# دفأ (د-ف-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kürk, kuytu yer demektir

- Harfler: د - ف - أ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: دفء · دفئ

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [دِفْءٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/siga/%D8%AF%D9%90%D9%81%D9%92%D8%A1%D9%8C.md) | فِعْلٌ | Isı | 1 | 1 | [16:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/ayet/16:5.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Fayda eder
2. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ekel pas demektir
3. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
4. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دفأ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mehmûzü'l-lâm (son harfi hemzeli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%86.md), [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md), [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Soğuğun şiddetini kesen, bedeni ve çevreyi kuşatarak sıcak tutan koruyucu örtü ve kuytu sığınak |
| Çekirdek Özet 2 | Canlıların varlığını dondurucu dış şartlara karşı sürdürmesini sağlayan ilahi koruma ve donanım imkânı |
| Çekirdek Özet 3 | Yaşamı sürdürülebilir kılan temel biyotermal yalıtım ve varoluşsal güvenlik zırhı |
| Kritik Hata Riski | Anlamı yalnızca termal bir sıcaklık veya yakacak ısısı sanıp kökün içerdiği bizzat örtünme, hayvan yünleri, barınak ve biyolojik korunma zırhı boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دف | İtmek, fışkırtmak, dışa doğru bir şiddetle sevk ederek bir sınır veya koruma oluşturmak; nitekim [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) kökünde engeli uzaklaştırma, [دفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%82.md) kökünde ise suyun hızla fırlaması anlamı bulunur. | أ | Çekirdekteki itme ve savurma hareketini dondurucu soğuk dalgasını dışarıda bırakacak şekilde bedeni kuşatan, içeriye yumuşak bir sıcaklık hapsedip soğuğu geri püskürten kararlı bir örtü ve kuytuya dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Dış dünya ile iç alan arasına çekilen perde, soğuk akımını kesen geçiş engeli ve korunaklı bir alana giriş eşiği. |
| ف | Ağız; açıklık, nefes, kenar | Soluk alıp verme, ısının ve nefesin yoğunlaşması, canlılığın dışa vuran sıcaklığı ve dış çevreye temas eden sınır kenarı. |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Yaşamı ayakta tutan asıl canlılık enerjisi, direnç gücü ve soğuğun yok edici etkisini durduran birincil koruyucu kuvvet. |
| دفأ | Kapının kapatılıp içeride nefes ve canlılık gücünün hapsedilmesi | Dışarıdaki dondurucu şartların kapı gibi örtülerle ötelenerek, içeride nefes ve beden gücünün oluşturduğu sıcaklığın korunup muhafaza edilmesi hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Soğuğun yakıcı etkisini kıran her türlü örtü, kuytu duvar dibi veya devenin yünü, kılı ve sütü gibi bedeni ısıtan somut vasıtalar; soğuktan koruyan kuytu sığınak ve devenin nefesiyle birbirini ısıtması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Eş-Şemmāh el-Mürrî bir beytinde develerin yağları ve yünleriyle dondurucu soğuktan korunduğunu şöyle anlatır: وكيف يضيع صاحب مدفئات / على أثباجهن من الصقيع |
| Erken Arapça kullanım | Sa'lebe b. Ubeyd el-Adavî kışın dondurucu soğuğunun bitip yeryüzünde yazın ılık sıcaklığının belirmesini şöyle tasvir eder: فلما انقضى صر الشتاء وآنست / من الصيف أدفاء السخونة في الأرض |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça دفأ kökü, dondurucu soğuğu savuşturma, örtünerek ısınma ve kuytuda kalma semantik omurgasına dayanır. Kökün sonundaki hemze (lâmü'l-fe'l) bazı Sami dillerinde düşme veya yarı ünlüye dönüşme eğilimi gösterir ve kök doğrudan sıcaklık, yanma veya ısınma bildiren köklerle fonetik kesişim alanına girer. İbranicede aynı fonetik dizilim doğrudan bu anlamda yaygın olmayıp, daha çok Süryanicede ve Doğu Aramicesinde üstünü örtüp ısıtma, koruma sağlama çağrışımı taşıyan türevlerle temas eder. Arapçada kök, yalnızca bir ısı derecesini değil, soğuğun zıddı olarak bedenin doğrudan yün, keçe, kıl veya kuytu bir duvar gibi nesnelerle yalıtılmasını ifade eden çok somut ve özgün bir göçebe-hayvancılık terminolojisine evrilmiştir. Bu yönüyle kök, salt ateş sıcaklığından ayrılarak koruyucu örtü ve biyolojik yalıtım kavramı etrafında müstakil bir semantik alan kurmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دفأ ve türevleri | Dondurucu soğuğun kırılması, örtü veya kuytu bir sığınak vasıtasıyla bedeni ılık tutma hali; deve yünleri ve giysilerle soğuğu savuşturma. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice ısınma ve örtünme kökleri | Soğuktan korunmak için örtü altına girme ve sığınma anlam alanıyla fonetik ve semantik akrabalık. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrulanmış bir soydaş kelime tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve Payne Smith Syriac Dictionary.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دفأ | Anlamlı | Soğuğu örtüyle kırmak, ısınmak | Soğuğun etkisini yok eden örtü, kürk, kuytu yer ve devenin sağladığı sıcaklık yararları. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [دأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D9%81.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu diziliş için bağımsız ve yaygın bir kök anlamı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [فدأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D8%A3.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sistematiğinde mühmel veya terk edilmiş dizilişlerdendir. | Kur'an'da geçmez. |
| [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) | Anlamlı | Ateşte kızartmak, yakmak, kalbin çarpması | Ekmeği veya eti kül ve ateşte pişirmek; heyecanla çarpan ve tutuşan yürek (فؤاد). | Kur'an'da geçer; ortak harflerle içsel ısı ve hararet ilişkisi taşır. |
| [أدف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%81.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda bağımsız sülâsî kök olarak işlenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [أفد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D8%AF.md) | Anlamlı | Yaklaşmak, acele etmek, daralmak | Vaktin yaklaşması, kıyametin kopma zamanının gelip çatması ([أزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D9%81.md) ile yakın). | Kur'an'da geçer; kalb veya semantik zıtlık ilişkisi belirgin değildir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دفأ | Merkez | Biyolojik yalıtım ve örtünmeyle gelen ılıklık | Dışarıdaki soğuğu bir perde veya kürk ile keserek sağlanan, yakıcı olmayan koruyucu sıcaklık. | Bedenin kendi sıcaklığını korumasını sağlayan sığınak, yün ve elbise konforu. |
| [سخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%86.md) | Komşu | Salt fiziksel ısı ve hararet | Maddenin veya havanın bizzat sıcak olması; örtünme veya yalıtım şartı aramaksızın hararet kazanması. | Suyun, havanın veya bedenin termal olarak ısınması durumu. |
| [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md) | Komşu | Kuytuya çekilme, gizlenme ve barınma | Mekânsal olarak bir yapının veya örtünün içine girip görünmez ve korunaklı hale gelme. | Isınmaktan ziyade dış etkenlerden saklanma ve gizlenme vurgusu taşır. |
| [ستر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AA%D8%B1.md) | Komşu | Engelleme, perdeleme ve örtme | Bir nesnenin veya ayıbın gözden uzak tutulması amacıyla üzerine çekilen perde ve örtü. | Termal yalıtım amacı taşımaz, sadece görmeyi ve ulaşmayı engeller. |
| [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Dondurucu soğukluk, hareketsizlik | Sıcaklığın ve hayat enerjisinin çekilmesi, dondurucu ve sertleşen kış soğuğu. | دفأ kökünün tam karşıtı olup canı tehdit eden dondurucu fiziksel koşuldur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دفأ | Soğuğu kıran örtü ve sıcaklık | Canlının soğuktan korunmasını sağlayan elbise, yün ve kuytu ortam ılıklığı. | Kesin |
| Latince | Calefacere, fomentum | Isıtmak, sıcak tutan sargı/örtü | Bedenin ısıtılması ve sıcak tutucu pansuman veya giysi işlevini karşılar; hayvan yünü vurgusu dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | Warmth, thermal insulation, shelter | Ilıklık, yalıtım, korunak | Yakıcı sıcağı (heat) değil, koruyucu ve yumuşak ısıyı (warmth) ve giysi ile korumayı tam karşılar. | Kesin |
| Almanca | Wärme, Wärmeschutz | Ilık sıcaklık, ısı yalıtımı | Dondurucu soğuğa karşı koruyucu giysi ve barınakla sağlanan yaşamsal ılıklığı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Chaleur douce, vêtement chaud | Yumuşak sıcaklık, sıcak giysi | Dış soğuğu kesen korunaklı ılık ortamı ve kalın giyeceği ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Arabic-English Lexicon ve Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دِفْءٌ | Hayvan yünleri, kılları ve derilerinden elde edilen sıcak tutucu giysiler ve örtüler | En'âm sûresinde hayvanların yaratılış gayesi ve insana sağladığı nimetlerin sayıldığı bağlam (Nahl [16:5](https://lisan.digital/tr/ayet/16:5.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi in'âm ve teshîr delili | Canlıların varlıklarını sürdürebilmeleri için yaratıcının tabiata yerleştirdiği biyotermal koruma mekanizmalarının hikmeti. | İnsanın çetin iklim şartlarında helak olmasını engelleyen ilahi lütuf ve inayet. |
| Fıkıh | Hayvanların yün, tüy ve kılından yararlanma | Hayvanların canlıyken veya boğazlandıktan sonra yün, kıl ve derilerinden elbise, çadır ve örtü edinmenin helalliği. | Giyinme, barınma ve örtünme hakkı kapsamında temel insani ihtiyaç maddesi. |
| Tefsir | Nahl [16:5](https://lisan.digital/tr/ayet/16:5.md) ayetinin tefsiri | Ayetteki «dif'» kelimesinin yalnızca kürk ve elbise mi yoksa hayvanın yavrusu, sütü ve nefesiyle sağlanan genel fayda mı olduğu. | Soğuktan koruyan giysi, aba, çadır örtüsü ve hayvanın bizzat ürettiği biyolojik korunma araçları. |
| Hadis | Ahid ve cizye metinleri | Hz. Peygamber'in kabilelerle yaptığı anlaşmalarda geçen «دفئهم» ifadesi üzerinden onların hayvanlarından elde ettikleri yün ve menfaatler. | Mülkiyet, zekât matrahı ve göçebe ekonomisinin temel geçim kaynağı olan yün ve tüy mahsulü. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılışın gayesi ve ilahi nimet alanı | Yaşamsal lütuf ve in'âm | Canı koruma | Tabiatın sert şartlarına karşı insanın donatıldığı ve şükrü gerektiren temel varoluşsal zırh. | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve biyolojik adaptasyon | Isı yalıtımı ve homeostaz | İç dengeyi sağlama | Canlının iç beden ısısını dış ortamın sıfırın altındaki dondurucu etkisinden izole ederek ölümü engelleme. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumun temel barınma ve giyim güvenliği | Sosyal güvenlik ve himaye | Kırılganları koruma | İdarenin çetin iklim şartlarında halkın kışlık giyim, yakacak ve sığınak ihtiyacını garanti altına alma görevi. | Muhtemel |
| İktisadi | Hayvancılık ve tekstil hammaddesi üretimi | Temel tüketim ve üretim metaı | Katma değer üretme | Hayvanlardan elde edilen yün, tiftik, kıl ve derinin dokuma sanayiine ve giyim sektörüne dönüştürülmesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termal yalıtım katsayısı ve sınır tabaka (boundary layer) | Bir sistemin çevreyle arasındaki ısı transferini sınırlandırarak iç enerjisini muhafaza eden yüksek dirençli geçirimsiz ortam dinamiği. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal tampon mekanizmaları ve refah sığınağı | Bireyin dışsal ekonomik veya toplumsal krizlerin yıkıcı soğukluğuna doğrudan maruz kalmasını engelleyen ailevi ve kamusal koruma kalkanı. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece yapay bir ısıtıcıyla sağlanan sıcaklık veya yakacak odun/kömür ısısı olarak anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlı ekosistemin (özellikle en'âmın) insana sunduğu dokuma, yün, tüy, kürk, keçe ve barınak gibi bedeni çepeçevre saran çok boyutlu koruyucu örtü sistemi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nahl [16:5](https://lisan.digital/tr/ayet/16:5.md) ayetindeki ilahi tasarımın ekolojik ve hayvansal dokuma mucizesini gözden kaçırıp ayeti sadece genel bir ısınma tavsiyesine indirgemek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın canlılar dünyası ile insan yaşamı arasındaki simbiyotik ilişkiyi, biyolojik ihtiyaçları ve tabiatın insan için nasıl bir yaşam destek ünitesi kılındığını tek bir kelimeyle özetlemesini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nimetlerin sayıldığı, insanın acziyetinin ve ilahi teshîrin (hayvanların insanın emrine verilmesinin) vurgulandığı yaratılış ve tevhit ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın tabiattan bağımsız, kendi kendine yeten mutlak bir varlık olduğu vehmini yıkar; insanın en temel hayatta kalma unsuru olan beden ısısını dahi diğer canlıların yün ve kıllarına borçlu olduğunu hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dondurucu soğuğa karşı bedeni koruyan, rüzgârı ve ayazı kesen kürk, yün, elbise ve kuytu barınak.
- Soyut anlam: Canlının varlığını tehdit eden dış yıkıcı etkenlere karşı kurulan yalıtım, korunma ve iç dengeyi muhafaza etme güvenliği.
- Sistematik karşılık: Varoluşsal iç enerjinin dışsal entropi ve yıkım karşısında koruyucu bir arayüz ile sürdürülebilir kılınması.
- LaTeX modeli: $$T_i = T_e + R \cdot \Phi_h$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $T_i$ canlının yaşamını sürdürdüğü iç sıcaklığı (biyolojik dengeyi), $T_e$ dış ortamın dondurucu sıcaklığını (soğuk tehdidini), $R$ kökün temsil ettiği koruyucu örtü, yün ve kürkün sağladığı yalıtım direncini, $\Phi_h$ ise canlının ürettiği iç ısı akısını sembolize eder. Yalıtım direnci ($R$) arttıkça dış ortamın dondurucu etkisi içeriye nüfuz edemez ve yaşam dengesi korunur.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Nahl 16:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/ayet/16:5.md) — دِفْءٌ

وَالْأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ

Meal (IK): Hayvanları da yaratmıştır. Onlarda sizi ısıtacak şeyler ve birçok faydalar vardır. Ve onlardan yersiniz.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kürk, kuytu yer demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والفاء و و ء ي معهما
ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي  مستعملات
فود:
الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ.
وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف:
متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ
فيد، فأد:
فَيْد: منزل بالبادية.
والفَيّادُ من أسماء البُومِ.
والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شىءٍ فأَكَلَه، وأنشدَ:
وليس بالفَيّادة المُقَصْمِلِ
والفَيّادةُ: المُتَبَخْتِر في مِشْيَتِه.
والفائدة: ما أَفادَ اللهُ العِبادَ من خَيْرٍ يستفيدونَه ويَستحدِثونه، وقد فادَتْ له من عندنا فائدة، وجمعها الفوائد.
ويقال: أفادَ فلان خَيراً واستفادَ.
وسُمِّيَ الفُؤاد لتفَؤُّدهِ أي لتوقُّده.
وفُئِدَ الرجلُ فهو مَفؤود أي أصابَه داءٌ في فُؤاده.
وافتأَدَ القومُ: أَوَقَدوا ناراً ولُهْوَجُوا عليها لَحْماً.
وفَأَدْتُ النّارَ: سَجَرْت خَشَبَها، والمَفأَدُ: المَسْجَرُ، والمُفتَأَدُ: موضع النارِ في الأرض.
وفأَدْتُ لحماً: شَوَيتُه، قال:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند مُفَتَأَدِ
وفد:
واحد الوَفد وافِدٌ، وهو الذي يفِدُ عن قوم إلى ملك في فَتْحٍ أو قضيةٍ أو أمرٍ، والقومُ أوفَدوه.
والوافدُ من الإِبِل والقَطَا وغيرها: ما سَبَقَ سائر السِّرْب في طَيَرانِه ووُروده.
وتَوَفَّدَتِ الأوعالُ فوق الجبال أي أشرَفَتْ.
ودف:
استَوْدَفْتُ لَبَناً في الإِناء ونحوه إذا فتَحْتُ رأسَه فأشَرفْتُ عليه، ويكون أن تصُبَّ فوقه لَبَناً كانَ أو ماءً قال العجّاج:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم استَوْدَفا
دفأ دفو:
الدَّفاءُ: نقيض حِدَّة البَردِ.
والدِّفْءُ: ما يُدْفِئُكُ، وثَوبٌ دَفيءٌ أي مُدْفِئ.
ورجلٌ دَفِئٌ بوزن فَعِل: قد لَبِسَ ما يُدْفِئُه، ويقال للاحمق: إنه لدَفِئُ الفؤاد.
وادَّفَيْتُ واستَدْفيتُ أي لَبِسْتُ ما يُدْفِئُني، ودَفِئْتُ من البَرد.
ومَطَرٌ دَفَئِيٌّ يكون في الصيف بعد الربيع.
والدَّفَأُ، مقصور مهموز: الدِّفءُ نفسُه إِلاّ إنّ ألدِّفءَ كأنّه اسمٌ شِبهُ الظِّمْءِ، الدَّفَأُ شِبهُ الظَمَأ ومما لا همز فيه من هذا الباب، مصدر الأَدفَى، والأُنثى دَفواء من الطَير: وهو ما طالَ جَناحاه من أُصول قَوادِمه وطَرَف ذنبه، أو طالت قوادِمُ ذَنَبه، قال الطرماح:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناح كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
والأَدْفَى من الأوعال: ما طالَ قَرْناه وامتَدَّ أعلىَ ظهره جِدّاً.
والدَّفْواءُ من النَّجائِب: الطويلة العُنُق إذا سارت كادَتْ تَضَعُ هامَتَها على ظهر سَنامِها، ومع ذلك طويلةُ الظهر.
دوف:
الدَّوْفُ: خَلْطُ الزَّعْفَران والدَّواء بماءٍ فيَبتَلُّ، وتقول منه: دُفتُه وأَدَفْتُه.
والدِّيافيُّ من الزَّيْت منسوبٌ إلى بَلَدٍ بالشامِ أو بالجزيرة.
فدي:
الفِدَى جمع فِدْية.
والفِداءُ ما تَفدي به وتُفادي، والفِعلُ الافتِداء، وفَدَّيْتَه تَفدِيةً: قُلتَ له: أَفديك.
وتَفادَى القومُ: استَتَرَ بعضُهم ببعض مَخافةً، وتَفَدَّيْتُه وفَدَّيتُه واحد.
والفَداءُ: جماعة الطَّعامِ من البُرِّ والشعير وغيرهما، وهو الأَنبار، وجمعه أفدِيةٌ.

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الفاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla beraber

**ف و د**، **ف ي د**، **ف أ د**، **و ف د**، **و د ف**، **د ف أ**، **د ف و**، **د و ف**، **ف د ي** kullanımdadırlar.

**فود**:
**الفَوْدُ** başın iki **فَوْد**’undan biridir; ikisi, iki kulağın yanına bitişik olan **اللِّمَّة** saçının çoğunluğudur.
Aynı şekilde kartalın iki kanadının iki **فَوْدا**’sı; ve **خُفاف** dedi ki:
Ne vakit iki **فَوْد**’unu bir kalkmışın sırtına bırakırsın

**فيد**، **فأد**:
**فَيْد**: bedevîlikte bir menzil.
Ve **الفَيّادُ** baykuşun adlarındandır.
Ve **الفَيّادُ** erkeklerden: gücünün yettiği herhangi bir şeyi sarıp onu yiyen kimsedir; ve inşad etti:
Ve o, **المُقَصْمِلِ** olan **الفَيّادة** ile değildir
Ve **الفَيّادةُ**: yürüyüşünde salınarak yürüyen.
Ve **الفائدة**: Allah’ın kullara, ondan faydalandıkları ve onu yeni edindikleri hayırdan ifâde ettiği şeydir; ve bizden onun için bir **فائدة** fayda oldu; onun çoğulu **الفوائد**’dir.
Ve denilir: falan hayır **أفادَ** etti ve **استفادَ** etti.
Ve **الفُؤاد** onun **تفَؤُّدهِ**’si yani onun tutuşması sebebiyle adlandırıldı.
Ve adam **فُئِدَ** edildi; o hâlde o **مَفؤود**’dur; yani onun **فُؤاد**’ında bir hastalık ona isabet etti.
Ve kavim **وافتأَدَ** etti: bir ateş yaktılar ve onun üzerinde et kızarttılar.
Ve ben ateşi **فَأَدْتُ**: onun odununu harladım; ve **المَفأَدُ**: harlanan yer; ve **المُفتَأَدُ**: yerde ateşin yeri.
Ve ben eti **فأَدْتُ**: onu kızarttım; dedi ki:
İçkinin şişi; onu bir **مُفَتَأَدِ** yanında unuttular

**وفد**:
**الوَفد**’in teki **وافِدٌ**’dir; o, bir fetihte yahut bir davada yahut bir işte kavminden bir hükümdara gelen kimsedir; ve kavim onu **أوفَدوه** etti.
Ve develerden ve **القَطَا**’dan ve başkalarından **الوافدُ**: uçuşunda ve suya varışında sürünün geri kalanını geçen şeydir.
Ve **الأوعالُ** dağların üstünde **تَوَفَّدَتِ**; yani göründü/yükseldi.

