# دغم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D8%BA%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%BA%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دغم

دَغَمَ الغيثُ الأَرض يَدْغَمُها وأَدْغَمَها إذا غشيها وقهرها. والدَّغْمُ: كَسْرُ الأَنف إلى باطنه هَشْماً. دَغَمَ أَنفه دَغْماً: كسره إلى باطنه هشماً. والدُّغْمَةُ والدَّغَمُ من أَلوان الخيل: أن يضرب وجْهُه وجَحافِلُهُ إلى السواد مخالفاً للون سائر جسده، ويكون وجهه مما يلي جَحافله أشدّ سواداً من سائر جسده، وقد ادْغَامَّ، وفرس أَدْغَمُ، والأُنثى دَغْماءُ بَيِّنة الدَّغَمِ، وهو الذي يسميه الأَعاجم دِيزَجْ. والدَّغْماءُ من النِّعاج: التي اسودت نُخْرتُها، وهي الأَرْنَبَةُ، وحَكَمَتُها وهي الذَّقَنُ. وفي الحديث: أنه ضَحَّى بكبش أَدْغَمَ؛ هو الذي يكون فيه أدنى سواد وخصوصاً في أَرْنَبَته وتحت حَنَكِه؛ وقالوا في المَثَل: الذِّئْبُ أَدْغَمُ، لأن الذئب وَلَغَ أو لم يَلَغْ فالدُّغْمَةُ لازمة له، لأَن الذِّئاب دُغْمٌ، فربما اتُّهِمَ بالوُلوغِ وهو جائع، يضرب هذا مثلاً لمن يُغْبَطُ بما لم يَنَلْه. والأَدْغَمُ: الأَسود الأنف، وجمعه الدُّغْمانُ؛ قال أعرابي:
وضَبَّة الدُّغْمانِ، في رُوسِ الأَكَمْ،
مُخْضَرَّةٌ أَعْيُنُها مثلُ الرَّخَمْ
والدُّغْمانُ، بالضم: الأسود، وقيل: الأسود مع عِظَمٍ. ورجل راغِمٌ داغِمٌ: إتباع، وقد أَرْغَمَهُ الله وأَدْغَمَهُ؛ وقيل: أَرْغَمَهُ الله أسخطه، وأَدْغَمَه سَوَّدَ وجهَه. وفي الدعاء: رَغْماً دَغْماً شِنَّغْماً، كلُّ ذلك إتباع. يقال: فعلت ذلك على رَغْمِه ودَغْمِه وشَغْمِه، ويقال: شِنَّغْمِه. قال أَبو منصور: ويقال وسِنَّغْمه، بالسين المهملة. وفي النوادر: الدُّغامُ والشُّوالُ
(* قوله «والشوال» كذا هو بالأصل
وشرح القاموس، وفي نسخة من التهذيب: الشواك) وجع يأْخذ في الحلَق. ودَغِمَهُم الحَرُّ والبَرْدُ يَدْغَمُهُمْ دَغْماً ودَغَمَهُمْ دَغَماناً: غَشِيَهُمْ، زاد الجوهري: وأَدْغَمَهُمْ أي غشيهم. وأَدْغَمَهُ الشيءُ: ساءه وأَرْغَمَهُ.
والإدْغامُ: إدخال حرف في حرف. يقال: أَدْغَمْت الحرف وادَّغَمْته، على افْتَعَلْتُه. والإدْغامُ: إدخال اللجام في أَفواه الدَّوابِّ. وأَدْغَمَ الفرسَ اللجامَ: أَدخله في فيه، وأَدْغَمَ اللِّجامَ في فمه كذلك؛ قال ساعِدَةُ بن جُؤَيْةَ:
بمُقْرَباتٍ بأَيْدِيهِمْ أَعِنَّتُها
خُوصٍ، إذا فَزِعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجُمِ
قال الأزهري: وإدغامُ الحرف في الحرف مأْخوذ من هذا؛ قال بعضهم: ومنه اشتقاق الإدْغامِ في الحروف، وقيل: بل اشتقاقُ هذا من إدْغامِ الحُروفِ، وكلاهما ليس بعَتيق، إِنما هو كلام نَحْوِيّ. نَخْويّ. وأَدْغَمَ الرجلُ: بادر القومَ مَخافَة أَن يسبقوه فأَكل الطعامَ بغير مَضْغٍ. ودَغَمَ الإناء دَغْماً: غطاه.
ودُغْمان ودُغَيْمٌ: اسمان.

