided one assimilated letter & placed tashdid over the other.

b.  see I (a) .

اِدْتَغَمَ
اِدْتَغَمَ VIII ( d ),
a.  see IV (a) .

دُغْمَة
دُغْمَة 3t ,  دَغَم 4 ,
a.  A dark part of the body.

أَدْغَمُ
أَدْغَمُ 14 , ( pl. دُغْم 3 ,  دُغْمَاْن 35 ),
a.  One having one part of the body blacker than the rest.

b.  One who speaks through the nose.

دُغَاْم
دُغَاْم 24 ,
a.  Pain in the throat.

##### Türkçe

**دَغَمَ**
**دَغَمَ** A ( n. ac. **دَغْم** 1 ),
a.  Yakalandı; bastırdı (sıcak, soğuk).

b.  [ acc. &  Fī ], İçine soktu.

c.  Ağızlık vuruldu (at).

d.  Kararttı, karalık topladı (yüz).

**أَدْغَمَ**
**أَدْغَمَ** IV ,
a.  Birleştirdi, idğamlı bir harfi diğerine kattı; idğamlı harflerden birini kaldırdı, düşürdü ve diğerinin üzerine şedde koydu.

b.  I (a)’ya bak.

**اِدْتَغَمَ**
**اِدْتَغَمَ** VIII ( d ),
a.  IV (a)’ya bak.

**دُغْمَة**
**دُغْمَة** 3t ,  **دَغَم** 4 ,
a.  Bedenin karanlık bir kısmı.

**أَدْغَمُ**
**أَدْغَمُ** 14 , ( pl. **دُغْم** 3 ,  **دُغْمَاْن** 35 ),
a.  Bedeninin bir kısmı geri kalanından daha kara olan kimse.

b.  Burundan konuşan kimse.

**دُغَاْم**
**دُغَاْم** 24 ,
a.  Boğazda ağrı.