**دف**:
Kabın ve benzerinin içinde sütü **استَوْدَفْتُ** ettim; başını açtığım ve üzerine göründüğüm zaman; ve olur ki onun üstüne süt yahut su dökersin; **العجّاج** dedi ki:
Onu iki yıl kapladı, sonra **استَوْدَفا** etti

**دفأ دفو**:
**الدَّفاءُ**: soğuğun şiddetinin zıddıdır.
Ve **الدِّفْءُ**: seni ısıtan şeydir; ve **ثَوبٌ دَفيءٌ** yani ısıtan.
Ve **رجلٌ دَفِئٌ** **فَعِل** vezninde: onu ısıtan şeyi giymiştir; ve ahmağa denilir: o, elbette **دَفِئُ الفؤاد**’dır.
Ve **وادَّفَيْتُ** ve **استَدْفيتُ** yani beni ısıtanı giydim; ve soğuktan **دَفِئْتُ**.
Ve **مَطَرٌ دَفَئِيٌّ**: ilkbahardan sonra yazın olan yağmur.
Ve **الدَّفَأُ** (kısaltılmış, hemzeli): bizzat **الدِّفءُ**’dür; ancak **الدِّفءَ** sanki **الظِّمْءِ** benzeri bir isimdir; **الدَّفَأُ** **الظَمَأ** benzeridir; ve bu bâbdan hemze olmayan şeylerden: **الأَدفَى**’nın masdarıdır.
Ve kuşlardan dişisi **دَفواء**: iki kanadı ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; yahut kuyruğunun ön tüyleri uzun olan; **الطرماح** dedi ki:
Baldırı eğri; kanadı **أَدْفَى**; sanki o, evde göçenlerden sonra bağlanmış
Ve **الأَدْفَى** dağ keçilerinden: iki boynuzu uzun olan ve sırtının üstü pek çok uzayan.
Ve **الدَّفْواءُ** seçkin develerden: yürüdüğü zaman başını hörgücünün sırtına koyacak gibi olan uzun boyunlu; bununla beraber uzun sırtlı.

**دوف**:
**الدَّوْفُ**: safranı ve ilacı suyla karıştırmaktır; böylece ıslanır; ve ondan dersin: onu **دُفتُه** ettim ve onu **أَدَفْتُه** ettim.
Ve **الدِّيافيُّ** zeytenden: Şam’da yahut Cezîre’de bir beldeye nispet edilmiştir.

**فدي**:
**الفِدَى** **فِدْية**’nin çoğuludur.
Ve **الفِداءُ**: onunla fidye verdiğin ve karşılıklı fidyeleştiğin şeydir; fiil **الافتِداء**’dır; ve onu **فَدَّيْتَه تَفدِيةً**: ona “**أَفديك**” dedin.
Ve kavim **تَفادَى** etti: korkudan bazısı bazısıyla örtündü/siperlendi; ve onu **تَفَدَّيْتُه** ve onu **فَدَّيتُه** birdir.
Ve **الفَداءُ**: buğdaydan, arpadan ve başkalarından yiyeceğin topluluğudur; o **الأَنبار**’dır; ve onun çoğulu **أفدِيةٌ**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدِّفْءُ: نِتاجُ الإبل وألبانُها، وما يُنْتَفَعُ به منها. قال الله تعالى: "لكم فيها دفْءٌ" وفي الحديث: "لنا من دِفْئِهِمْ ما سلَّموا بالميثاق". والدِّفْءُ أيضاً: السخونَةُ، تقول منه دَفِئٌ الرجُلُ دَفاءَةً، مثل كَرِهَ كراهةً، وكذلك: دَفِئَ دَفَأً، مثل ظَمِئَ ظَمَأً، والاسم: الدِفْءُ بالكسر وهو: الشيء الذي يدفئك، والجمع: الأَدْفاءُ. تقول: ما عليه دِفْءٌ، لأنه اسم، ولا تقل: ما عليه دَفاءَةٌ، لأنه مصدر. وتقول: اقعد في دِفْءِ هذا الحائط، أي: كِنْهِ. ورجل دَفِيءٌ على فَعِلٌ، إذا لَبِسَ ما يُدْفِئُهُ. وكذلك رجل دَفْآنُ، وامرأةٌ دَفْأى. وقد أدْفأه الثوب، وتدفَّأ هو بالثوب واسْتدفأ به وادَّفَأ به، وهو افتعل، أي لَبِسَ ما يدفئه. ودَفُؤَتْ ليلتُنا بالضم، ويومٌ دفيءٌ على فعيلٍ، وليلةٌ دفيئةٌ، وكذلك الثوب والبيت. والمُدْفِئة: الإبل الكثيرة لأن بعضها يدفئ بعضاً بأنفاسها، وقد يشدد. والمُدْفأَة: الإبل الكثيرة والأوبار والشحوم؛ عن الأصمعي. وأنشد للشماخ:
وكيف يضيع صاحب مُدْفآن		على أثباجهنَّ من الصقيع
 والدَفَئِيُّ مثال العَجَمِيِّ: المطر الذي يكون بعد الربيع قبل الصيف حيث تذهب الكَمْأَةُ فلا يبقى في الأرض منها شيءٌ، قال الأصمعي: دَفَئيٌّ ودَثَئيٌّ بالثاء. قال أبو زيد: كل ميرَةٍ يمتارونها قبل الصيف فهي دَفَئِيَّةٌ مثال عَجَمِيَّةٌ، قال: وكذلك النِتاجُ، قال: وأولُ الدَفَئيِّ وقوع الجبهة، وآخره الصرفة.

##### Türkçe

**الدِّفْءُ**: develerin yavruları ve sütleri, ve onlardan faydalanılan şey. Allah Teâlâ dedi ki: "لكم فيها **دفْءٌ**" ve hadiste: "لنا من **دِفْئِهِمْ** ما سلَّموا بالميثاق". Ve **الدِّفْءُ** ayrıca: sıcaklık; ondan şöyle dersin: **دَفِئٌ** adam **دَفاءَةً**, **كَرِهَ كراهةً** gibi; ve yine: **دَفِئَ دَفَأً**, **ظَمِئَ ظَمَأً** gibi; ve isim: kesre ile **الدِفْءُ**; o: seni ısıtan şeydir; çoğulu: **الأَدْفاءُ**. Dersin: onun üzerinde **دِفْءٌ** yok; çünkü o isimdir; ve “onun üzerinde **دَفاءَةٌ** yok” demezsin; çünkü o mastardır. Ve dersin: bu duvarın **دِفْءِ**’inde otur; yani: onun içi. Ve **دَفِيءٌ** adam, **فَعِلٌ** üzere, eğer onu ısıtanı giyerse. Ve yine **دَفْآنُ** adam, ve **دَفْأى** kadın. Ve elbise onu **أدْفأه**; ve o, elbise ile **تدفَّأ** etti ve onunla **اسْتدفأ** etti ve onunla **ادَّفَأ** etti; ve o **افتعل**’dir; yani onu ısıtanı giydi. Ve gecemiz zamme ile **دَفُؤَتْ**; ve **دفيءٌ** gün, **فعيلٍ** üzere; ve **دفيئةٌ** gece; ve yine elbise ve ev. Ve **المُدْفِئة**: çok develer; çünkü bazısı nefesleriyle bazısını ısıtır; ve şeddeli de yapılabilir. Ve **المُدْفأَة**: çok develer ve yünler ve yağlar; **الأصمعي**’den. Ve **الشماخ**’a ait olarak okudu:
وكيف يضيع صاحب **مُدْفآن**		على أثباجهنَّ من الصقيع

Ve **الدَفَئِيُّ** **العَجَمِيِّ** misali: ilkbahardan sonra yazdan önce olan yağmur; **الكَمْأَةُ**’nin gittiği, böylece ondan yerde hiçbir şeyin kalmadığı yer; **الأصمعي** dedi: **دَفَئيٌّ** ve **دَثَئيٌّ** **بالثاء**. **أبو زيد** dedi: yazdan önce azıklandıkları her azık **دَفَئِيَّةٌ**’dir, **عَجَمِيَّةٌ** misali; dedi: ve yine **النِتاجُ**; dedi: **الدَفَئيِّ**’nin ilki **الجبهة**’nin vukuudur, ve sonu **الصرفة**’dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ف ( وايء )
دفأ ، دفى ، دوف ، ديف ، فدى ، ودف ، وفد ، أفد ، فود ، فيد ، فأد .
دفأ دفا : قال الله جلّ وعز : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ ) ( النحل : 5 ) قال الفراء : الدِّفْءُ كُتِب في المصاحف بالدَّال والفَاء ، وإن كتبت بواو في الرفع وياء في
الخفض ، وألف في النصب كان صواباً ، وذلك على ترك الهمز ونَقْلِ إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها .
قال : والدِّفء ما انتفع به من أوبارها وأشعارها وأصوافها ، أراد ما يَلْبَسون منها ويبْتَنون .
وأخبرني المنذريّ عن الحراني عن ابن السكيت قال : يقال : هذا رجل دَفْآنُ وامرأة دَفْأَى ويوم دَفِيءٌ وليلة دفيئة ، وكذلك بيت دَفِيء ، وغرفة دفِيئةٌ على فَعيل وفعيلة .
أبو عبيد عن الأموي : الدّفء عند العربِ نِتاجُ الإبل وأَلبانها والإنتفاع بها من قول الله عزّ وجلّ : ( لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ ) ( النحل : 5 ) ، قال وقال الأصمعي : الإبل المدْفآت : الكثيرة الأوبار .
وقال ابن السكيت : إبلٌ مُدْفَأَة بهذا المعنى .
قلت : المُدْفَآتُ جَمْعَ المُدْفَأَةِ .
قال الشماخ :
وكَيْفَ يَضِيعُ صَاحِبُ مدْفَآتٍ
على أَثْباجِهِنَّ مِن الصَّقِيعِ
فأمَّا الإبل المُدْفِئة فهي الكثيرة ، لأن بعضَها يُدْفِىءُ بعضاً بأنفاسها .
وقال ابن السكّيت . يقال : ما كانَ الرَّجُلُ دَفْآنَ وَلَقَدْ دَفِىء ، وما كان البيتُ دَفِئاً ولقد دَفُؤَ .
ابن الأعرابيّ : الدَّفَئيُّ والدَّثَئيُّ من الأمطار : وقتُه إذا قاءت الأرضُ الكَمْأَةَ ، وكلُّ مِيرَةٍ حُمِلَتْ في قُبُل الصَّيفِ فهي دَفيئيَّةٌ .
الأصمعيّ : ثوب ذو دِفْءٍ ، وذو دفاءة ، ويقال : ما عليه دِفْءٌ ، ولا يقال : ما عليه دَفَاءةٌ ويكون الدّفء السخونةَ ، ويقال : اقْعُد في دِفءِ هذا الحائط أي في كِنِّه .
وقال الليث : يقال ادَّفَيْتُ واستدفيت أي لبست ما يُدْفِئُني ، قال : وهذا على لغة من يترك الهمز .
قال : والدَّفَاءُ مهموزٌ مَقْصورٌ هو الدِّفْء نفسه إلاَّ أن الدِّفْء كأنه اسمٌ شِبْهُ الظَّمْء والدَّفَأُ شِبْهُ الظَّمَأ ، ومِمَّا لا همز فيه من هذا الباب .
قال الأصمعيّ : كَبْشٌ أَدْفى وهو الذي يَذْهب قَرْنُه قِبلَ ذَنَبِه ، ورَجل أَدْفَى إذا كان في صلبه احْدِيدَابٌ .
وقال ابن الأعرابي : أَدْفَى الظَّبْيُ إذا طال قَرْناه حتى كادا يَبْلُغان مُؤَخَّرَه .
وقال الليث : الأدْفَى من الطَّير ما طالَ جَناحاهُ من أُصول قَوادِمه ، وطَرَفُ ذَنَبِه ، وطالتْ قَادِمة ذَنبِه ، وقال الطرماح يصف الغراب فقال :
شَيْخُ النسا أَدْفَى الجَنَاح كأنَّه
في الدار إثْرَ الظَّاعِنِينَ مُقَيَّدُ
قال : والدَّفْو من النجائب الطويلةُ العُنُقِ
إذا سارتْ كادَتْ تضع هامَتَها على ظَهْر سَنَامِها وتكون مع ذلك طَويلةَ الظهر .
أبو عبيد عن ابن زيد : الدَّفْواءُ من المِعزَى التي انْصَبَّ قَرناها إلى طَرَفيّ عِلْبَاويْها .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في بعض أسفاره أبصر شجرةً دَفْواء تسمى ذَاتَ أنْواطٍ لأنه كان يُناطُ بها السلاحُ وتُعْبَدُ ، والدفواء العظيمة الظليلة وتكون المائلة .
وفلان فيه دَفَأٌ أي انْحِنَاءٌ ، والدجال فيه دَفَأٌ .
فأد : أبو زيد : فَأَدْتُ الصيدَ أَفْأَدُه فَأْداً إذا أصبتَ فُؤاده ، قال : وفَأَدتُ الخُبْزةَ أَفْأَدُها فَأْداً إذا خَبْزتَها في المَلَّةِ ، والفئيد ما شُوِي وخُبِزَ على النار ، والمِفْأدُ ما يخبَزُ ويُشْوَى به .
أبو عبيد : فأَدْتُ اللحمَ إذا سوَّيتَه والمِفْأَدُ السَّفُّودُ وأنشد :
يَظَلُّ الغرابُ الأعورُ العَيْنِ واقعاً
مع الذئبِ يَعْتَسَّان ناري ومِفْأَدِي
قلت : ويقال له : المِفآدُ على مِفْعالٍ أيضاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الْمفْؤُودُ الضعيفُ الفُؤاد الجَبان مثل : المنْخُوب ، والفَئيدُ النار نفسها قال لبيد :
وَجدْتُ أبي رَبيعاً لِليَتَامَى
وللضِّيفان إذْ حُبَّ الفَئِيدُ
وقال الليث : سمى الفُؤاد فؤاداً لِتَفَؤّدِه ، وافْتَأد القومُ ، إذا أوْقدوا نَاراً ، والمُفْتَأَدُ موضع الوَقودِ .
قال النابغة :
سَفُودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِنْدَ مُفْتَأَدِ
وفئد الرجلُ أصابه داءٌ في فؤاده .
فيد : قال الليث : الفائدةُ ما أفاد اللَّهُ العبدَ من خير يستفيده ويَسْتحدِثُه ، وقد فادتْ له من عندنا فائدة وجمعها الفوائِد .
وقال ابن شميل يقال : إنهما ليتفايدانِ بالمال بينهما أي يُفيدُ كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه والناس يقولون : هما يَتَفَاوَدان العلمَ أي يفيدُ كل منهما صاحبَه .
أبو عبيد عن الكسائي : أفدتُ المالَ أعطيتُه غيري وأفدتُه استفدته ، وقال أبو زيد مثله ، وأنشد للقتال :
نَاقَتُهُ تَرمُلُ في النِّقالِ
مُهْلكُ مالٍ ومُفيدُ مالِ
أي مستفيدُ مالٍ ، وفاد المالُ نفسُه يَفيد : إذا ثَبَتَ له مالٌ والاسم الفائدة .
وقال أبو زيد : والتَّفَيُّد : التَّبَخْتُر ، وقد تفَيَّد ، وهو رجل فَيَّادٌ ومُتَفَيِّد .
وقال الليث : الفَيّادُ من الرجال هو الذي يَلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شيء وأنشد :
ولَيْسَ بالفَيَّادَة المُقَصْمِل
وقال غيره : الفَيَّادَة الذي يَفيدُ في مِشيته ،
والهاء دخلت في نعت المذكر مبالغة في الصفة . وقال عمرو بن شاس : في الإفادة بمعنى الإهلال فقال :
وقِتيان صِدْقٍ قد أَفدتُ جَزُورهم
بِذِي أَوَدٍ جَيْشِ المناقِدِ مُسْبِلِ
أفدتها : نحرتها وأهلكتُها من قولك : فَادَ الرجلُ إذا ماتَ ، وأفدتُه أنا ، وأراد بقوله : بِذي أَوَدٍ : قِدْحاً مِن قِداح الميْسر يقال له : مُسْبِلٌ ، جيش المناقِدِ ، خفيف التَّوَقَان إلى الفَوْزِ .
( فود فيد ) : أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَوْدُ : الموت وقد فاد يفيدُ ، ومنه قول لبيد :
رَعَى خَرَزَاتِ الملك عشرين حِجَّةً
وعِشرينَ حتى فادَ والشّيْبُ شَامِلُ
وقال ابن السكيت : فادَ يَفُود إذا ماتَ .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : الفَوْد الموتُ ، والفَيد الشّعرات فوق جَحْفلة الفَرَسِ ؛ وأخبرني المنذري عن ابن الأعرابي عن ابن أحمد البَرْبَريّ عن عبيد الله بن محمد اليزيدي قال : قلت : للمؤَرّجِ لم اكْتَنَيْتَ بأبي فَيْد ؟ فقال : الفيدُ مَنزلٌ بطريق مَكة ، والفيد وَرْدُ الزّعفران .
أبو عبيد : الفَيَّادُ الذكر من البُوم .
وقال ابن الأعرابي : فَيَّدَ الرجلُ : إذا تَطَيَّرَ من صَوْتِ الفَيَّاد .
وقال الأعشى :
وَيَهْمَاءَ بالليل عطشَى الفلا
ةِ يؤْنِسُني صوتُ فَيّادِها
وقال الليث : الفَوْدان واحدهما فَوْد ، وهو مُعظم شعر اللِّمّة مما يلي الأُذَن ، قال : وكذلك فود جَناحَيْ العُقَاب .
وقال خُفَاف :
مَتَى تُلْقِ فَوْدَيْها على ظَهْر ناهضٍ
أبو مالك : الفَوْد والحيْدُ ناحية الرأس .
قال الأغلب :
فانْطَحْ بِفَوْدَيْ رأسه الأركانا
قلت : الفَوْدان قَرْنا الرَّأس وناحِيَتاه ، والفودان العِدْلان ، وقال معاوية للبيد : كم عطاؤُك ؟ قال : ألفان وخمسمائة ، فقال : ما بالُ العِلاوةِ بين الفَوْدَيْن ؟ وفَوْد الخِباءِ ناحيتاه ، ويقال : تَفَوّدت الأَوْعَالُ فوق الجبال أي أَشْرَفَتْ .
دوف ديف : يقال : دَافَ الطَّيبَ في الماء يَدُوفه دَوْفاً فهو دَائِفٌ ، والطِّيبُ مَدُوف .
قال الأصمعيّ : وفادهُ يَفودُه مثله ، وقال كثير :
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسك في كلِّ مَهْجَعٍ
وَيشرق جاديٌ بِهن مَفودِ
أي مُدوف ، يصف الجواري ، وَدِيافُ : قريةٌ بالشام تنسب إليها النجائب ، وقال امرؤ القيس :
إذا سَاقَه العَوْد الدِّيافيُّ جَرْجَرا
ودف : أبو عبيد عن الفراء : وَدَفَ الشَّحمُ ونحوه يَدِفُ إذا سالَ ، وقد استَوْدَفْتُ الشّحْمة إذا استقطرتها .
ويقال للأرض كلها : وَدَفَةٌ واحدة خِصْباً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للروضة : وَدَفَةٌ وَوَدِيفة ، قال : والأُدافُ والأُذاف بالدال والذال فَرْج الرجل ، وأنشد غيره :
أَوْلَجَ في كَعْثَبِها الأُدافا
قلت قيل : له أَدَافٌ لما يَدِف منه ، أي يَقْطُر من المَنِيِّ والمَذْيِ والبَوْل وكان في الأصل وُدَافاً فَقُلِبَتِ الواو همزةً لانضمامها كما قال الله تعالى :
) نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) وهو في الأصل وُقِّتَتْ .
( ودف ) : وقال ابن الأعرابي يقال لِبُظَارة المرأة : الوَدَفَة والوَذَفَة والوَزَرَةُ .
وفد : قال الله جلّ وعزّ : ( يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا ) ( مريم : 85 ) .
قيل : الوَفْدُ الركبانُ المكَرَّمون .
وقال الأصمعيّ : وَفَد فلانٌ يَفِدُ وِفادةً إذا خرجَ إلى مَلِكِ أو أَمير ؛ والوَفْد جمعُ الوَافِد .
ويقال : وَفَّدَه الأميرُ إلى الأمير الذي فوقه ، وأوْفَد فلانٌ إيفاداً إذا أشرَف .
ويقال للفرس : مَا أَحْسَن ما أَوْفَدَ حارِكهُ أيْ أشْرفَ ، وأنشد في شعره فقال :
تَرَى العِلاَفِيَّ عليها مُوفدَا
كأَن بُرْجاً فوقَها مُشَيَّدَا
ويقال : رأيتُ فلاناً مُسْتَوفِداً في قِعْدَتِه ومُستَوْفِزَا إذا قَعَدَ قُعوداً مُنْتَصِباً غيرَ مُطمئنّ ، وأَمْسَيْنا على أوْفَادٍ أي على سَفَرٍ ، قد أَشْخَصَنا أي أَقْلَقَنَا .
أفد : يقال : أفِد الأمرُ يَأَفَدُ أَفَداً إذا دَنَا وأَسْرع ، والأَفَدُ العَجَلةُ وقد أَفِدَ تَرَحُّلنا واسْتَأْفد أي دَنا وعَجِل .
وقال النَّضر : أَسْرِعوا فَقَدْ أَفِدْتم أي أَبْطَأْتُم .
والأفْدَةُ التَّأْخِيرُ .
ابن السكيت عن الأصمعي : امرأةٌ أَفِدَةٌ أي عَجِلةٌ .
فدى : أخبرني المنذريّ عن أبي العباس : قال : المُفَاداةُ أنْ تَدْفعَ رجُلاً وتأخذَ رَجُلاً ، والفِداءِ أن تَشْتَرِيه ، فديتُه بمالي فِداء وفديتُه بنفسي .
وقال الله جلّ وعزّ :
) وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ ) ( البقرة : 85 ) .
قرأ ابن كثير وأبو عمرو وابن عامر : ( أسارى ) بأَلفٍ ( تَفْدُوهم ) بغير أَلِفٍ ، وقرأ نافع وعاصم والكسائي ويعقوب
الحَضْرمي : ( أُسارى تفادوهم ) بأَلِفٍ فيهما ، وقَرَأَ حمزة ( أَسْرَى تَفْدوهم ) بغير أَلِفٍ ، وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم عن نصير بالرازي .
يقال : فَادَيْتُ الأسيرَ وفادَيْت الأُسارى هكذا تقول العرب .
ويقولون : فَدَيْتُه بأبي وأمي وفَدَيْتُه بمالي كأنّه اشتريتَه بِه وخلصته بِه إذا لم يكن أسيراً ؛ وإذا كان أسيراً مملوكاً قلتَ : فاديتُه وكان أخي أسيراً ففادَيْتُه ، كذا تقوله العربُ .
وقال نُصَيْبٌ :
وَلكِنَّني فَادَيْتُ أُمِّي بَعْد ما
عَلاَ الرأسَ مِنْها كَبْرةٌ ومَشِيبُ
قال وإذا قلت : فدَيْتُ الأسيرَ فهو أيضاً جائز بمعنى فَدَيْتُه مما كان فيه أي خلَّصتُه منه ، وفَاديْتُ أحسنُ في هذا المعنى .
وقال الله جَلّ وعَزّ : ( للهالْبَلاَءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ) ( الصافات : 107 ) أي جعلنا الذبح فِداء له خلَّصْناهُ به من الذَّبْح .
وقال أبو مُعَاذ : مَن قرأ تفدوهم فمعناه تشتروهم من العدوّ وتنقذوهم ، وأمّا تفادوهم فيكون معناه تماكسون مَن هم في أيديهم في الثمن ويماكِسُونكم .
وقال الفراء : العربُ تَقْصر الفِدا وتمدُّه يقال : هذا فِداؤك وفِداك ، وربما فتحوا الفاء ، إذا قَصَرُوا فقالوا : فَداك وقال في موضع آخر : من العرب من يقول : فَدًىَ لك : فيفتح الفاء ، وأكثر الكلام كَسْرُ أَوَّلها وقصرها .
وقال النابغة :
فِدًى لك مِن ربَ طَرِيفي وتالِدي
أبو عبيد عن أبي عمرو : والفَداء ممدود جماعة الطعام من الشعير والتمر ونحوه وأنشد :
كَأَنَّ فَداءَها إذْ حَرَّدوه
وطافوا حَوْلَه سُلَكٌ يَتِيمُ
وقال شمر : الفَداءُ والجُوخان واحدٌ ، وهو مَوْضِعُ التَّمرِ الذي يُبَسَّرُ فيه قال وقال بعض بني مُجاشِع : الفَداء التَّمْر ما لم يُكْنَزْ . وأنشد :
مَنَحْتَنِي مِن أَخْبَث الفَداءِ
عُجْرَ النَّوى قَليلةَ اللِّحاءِ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْدَى الرجلُ إذا باع التَّمر وأَفْدَى إذا عَظُم بَدنُه .