### Türkçe

**دَغَمَ** yağmur yeri **يَدْغَمُها** ve **أَدْغَمَها**: onu kapladığı ve ona galip geldiği zaman.

**الدَّغْمُ**: burnu iç tarafına doğru kırmak; parçalayarak. **دَغَمَ أَنفه دَغْماً**: onu iç tarafına doğru parçalayarak kırdı. **الدُّغْمَةُ** ve **الدَّغَمُ** atların renklerindendir: yüzünün ve dudaklarının siyahlığa çalması; bedeninin geri kalanının rengine aykırı olarak; ve yüzü, dudaklarına bitişik olan kısmından, bedeninin geri kalanından daha şiddetli siyah olur; ve **ادْغَامَّ** olmuştur; ve **فرس أَدْغَمُ**; dişisi **دَغْماءُ** (dَّغَم’i açıkça belli olan); ve o, acemlerin **دِيزَجْ** diye adlandırdığıdır. **الدَّغْماءُ** koyunlardan: burun ucu (o **الأَرْنَبَةُ**’dir) kararmış olan; ve çene altı (o **الذَّقَنُ**’dur) kararmış olan. Hadiste: onun **أَدْغَمَ** bir koç kurban ettiği (geçer); o, içinde en az siyahlık bulunan, özellikle **أَرْنَبَته**’sinde ve çenesinin altında olandır; ve meselde dediler: **الذِّئْبُ أَدْغَمُ**; çünkü kurt yaladı yahut yalamadı, **الدُّغْمَةُ** ona yapışıktır; çünkü kurtlar **دُغْمٌ**dur; bu yüzden, aç iken yalamakla itham edilebilir; bunu, elde etmediği şeyle gıpta edilen kimse için mesel olarak vururlar. **الأَدْغَمُ**: burnu siyah olan; çoğulu **الدُّغْمانُ**; bir bedevî dedi ki:
وضَبَّة الدُّغْمانِ، في رُوسِ الأَكَمْ،
مُخْضَرَّةٌ أَعْيُنُها مثلُ الرَّخَمْ

**الدُّغْمانُ** (dammeyle): siyah; ve denildi ki: büyüklükle beraber siyah. **رجل راغِمٌ داغِمٌ**: tâbi kılma (itbâ‘); ve Allah onu **أَرْغَمَهُ** ve **أَدْغَمَهُ**; ve denildi ki: Allah onu **أَرْغَمَهُ**: onu öfkelendirdi; ve onu **أَدْغَمَهُ**: yüzünü kararttı. Duada: **رَغْماً دَغْماً شِنَّغْماً**; bunların hepsi tâbi kılmadır. Denir: bunu onun **رَغْمِه** ve **دَغْمِه** ve **شَغْمِه** üzerine yaptım; ve denir: **شِنَّغْمِه**. Ebû Mansûr dedi: ve denir: **وسِنَّغْمه**; ihmâl edilmiş **السين** ile.

**النوادر**’de: **الدُّغامُ** ve **الشُّوالُ**
(* “**والشوال**” sözü asılda ve Kâmûs şerhinde böyledir; Tehzîb’in bir nüshasında: **الشواك**) boğazda tutan bir ağrı(dır). Sıcak ve soğuk onları **دَغِمَهُم**; **يَدْغَمُهُمْ دَغْماً** ve onları **دَغَمَهُمْ دَغَماناً**: onları kapladı; Cevherî artırdı: ve onları **أَدْغَمَهُمْ** yani onları kapladı. Şey onu **أَدْغَمَهُ**: onu kötü etti ve onu **أَرْغَمَهُ**.

**الإدْغامُ**: bir harfi bir harfin içine sokmak. Denir: harfi **أَدْغَمْت** ve onu **ادَّغَمْته**; **افْتَعَلْتُه** üzere. **الإدْغامُ**: yuları binek hayvanlarının ağızlarına sokmak. Atı yularla **أَدْغَمَ**: onu ağzına soktu; ve yuları ağzına **أَدْغَمَ** da böyledir; Sâ‘ide b. Cu’eyye dedi ki:
بمُقْرَباتٍ بأَيْدِيهِمْ أَعِنَّتُها
خُوصٍ، إذا فَزِعُوا أُدْغِمْنَ باللُّجُمِ
Ezherî dedi: harfin harfe idğâmı bundan alınmıştır; bazısı dedi: ve bundan, harflerdeki **الإدْغامِ**’ın iştikakı; ve denildi ki: bilakis bunun iştikakı harflerin **إدْغامِ**’ındandır; ve ikisi de kadîm değildir; ancak o, nahivcilerin sözüdür: **نَحْوِيّ**. **نَخْويّ**. Adam **أَدْغَمَ**: kavmi, kendisini geçmelerinden korkarak aceleyle karşıladı da yemeği çiğnemeksizin yedi. Kabı **دَغَمَ**; **دَغْماً**: onu örttü.

**دُغْمان** ve **دُغَيْمٌ**: iki isimdir.