##### Türkçe

د ف ( **وايء** )
**دفأ** ، **دفى** ، **دوف** ، **ديف** ، **فدى** ، **ودف** ، **وفد** ، **أفد** ، **فود** ، **فيد** ، **فأد** .

**دفأ** **دفا** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ** ) ( النحل : 5 ) . el-Ferrâ dedi: **الدِّفْءُ** mushaflarda **الدال** ve **الفَاء** ile yazıldı; eğer ref‘te bir **واو** ile, cerde bir **ياء** ile ve nasbda bir **ألف** ile yazılsa doğru olurdu; bu, hemzeyi terk etme ve hemzenin i‘rabını ondan önceki harfe nakletme üzerinedir.

Dedi: ve **الدِّفء** onun yünlerinden, kıllarından ve yapağılarından faydalanılan şeydir; ondan giyindikleri ve döşendikleri şeyi kastetti.

el-Münzirî bana el-Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi; dedi: denir: bu bir **دَفْآنُ** erkektir, bir **دَفْأَى** kadındır; bir **دَفِيءٌ** gündür, bir dfiîe gecedir; aynı şekilde **دَفِيء** bir ev, ve **دفِيئةٌ** bir oda; **فعيل** ve **فعيلة** üzere.

Ebû Ubeyd, el-Ümevî’den: **الدّفء** Araplar katında develerin yavrulaması ve sütleri ve onlardan faydalanmadır; Allah عزّ وجلّ’ün sözü olan: ( **لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ** ) ( النحل : 5 )’ten. Dedi ve el-Asma‘î dedi: **الإبل المدْفآت**: yünleri çok olanlar.

İbnü’s-Sikkît dedi: bu mânâ ile **مُدْفَأَة** develer.

Dedim: **المُدْفَآتُ** , **المُدْفَأَةِ**’nin cem‘idir.

eş-Şemmâh dedi:
وكَيْفَ يَضِيعُ صَاحِبُ مدْفَآتٍ
على أَثْباجِهِنَّ مِن الصَّقِيعِ

Develere gelince, **المُدْفِئة** olanlar çok olanlardır; çünkü bazısı nefesleriyle bazısını ısıtır.

İbnü’s-Sikkît dedi: denir: adam **دَفْآنَ** değildi, hâlbuki ısındı; ev **دَفِئاً** değildi, hâlbuki ısındı.

İbnü’l-A‘râbî: yağmurlardan **الدَّفَئيُّ** ve **الدَّثَئيُّ**: vakti, yer **الكَمْأَةَ**’yi kustuğu zamandır; ve yazdan önce taşınan her azık **دَفيئيَّةٌ**’dir.

el-Asma‘î: **دِفْءٍ** sahibi bir elbise, ve **دفاءة** sahibi; ve denir: üzerinde **دِفْءٌ** yoktur; ve “üzerinde **دَفَاءةٌ** yoktur” denmez. Ve **الدّفء** sıcaklık olur; ve denir: bu duvarın **دِفءِ**’inde otur, yani onun sığınağında.

el-Leys dedi: denir: **ادَّفَيْتُ** ve **استدفيت**; yani beni ısıtanı giydim. Dedi: bu, hemzeyi terk edenin dili üzerinedir.

Dedi: ve **الدَّفَاءُ** hemzeli, maksûrdur; o, **الدِّفْء**’ün kendisidir; ancak **الدِّفْء** sanki **الظَّمْء** benzeri bir isimdir, **الدَّفَأُ** ise **الظَّمَأ** benzeridir; ve bu bâbdan hemzesiz olanlardandır.

el-Asma‘î dedi: **كَبْشٌ أَدْفى**: boynuzu kuyruğunun önüne giden kimsedir; ve **رَجل أَدْفَى**: belinde bir kamburluk olduğunda.

İbnü’l-A‘râbî dedi: ceylan **أَدْفَى** olur; boynuzları uzayıp arkasına neredeyse ulaşınca.

el-Leys dedi: kuşlardan **الأدْفَى**: kanatları ön taraflarının köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; ve kuyruğunun ön kısmı uzayan. et-Tırimmâh kargayı vasfederek dedi:
شَيْخُ النسا أَدْفَى الجَنَاح كأنَّه
في الدار إثْرَ الظَّاعِنِينَ مُقَيَّدُ

Dedi: ve **الدَّفْو** uzun boyunlu seçkin develerdendir; yürüdüğünde başını hörgücünün sırtına koyacak gibi olur; bununla beraber sırtı uzun olur.

Ebû Ubeyd, İbn Zeyd’den: keçilerden **الدَّفْواءُ**: iki boynuzu iki **عِلْبَاويْها** ucuna doğru inen.

Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) seferlerinden birinde **دَفْواء** bir ağaç gördü; **ذَاتَ أنْواطٍ** diye adlandırılırdı; çünkü silah ona asılır ve ona ibadet edilirdi. Ve **الدفواء** büyük, gölgeli olandır; ve eğik olur.

Ve falanda **دَفَأٌ** vardır; yani bir eğrilik; ve Deccal’de **دَفَأٌ** vardır.

**فأد** : Ebû Zeyd: **فَأَدْتُ** avı **أَفْأَدُه** **فَأْداً**; onun **فُؤاده**’ni vurduğunda. Dedi: ve **فَأَدتُ** ekmeği **أَفْأَدُها** **فَأْداً**; onu **المَلَّةِ** içinde pişirdiğinde. Ve **الفئيد** ateş üzerinde kızartılan ve pişirilen şeydir; ve **المِفْأدُ** onunla pişirilen ve kızartılan şeydir.

Ebû Ubeyd: **فأَدْتُ** eti, onu pişirdiğinde; ve **المِفْأَدُ** şiştir. Ve okudu:
يَظَلُّ الغرابُ الأعورُ العَيْنِ واقعاً
مع الذئبِ يَعْتَسَّان ناري ومِفْأَدِي

Dedim: ona **المِفآدُ** da denir; **مِفْعالٍ** üzere de.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الْمفْؤُودُ** zayıf yürekli, korkak; **المنْخُوب** gibi. Ve **الفَئيدُ** ateşin kendisidir. Lebîd dedi:
وَجدْتُ أبي رَبيعاً لِليَتَامَى
وللضِّيفان إذْ حُبَّ الفَئِيدُ

el-Leys dedi: **الفُؤاد** ona **فؤاداً** diye adlandırıldı; onun **تَفَؤّدِه**’inden dolayı. Ve kavim **افْتَأد** etti; yani bir ateş yaktıklarında. Ve **المُفْتَأَدُ** yakıt yeridir.

en-Nâbiga dedi:
سَفُودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِنْدَ مُفْتَأَدِ

Ve adam **فئد** oldu: **فؤاده**’nde bir hastalık ona isabet etti.

**فيد** : el-Leys dedi: **الفائدةُ** Allah’ın kula hayırdan faydalandırdığı, ondan faydalandığı ve onu yeni edindiği şeydir. Ve bizden ona bir **فائدة** geldi; cem‘i **الفوائِد**’dir.

İbn Şümeyl dedi: denir: ikisi aralarında mal ile **ليتفايدانِ**; yani her biri arkadaşına fayda verir. Ve insanlar derler: ikisi ilmi **يَتَفَاوَدان**; yani her biri arkadaşına fayda verir.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **أفدتُ** malı: onu başkasına verdim; ve **أفدتُه**: onu elde ettim. Ebû Zeyd de bunun benzerini söyledi. Ve el-Kattâl’dan okudu:
نَاقَتُهُ تَرمُلُ في النِّقالِ
مُهْلكُ مالٍ ومُفيدُ مالِ

Yani mal elde eden. Ve malın kendisi **فاد** eder, **يَفيد**: ona mal sabit olduğunda. İsim: **الفائدة**.

Ebû Zeyd dedi: ve **التَّفَيُّد**: salınarak yürüme; ve **تفَيَّد** etti. Ve o, **فَيَّادٌ** bir adamdır ve **مُتَفَيِّد**.

el-Leys dedi: erkeklerden **الفَيّادُ**: gücü yettiği şeyden neyi sarabilirse sarandır. Ve okudu:
ولَيْسَ بالفَيَّادَة المُقَصْمِل

Başkası dedi: **الفَيَّادَة** yürüyüşünde salınarak yürüyen kimsedir; ve **الهاء** müzekkerin sıfatına, sıfatta mübalağa için girdi. Amr b. Şâs dedi: **الإفادة**’de, **الإهلال** mânâsında; şöyle dedi:
وقِتيان صِدْقٍ قد أَفدتُ جَزُورهم
بِذِي أَوَدٍ جَيْشِ المناقِدِ مُسْبِلِ

**أفدتها**: onu boğazladım ve helâk ettim; “adam **فَادَ** etti” sözünden; yani öldüğünde; ve ben onu **أفدتُ**. Ve “**بِذي أَوَدٍ**” sözüyle: meysir oklarından bir ok kastetti; ona **مُسْبِلٌ** denir; **جيش المناقِدِ**; zafere hafifçe atılan.

( **فود فيد** ) : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve **الفَوْدُ**: ölümdür; ve **فاد** eder, **يفيدُ**. Ondan Lebîd’in sözü:
رَعَى خَرَزَاتِ الملك عشرين حِجَّةً
وعِشرينَ حتى فادَ والشّيْبُ شَامِلُ

İbnü’s-Sikkît dedi: **فادَ يَفُود**: öldüğünde.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَوْد** ölümdür; ve **الفَيد** atın dudağının üstündeki kıllardır. Ve el-Münzirî bana İbnü’l-A‘râbî’den, o da İbn Ahmed el-Berberî’den, o da Ubeydullah b. Muhammed el-Yezîdî’den haber verdi; dedi: dedim: el-Muerric’e: niçin Ebû **فَيْد** künyesini aldın? Dedi: **الفيد** Mekke yolunda bir menzildir; ve **الفيد** safranın çiçeğidir.

Ebû Ubeyd: **الفَيَّادُ** baykuşun erkeğidir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **فَيَّدَ** etti: **الفَيَّاد**’ın sesinden uğursuzluk saydığında.

el-A‘şâ dedi:
وَيَهْمَاءَ بالليل عطشَى الفلا
ةِ يؤْنِسُني صوتُ فَيّادِها

el-Leys dedi: **الفَوْدان**; tekili **فَوْد**; o, kulağa yakın olan **اللِّمّة** saçının çoğudur. Dedi: aynı şekilde kartalın iki kanadının **فود**’u.

Hufâf dedi:
مَتَى تُلْقِ فَوْدَيْها على ظَهْر ناهضٍ

Ebû Mâlik: **الفَوْد** ve **الحيْدُ** başın yanıdır.

el-Ağleb dedi:
فانْطَحْ بِفَوْدَيْ رأسه الأركانا

Dedim: **الفَوْدان** başın iki boynuzu ve iki yanıdır; ve **الفودان** iki omuz yüküdür. Muâviye, Lebîd’e dedi: atıyyen ne kadar? Dedi: iki bin beş yüz. Dedi: iki **الفَوْدَيْن** arasındaki fazlalık niye? Ve çadırın **فَوْد**’u iki yanıdır. Ve denir: dağ keçileri dağların üstünde **تَفَوّدت** etti; yani göründü, yükseldi.

**دوف ديف** : denir: kokuyu suda **دَافَ** etti; onu **يَدُوفه** **دَوْفاً**; o hâlde o **دَائِفٌ**’tir; ve koku **مَدُوف**’tur.

el-Asma‘î dedi: ve onu **يَفودُه**; bunun benzeridir. Kesîr dedi:
يُباشِرْنَ فَأْرَ المِسك في كلِّ مَهْجَعٍ
وَيشرق جاديٌ بِهن مَفودِ

Yani **مُدوف**; cariyeleri vasfeder. Ve **وَدِيافُ**: Şam’da bir köydür; seçkin develer ona nisbet edilir. İmru’ul-Kays dedi:
إذا سَاقَه العَوْد الدِّيافيُّ جَرْجَرا

**ودف** : Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **وَدَفَ** yağ ve benzeri **يَدِفُ** eder; yani aktığında. Ve ben yağı **استَوْدَفْتُ** ettim; yani onu damıttım.

Ve bütün araziye denir: bereketçe tek bir **وَدَفَةٌ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: çayıra denir: **وَدَفَةٌ** ve **وَوَدِيفة**. Dedi: ve **الأُدافُ** ve **الأُذاف**; **الدال** ve **الذال** ile: erkeğin ferci. Başkası okudu:
أَوْلَجَ في كَعْثَبِها الأُدافا

Dedim: denildi ki: ona, ondan **يَدِف** eden şeyden dolayı **أَدَافٌ** denildi; yani meni, mezi ve idrardan damlayan. Aslında **وُدَافاً** idi; **الواو** hemzeye çevrildi; zammeli oluşundan dolayı; Allah تعالى’nın dediği gibi:
) نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 )
ve aslında **وُقِّتَتْ** idi.

( **ودف** ) : İbnü’l-A‘râbî dedi: kadının klitorisine denir: **الوَدَفَة** ve **الوَذَفَة** ve **الوَزَرَةُ**.

**وفد** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **يوم نحشر المتقين إلى الرحمن وفدا** ) ( مريم : 85 ) .

Denildi: **الوَفْدُ** ikram edilen binekli topluluktur.

el-Asma‘î dedi: falan **وَفَد** eder, **يَفِدُ** **وِفادةً**; bir krala yahut emire çıktığında. Ve **الوَفْد** , **الوَافِد**’in cem‘idir.

Ve denir: emir onu, üstündeki emire **وَفَّدَه** etti. Ve falan **أوْفَد** etti, **إيفاداً**; yani yükseldiğinde.

Ve ata denir: onun omuz başı ne güzel **أَوْفَدَ** etti; yani yükseldi. Şiirinde okudu:
تَرَى العِلاَفِيَّ عليها مُوفدَا
كأَن بُرْجاً فوقَها مُشَيَّدَا

Ve denir: falanı oturuşunda **مُسْتَوفِداً** ve **مُستَوْفِزَا** gördüm; yani sakinleşmeden, dik oturuşla oturduğunda. Ve **أَوْفَادٍ** üzere akşamladık; yani yolculuk üzere; bizi yerimizden kaldırdı; yani bizi tedirgin etti.

**أفد** : denir: iş **أفِد** eder, **يَأَفَدُ** **أَفَداً**; yaklaştığında ve hızlandığında. Ve **الأَفَدُ** aceledir. Ve göçümüz **أَفِدَ** etti; ve **اسْتَأْفد** etti; yani yaklaştı ve acele etti.

en-Nadr dedi: hızlanın; çünkü siz **أَفِدْتم** ettiniz; yani yavaşladınız.

Ve **الأفْدَةُ** geciktirmedir.

İbnü’s-Sikkît, el-Asma‘î’den: **امرأةٌ أَفِدَةٌ**; yani aceleci.

**فدى** : el-Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi; dedi: **المُفَاداةُ** bir adamı vermen ve bir adamı almandır; ve **الفِداءِ** onu satın almandır. Onu malımla **فِداء** olarak **فديتُه** ettim; ve onu canımla **فديتُه**.

Allah جلّ وعزّ dedi:
) **وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَارَى تُفَادُوهُمْ** ) ( البقرة : 85 ) .

İbn Kesîr, Ebû Amr ve İbn Âmir okudu: ( **أسارى** ) **ألف** ile; ( **تَفْدُوهم** ) **أَلِف** olmaksızın. Nâfi‘, Âsım, el-Kisâî ve Ya‘kûb el-Hadramî okudu: ( **أُسارى تفادوهم** ) ikisinde de **أَلِف** ile. Hamza okudu: ( **أَسْرَى تَفْدوهم** ) **أَلِف** olmaksızın. Ve el-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den, o da Nasîr er-Râzî’den haber verdi.

Denir: esiri **فَادَيْتُ** ettim; ve esirleri **فادَيْت** ettim; Araplar böyle söyler.

Ve derler: onu babam ve annemle **فَدَيْتُه**; ve onu malımla **فَدَيْتُه**; sanki onu onunla satın aldın ve onunla kurtardın; esir değilse. Esir, köle ise dersin: onu **فاديتُه**; ve kardeşim esirdi; onu **ففادَيْتُه**; Araplar böyle söyler.

Nusayb dedi:
وَلكِنَّني فَادَيْتُ أُمِّي بَعْد ما
عَلاَ الرأسَ مِنْها كَبْرةٌ ومَشِيبُ

Dedi: “esiri **فدَيْتُ** ettim” dersen, o da câizdir; “içinde bulunduğu şeyden onu kurtardım” mânâsında; ve bu mânâda **فَاديْتُ** daha güzeldir.

Allah جَلّ وعَزّ dedi: ( **للهالْبَلاَءُ الْمُبِينُ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ** ) ( الصافات : 107 ) ; yani boğazlamayı onun için bir fidye kıldık; onu boğazlamadan onunla kurtardık.

Ebû Muâz dedi: kim **تفدوهم** okursa, mânâsı: onları düşmandan satın alırsınız ve kurtarırsınız. Ama **تفادوهم** olursa, mânâsı: onların ellerindekiler hakkında fiyat hususunda pazarlık edersiniz; onlar da sizinle pazarlık ederler.

el-Ferrâ dedi: Araplar **الفِدا**’yı kısaltır ve uzatır; denir: bu senin **فِداؤك**’undur ve **فِداك**’ındır. Bazen kısalttıklarında **الفاء**’yı fetha ederler; derler: **فَداك**. Başka bir yerde dedi: Araplardan kimisi der: **فَدًىَ لك**; **الفاء**’yı fetha eder. Sözün çoğu, evvelini kesrelemek ve kısaltmaktır.

en-Nâbiga dedi:
فِدًى لك مِن ربَ طَرِيفي وتالِدي

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: ve **الفَداء** memdûd: arpa, hurma ve benzerinden yiyecek topluluğudur. Ve okudu:
كَأَنَّ فَداءَها إذْ حَرَّدوه
وطافوا حَوْلَه سُلَكٌ يَتِيمُ

Şemr dedi: **الفَداءُ** ve **الجُوخان** birdir; o, hurmanın **يُبَسَّرُ** edildiği yerdir. Dedi ve Benî Mücâşi‘’den biri dedi: **الفَداء** hurmadır; **يُكْنَزْ** edilmedikçe. Ve okudu:
مَنَحْتَنِي مِن أَخْبَث الفَداءِ
عُجْرَ النَّوى قَليلةَ اللِّحاءِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أَفْدَى** etti; hurmayı sattığında; ve **أَفْدَى** etti; bedeni büyüdüğünde.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب* الدال والفاء وما يثلثهما)
  (دفق)  الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء.
  ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك إذا أسرَعَ. قال أبو عبيدة: الدِّفِقَّى أقْصَى العَنَق. ومنه حديث الزّبرقان: "تمشي الدّفِقَّى، وتجلسُ الهَبَنْقَعَة". ويقال سيلٌ دُفَاقٌ: يملأ الوَادِي. ودَفَقَ الله رُوحَه، إذا دُعِي عليه بالموت.
  (دفل)  الدال والفاء واللام ليس أصلاً، وإن كان قد جاء فيه الدِّفْلَى، وهو شَجَرٌ.
  (دفن)  الدال والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على استخفاءٍ وغموض([1]). يقال دُفنَ الميّتُ، وهذه بئرٌ دَفْنٌ: ادَّفَنَتْ. فأما الادِّفانُ فاستِخفاء العَبْد لا يريد الإباق الباتَّ. وقال قومٌ: الادّفان: إبَاقُ العَبد وذَهابه على وَجهِه. والأوَّل أجْوَد؛ لما ذكرناه من الحديث. والداء الدَّفين: الغامض الذي لا يُهْتدَى لوَجهِه. والدَّفُون: الناقة تَبرُكُ مع الإبل فتكونُ وَسْطَهنّ. والدَّفَنِيُّ: ضَربٌ من الثِّياب. وسمعتُ بعضَ أهلِ العلم يقولون: إنَّه صِبغ يُدْفن في صِبغٍ يكون أشبَعَ منه.
  (دفأ)  الدال والفاء والهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف البَرْد. فالدِّفء: خِلاف البرد. يقال دَفُؤَ يومنا، وهو دفيءٌ. قال الكلابيّ: دَفِئٌ. والأوَّل أعرف في الأوقات، فأمّا الإنسان فيقال دَفِئَ فهو دَفَآنُ وامرأةٌ دَفْأَى. وثوبٌ ذو دِفْءٍ ودَفاء. وما عَلَى فلان دِفْءٌ ، أي ما يدفئه. وقد أدفأني كذا، واقعُد في دِفءِ هذا الحائط، أي كِنِّه.
  ومن الباب الدَّفَئِيُّ من الأمطار، وهو الذي يجيء صيفاً. والإبل المُدْفَأَة: الكثيرة؛ لأنَّ بعضَها تُدفئ بعضاً بأنفاسها. قال الأمويّ: الدِّفء عند العرب: نِتاج الإبل وألبانُها والانتفاعُ بها. وهو قوله جلَّ ثناؤه: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. ومن ذلك حديثُ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لنا مِن دِفئهم [وصِرَامِهِمْ([2])] ما سلّموا بالميثاق". ومن الباب الدَّفَأُ: الانحناء. وفي صفة الدّجّال: "أنّ فيه دَفَأً" أي انحناء. فإنْ كان هذا صحيحاً فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ ما أدفَأَ شيئاً فلا بدّ من أن يَغْشاه ويجْنَأَ عليه([3]).
  (دفا)  الدال والفاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على طولٍ في انحناءٍ قليل فالدَّفَا: طُول جناح الطّائر. يقال طائرٌ أَدْفَى. وهو من الوُعول: ما طال قَرْناه. ويقال للنَّجيبة الطَّويلة العُنق: دَفْواء. والدَّفواء: الشَّجَرة العظيمة الطَويلة. ومنه الحديث: "أنّه أبصَرَ شجرةً دَفْواءَ تُسمَّى ذاتَ أنْواط". ويقال للعُقَاب دَفْواء، وذلك لِطُول مِنقارها وعَوَجه. ويقال تَدَافَى البعيرُ تَدَافِياً، إذا سار سيراً متجافِيا.
  (دفر)  الدال والفاء والراء أصلٌ واحد، وهو تغيُّر رائحةٍ. والدَّفَر: النَّتْن. يقولون للأَمَة: يَا دَفَارِ. والدُّنيا تسمَّى أمَّ دَفْرٍ. وكتيبةٌ دَفْرَاءُ، يُراد بذلك روائحُ حديدِها.
  وقد شذت عن الباب كلمةٌ واحدة إن كانت صحيحة، يقولون: دَفَرْتُ الرّجلَ عنِّي، إذا دفعْتَه([4]).
  (دفع)  الدال والفاء والعين أصلٌ واحد مشهور، يدلُّ على تنحيَة الشيء. يقال دَفَعْتُ الشّيءَ أدفعُه دفْعا. ودافع الله عنه السُّوءَ دِفاعا. والمدفَّع: الفقير؛ لأن هذا يدافِعُه عند سؤالِهِ([5]) إلى ذلك. وهو قوله:
والنّاس أعداءٌ لكُلِّ مدفَّعٍ *** صِفْرِ اليدَينِ وإخوةٌ للمُكْثِرِ  وإيّاه أراد الشَّاعرُ بقوله:
ومَضروب يئنُّ بغير ضربٍ *** يُطاوِحُه الطرافُ* إلى الطِّرافِ([6])  والدُّفْعة من المطر والدّم وغيرِه. وأما الدُّفَّاع فالسَّيل العظيم. وكل ذلك مشتقٌّ من أنَّ بعضَه يدفَعُ بعضاً. والمدفَّع: البعير الكريم، وهو الذي كلما جِيءَ به ليُحمَل عليه أُخِّر وجِيء بغيره إكراماً له. وهو في قول حُميد:
  * وقرّبن للتَّرْحالِ كُلَّ مُدَفَّعٍ([7]) *
--------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "استحقاق غموض"، تحريف.
([2]) التكملة من المجمل واللسان.
([3]) جنأ عليه يجنأ وفي الأصل: "يحنأ عليه".
([4]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية.
([5]) في الأصل: "عنه سواله".
([6]) في الأصل: "تطاوحه إلى الطراب الطراب"، وفيه تحريف وتشويه. والطراف: بيت من أدم.
([7]) في الأصل: "للرجال"، ولا يستقيم به الوزن. وفي اللسان: "وقربن للأظعان" مع نسبة هذا الجزء إلى ذي الرمة. ووجدت في ديوان ذي الرمة 457:
وقربن للأحداج كل ابن تسعة *** تضيق بأعلاه الحوية والرحل
ـ

##### Türkçe

(باب* **الدال** ve**الفاء** ve onları üçleyen şeyler)
  (**دفق**)  **الدال** ve**الفاء** ve**القاف** tek bir asıldır; kıyası düzenli olarak sürüp gider; o, şeyin öne doğru itilmesidir. Bundan: **دَفَقَ الماءُ**; o, **ماءٌ دافق**tır. Ve bu, sudan bir **دُفْقَة**dır.
  Ve onların şu sözü taşınır: **جاؤوا دُفْقَةً واحدة**; yani bir kere. Ve **بعيرٌ أدفَقُ**, eğer iki dirseği iki yanından belirginleşirse. Bu, şundandır: ikisi ondan belirginleşince ondan itilmiş olur ve ondan fışkırmış olur. Ve **الدِّفَقُّ**, **فِعَلّ** vezni üzere, develerden: hızlı olan. Ve falan kimse **الدّفِقَّى** yürüdü; bu, hızlandığı zamandır. Ebû Ubeyde dedi: **الدِّفِقَّى** boynun en uç noktasıdır. Ve ondan Zübraqân hadisi: “**تمشي الدّفِقَّى، وتجلسُ الهَبَنْقَعَة**”. Ve denir: **سيلٌ دُفَاقٌ**: vadiyi doldurur. Ve **دَفَقَ الله رُوحَه**: eğer ona ölümle beddua edilirse.
  (**دفل**)  **الدال** ve**الفاء** ve**اللام** asıl değildir; her ne kadar onda **الدِّفْلَى** gelmişse de; o, bir ağaçtır.
  (**دفن**)  **الدال** ve**الفاء** ve**النون** tek bir asıldır; bir gizlenişe ve kapalılığa delalet eder([1]). Denir: **دُفنَ الميّتُ**; ve bu, **بئرٌ دَفْنٌ**: **ادَّفَنَتْ** (gizlenip kayboldu). Ama **الادِّفانُ**: kölenin, kesin kaçışı istemeyerek gizlenmesidir. Bir topluluk dedi: **الادّفان**: kölenin kaçışı ve yüzü üzere gidip gitmesidir. Birincisi daha iyidir; hadisten zikrettiğimiz şey sebebiyle. Ve **الداء الدَّفين**: yönüne ulaşılamayan kapalı olan. Ve **الدَّفُون**: deve; develerle birlikte çöker de onların ortasında olur. Ve **الدَّفَنِيُّ**: elbiselerden bir tür. Ve ilim ehlinden bazısını şöyle derken işittim: O, bir boyadır; kendisinden daha doygun olan bir boyanın içine gömülür.
  (**دفأ**)  **الدال** ve**الفاء** ve**الهمزة** tek bir asıldır; soğuğun zıddına delalet eder. İşte **الدِّفء**: soğuğun zıddıdır. Denir: **دَفُؤَ يومنا**; ve o, **دفيءٌ**dür. Kilâbî dedi: **دَفِئٌ**. Birincisi vakitlerde daha bilinir; ama insan için denir: **دَفِئَ**; o hâlde o, **دَفَآنُ**dur; ve kadın **امرأةٌ دَفْأَى**dır. Ve **ثوبٌ ذو دِفْءٍ ودَفاء**. Ve falanın üzerinde **دِفْءٌ** yoktur; yani onu ısıtan şey yoktur. Ve beni şu şey **أدفأني** etti; ve şu duvarın **دِفءِ**nde otur; yani onun siperinde.
  Ve babdan: yağmurlardan **الدَّفَئِيُّ**; o, yazın gelen şeydir. Ve **الإبل المُدْفَأَة**: çok olan; çünkü onların bazısı nefesleriyle bazısını ısıtır. Ümeyyî dedi: Araplar katında **الدِّفء**: develerin yavrulaması, sütleri ve onlardan faydalanmadır. Ve o, yüce övgüsü olanın şu sözüdür: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. Ve bundan Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم hadisi: “**لنا مِن دِفئهم** [**وصِرَامِهِمْ**([2])] mîsâkla teslim oldukları müddetçe.” Ve babdan: **الدَّفَأُ**: eğilme. Deccâl sıfatında: “onda **دَفَأً** vardır”; yani eğilme. Eğer bu sahih ise o, kıyastandır; çünkü her ne bir şeyi **أدفَأَ** ederse mutlaka onu örter ve onun üzerine eğilir([3]).
  (**دفا**)  **الدال** ve**الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; az bir eğilmede bir uzunluğa delalet eder; işte **الدَّفَا**: kuşun kanadının uzunluğu. Denir: **طائرٌ أَدْفَى**. Ve o, dağ keçilerinden: iki boynuzu uzayan şeydir. Ve uzun boyunlu seçkin deveye denir: **دَفْواء**. Ve **الدَّفواء**: büyük uzun ağaç. Ve ondan hadis: “Onun, **ذاتَ أنْواط** diye adlandırılan **شجرةً دَفْواءَ** gördüğü.” Ve kartala denir: **دَفْواء**; bu, gagasının uzunluğu ve eğriliği sebebiyledir. Ve denir: **تَدَافَى البعيرُ تَدَافِياً**, eğer uzak dururcasına bir yürüyüşle yürürse.
  (**دفر**)  **الدال** ve**الفاء** ve**الراء** tek bir asıldır; o, bir kokunun değişmesidir. Ve **الدَّفَر**: pis koku. Cariyeye derler: **يَا دَفَارِ**. Ve dünya **أمَّ دَفْرٍ** diye adlandırılır. Ve **كتيبةٌ دَفْرَاءُ**; bununla demirinin kokuları kastedilir.
  Ve babdan bir tek kelime şâz olmuştur, eğer sahih ise; derler: **دَفَرْتُ الرّجلَ عنِّي**, eğer onu ittiysem([4]).
  (**دفع**)  **الدال** ve**الفاء** ve**العين** tek bir meşhur asıldır; şeyin uzaklaştırılmasına delalet eder. Denir: **دَفَعْتُ الشّيءَ**; onu **أدفعُه دفْعا**. Ve Allah ondan kötülüğü **دِفاعا** defeder. Ve **المدفَّع**: fakir; çünkü bu, onun istemesi sırasında onu buna doğru savuşturur([5]). Ve o, onun sözüdür:
والنّاس أعداءٌ لكُلِّ مدفَّعٍ *** صِفْرِ اليدَينِ وإخوةٌ للمُكْثِرِ
  Ve şairin şu sözüyle kastettiği de odur:
ومَضروب يئنُّ بغير ضربٍ *** يُطاوِحُه الطرافُ* إلى الطِّرافِ([6])
  Ve **الدُّفْعة** yağmurdan, kandan ve başkasındandır. Ama **الدُّفَّاع** büyük seldir. Ve bunların hepsi, bazısının bazısını itmesinden türemiştir. Ve **المدفَّع**: kerim deve; o, her ne zaman onun üzerine yük yüklenmek için getirildiyse geri bırakılır ve ona ikram olarak başkası getirilir. Ve o, Humeyd’in sözündedir:
  * وقرّبن للتَّرْحالِ كُلَّ مُدَفَّعٍ([7]) *
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “استحقاق غموض”, tahrif.
([2]) Tekmile **المجمل** ve**اللسان**dandır.
([3]) **جنأ عليه يجنأ**; asılda: “يحنأ عليه”.
([4]) **اللسان**da onun Yemenî bir lehçe olduğu zikredildi.
([5]) Asılda: “عنه سواله”.
([6]) Asılda: “تطاوحه إلى الطراب الطراب”; onda tahrif ve çarpıtma vardır. Ve **الطراف**: deriden bir evdir.
([7]) Asılda: “للرجال”; onunla vezin düzgün olmaz. Ve **اللسان**da: “وقربن للأظعان” bu parçanın Zü’r-Rumme’ye nispetiyle. Ve Zü’r-Rumme divanında 457’de buldum:
وقربن للأحداج كل ابن تسعة *** تضيق بأعلاه الحوية والرحل
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: دفئ

- الدفء: خلاف البرد، قال تعالى: ﴿لكم فيها دفء ومنافع﴾ [النحل/5]، وهو لما يدفئ، ورجل دفان، وامرأة دفأى، وبيت دفيء.

##### Türkçe

- **الدفء**: soğuğun zıddı; Yüce Allah dedi ki: ﴿لكم فيها **دفء** ومنافع﴾ [النحل/5]; ve o, ısıtan şey içindir; ve **رجل دفان**; ve **امرأة دفأى**; ve **بيت دفيء**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ف أ
دفيء من البرد دفأ ودفاءة وتدفّأ وادّفأ واستدفأ‏.‏
ودفؤ يومنا ودفؤت ليلتنا وأدفأه من البرد ومكـان دفـيء ومـا عليـه دفء أي ثـوب يدفئـه و ‏"‏ لكـم فيهـا دفء ‏"‏ وهـو مـا استدفـيء بـه من الوبر والصوف والشعر لأنه يتخذ منها الأكسية والأخبية وغيرها‏.‏
ورجل دفآن وامرأة دفأى‏.‏
ومن المجـاز‏:‏ إبـل مدفئة ومدفّئة‏:‏ كثيرة لأن بعضها يدفيء بعضاً ومن تخللها أدفأته وقيل تبنى البيوت بأوبارها‏.‏
قال الشماخ‏:‏ وكيف يضيع صاحب مدفئات على أثباجهنّ من الصقيع وروي بفتح الفاء أي يدفئها شحومها وأوبارها‏.‏
وأدفأت فلاناً ودفأته‏:‏ أجزلت عطاءه وأعطيته دفأً كثيراً‏.‏
قال‏:‏ فدفءُ ابن مروان ودفء ابن أمه يعيش به شـرق البلـاد وغربهـا

##### Türkçe

د ف أ
**دفيء**: soğuktan; **دفأ** ve **دفاءة** ve **تدفّأ** ve **ادّفأ** ve **استدفأ**.
Ve günümüz **دفؤ** oldu ve gecemiz **دفؤت** oldu; onu soğuktan **أدفأه** etti. Ve **مكان دفيء**: sıcak yer. Ve “üzerinde **دفء** var” yani onu ısıtan bir elbise. Ve “**لكم فيها دفء**”: onda sizin için ısınma vardır; ve o, deve tüyünden, yünden ve kıldan onunla ısınılan şeydir; çünkü onlardan örtüler, çadırlar ve başkaları yapılır.
Ve **رجل دفآن** ve **امرأة دفأى**.
Ve mecazdandır: **إبل مدفئة** ve **مدفّئة**: çok (kalabalık); çünkü bazısı bazısını ısıtır; ve onların arasına giren kimseyi ısıtır; ve “evler onun yünleriyle yapılır” denilmiştir.
**الشماخ** dedi: Ve nasıl zayi olur **صاحب مدفئات**; onların sırtları üzerinde, ayazdan? Ve fâ’nın fethasıyla rivayet edilmiştir; yani yağları ve yünleri onu ısıtır.
Ve falancayı **أدفأت** ettim ve onu **دفأته** ettim: onun bağışını bol kıldım ve ona çok **دفأ** verdim.
Dedi: “İbn Mervân’ın **دفء**’ü ve annesinin oğlunun **دفء**’ü; onunla doğunun beldeleri ve batısı yaşar.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدِّفْءُ والدَّفَأُ: نَقِيضُ حِدّةِ البَرْدِ، والجمع أَدْفاء. قال ثعلبة بن عبيد العدوِي:
فَلَمَّا انْقَضَى صِرُّ الشِّتاءِ، وآنَسَتْ، *  مِنَ الصَّيْفِ، أَدْفاءَ السُّخُونةِ في الأَرْضِ والدَّفَأُ، مهموز مقصور: هو الدِّفءُ نفسه، إِلاَّ أَنَّ الدِّفْءَ(1)
(1 قوله «الا أنّ الدفء إِلى قوله ويكون الدفء» كذا في النسخ ونقر عنه فلعلك تظفر بأصله.) كأَنه اسم شِبْه الظِّمْء، والدَّفَأُ شِبه الظَّمَإِ. والدَّفاء، مَمدود: مصدر دَفِئْتُ من البرد دَفاءً؛ والوَطَاء: الاسم من الفِراش الوَطِيءِ؛ والكَفاء: هو الكُفْءُ مثل كِفاء البيت؛ ونعجة بها حَثاء إِذا أَرادت الفحل؛ وجئتك بالهَواء واللَّواءِ أَي بكل شيء؛ والفَلاء: فَلاء الشعَر وأَخذك ما فيه، كلمة مـمدودة. ويكون الدِّفْءُ: السُّخونَة؛ وقد دَفِئَ دَفاءةً مثل كَرِهَ كَراهةً ودَفَأً مثل ظَمِئَ ظَمَأً؛ ودَفُؤَ وتَدَفَّأَ وادَّفأَ واسْتَدْفَأَ. وأَدْفَأَه: أَلْبَسه ما يُدْفئه؛ ويقال: ادَّفَيْتُ واسْتَدْفَيْتُ أَي لبست ما يُدْفئُني، وهذا على لغة من يترك الهمز، والاسم الدِّفْءُ، بالكسر، وهو الشيء الذي يُدْفئُك، والجمع الأَدْفاءُ. تقول: ما عليه دِفْءٌ لأَنه اسم، ولا تقل ما عليه دَفاءةٌ لانه مصدر؛ وتقول: اقْعُد في دِفْءِ هذا الحائطِ أَي كِنِّه. ورجل دَفِئٌ، على فَعِلٍ إِذا لبس ما يُدْفِئه.
والدِّفاءُ: ما اسْتُدْفِئَ به. وحكى اللحياني: أَنه سمع أَبا الدينار يحدّث عن أَعرابية أَنها قالت: الصِّلاءَ والدِّفاءَ، نصبَتْ على الإِغْراء أَو الأَمْرِ.
ورجل دَفْآنُ: مُسْتَدْفِئٌ، والأُنثى دَفْأَى، وجمعهما معاً دِفاءٌ. والدَّفِيءُ كالدَّفآن، عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:
يَبيتُ أَبُو لَيْلى دَفِيئاً، وضَيفُه، *  مِن القُرِّ، يُضْحِي مُسْتَخِفّاً خَصائِلُه وما كان الرجل دَفآنَ، ولقد دَفِئَ. وما كان البيتُ دفِيئاً، ولقد دَفُؤَ. ومنزل دَفِيءٌ على فَعِيل، وغُرْفةٌ دَفِيئةٌ، ويوم دَفِيءٌ وليلة دَفِيئةٌ، وبَلدة دَفِيئةٌ، وثَوْ ب دَفِيءٌ، كل ذلك على فَعِيلٍ وفَعِيلةٍ: يُدْفِئُكَ.
وأَدْفأَهُ الثوبُ وتَدَفَّأَ هو بالثوب واسْتَدْفَأَ به وادَّفَأَ به، وهو افْتعل أَي لبس ما يُدْفِئه.
الأَصمعي: ثَوْبٌ ذُو دَفْءٍ ودَفاءة. ودَفُؤَتْ لَيْلَتُنا. والدَّفْأَةُ: الذَّرَى تَسْتَدْفِئُ بهِ من الرِّيح.
وأَرضٌ مَدْفَأَةٌ: ذاتُ دِفْءٍ. قال ساعدة يصف غزالاً:
يَقْرُوا أَبارِقَه، ويَدْنُو، تارةً *  بمَدافِئٍ منه، بهنَّ الحُلَّبُ قال: وأُرَى الدَّفِئَ مقصوراً لُغةً.
وفي خبر أَبي العارم: فيها من الأَرْطَى والنِّقارِ الدَّفِئة(2) (2 قوله «الدفئة» أي على فعلة بفتح فكسر كما في مادة نقر من المحكم فما وقع في تلك المادة من اللسان الدفئية على فعلية خطأ.) كذا حكاه ابن الأَعرابي مقصوراً. قال المؤرج: أَدْفَأْتُ الرجلَ إِدفاءً إِذا أَعْطيْته عَطاءً كثيراً. والدِّفْءُ: العَطِيَّة.
وأَدْفَأْتُ القومَ أَي جَمَعْتُهم حتى اجْتَمَعُوا.
والإِدفاءُ: القَتل، في لغة بعض العرب.
وفي الحديث: أَنه أُتِيَ بأَسِيرٍ يُرْعَد، فقال لقَوْمٍ: اذْهَبُوا به فَأَدْفُوهُ، فَذهبوا به فقتلوه، فَوداهُ رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلم؛ أَراد الإِدْفَاء من الدِّفْءِ، وأَن يُدْفَأَ بثوب، فَحَسِبُوه بمعنى القتل في لغة أَهل اليمن؛ وأَراد أَدْفِئوه، بالهمز، فَخَفَّفه بحذف الهمزة ، وهو تخفيف شاذ، كقولهم: لا هَناكَ الـمَرْتَعُ، وتخفيفه القياسي أَن تُجعل الهمزةُ بين بين لا أَن تُحْذَفَ، فارتكب الشذوذ لأَن الهمز ليس من لغة قريش. فأَمَّا القتل فيقال فيه: أَدْفَأْتُ الجَرِيحَ ودافَأْتُه ودَفَوْتُه ودَافَيْتُه ودَافَفْتُه: إِذا أَجْهَزْتَ عليه. وإِبل مُدَفَّأَةٌ ومُدْفأَةٌ: كثيرةُ الأَوْبار والشُّحوم يُدْفِئها أَوْبارُها؛ ومُدْفِئةٌ ومُدَفِّئةٌ: كثيرةٌ، يُدفِئُ بعضُها بعضاً بأَنفاسها. والـمُدْفآت: جمع الـمُدْفأَةِ، وأَنشد للشماخ: وكيفَ يَضِيعُ صاحِبُ مُدْفَآتٍ، *  على أَثْباجِهِنَّ مِنَ الصَّقِيعِ وقال ثعلب: إِبلٌ مُدْفَأَةٌ، مخففة الفاء: كثيرة الأَوبار، ومُدْفِئةٌ، مخففة الفاء أَيضاً، إِذا كانت كثيرة.
والدَّفَئِيَّةُ: المِيرةُ تُحْمَل في قُبُلِ الصَّيْفِ، وهي الميرةُ الثالثة، لأَن أَوَّل المِيرةِ الرِّبْعِيَّةُ ثم الصَّيفِيَّةُ ثم الدَّفَئِيَّةُ ثم الرَّمَضِيَّةُ، وهي التي تأْتي حين تَحْترِقُ الأَرض. قال أَبو زيد: كل مِيرة يَمْتارُونها قَبْل الصيف فهي دَفَئِيَّةٌ مثال عَجَمِيَّةٍ؛ قال وكذلك النِّتاجُ. قال: وأَوَّلُ الدَّفَئِيِّ وقوع الجَبْهة، وآخره الصَّرْفة. والدَّفَئِيُّ مثال العَجَمِيِّ: المطر بعد أَن يَشتَدّ الحر. وقال ثعلب: وهو إِذا قاءَتِ الأَرضُ الكَمْأَةَ. وفي الصحاح: الدَّفَئِيُّ مثال العَجَمِيِّ: المَطَر الذي يكون بعد الرَّبيع قبل الصيف حِينَ تذهب الكَمأَةُ، ولا يَبقَى في الأَرض منها شيءٌ، وكذلك الدَّثَئِيُّ والدَّفَئِيُّ: نِتاجُ الغنم آخِر الشتاء، وقيل: أَيَّ وقت كان. والدِّفْءُ: ما أَدْفأَ من أَصواف الغنم وأَوبار الإِبل، عن ثعلب. والدِّفْءُ: نِتاجُ الإِبل وأَوبارُها وأَلبانها والانتفاع بها، وفي الصحاح: وما ينتفع به منها. وفي التنزيل العزيز: «لكُم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ». قال الفرَّاء: الدِّفْءُ كتب في المصاحف بالدال والفاء، وإِن كتبت بواو في الرفع وياءٍ في الخفض وأَلف في النصب كان صواباً، وذلك على ترك الهمز ونقل إِعراب الهمز إِلى الحروف التي قبلها. قال: والدِّفْءُ: ما انتُفِعَ به من أَوْبارِها وأَشْعارِها وأَصوافِها؛ أَراد: ما يَلبَسُون منها ويبتنون. وروي عن ابن عباس رضي اللّه عنهما في قوله تعالى: لكم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ، قال: نَسْلُ كلّ دابة. وقال غيره: الدِّفْءُ عند العَرَب: نتاجُ الإِبل وأَلبانُها والانتفاعُ بها. وفي الحديث: لَنا من دِفْئهِم وصِرامِهم ما سَلَّمُوا بالمِيثاقِ أَي إِبِلِهِم وغَنَمِهم. الدِّفْءُ: نِتاجُ الإِبل وما يُنْتَفَع به منها، سماها دِفْأً لأَنها يُتخذ من أَوْبارها وأَصْوافِها ما يُسْتَدْفأُ به. وأَدْفأَتِ الإِبلُ على مائة: زادت.
والدَّفَأُ: الحَنأُ كالدَّنَإِ.
رجل أَدْفَأُ وامرأَة دَفْأَى. وفُلان فيه دَفَأٌ أَي انحِناءٌ. وفلان أَدْفَى، بغير همز: فيه انحِناءٌ. وفي حديث الدَّجّالِ: فيه دَفَأ، كذا حكاه الهروي في الغريبين، مهموزاً، وبذلك فسره، وقد ورد مقصوراً أَيضاً وسنذكره.

##### Türkçe

**الدِّفْءُ** ve **الدَّفَأُ**: soğuğun şiddetinin zıddı; çoğulu **أَدْفاء**.

Sa‘lebe b. ‘Ubeyd el-‘Adevî dedi:
فَلَمَّا انْقَضَى صِرُّ الشِّتاءِ، وآنَسَتْ، *  مِنَ الصَّيْفِ، أَدْفاءَ السُّخُونةِ في الأَرْضِ

Ve **الدَّفَأُ**, hemzeli, maksûr: o, **الدِّفْءُ**’ün kendisidir; ancak
**الدِّفْءَ**(1)

(1 Sözü «الا أنّ الدفء إِلى قوله ويكون الدفء» nüshalarda böyle; ondan nakledildi; belki aslını bulursun.) sanki **شِبْه الظِّمْء** ismi gibidir; ve **الدَّفَأُ** **شِبه الظَّمَإِ**’dir. Ve **الدَّفاء**, memdûd: **دَفِئْتُ**’un soğuktan **دَفاءً** masdarıdır; ve **الوَطَاء**: **الفِراش الوَطِيءِ**’den isimdir; ve **الكَفاء**: **الكُفْءُ**’dür; **كِفاء البيت** gibi; ve bir dişi koyun, koçu istediğinde onda **حَثاء** vardır; ve “sana **الهَواء** ve **اللَّواءِ** ile geldim” yani her şey ile; ve **الفَلاء**: saçın **فَلاء**’ı ve içindekini almandır; memdûd bir kelimedir. Ve **الدِّفْءُ** olur: sıcaklık; ve **دَفِئَ** **دَفاءةً** ( **كَرِهَ كَراهةً** gibi) ve **دَفَأً** ( **ظَمِئَ ظَمَأً** gibi); ve **دَفُؤَ** ve **تَدَفَّأَ** ve **ادَّفأَ** ve **اسْتَدْفَأَ**. Ve **أَدْفَأَه**: onu ısıtan şeyi ona giydirdi; ve denir: **ادَّفَيْتُ** ve **اسْتَدْفَيْتُ** yani beni ısıtanı giydim; bu, hemzeyi terk edenin dili üzerinedir; isim **الدِّفْءُ**’dür, kesre ile; ve o, seni ısıtan şeydir; çoğulu **الأَدْفاءُ**. Dersin: “üzerinde **دِفْءٌ** yoktur” çünkü o isimdir; “üzerinde **دَفاءةٌ** yoktur” deme, çünkü o masdardır; ve dersin: “bu duvarın **دِفْءِ**’inde otur” yani onun sığınağında.

Ve bir adam **دَفِئٌ**, **فَعِل** vezni üzere: onu ısıtanı giydiğinde.

Ve **الدِّفاءُ**: onunla ısınılan şey. Lihyânî nakletti: Ebû’d-Dînâr’ı işittiğini; bir bedevî kadın hakkında anlatıyor; onun dediğini: **الصِّلاءَ** ve **الدِّفاءَ**; **الإِغْراء** yahut emir üzere nasb etti.

Ve bir adam **دَفْآنُ**: ısınan; dişisi **دَفْأَى**; ikisinin birlikte çoğulu **دِفاءٌ**.

Ve **الدَّفِيءُ** **الدَّفآن** gibidir, İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
يَبيتُ أَبُو لَيْلى دَفِيئاً، وضَيفُه، *  مِن القُرِّ، يُضْحِي مُسْتَخِفّاً خَصائِلُه

Ve adam **دَفآنَ** olmadı; hâlbuki **دَفِئَ**. Ve ev **دفِيئاً** olmadı; hâlbuki **دَفُؤَ**. Ve bir konak **دَفِيءٌ** **فَعِيل** üzere; ve bir oda **دَفِيئةٌ**; ve bir gün **دَفِيءٌ** ve bir gece **دَفِيئةٌ**; ve bir belde **دَفِيئةٌ**; ve bir elbise **دَفِيءٌ**; bunların hepsi **فَعِيلٍ** ve **فَعِيلةٍ** üzerinedir: seni ısıtır.

Ve elbise onu **أَدْفأَهُ**; ve o, elbise ile **تَدَفَّأَ** ve onunla **اسْتَدْفَأَ** ve onunla **ادَّفَأَ**; ve o **افْتعل**’dir; yani onu ısıtanı giydi.

El-Asma‘î: **ثَوْبٌ ذُو دَفْءٍ** ve **دَفاءة**. Ve gecemiz **دَفُؤَتْ**.

Ve **الدَّفْأَةُ**: rüzgârdan onunla ısınılan siper.

Ve bir yer **مَدْفَأَةٌ**: **دِفْءٍ** sahibi. Sâ‘ide bir ceylanı vasfederek dedi:
يَقْرُوا أَبارِقَه، ويَدْنُو، تارةً *  بمَدافِئٍ منه، بهنَّ الحُلَّبُ

Dedi: ve **الدَّفِئَ**’i maksûr olarak bir lügat görüyorum.

Ebû’l-‘Ârim’in haberinde: onda **الأَرْطَى** ve **النِّقارِ الدَّفِئة**(2) vardır.

(2 Sözü «الدفئة» yani **فَعْلَة** üzere fetha sonra kesre ile; **المحكم**’de **نقر** maddesinde olduğu gibi; o maddede **اللسان**’dan vâki olan **الدفئية** **فَعْلِيَّة** üzere hatadır.) İbnü’l-A‘râbî onu maksûr olarak böyle nakletti.

El-Muerric dedi: **أَدْفَأْتُ** adamı **إِدفاءً**: ona çok bağış verdiğimde.

Ve **الدِّفْءُ**: bağış.

Ve **أَدْفَأْتُ** kavmi: onları topladım, nihayet toplandılar.

Ve **الإِدفاءُ**: bazı Arapların dilinde öldürmedir.

Hadiste: titreyen bir esir getirildi; bir kavme dedi: “Onu götürün de **فَأَدْفُوهُ**”; onu götürdüler ve öldürdüler; bunun diyetini Allah’ın elçisi صلى اللّه عليه وسلم ödedi; **الدِّفْءِ**’den **الإِدْفَاء**’ı ve bir elbise ile ısıtılmasını istedi; onlar onu Yemen ehlinin dilinde öldürme manasında sandılar; ve **أَدْفِئوه**’yu, hemze ile, istedi; hemzeyi hazf ile hafifletti; bu şâz bir hafifletmedir; onların “لا هَناكَ الـمَرْتَعُ” demeleri gibi; kıyasî hafifletmesi, hemzenin “arasında” kılınmasıdır, hazf edilmesi değil; şâzlığı işledi, çünkü hemze Kureyş’in dilinden değildir. Öldürme ise onda şöyle denir: **أَدْفَأْتُ الجَرِيحَ** ve **دافَأْتُه** ve **دَفَوْتُه** ve **دَافَيْتُه** ve **دَافَفْتُه**: üzerine işi bitirdiğinde.

Ve develer **مُدَفَّأَةٌ** ve **مُدْفأَةٌ**: yünleri ve yağları çok; yünleri onları ısıtır; ve **مُدْفِئةٌ** ve **مُدَفِّئةٌ**: çoktur; nefesleriyle bir kısmı bir kısmını ısıtır. Ve **الـمُدْفآت**: **الـمُدْفأَةِ**’nin çoğuludur. Şemmâh için inşâd etti:
وكيفَ يَضِيعُ صاحِبُ مُدْفَآتٍ، *  على أَثْباجِهِنَّ مِنَ الصَّقِيعِ

Ve Sa‘leb dedi: **إِبلٌ مُدْفَأَةٌ**, fâ’sı hafifletilmiş: yünleri çok; ve **مُدْفِئةٌ**, fâ’sı yine hafifletilmiş: çok olduğunda.

Ve **الدَّفَئِيَّةُ**: yazın öncesinde taşınan azık; o üçüncü azıktır; çünkü azığın ilki **الرِّبْعِيَّةُ**, sonra **الصَّيفِيَّةُ**, sonra **الدَّفَئِيَّةُ**, sonra **الرَّمَضِيَّةُ**’dir; o, yerin yandığı vakit gelenidir. Ebû Zeyd dedi: yazdan önce azıklandıkları her azık **دَفَئِيَّةٌ**’dir; **عَجَمِيَّةٍ** misali. Dedi: ve doğum da böyledir. Dedi: **الدَّفَئِيِّ**’nin ilki **الجَبْهة**’nin vukuudur; sonu **الصَّرْفة**’dir. Ve **الدَّفَئِيُّ** **العَجَمِيِّ** misali: sıcak şiddetlendikten sonra yağmur. Sa‘leb dedi: o, yerin **الكَمْأَةَ**’yi kustuğu zamandır. **الصحاح**’ta: **الدَّفَئِيُّ** **العَجَمِيِّ** misali: bahardan sonra yazdan önce olan yağmur; **الكَمأَةُ** gittiği vakit; yerden ondan hiçbir şey kalmaz; ve **الدَّثَئِيُّ** ve **الدَّفَئِيُّ**: koyunun doğumu, kışın sonu; ve denildi: hangi vakit olursa.

Ve **الدِّفْءُ**: koyun yünlerinden ve deve kıllarından ısıtan şey; Sa‘leb’den.

Ve **الدِّفْءُ**: develerin doğumu, kılları, sütleri ve onlardan faydalanma; **الصحاح**’ta: ve onlardan faydalanılan şey. Aziz tenzilde: «لكُم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ». El-Ferrâ’ dedi: **الدِّفْءُ** mushaflarda **الدال** ve **الفاء** ile yazıldı; eğer ref‘te **واو** ile, cerde **ياءٍ** ile, nasbda **أَلف** ile yazılsa doğru olurdu; bu, hemzeyi terk etmek ve hemzenin i‘râbını ondan önceki harflere nakletmek üzerinedir. Dedi: **الدِّفْءُ**: onların kıllarından, tüylerinden ve yünlerinden faydalanılan şeydir; muradı: ondan giydikleri ve bina ettikleridir.

İbn Abbâs رضي اللّه عنهما’dan, Allah تعالى’nın sözü hakkında rivayet edildi: «لكم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ»; dedi: her binenin nesli. Başkası dedi: Arap katında **الدِّفْءُ**: develerin doğumu, sütleri ve onlardan faydalanmadır. Hadiste: “Bize, mîsâk ile teslim oldukları müddetçe, onların **دِفْئِهِم**’inden ve **صِرامِهم**’inden vardır” yani develerinden ve koyunlarından. **الدِّفْءُ**: develerin doğumu ve onlardan faydalanılan şey; onları **دِفْأً** diye adlandırdı; çünkü onların kıllarından ve yünlerinden onunla ısınılan şey yapılır.

Ve develer **أَدْفأَتِ** yüz üzerine: arttı.

Ve **الدَّفَأُ**: **الحَنأُ**’dur; **الدَّنَإِ** gibi.

Bir adam **أَدْفَأُ** ve bir kadın **دَفْأَى**. Ve falanda **دَفَأٌ** vardır yani eğrilik. Ve falan **أَدْفَى**’dır, hemzesiz: onda eğrilik vardır. **الدَّجّالِ** hadîsinde: onda **دَفَأ** vardır; Herevî bunu **الغريبين**’de böyle nakletti, hemzeli; ve onu bununla tefsir etti; maksûr olarak da vârid olmuştur; onu da zikredeceğiz.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ف أ * * الدِّفْءُ * نتاج الإبل وألبانها وما ينتفع به منها قال الله تعالى ﴿لكم فيها دفء﴾ وفي الحديث ﴿لنا من دفئهم ما سلموا بالميثاق﴾ وهو أيضا السخونة اسم من دفئ الرجل من باب سلم وطرب وهو أيضا ما يدفئ ورجل * دَفِءٌ * بالقصر و * دَفْئَانُ * بالمد وامرأة * دَفْأى * ويوم دفيء بالمد وبابه ظرف وليلة * دَفِيئةٌ * أيضا وكذا الثوب والبيت

##### Türkçe

* د ف أ * **الدِّفْءُ**: develerin yavruları ve sütleri ve onlardan faydalanılan şey. Allah Teâlâ dedi ki: { sizin için onda **دفء** vardır }. Hadiste: { bize, ahde vefalı kaldıkları müddetçe onların **دفئهم**’inden vardır }. O, ayrıca sıcaklıktır; **دفئ**’den (erkeğin **دفئ**’si), **سلم** ve **طرب** bâbından bir isimdir. O, ayrıca ısıtan şeydir. Ve bir adam: **دَفِءٌ** (kısaltma ile) ve **دَفْئَانُ** (uzatma ile); ve bir kadın: **دَفْأى**. Ve bir gün: **دفيء** (uzatma ile); ve onun bâbı zarf(tır). Ve bir gece: **دَفِيئةٌ** de; ve aynı şekilde elbise ve ev.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدفء بالكسر وروي بالفتح أيضا عن ابن القطاع ويحرك فيكون مصدر دفئ دفأ مثل ظمئ ظمأ، وهو السخونة نقيض حدة البرد كالدفاءة صرح الجوهري والصاغاني أنه مصدر للمكسور كالكراهة، من كره، وصرح اليزيدي بأنه مصدر المضموم، كالوضاءة، من وضؤ، والاسم الدفء بالكسر، وهو الشيء الذي يدفئك ج أدفاء، تقول: ما عليه دفء، لأنه اسم، ولا تقل: ما عليه دفاءة، لأنها مصدر، قال ثعلبة بن عبيد العدوي:
  فلما انقضى صر الشتاء وأيأسـت                      من الصيف السخونة في الأرض
  دفئ الرجل كفرح دفأ، محركة، ودفاءة ككراهة ودفؤ مثل كرم دفاءة، مثل وضؤ وضاءة وتدفأ الرجل بالثوب واستدفأ به وادفأ به، أصله اتدفأ، فأبدل وأدغم وقد أدفأه أي ألبسه الدفاء بالكسر ممدودا اسم لما يدفئه من نحو صوف وغيره، وقد ادفيت واستدفيت، أي لبست ما يدفئني، وحكى اللحياني أنه سمع أبا الدينار يحدث عن أعرابية أنها قالت: الصلاء والدفاء، نصبت على الإغراء أو الأمر والدفآن: المستدفئ كالدفئ على وزن فعل وهي دفأى كسكرى، والجمع دفاء، ووجدت في بعض المجاميع ما نصه: الدفآن وأنثاه خاص بالإنسان، وككريم خاص بغيره من زمان أو مكان، وككتف مشترك بينهما، وفي اللسان: ما كان الرجل دفآن ولقد دفئ، وأنشد ابن الأعرابي:
  يبيت أبو ليلى دفـيئا وضـيفـه                      من القر يضحي مستخفا خصائله وحكى ابن الأعرابي: أرض دفئة مقصورا، وحكى غيره دفيئة كخطيئة، ودفؤت ليلتنا، ويوم دفئ، على فعيل، وليلة دفيئة، وكذلك الثوب والبيت، كذا في العباب ويقال: أرض مدفأة أي ذات دفء، والجمع مدافئ، قال ساعدة يصف غزالا:
  يقرو أبارقه ويدنو تارة                      بمدافئ منه بهن الحلب وفي شروح الفصيح: دفؤ يومنا ودفؤت ليلتنا، فهو دفآن، وهي دفأى، بالقصر، ورجل دفئ ككتف، وامرأة دفئة، ومثله في الأساس. ومن المجاز إبل مدفأة ومدفئة ومدفأة ومدفئة بالضم في الكل: كثيرة الأوبار والشحوم يدفئها أوبارها، وزاد في اللسان مدفاة بالضم غير مهموز أي كثيرة يدفئ بعضها بعضا بأنفاسها، كذا في الصحاح، وفي العباب: والمدفئة: الإبل الكثيرة لأن بعضها يدفئ بعضا بأنفاسها، وقد تشدد، والمدفأة: الإبل الكثيرة الأوبار والشحوم، عن الأصمعي، وأنشد للشماخ:
  أعائش ما لأهلـك لا أراهـم                      يضيعون الهجان مع المضيع
  وكيف يضيع صاحب مدفآت                      على أثباجهن من الصقـيع
  والدفئي كعربي هو الدثئي قاله الأصمعي، وهو المطر يأتي بعد اشتداد الحر، وقال ثعلب: وقته إذا قاءت الأرض الكمأة، وفي الصحاح والعباب: الدفئي: المطر الذي يكون بعد الربيع قبل الصيف حين تذهب الكمأة فلا يبقى في الأرض منها شيء وقال أبو زيد: الدفئية بهاء مثال العجمية: الميرة تحمل قبل الصيف وهي الميرة الثالثة، لأن أول الميرة الربعية ثم الصيفية، وكذلك النتاج، قال: وأول الدفئي وقوع الجبهة، وآخره الصرفة. وفي التنزيل العزيز  لكم فيها دفء ومنافع  قال الفراء: الدفء بالكسر هكذا كتب في المصاحف بالدال والفاء وإن كتب بالواو في الرفع، والياء في الخفض، والألف في النصب كان صوابا، وذلك على ترك الهمز ونقل إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها، هو نتاج الإبل وأوبارها وألبانها والانتفاع بها وعبارة الصحاح والعباب: وما ينتفع به منها، وروى عن ابن عباس في تفسير الآية قال: نسل كل دابة، وفي حديث وفد همدان  ولنا من دفئهم وصرامهم ما سلموا بالميثاق والأمانة  أي إبلهم وغنمهم، سمى نتاج الإبل وما ينتفع بها دفأ لأنه من أوبارها وأصوافها ما يستدفأ به. والدفء: العطية، والدفء من الحائط: كنه يقال: اقعد في دفء هذا الحائط أي كنه، والدفء ما أدفأ من الأصواف والأوبار من الإبل والغنم، وقال المؤرج: أدفأه أي الرجل إدفاء إذا أعطاه عطاء كثيرا وهو مجاز. وأدفأ القوم: اجتمعوا. والدفأ محركة: الحنأ بالحاء المهملة والنون، يقال: فلان فيه دفأ، أي انحناء، وفي حديث الدجال:  فيه دفأ  حكاه الهروي مهموزا ومقصورا. وهو أدفأ بغير همز، أي فيه انحناء وهي دفأى بالقصر، وسيأتي في المعتل إن شاء الله تعالى. ومما يستدرك عليه: الإدفاء: هو القتل، في لغة بعض العرب، وفي الحديث: أتي بأسير يرعد، فقال لقوم:  اذهبوا به فادفوه  . فذهبوا به فقتلوه، فوداه رسول الله صلى الله عليه وسلم، أراد الإدفاء، من الدفء وأن يدفأ بثوب، فحسبوه بمعنى القتل في لغة أهل اليمن، وأراد أدفئوه بالهمز، فخففه شذوذا، وتخفيفه القياسي أن تجعل الهمزة بين بين، لا أن تحذف، لأن الهمز ليس من لغة قريش، فأما القتل فيقال فيه أدفأت الجريح ودافأته ودفوته ودافيته، إذا أجهزت عليه، كذا في اللسان، قلت: ويأتي في المعتل إن شاء الله تعالى. وأدفاء، جمع دفء: موضع، كذا في المعجم.

##### Türkçe

**الدِّفْءُ** kesre ile (okunur); İbnü’l-Kattâ‘dan fetha ile de rivayet edilmiştir; harekelenir de, böylece **دَفِئَ**’in masdarı olur: **دَفَأَ**; tıpkı **ظَمِئَ**’in **ظَمَأَ** gibi. Ve o, sıcaklıktır; şiddetli soğuğun zıddıdır; **الدَّفَاءَةُ** gibi. el-Cevherî ve es-Sâgânî, onun kesreli olanın masdarı olduğunu, **الكَرَاهَةُ** gibi, **كَرِهَ**’den, açıkça belirtmiştir. el-Yezîdî de onun dammeli olanın masdarı olduğunu, **الوَضَاءَةُ** gibi, **وَضُؤَ**’den, açıkça belirtmiştir. İsim ise **الدِّفْءُ** kesre iledir; ve o, seni ısıtan şeydir; çoğulu **أَدْفَاءٌ**. Dersin ki: “Üzerinde **دِفْءٌ** yok”; çünkü o isimdir. “Üzerinde **دَفَاءَةٌ** yok” demezsin; çünkü o masdardır. Sa‘lebe b. ‘Ubeyd el-‘Adevî dedi ki:
  Kışın şiddeti sona erince ve ben ümitsiz kalınca                      yazdan, yeryüzünde sıcaklıktan

**دَفِئَ** adam, **فَرِحَ** gibi: **دَفَأَ**; harekeli; ve **دَفَاءَةٌ** **كَرَاهَةٌ** gibi. Ve **دَفُؤَ** **كَرُمَ** gibi: **دَفَاءَةٌ**; **وَضُؤَ**’ün **وَضَاءَةٌ**’si gibi. Adam elbiseyle **تَدَفَّأَ** etti; onunla **اسْتَدْفَأَ** etti; ve onunla **ادْفَأَ** etti. Aslı **اتْدَفَأَ**’dır; sonra بدل yapıldı ve idğam edildi. Ve “onu **أَدْفَأَهُ** etti” yani ona **الدِّفَاءُ**’yı (kesre ile) giydirdi; medli olarak, onu ısıttığı şeyin ismi: yün ve başkası gibi. Ve “**ادْفَيْتُ**” ve “**اسْتَدْفَيْتُ**” (dedin); yani beni ısıtan şeyi giydim. el-Lihyânî, Ebü’d-Dînâr’ı bir bedevî kadından rivayet ederken işittiğini nakletti; onun şöyle dediğini: “**الصِّلَاءُ** ve **الدِّفَاءُ**”; iğrâ (teşvik) üzere veya emir üzere nasb etti. Ve **الدَّفْآنُ**: ısınan kimse; **الدَّفْءُ** gibi, **فَعْل** vezninde; ve o (dişisi) **دَفْأَى**’dır, **سَكْرَى** gibi; çoğulu **دِفَاءٌ**. Bazı mecmualarda lafzı şu olanı buldum: **الدَّفْآنُ** ve onun dişisi, insana mahsustur; ve **كَكَرِيمٍ** başkasına, zaman veya mekân gibi, mahsustur; ve **كَكَتِفٍ** ikisi arasında müşterektir. Ve Lisân’da: “Adam **دَفْآن** olmadı; ve gerçekten **دَفِئَ** etti.” İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
  Ebû Leylâ geceyi **دَفِيئًا** geçirir ve misafiri                      soğuktan kuşluk vakti hafifler; hasletleri

İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**أَرْضٌ دَفِئَةٌ**” kısaltılmış olarak. Başkası da **دَفِيئَةٌ**’yi, **خَطِيئَةٌ** gibi, nakletti. Ve “Gecemiz **دَفُؤَتْ** etti”; ve “**يَوْمٌ دَفِئٌ**”, **فَعِيل** üzere; ve “**لَيْلَةٌ دَفِيئَةٌ**”; elbise ve ev de böyledir; ‘Abbâb’da böyle. Ve denir: “**أَرْضٌ مُدْفَأَةٌ**” yani **دِفْءٌ** sahibi; çoğulu **مَدَافِئُ**. Sâ‘ide bir ceylanı vasfederek dedi ki:
  Şimşeklerini gözetir ve bazen yaklaşır                      ondan **بِمَدَافِئَ**’e; onların içinde sağım vardır

**الفَصِيح** şerhlerinde: “Günümüz **دَفُؤَ** etti” ve “Gecemiz **دَفُؤَتْ** etti”; o hâlde o **دَفْآن**’dır; o (kadın) **دَفْأَى**’dır; kısaltma ile. Ve “**رَجُلٌ دَفِئٌ**” **كَكَتِفٍ** gibi; ve “**امْرَأَةٌ دَفِيئَةٌ**”; bunun benzeri **الأساس**’ta da vardır. Mecazdan: **إِبِلٌ مُدْفَأَةٌ** ve **مُدْفِئَةٌ** ve **مُدْفَأَةٌ** ve **مُدْفِئَةٌ** (hepsinde damme ile): yünleri ve yağları çok; yünleri onları ısıtır. Lisân’da buna **مُدْفَاةٌ** (dammeyle), hemzesiz, yani çok; bazısı bazısını nefesleriyle ısıtır, diye ziyade etti; Sahâh’ta böyle. ‘Abbâb’da: ve **المُدْفِئَةُ**: çok develer; çünkü bazısı bazısını nefesleriyle ısıtır; ve şeddeli de gelebilir. Ve **المُدْفَأَةُ**: yünleri ve yağları çok develer; el-Asma‘î’den. Ve eş-Şemmâh’a ait şu beyit okundu:
  Ey ‘Âyiş, ehline ne oluyor; onları görmüyorum                      zayi ediyorlar hecîn develeri, zayi edenle birlikte
  Ve nasıl zayi olur **مُدْفَآتٍ** sahibi                      onların sırtları üzerinde, kırağıdan

**الدَّفْئِيُّ** **عَرَبِيٌّ** gibi, o **الدَّثْئِيُّ**’dir; el-Asma‘î söyledi. Ve o, sıcağın şiddetlenmesinden sonra gelen yağmurdur. Sa‘leb dedi ki: vakti, yerin **الكَمْأَةُ**’yi kusmasıdır. Sahâh ve ‘Abbâb’da: **الدَّفْئِيُّ**: bahardan sonra, yazdan önce olan yağmur; **الكَمْأَةُ** gidince, yeryüzünde ondan hiçbir şey kalmadığı vakit. Ebû Zeyd dedi ki: **الدَّفْئِيَّةُ** (ه ile), **العَجَمِيَّةُ** misali: yazdan önce taşınan azıktır; ve o üçüncü azıktır; çünkü azığın ilki baharlık, sonra yazlıktır; doğumlar da böyledir. Dedi ki: **الدَّفْئِيُّ**’nin ilki **الجَبْهَةُ**’nin doğuşudur; sonu **الصَّرْفَةُ**’dir. Aziz tenzilde: “Sizin için onda **دِفْءٌ** ve menfaatler vardır.” el-Ferrâ’ dedi ki: **الدِّفْءُ** kesre ile; mushaflarda **الدال** ve **الفاء** ile böyle yazıldı; her ne kadar ref‘te **الواو** ile, cerde **الياء** ile, nasbda **الألف** ile yazılsa doğru olurdu; bu, hemzeyi terk etmek ve hemzenin i‘râbını ondan önceki harfe nakletmek üzeredir. O, develerin yavruları, yünleri ve sütleri ve onlardan faydalanmadır. Sahâh ve ‘Abbâb’ın ibaresi: “ve ondan faydalanılan şey.” İbn ‘Abbâs’tan âyetin tefsirinde rivayet edildi; dedi ki: “Her bir hayvanın nesli.” Hemdân heyetinin hadisinde: “Ve onların **دِفْئِهِمْ**’inden ve **صِرَامِهِمْ**’inden, mîsâk ve emânete bağlı kaldıkları müddetçe, bizim için vardır.” Yani onların develeri ve koyunları. Develerin yavrusunu ve ondan faydalanılanı **دَفَأ** diye adlandırdı; çünkü onların yünlerinden ve koyun yünlerinden, onunla ısınılan şey vardır. Ve **الدِّفْءُ**: bağıştır. Ve duvardan **الدِّفْءُ**: siper; denir: “Bu duvarın **دِفْءِ**’ünde otur” yani siperinde. Ve **الدِّفْءُ**: develerin ve koyunların yünlerinden ve kıllarından ısıtan şeydir. el-Muerric dedi ki: “Onu **أَدْفَأَهُ** etti” yani adama çok bağış verdiği vakit **إِدْفَاءً**; ve bu mecazdır. Ve “Kavim **أَدْفَأَ** etti”: toplandılar. Ve **الدَّفَأُ** harekeli: **الحَنَأُ** (ihmâl edilmiş **الحاء** ve **النون** ile); denir: “Falanın içinde **دَفَأٌ** vardır” yani eğrilik. Deccâl hadîsinde: “Onun içinde **دَفَأٌ** vardır”; el-Herevî onu hemzeli ve kısaltılmış olarak nakletti. Ve o, hemzesiz **أَدْفَى**’dır; yani onda eğrilik vardır; ve o (dişisi) kısaltma ile **دَفْأَى**’dır. İnşallah Teâlâ, mu‘tel bahsinde gelecektir. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الإِدْفَاءُ**: öldürmedir; bazı Arapların dilinde. Hadiste: titreyen bir esir getirildi; kavme dedi ki: “Onu götürün de **فَادْفُوهُ**.” Onu götürdüler de öldürdüler; bunun üzerine Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem onun diyetini verdi. Muradı **الإِدْفَاءُ** idi; **الدِّفْءُ**’den, ve elbiseyle ısınması. Onlar ise onu Yemen ehlinin dilinde öldürme manasında sandılar. Muradı “Onu **أَدْفِئُوهُ**” idi, hemze ile; onu şâz olarak hafifletti. Kıyâsî hafifletmesi, hemzeyi “beyn beyne” yapmandır; onu düşürmen değil; çünkü hemze, Kureyş’in dilinden değildir. Öldürmeye gelince, onda “**أَدْفَأْتُ** yaralıyı” ve “**دَافَأْتُهُ**” ve “**دَفَوْتُهُ**” ve “**دَافَيْتُهُ**” denir; yani işini bitirdiğin vakit; Lisân’da böyle. Dedim ki: İnşallah Teâlâ, mu‘tel bahsinde gelecektir. Ve **أَدْفَاءٌ**, **دِفْءٌ**’ün çoğulu: bir yerdir; Mu‘cem’de böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَفِئَ
1 دَفِئَ ذ , aor. دَفَاَ , (S, M, Msb, K,) inf. n. دَفَأٌ, (S, Msb, * TA,) like ظَمَأٌ inf. n. of ظَمِئَ, and دَفَآءَةٌ, like كَرَاهَةٌ inf. n. of كَرِهَ, (S,) said of a man, (S, Msb,) He was, or became, warm, or hot: (S, M,* K: *) [generally meaning the former: see دِفْءٌ, below:] or he experienced [warmth, or] heat: (Har p. 295:) or he wore what rendered him warm, or hot: (Msb:) and دَفِئَ مِنَ البَرْدِ [he wore warm clothing to protect himself from the cold]: (Mgh:) and ↓ تدفّأ (S, M, Mgh, K) بِالثَّوْبِ, (S, Mgh,) and ↓ استدفأ (S, M, Mgh, K) بالثوب, (S, Mgh,) and ↓ اِدَّفَأَ (S, K) بالثوب, the last of these verbs [originally اِدْتَفَأَ,] of the measure اِفْتَعَلَ, (S,) [He warmed himself with the garment,] are said of him who has clad himself with that which renders him warm, or hot: (S:) or the meaning [of استدفأ بالثوب] is he desired warmth, or heat, by means of the garment: (Mgh:) and اِدَّفَيْتُ and اِسْتَدْفَيْتُ occur, for ادّفأت and استدفأت, as meaning I wore what rendered me warm, or hot. (Lth, T, TA.*) You say also, دَفِئَ البَيْتُ [The tent, or house, or chamber, was, or became, warm, or hot]. (Msb.) And دَفُؤَ, (M, Msb, K,) aor. دَفُاَ , (Msb, K,) inf. n. دَفَآءَةٌ, (TA,) It (a tent, or house, or chamber, ISk, T, and a day, Msb, TA) was, or became, warm, or hot. (ISk, T, M, Msb, K, TA.) [And in like manner, a garment; as is implied in the S.] And دَفُؤَتْ لَيْلَتُنَا Our night was, or became, warm, or hot. (S, O, TA.) -A2- دَفَأَ, for دَفَا: see 1 in art. دفو.

3 دَاْفَاَ see 4.

ادفأهُ
4 ادفأهُ ذ It (a garment, S, Mgh, Msb, of wool or the like, Mgh) rendered him warm, or hot. (S, * Mgh, Msb. *) And He clad him with a garment (M, K, TA) of wool &c. (TA) that rendered him warm, or hot. (M, K, TA.) ― -b2- [Hence,] (tropical:) He gave him a large gift; (TA;) or he gave him much. (K.) ― -b3- ادفأ القَوْمُ The people, or company of men, collected themselves together [app. so that they made one another warm, or hot]. (K.) ― -b4- ادفأت الاـِبِلُ عَلَىمِائَةٍ The camels exceeded a hundred. (M.) -A2- ادفأهُ, in the dial. of El-Yemen, as also ↓ دَافَأَهُ, i. q. [أَدْفَاهُ and ] دَافَاهُ and دَفَاهُ, [see art. دفو,] He despatched him, namely, a wounded man; i. e. put him to death quickly. (L.)

5 تَدَفَّاَ see 1.

8 اـِدْتَفَاَ see 1.

10 اـِسْتَدْفَاَ see 1.

دَفْءٌ
دَفْءٌ دفء : see what next follows.

دِفْءٌ
دِفْءٌ دفء Warmth, or heat; syn. سُخُونَةٌ (T, S, Mgh) and حَرَارَةٌ; (Mgh;) contr. of بَرْدٌ; (Msb;) or contr. of حِدَّةُ بَرْدٍ; (M, K;) as also ↓ دَفْءٌ (IKtt TA) and ↓ دَفَأٌ, (K,) inf. n. of دَفِئَ, (S, TA,) and ↓دَفَآءَةٌ, (K,) also inf. n. of دَفِئَ accord. to the S and Sgh, and of دَفُؤَ accord. to Yz: (TA:) pl. أَدْفَآءٌ. (M, K.) ― -b2- A thing [or garment or covering] that renders one warm, or hot, (Th, S, M, Mgh, K,) of wool, (Th, M, Mgh, K,) or the like, (Mgh,) or of camels' fur; (Th, M, K;) as also ↓دِفَآءٌ: (K, * TA:) pl. of the former as above. (S.) You say, مَا عَلَيْهِ دِفْءٌ [There is not upon him any warm garment or covering, or anything to render him warm]: but you should not say, ما عليه دَفَآءَةٌ, (T, S,) because this is an inf. n. (S.) ― -b3- The shelter (كِنّ) of a wall [by which one is protected from cold wind]. (T, S, K.) You say, اُقْعُدْ فِى دِفْءِ هٰذَا الحَائِطِ [Sit thou in the shelter of this wall]. (T, S.) And ↓ دَفْأَةٌ [also] signifies A shelter, for warmth, from the wind. (M.) ― -b4- The young ones, or offspring, (نِتَاج, S, M, Mgh, K,) and hair, or fur, (M, K,) and milk, (S, M, Mgh,) of camels, and whatever else, of a profitable, or useful, nature, is obtained from them: (S, M, * Mgh, K: *) so called because clothing, with which to warm oneself, is made of camel's hair and wool: (TA:) it occurs in the Kur xvi. 5: (S, TA:) accord. to I “ Ab, there meaning the offspring of any beast (دَابَّة). (TA.) ― -b5- Also (assumed tropical:) A gift. (K.)

دَفَأٌ
دَفَأٌ ذ : see دِفْءٌ. ― -b2- Also i. q. جَنَأٌ [The having a bending forward of the upper part of the back over the breast: &c.: see جَنِئَ, of which جَنَأٌ is the inf. n.]. (M: in some copies of the K جَنَأء; in others, and in the TA حَنَأء. [See أَدْفَأُ, below: and see دَفًا and أَدْفَى in art. دفو.])

دَفِئٌ
دَفِئٌ ذ Warmly clad; (S, K;) applied to a man; (S, TA;) fem. with ة: (TA:) and so ↓ دَفْآنُ; fem. دَفْأَى; (T, S, M, Msb, K;) and pl., of the masc. and fem., دِفَآءٌ: (M, TA:) and so ↓ دَفِىْءٌ, accord. to IAar, who cites, as an ex., the following verse:
يَبِيتُ أَبُو لَيْلَى دَفِيْئًا وَضَيْفُهُ
مِنَ القُرِّ يُضْحِى مُسْتَحِقًّا خَصَائِلَهْ
[Aboo-Leylà passes the night warmly clad, while his guest, by reason of the cold, becomes deserving of his properties]: (M, TA:) though it has been asserted that ↓ دَفْآنُ and its fem. are applied peculiarly to human beings; and ↓ دَفِىْءٌ, peculiarly to time and place; and دَفِئْءٌ, to a human being and to time and place: (TA:) [for] this last signifies [also] warm, or hot: (M:) [and so does each of the two other epithets:] you say بَيْتٌ دَفِئٌ(Msb) or ↓ دَفِىْءٌ, of the measure فَعِيلٌ, (T, S, O, TA, [though this is said in the Msb to be not allowable,]) [a warm, or hot, tent or house or chamber,] and in like manner ↓ ثَوْبٌ دَفِىْءٌ [a warm garment], (S, M, O, TA,) and ↓ يَوْمٌ دَفِىْءٌ (T, S, O, TA) and ↓ دَفْآنٌ (TA from Expositions of the Fs) [a warm, or hot, day], and ↓ لَيْلَةٌ َدفِيْئَةٌ (T, S, O, TA) and ↓ دَفْأَى (TA from the Expositions of the Fs) [a warm, or hot, night], and أَرْضٌ دَفِئَةٌ and ↓ دَفِيْئَةٌ (K) and ↓ مَدْفَأَةٌ (M, K)  a warm, or hot, land; pl. of the last مَدَافِئُ. (M, TA.)

دَفْأَةٌ
دَفْأَةٌ ذ : see دِفْءٌ.

دَفْآنُ
دَفْآنُ دفآن , and its fem. دَفْأَى: see دَفِئٌ, in four places.

دَفَئِىٌّ
دَفَئِىٌّ ذ , (T, S, M, K,) also termed دَثَئِىٌّ, (As, IAar, S, K,) but this latter is not of established authority, and is not mentioned in the M nor in the O., (TA in art. دثأ,) The rain that falls after the heat has acquired strength; (M, K in art. دثأ, TA;) when the earth has put (lit. vomited) forth the كَمْأَة [or truffles, which, accord. to Kzw, are found in Nejd (Central Arabia) at the period of the auroral setting of the Tenth Mansion of the Moon, (which happened, about the commencement of the era of the Flight, in that part, on the 11th of February O. S.,) when the sharpness of winter is broken, and the trees put forth their leaves: see also 1 in art. نتج]: (Lth, IAar, Th, M:) or the rain that is after [that called] the رَبِيع[q.v.], before, (قَبْل, as in one copy of the S, in another قبل without any syll. signs,) or in the first part of, (قُبُل, as in the TA,) [that called] the صَيْف[q. v., see also نَوْءٌ], when the كَمْأَة disappear entirely from the earth: (S, O, TA:) AZ says that the beginning of the دَفَئِىّ is وُقُوعُ الجَبْهَةِ and the end is الصّرْفَةُ [i. e. the period extends from the auroral setting of the Tenth Mansion of the Moon (about the 11th of February O. S. as explained above, when the sun in Arabia has begun to have much power,) to about the 9th of March O. S.: see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل; and see also another statement voce نَوْءٌ]. (S, TA.) ― -b2- And the term ↓دَفَئِيَّةٌ [used as a subst., or as an epithet in which the quality of a subst. is predominant, for مِيرَةٌ دَفَئِيَّةٌ,] is applied to The مِيرَة [or provision of corn &c.], (AZ, T, S, M, K,) whatever it be, that is brought (AZ, T, S) before, (قبل, written without any syll. signs in a copy of the S, and قبلَ in the CK,) or in the first part of, (قُبُل, as in the M and TA and in a copy of the S and in one of the K, [and this appears to be the right reading,] in a copy of the T قِبل,) the صَيْف [here meaning spring]: (AZ, T, S, M, K:) this is the third ميرة; [see this word for an explanation of the statement here given;] the first being that called the رِبْعِيَّة[q. v.]; and the second, that called the صَيْفِيَّة[q. v.]: then comes the دفئيّة; and then, the رَمَضِيَّة, which comes when the earth becomes burnt [by the sun]. (M.) ― -b3- And in like manner also, (AZ, S,) i. e., by the term دَفَئِىٌّ is also meant, (M,) The نِتَاج [or offspring] (AZ, S, M) of sheep or goats [brought forth at that period, as is implied in the S, or] in the end of winter: or, as some say, at any time. (M.)

دَفَئِيَّةٌ
دَفَئِيَّةٌ ذ :see the next preceding paragraph.

دِفَآءٌ
دِفَآءٌ دفآء :see دِفْءٌ.

دَفِىْءٌ
دَفِىْءٌ دفىء دفيء دفئ ,and its fem. (withة) : see دَفِئٌ, in seven places.

دَفَآءَةٌ
دَفَآءَةٌ دفآءه دفآءة :see دِفْءٌ.

أَدْفَأُ
أَدْفَأُ ذ ; (so in some copies of the K; but accord. to the TA without a final ء, i. e. أَدْفَا, as in other copies of the K;) fem. دَفْأَى; Curved in body. (K. [See also أَدأفَى in art. دفو.])

مَدْفَأَةٌ
مَدْفَأَةٌ ذ :see دَفِئٌ.

اـِبِلٌ مَدْفَأَةٌ
اـِبِلٌ مَدْفَأَةٌ ذ (As, Th, S, M, K) and ↓مُدَفَّأَةٌ (M, K) Camels having abundance of fur (As, Th, S, M, K) and fat; (As, S, K;) rendered warm by their fur; (M;) as also ↓ مُدْفِئَةٌ and ↓ مُدَفِّئَةٌ: (K:) or the latter two signify many camels; (As, S, M, O;) because (As, S, O) rendering one another warm by their breath; (As, S, M, O;) and so, accord. to the L, مُدْفَاةٌ, without ء. (TA.)

مُدْفِئَةٌ
مُدْفِئَةٌ ذ : see what next precedes.

مُدَفَّأَةٌ
مُدَفَّأَةٌ ذ : see what next precedes.

مُدَفّئَةٌ
مُدَفّئَةٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

**دَفِئَ**
1 **دَفِئَ** ذ , muzâri‘ **دَفَاَ** , (S, M, Msb, K,) mastar ismi **دَفَأٌ**, (S, Msb, * TA,) **ظَمَأٌ** gibi, **ظَمِئَ**’in mastar ismi; ve **دَفَآءَةٌ**, **كَرَاهَةٌ** gibi, **كَرِهَ**’in mastar ismi, (S,) bir adam hakkında söylenir, (S, Msb,) O sıcak oldu, yahut sıcaklaştı: (S, M,* K: *) [genellikle birincisi kastedilir: aşağıda **دِفْءٌ**’e bak:] yahut [sıcaklığı, yahut] harareti tecrübe etti: (Har p. 295:) yahut onu sıcak yahut hararetli kılan şeyi giydi: (Msb:) ve **دَفِئَ مِنَ البَرْدِ** [soğuktan korunmak için sıcak elbise giydi]: (Mgh:) ve ↓ **تدفّأ** (S, M, Mgh, K) **بِالثَّوْبِ**, (S, Mgh,) ve ↓ **استدفأ** (S, M, Mgh, K) **بالثوب**, (S, Mgh,) ve ↓ **اِدَّفَأَ** (S, K) **بالثوب**, bu fiillerin sonuncusu [aslında **اِدْتَفَأَ**,] **اِفْتَعَلَ** veznindendir, (S,) [elbise ile ısındı,] onu sıcak yahut hararetli kılan şeyle giyinmiş olan kimse hakkında söylenir: (S:) yahut [**استدفأ بالثوب**’un] mânası, elbise vasıtasıyla sıcaklık yahut hararet istedi: (Mgh:) ve **اِدَّفَيْتُ** ve **اِسْتَدْفَيْتُ**, **ادّفأت** ve **استدفأت** yerine, “beni sıcak yahut hararetli kılan şeyi giydim” mânasında vârid olur. (Lth, T, TA.*) Sen ayrıca, **دَفِئَ البَيْتُ** [çadır, yahut ev, yahut oda, sıcak oldu yahut sıcaklaştı] dersin. (Msb.) Ve **دَفُؤَ**, (M, Msb, K,) muzâri‘ **دَفُاَ** , (Msb, K,) mastar ismi **دَفَآءَةٌ**, (TA,) O (bir çadır, yahut ev, yahut oda, ISk, T, ve bir gün, Msb, TA) sıcak oldu yahut sıcaklaştı. (ISk, T, M, Msb, K, TA.) [Ve aynı şekilde, bir elbise; S’de ima edildiği üzere.] Ve **دَفُؤَتْ لَيْلَتُنَا** Bizim gecemiz sıcak oldu yahut sıcaklaştı. (S, O, TA.) -A2- **دَفَأَ**, **دَفَا** yerine: bk. دفو maddesinde 1.

3 **دَاْفَاَ** bk. 4.

**ادفأهُ**
4 **ادفأهُ** ذ O (bir elbise, S, Mgh, Msb, yünden yahut benzerinden, Mgh) onu sıcak yahut hararetli kıldı. (S, * Mgh, Msb. *) Ve onu bir elbise ile giydirdi (M, K, TA) yünden vb. (TA) onu sıcak yahut hararetli kılan. (M, K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Ona büyük bir bağış verdi; (TA;) yahut ona çok verdi. (K.) ― -b3- **ادفأ القَوْمُ** Kavim, yahut erkekler topluluğu, kendilerini bir araya topladı [görünüşe göre birbirlerini sıcak yahut hararetli kılacak şekilde]. (K.) ― -b4- **ادفأت الاـِبِلُ عَلَىمِائَةٍ** Develer yüzü aştı. (M.) -A2- **ادفأهُ**, Yemen lehçesinde, aynı şekilde ↓ **دَافَأَهُ**, yani [**أَدْفَاهُ** ve] **دَافَاهُ** ve **دَفَاهُ** ile eşit, [bk. دفو maddesi,] Onu sevk etti, yani yaralı bir adamı; yani onu çabucak öldürdü. (L.)

5 **تَدَفَّاَ** bk. 1.

8 **اـِدْتَفَاَ** bk. 1.

10 **اـِسْتَدْفَاَ** bk. 1.

**دَفْءٌ**
**دَفْءٌ** دفء : bk. hemen sonra gelen.

**دِفْءٌ**
**دِفْءٌ** دفء Sıcaklık, yahut hararet; eş anlamlısı **سُخُونَةٌ** (T, S, Mgh) ve **حَرَارَةٌ**; (Mgh;) zıddı **بَرْدٌ**; (Msb;) yahut zıddı **حِدَّةُ بَرْدٍ**; (M, K;) bunun gibi ↓ **دَفْءٌ** (IKtt TA) ve ↓ **دَفَأٌ**, (K,) **دَفِئَ**’in mastar ismi, (S, TA,) ve ↓**دَفَآءَةٌ**, (K,) yine **دَفِئَ**’in mastar ismi S ve Sgh’ye göre, ve Yz’ye göre **دَفُؤَ**’un: (TA:) çoğulu **أَدْفَآءٌ**. (M, K.) ― -b2- İnsanı sıcak yahut hararetli kılan bir şey [yahut elbise yahut örtü], (Th, S, M, Mgh, K,) yünden, (Th, M, Mgh, K,) yahut benzerinden, (Mgh,) yahut develerin kılından; (Th, M, K;) bunun gibi ↓**دِفَآءٌ**: (K, * TA:) ilkinin çoğulu yukarıdaki gibidir. (S.) Sen, **مَا عَلَيْهِ دِفْءٌ** [onun üzerinde herhangi bir sıcak elbise yahut örtü, yahut onu ısıtacak bir şey yok] dersin: fakat **ما عليه دَفَآءَةٌ** dememelisin, (T, S,) çünkü bu bir mastar ismidir. (S.) ― -b3- Bir duvarın sığınağı (**كِنّ**) [ki onunla soğuk rüzgârdan korunulur]. (T, S, K.) Sen, **اُقْعُدْ فِى دِفْءِ هٰذَا الحَائِطِ** [şu duvarın sığınağında otur] dersin. (T, S.) Ve ↓ **دَفْأَةٌ** [ayrıca] rüzgârdan, sıcaklık için, bir sığınak mânasına gelir. (M.) ― -b4- Develerin yavruları yahut dölü, (**نِتَاج**, S, M, Mgh, K,) ve kılı yahut tüyü, (M, K,) ve sütü, (S, M, Mgh,) ve onlardan elde edilen, kârlı yahut faydalı tabiatta olan başka her şey: (S, M, * Mgh, K: *) böyle adlandırılmıştır; çünkü deve kılı ve yünden, onunla ısınmak için elbise yapılır: (TA:) Kur’ân’da xvi. 5’te vârid olmuştur: (S, TA:) I “ Ab’a göre orada her bir hayvanın (**دَابَّة**) dölü mânasındadır. (TA.) ― -b5- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılan:) Bir bağış. (K.)

**دَفَأٌ**
**دَفَأٌ** ذ : bk. **دِفْءٌ**. ― -b2- Ayrıca **جَنَأٌ** ile eşittir [sırtın üst kısmının göğüs üzerine doğru öne eğilmesi: vb.: bk. **جَنِئَ**, ki **جَنَأٌ** onun mastar ismidir]. (M: K’nın bazı nüshalarında **جَنَأء**; diğerlerinde, ve TA’da **حَنَأء**. [Aşağıda **أَدْفَأُ**’ya bak: ve دفو maddesinde **دَفًا** ve **أَدْفَى**’ya bak.])

**دَفِئٌ**
**دَفِئٌ** ذ Sıcak giyinmiş; (S, K;) bir adama uygulanır; (S, TA;) müennesi ة ile: (TA:) ve bunun gibi ↓ **دَفْآنُ**; müennesi **دَفْأَى**; (T, S, M, Msb, K;) ve müzekker ve müennesin çoğulu **دِفَآءٌ**: (M, TA:) ve bunun gibi ↓ **دَفِىْءٌ**, IAar’a göre; o, örnek olarak, şu beyti nakleder:
يَبِيتُ أَبُو لَيْلَى دَفِيْئًا وَضَيْفُهُ
مِنَ القُرِّ يُضْحِى مُسْتَحِقًّا خَصَائِلَهْ
[Ebu Leylâ sıcak giyinmiş olarak geceyi geçirir; misafiri ise soğuktan dolayı onun mallarına müstahak olur]: (M, TA:) bununla beraber, ↓ **دَفْآنُ** ve onun müennesi, özellikle insanlara uygulanır; ve ↓ **دَفِىْءٌ**, özellikle zamana ve mekâna; ve **دَفِئْءٌ**, insana ve zamana ve mekâna: (TA:) [çünkü] bu sonuncusu [ayrıca] sıcak, yahut hararetli mânasına gelir: (M:) [ve diğer iki sıfatın her biri de böyledir:] sen **بَيْتٌ دَفِئٌ** (Msb) yahut ↓ **دَفِىْءٌ**, **فَعِيلٌ** vezninde, (T, S, O, TA, [gerçi Msb’de bunun câiz olmadığı söylenmiştir,]) [sıcak yahut hararetli bir çadır yahut ev yahut oda], ve aynı şekilde ↓ **ثَوْبٌ دَفِىْءٌ** [sıcak bir elbise], (S, M, O, TA,) ve ↓ **يَوْمٌ دَفِىْءٌ** (T, S, O, TA) ve ↓ **دَفْآنٌ** (TA, Fs şerhlerinden) [sıcak yahut hararetli bir gün], ve ↓ **لَيْلَةٌ َدفِيْئَةٌ** (T, S, O, TA) ve ↓ **دَفْأَى** (TA, Fs şerhlerinden) [sıcak yahut hararetli bir gece], ve **أَرْضٌ دَفِئَةٌ** ve ↓ **دَفِيْئَةٌ** (K) ve ↓ **مَدْفَأَةٌ** (M, K) sıcak yahut hararetli bir yer; sonuncusunun çoğulu **مَدَافِئُ**. (M, TA.)

**دَفْأَةٌ**
**دَفْأَةٌ** ذ : bk. **دِفْءٌ**.

**دَفْآنُ**
**دَفْآنُ** دفآن , ve onun müennesi **دَفْأَى**: bk. **دَفِئٌ**, dört yerde.

**دَفَئِىٌّ**
**دَفَئِىٌّ** ذ , (T, S, M, K,) ayrıca **دَثَئِىٌّ** diye de adlandırılır, (As, IAar, S, K,) fakat bu ikincisi yerleşik otoriteden değildir, ve M’de de O’da da zikredilmemiştir., (TA, دثأ maddesinde,) Sıcağın kuvvet kazanmasından sonra yağan yağmur; (M, K, دثأ maddesinde, TA;) yer **كَمْأَة**’yi [yahut yer mantarlarını] (lafzen kusup) çıkardığında; [ki, Kzw’ye göre, Necd’de (Orta Arabistan) Ay’ın Onuncu Menzi̇li’nin fecrî batışı döneminde bulunur, (ki bu, Hicret devrinin başlangıcı civarında, o bölgede, 11 Şubat E. T.’de vuku bulmuştu,) kışın keskinliği kırıldığında, ve ağaçlar yapraklarını çıkardığında: ayrıca نتج maddesinde 1’e de bak]: (Lth, IAar, Th, M:) yahut [**رَبِيع** denilen]den sonra olan yağmur, (قَبْل, S’nin bir nüshasında böyle, diğerinde harekesiz قبل,) yahut ilk kısmında, (قُبُل, TA’da,) [**صَيْف** denilen]den önce [bk. ayrıca **نَوْءٌ**], **كَمْأَة** yerden tamamen kaybolduğunda: (S, O, TA:) AZ der ki **دَفَئِىّ**’nin başlangıcı **وُقُوعُ الجَبْهَةِ** ve sonu **الصّرْفَةُ**’dir [yani dönem, Ay’ın Onuncu Menzi̇li’nin fecrî batışından (yukarıda açıklandığı üzere yaklaşık 11 Şubat E. T., Arabistan’da güneşin çok güç kazanmaya başladığı vakit) yaklaşık 9 Mart E. T.’ye kadar uzanır: bk. نزل maddesinde **مَنَازِلُ القَمَرِ**; ve ayrıca **نَوْءٌ** maddesinde başka bir beyana bak]. (S, TA.) ― -b2- Ve terim ↓**دَفَئِيَّةٌ** [isim olarak, yahut isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak, **مِيرَةٌ دَفَئِيَّةٌ** yerine] Şu **مِيرَة**’ye [yahut tahıl vb. azığa], (AZ, T, S, M, K,) her ne ise, getirilen (AZ, T, S) [**صَيْف**’ten] önce, (قبل, S’nin bir nüshasında harekesiz, CK’de **قبلَ**,) yahut ilk kısmında, (قُبُل, M ve TA’da ve S’nin bir nüshasında ve K’nın bir nüshasında, [ve bu doğru kıraat görünür,] T’nin bir nüshasında **قِبل**,) [burada **صَيْف** bahar mânasındadır]: (AZ, T, S, M, K:) bu üçüncü **ميرة**’dir; [burada verilen beyanın açıklaması için bu kelimeye bak;] birincisi **رِبْعِيَّة** denilendir [bk.]; ikincisi, **صَيْفِيَّة** denilendir [bk.]; sonra **دفئيّة** gelir; sonra, yer güneşle yanık hâle geldiğinde gelen **رَمَضِيَّة** gelir. (M.) ― -b3- Ve aynı şekilde de, (AZ, S,) yani **دَفَئِىٌّ** terimiyle ayrıca kastedilir, (M,) Koyun yahut keçilerin **نِتَاج**’ı [yahut dölü] (AZ, S, M) [S’de ima edildiği üzere o dönemde doğan, yahut] kışın sonunda: yahut, bazılarına göre, herhangi bir zamanda. (M.)

**دَفَئِيَّةٌ**
**دَفَئِيَّةٌ** ذ : bk. bir önceki paragraf.

**دِفَآءٌ**
**دِفَآءٌ** دفآء : bk. **دِفْءٌ**.

**دَفِىْءٌ**
**دَفِىْءٌ** دفىء دفيء دفئ , ve onun müennesi (ة ile) : bk. **دَفِئٌ**, yedi yerde.

**دَفَآءَةٌ**
**دَفَآءَةٌ** دفآءه دفآءة : bk. **دِفْءٌ**.

**أَدْفَأُ**
**أَدْفَأُ** ذ ; (K’nın bazı nüshalarında böyle; fakat TA’ya göre sonda ء olmaksızın, yani **أَدْفَا**, K’nın diğer nüshalarında olduğu gibi;) müennesi **دَفْأَى**; Bedence eğri. (K. [Bk. ayrıca دفو maddesinde **أَدأفَى**.])

**مَدْفَأَةٌ**
**مَدْفَأَةٌ** ذ : bk. **دَفِئٌ**.

**اـِبِلٌ مَدْفَأَةٌ**
**اـِبِلٌ مَدْفَأَةٌ** ذ (As, Th, S, M, K) ve ↓**مُدَفَّأَةٌ** (M, K) Kılı bol (As, Th, S, M, K) ve yağlı; (As, S, K;) kılıyla sıcak kılınmış; (M;) bunun gibi ↓ **مُدْفِئَةٌ** ve ↓ **مُدَفِّئَةٌ**: (K:) yahut son iki kelime çok deve mânasına gelir; (As, S, M, O;) çünkü (As, S, O) nefesleriyle birbirlerini sıcak kılarlar; (As, S, M, O;) ve böylece, L’ye göre, ء olmaksızın **مُدْفَاةٌ**. (TA.)

**مُدْفِئَةٌ**
**مُدْفِئَةٌ** ذ : bk. hemen önce gelen.

**مُدَفَّأَةٌ**
**مُدَفَّأَةٌ** ذ : bk. hemen önce gelen.

**مُدَفّئَةٌ**
**مُدَفّئَةٌ** ذ : bk. hemen önce gelen.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: دفء

دَفِىَ
dafiY^a A ( n. ac. دَفَأ [ 4 ] ) دَفُؤَ U ( n. ac. دَفَآءَة [ 22t ] )
a.  Was, became warm. - II, IV, Warmed, heated; aired by the fire.

تَدَفَّأَ
تَدَفَّأَ V ,  اِسْتَدْفَأَ X ,
a.  Was warmly clad, put on warm clothing.

b.  Warmed himself ( at the fire ).

دَفْء
دَفْء [ 1 ],
a.  see 2 .

دِفْء
دِفْء [ 2 ],
a.  Warmth, heat.

b.  Offspring of camels.

دَفِى
dafiY^ [ 5 ],
a.  Warm.

دِفَآء
دِفَآء [ 23 ],
a.  Warm clothing.

دَفَآن
دَفَآن [ 33 ],
a.  Warm, feeling warm.

دَفْيَان
دَفْيَان
a.  see 33 .

دَفْتَر
دَفْتَر ( pl. دَفَاتِر )  P. ,
a.  Register, book; list, catalogue; inventory, notebook; album.

دَفْتَر دَار
دَفْتَر دَار
a.  High Treasurer; Chancellor of the Exchequer.

##### Türkçe

دَفِىَ
dafiY^a A ( n. ac. **دَفَأ** [ 4 ] ) دَفُؤَ U ( n. ac. **دَفَآءَة** [ 22t ] )
a. Sıcak oldu, ısındı. - II, IV, Isıttı, hararet verdi; ateşle havalandırdı.

تَدَفَّأَ
تَدَفَّأَ V ,  اِسْتَدْفَأَ X ,
a. Sıcak giyindi, sıcak elbise giydi.

b. (Ateşte) kendini ısıttı.

دَفْء
دَفْء [ 1 ],
a. 2’ye bak.

دِفْء
دِفْء [ 2 ],
a. Sıcaklık, ısı.

b. Develerin yavrusu.

دَفِى
dafiY^ [ 5 ],
a. Sıcak.

دِفَآء
دِفَآء [ 23 ],
a. Sıcak elbise.

دَفَآن
دَفَآن [ 33 ],
a. Sıcak, sıcak hisseden.

دَفْيَان
دَفْيَان
a. 33’e bak.

دَفْتَر
دَفْتَر ( pl. **دَفَاتِر** )  P. ,
a. Defter, kitap; liste, katalog; envanter, not defteri; albüm.

دَفْتَر دَار
دَفْتَر دَار
a. Yüksek hazinedar; maliye şansölyesi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: دفء

دفء
دَفِئَ - يَدْفَأُ - دِفْء
دَفِىءَ - يَدْفَأُ + الكائن: ضد يبرُد: يسخن: يحمى وتزيد حرارته بشكل متوسط
دِفْء: على وزن  " فـِعل" اسم فعل " دَفِئَ - يَدْفَأُ ": سخونة الشيء حتى الشعور والإحساس بأن حرارة جسم الكائن مقبولة وضمن الحد الذي يعتبر فيه " دافئاً ": أي ذو حرارة طبيعية: وهو أيضاً اسم آلة منه: كل ما يستعمل كأداة لإحداث الدفء من لباس أو فرش أو عوازل أو شحوم للأكل وما شابه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالبرودة والحرارة بدرجاتها المختلفة"، وهي:
صَافَ - يَصِيفُ، دَفِىءَ - يَدْفَأُ، بَرَدَ - يَبْرُدُ، زَمْهََرَ - يُزَمْهِرُ، صَرَّ - يَصِرُّ، نَحِسَ - يَنْحَسُ (نَحُسَ - يَنْحُسُ)
دفء
 	﴿والأنعام خلقها لكم فيها دفء ومنافع ومنها تأكلون (5)﴾ النحل
مختار الصحاح
● [دفأ] د ف أ: الدِّفْءُ نتاج الإبل وألبانها وما ينتفع به منها قال الله تعالى ﴿لكم فيها دفء﴾ وفي الحديث ﴿لنا من دفئهم ما سلموا بالميثاق﴾ وهو أيضا السخونة اسم من دفئ الرجل من باب سلم وطرب وهو أيضا ما يدفئ ورجل دَفِءٌ بالقصر و دَفْئَانُ بالمد وامرأة دَفْأى ويوم دفيء بالمد وبابه ظرف وليلة دَفِيئةٌ أيضا وكذا الثوب والبيت
معجم الفرائد القرآنية
د ف أ
"دِفْءٌ" في قوله تعالى"وَالأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ "(5) النحل.
الدِفْءُ : السخونة، وهو اسم لما يدفأ به من البرد، وفي الآية إشارة  إلى شعرها ووبرها وصوفها.
الراغب
دفئ
- الدفء: خلاف البرد، قال تعالى: }لكم فيها دفء ومنافع{ [النحل/5]، وهو لما يدفئ، ورجل دفان، وامرأة دفأى، وبيت دفيء.
ملخص اللسان
1.     الدِّفْءُ والدَّفَأُ: نَقِيضُ حِدّةِ البَرْدِ، والجمع أَدْفاء - والدَّفَأُ شِبه الظَّمَإِ. والدَّفاء، مَمدود: مصدر دَفِئْتُ من البرد دَفاءً
2.     ويكون الدِّفْءُ: السُّخونَة؛ وقد دَفِئَ دَفاءةً مثل كَرِهَ كَراهةً ودَفَأً مثل ظَمِئَ ظَمَأً؛ ودَفُؤَ وتَدَفَّأَ وادَّفأَ واسْتَدْفَأَ.
3.     وأَدْفَأَه: أَلْبَسه ما يُدْفئه؛ ويقال: ادَّفَيْتُ واسْتَدْفَيْتُ أَي لبست ما يُدْفئُني، وهذا على لغة من يترك الهمز، والاسم - ورجل دَفْآنُ: مُسْتَدْفِئٌ، والأُنثى دَفْأَى، وجمعهما معاً دِفاءٌ.  - ولقد دَفِئَ. وما كان البيتُ دفِيئاً، ولقد  دَفُؤَ. ومنزل دَفِيءٌ على فَعِيل، وغُرْفةٌ دَفِيئةٌ، ويوم دَفِيءٌ وليلة  دَفِيئةٌ، وبَلدة دَفِيئةٌ، وثَوْ ب دَفِيءٌ، كل ذلك على فَعِيلٍ  وفَعِيلةٍ: يُدْفِئُكَ.
4.     الدِّفْءُ، بالكسر، وهو الشيء الذي يُدْفئُك، والجمع الأَدْفاءُ. تقول: ما عليه دِفْءٌ لأَنه اسم
5.     والدِّفْءُ: ما أَدْفأَ من أَصواف الغنم وأَوبار الإِبل، عن ثعلب.  والدِّفْءُ: نِتاجُ الإِبل وأَوبارُها وأَلبانها والانتفاع بها، وفي الصحاح: وما ينتفع به منها. وفي التنزيل العزيز: «لكُم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ».
6.     وأَدْفأَهُ الثوبُ وتَدَفَّأَ هو بالثوب واسْتَدْفَأَ به وادَّفَأَ به،
7.     وإِبل مُدَفَّأَةٌ ومُدْفأَةٌ: كثيرةُ الأَوْبار والشُّحوم يُدْفِئها أَوْبارُها؛ ومُدْفِئةٌ ومُدَفِّئةٌ: كثيرةٌ، يُدفِئُ بعضُها بعضاً بأَنفاسها.
8.     أَدْفَأْتُ الرجلَ إِدفاءً إِذا أَعْطيْته عَطاءً كثيراً. والدِّفْءُ: العَطِيَّة.
9.     وأَدْفَأْتُ القومَ أَي جَمَعْتُهم حتى اجْتَمَعُوا.
10.                        والإِدفاءُ: القَتل - فأَمَّا القتل فيقال فيه: أَدْفَأْتُ الجَرِيحَ ودافَأْتُه ودَفَوْتُه ودَافَيْتُه ودَافَفْتُه: إِذا أَجْهَزْتَ عليه
11. والدَّفَأُ: الحَنأُ كالدَّنَإِ.  رجل أَدْفَأُ وامرأَة دَفْأَى. وفُلان فيه دَفَأٌ أَي انحِناءٌ. وفلان  أَدْفَى، بغير همز: فيه انحِناءٌ. وفي حديث الدَّجّالِ: فيه دَفَأ،
لسان العرب
● - دفأ: الدِّفْءُ والدَّفَأُ: نَقِيضُ حِدّةِ البَرْدِ، والجمع أَدْفاء.  قال ثعلبة بن عبيد العدوِي:  فَلَمَّا انْقَضَى صِرُّ الشِّتاءِ، وآنَسَتْ، *  مِنَ الصَّيْفِ، أَدْفاءَ السُّخُونةِ في الأَرْضِ  والدَّفَأُ، مهموز مقصور: هو الدِّفءُ نفسه، إِلاَّ أَنَّ \<ص:76>  الدِّفْءَ(1)  (1 قوله «الا أنّ الدفء إِلى قوله ويكون الدفء» كذا في النسخ ونقر عنه فلعلك تظفر بأصله.) كأَنه اسم شِبْه الظِّمْء، والدَّفَأُ شِبه الظَّمَإِ. والدَّفاء، مَمدود: مصدر دَفِئْتُ من البرد دَفاءً؛ والوَطَاء: الاسم من الفِراش الوَطِيءِ؛ والكَفاء: هو الكُفْءُ مثل كِفاء البيت؛ ونعجة بها حَثاء إِذا أَرادت الفحل؛ وجئتك بالهَواء واللَّواءِ أَي بكل شيء؛ والفَلاء: فَلاء الشعَر وأَخذك ما فيه، كلمة مـمدودة. ويكون الدِّفْءُ: السُّخونَة؛ وقد دَفِئَ دَفاءةً مثل كَرِهَ كَراهةً ودَفَأً مثل ظَمِئَ ظَمَأً؛ ودَفُؤَ وتَدَفَّأَ وادَّفأَ واسْتَدْفَأَ. وأَدْفَأَه: أَلْبَسه ما يُدْفئه؛ ويقال: ادَّفَيْتُ واسْتَدْفَيْتُ أَي لبست ما يُدْفئُني، وهذا على لغة من يترك الهمز، والاسم الدِّفْءُ، بالكسر، وهو الشيء الذي يُدْفئُك، والجمع الأَدْفاءُ. تقول: ما عليه دِفْءٌ لأَنه اسم، ولا تقل ما عليه دَفاءةٌ لانه مصدر؛ وتقول: اقْعُد في دِفْءِ هذا الحائطِ أَي كِنِّه.  ورجل دَفِئٌ، على فَعِلٍ إِذا لبس ما يُدْفِئه.  والدِّفاءُ: ما اسْتُدْفِئَ به. وحكى اللحياني: أَنه سمع أَبا الدينار  يحدّث عن أَعرابية أَنها قالت: الصِّلاءَ والدِّفاءَ، نصبَتْ على  الإِغْراء أَو الأَمْرِ.  ورجل دَفْآنُ: مُسْتَدْفِئٌ، والأُنثى دَفْأَى، وجمعهما معاً دِفاءٌ.  والدَّفِيءُ كالدَّفآن، عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:  يَبيتُ أَبُو لَيْلى دَفِيئاً، وضَيفُه، *  مِن القُرِّ، يُضْحِي مُسْتَخِفّاً خَصائِلُه  وما كان الرجل دَفآنَ، ولقد دَفِئَ. وما كان البيتُ دفِيئاً، ولقد  دَفُؤَ. ومنزل دَفِيءٌ على فَعِيل، وغُرْفةٌ دَفِيئةٌ، ويوم دَفِيءٌ وليلة  دَفِيئةٌ، وبَلدة دَفِيئةٌ، وثَوْ ب دَفِيءٌ، كل ذلك على فَعِيلٍ  وفَعِيلةٍ: يُدْفِئُكَ.  وأَدْفأَهُ الثوبُ وتَدَفَّأَ هو بالثوب واسْتَدْفَأَ به وادَّفَأَ به،  وهو افْتعل أَي لبس ما يُدْفِئه.  الأَصمعي: ثَوْبٌ ذُو دَفْءٍ ودَفاءة. ودَفُؤَتْ لَيْلَتُنا.  والدَّفْأَةُ: الذَّرَى تَسْتَدْفِئُ بهِ من الرِّيح.  وأَرضٌ مَدْفَأَةٌ: ذاتُ دِفْءٍ. قال ساعدة يصف غزالاً:  يَقْرُوا أَبارِقَه، ويَدْنُو، تارةً *  بمَدافِئٍ منه، بهنَّ الحُلَّبُ  قال: وأُرَى الدَّفِئَ مقصوراً لُغةً.  وفي خبر أَبي العارم: فيها من الأَرْطَى والنِّقارِ الدَّفِئة(2)  (2 قوله «الدفئة» أي على فعلة بفتح فكسر كما في مادة نقر من المحكم فما وقع في تلك المادة من اللسان الدفئية على فعلية خطأ.) كذا حكاه ابن الأَعرابي مقصوراً.  قال المؤرج: أَدْفَأْتُ الرجلَ إِدفاءً إِذا أَعْطيْته عَطاءً كثيراً.  والدِّفْءُ: العَطِيَّة.  وأَدْفَأْتُ القومَ أَي جَمَعْتُهم حتى اجْتَمَعُوا.  والإِدفاءُ: القَتل، في لغة بعض العرب.  وفي الحديث: أَنه أُتِيَ بأَسِيرٍ يُرْعَد، فقال لقَوْمٍ: اذْهَبُوا به  فَأَدْفُوهُ، فَذهبوا به فقتلوه، فَوداهُ رسول اللّه صلى اللّه عليه وسلم؛ أَراد الإِدْفَاء من الدِّفْءِ، وأَن يُدْفَأَ بثوب، فَحَسِبُوه بمعنى  القتل في لغة أَهل اليمن؛ وأَراد أَدْفِئوه، بالهمز، فَخَفَّفه بحذف  الهمزة ، وهو تخفيف شاذ، كقولهم: لا هَناكَ الـمَرْتَعُ، وتخفيفه القياسي أَن تُجعل الهمزةُ بين بين لا أَن تُحْذَفَ، \<ص:77>  فارتكب الشذوذ لأَن الهمز ليس من لغة قريش. فأَمَّا القتل فيقال فيه: أَدْفَأْتُ الجَرِيحَ ودافَأْتُه ودَفَوْتُه ودَافَيْتُه ودَافَفْتُه: إِذا أَجْهَزْتَ عليه.  وإِبل مُدَفَّأَةٌ ومُدْفأَةٌ: كثيرةُ الأَوْبار والشُّحوم يُدْفِئها أَوْبارُها؛ ومُدْفِئةٌ ومُدَفِّئةٌ: كثيرةٌ، يُدفِئُ بعضُها بعضاً بأَنفاسها. والـمُدْفآت: جمع الـمُدْفأَةِ، وأَنشد للشماخ:  وكيفَ يَضِيعُ صاحِبُ مُدْفَآتٍ، *  على أَثْباجِهِنَّ مِنَ الصَّقِيعِ  وقال ثعلب: إِبلٌ مُدْفَأَةٌ، مخففة الفاء: كثيرة الأَوبار، ومُدْفِئةٌ،  مخففة الفاء أَيضاً، إِذا كانت كثيرة.  والدَّفَئِيَّةُ: المِيرةُ تُحْمَل في قُبُلِ الصَّيْفِ، وهي الميرةُ الثالثة، لأَن أَوَّل المِيرةِ الرِّبْعِيَّةُ ثم الصَّيفِيَّةُ ثم الدَّفَئِيَّةُ ثم الرَّمَضِيَّةُ، وهي التي تأْتي حين تَحْترِقُ الأَرض. قال أَبو زيد: كل مِيرة يَمْتارُونها قَبْل الصيف فهي دَفَئِيَّةٌ مثال عَجَمِيَّةٍ؛ قال وكذلك النِّتاجُ. قال: وأَوَّلُ الدَّفَئِيِّ وقوع الجَبْهة، وآخره الصَّرْفة. والدَّفَئِيُّ مثال العَجَمِيِّ: المطر بعد أَن يَشتَدّ الحر. وقال ثعلب: وهو إِذا قاءَتِ الأَرضُ الكَمْأَةَ. وفي الصحاح: الدَّفَئِيُّ مثال العَجَمِيِّ: المَطَر الذي يكون بعد الرَّبيع قبل الصيف حِينَ تذهب الكَمأَةُ، ولا يَبقَى في الأَرض منها شيءٌ، وكذلك الدَّثَئِيُّ والدَّفَئِيُّ: نِتاجُ الغنم آخِر الشتاء، وقيل: أَيَّ وقت كان.  والدِّفْءُ: ما أَدْفأَ من أَصواف الغنم وأَوبار الإِبل، عن ثعلب.  والدِّفْءُ: نِتاجُ الإِبل وأَوبارُها وأَلبانها والانتفاع بها، وفي الصحاح: وما ينتفع به منها. وفي التنزيل العزيز: «لكُم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ». قال الفرَّاء: الدِّفْءُ كتب في المصاحف بالدال والفاء، وإِن كتبت بواو في الرفع وياءٍ في الخفض وأَلف في النصب كان صواباً، وذلك على ترك الهمز ونقل  إِعراب الهمز إِلى الحروف التي قبلها. قال: والدِّفْءُ: ما انتُفِعَ به من أَوْبارِها وأَشْعارِها وأَصوافِها؛ أَراد: ما يَلبَسُون منها ويبتنون.  وروي عن ابن عباس رضي اللّه عنهما في قوله تعالى: لكم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ، قال: نَسْلُ كلّ دابة. وقال غيره: الدِّفْءُ عند العَرَب: نتاجُ الإِبل وأَلبانُها والانتفاعُ بها. وفي الحديث: لَنا من دِفْئهِم وصِرامِهم ما سَلَّمُوا بالمِيثاقِ أَي إِبِلِهِم وغَنَمِهم. الدِّفْءُ: نِتاجُ الإِبل وما يُنْتَفَع به منها، سماها دِفْأً لأَنها يُتخذ من أَوْبارها وأَصْوافِها ما يُسْتَدْفأُ به.  وأَدْفأَتِ الإِبلُ على مائة: زادت.  والدَّفَأُ: الحَنأُ كالدَّنَإِ.  رجل أَدْفَأُ وامرأَة دَفْأَى. وفُلان فيه دَفَأٌ أَي انحِناءٌ. وفلان  أَدْفَى، بغير همز: فيه انحِناءٌ. وفي حديث الدَّجّالِ: فيه دَفَأ، كذا  حكاه الهروي في الغريبين، مهموزاً، وبذلك فسره، وقد ورد مقصوراً أَيضاً وسنذكره.
مقاييس اللغة:
(دفأ)  الدال والفاء والهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف البَرْد. فالدِّفء: خِلاف البرد. يقال دَفُؤَ يومنا، وهو دفيءٌ. قال الكلابيّ: دَفِئٌ. والأوَّل أعرف في الأوقات، فأمّا الإنسان فيقال دَفِئَ فهو دَفَآنُ وامرأةٌ دَفْأَى. وثوبٌ ذو دِفْءٍ ودَفاء. وما عَلَى فلان دِفْءٌ ، أي ما يدفئه. وقد أدفأني كذا، واقعُد في دِفءِ هذا الحائط، أي كِنِّه.
ومن الباب الدَّفَئِيُّ من الأمطار، وهو الذي يجيء صيفاً. والإبل المُدْفَأَة: الكثيرة؛ لأنَّ بعضَها تُدفئ بعضاً بأنفاسها. قال الأمويّ: الدِّفء عند العرب: نِتاج الإبل وألبانُها والانتفاعُ بها. وهو قوله جلَّ ثناؤه: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. ومن ذلك حديثُ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لنا مِن دِفئهم [وصِرَامِهِمْ([2])] ما سلّموا بالميثاق". ومن الباب الدَّفَأُ: الانحناء. وفي صفة الدّجّال: "أنّ فيه دَفَأً" أي انحناء. فإنْ كان هذا صحيحاً فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ ما أدفَأَ شيئاً فلا بدّ من أن يَغْشاه ويجْنَأَ عليه([3]).
القاموس المحيط:
الدِّفْءُ، بالكَسر ويُحَرَّكُ نَقِيضُ حِدَّةِ البَرْدِ، كالدَّفَاءَةِ، ج أَدفَاءٌ، دَفِئَ، كَفَرِحَ وكَرُمَ، وتَدَفَّأَ واسْتَدْفَأَ وادَّفَأَ وادَّفَأَهُ ألْبَسَهُ الدِّفَاءَ، لما يُدْفِئُهُ. والدَّفْآنُ المُسْتَدْفِئُ، كالدَّفِئِ، وهي الدَّفْأَى، وأرْضٌ دَفِئَةٌ ودَفِيئَةٌ ومَدْفَأةٌ، وإبِلٌ مُدْفَأَةٌ ومُدْفِئَةٌ ومُدَفَّأَةٌ ومُدَفِّئَةٌ كَثِيرَةُ الأوْبَارِ والشُّحُومِ. والدَّفَئِيُّ الدَّثَئِيُّ. وبهاءٍ المِيْرَةُ قُبُلَ الصَّيْفِ. والدِّفْءُ، بالكسر نِتَاجُ الإبل، وأوْبَارُها، والانْتِفَاعُ بها، والعَطِيَّةُ، ومن الحائِطِ كِنُّهُ، وما أَدْفَأَ من الأصْوافِ والأَوْبَارِ. وأدْفَأَهُ أعْطَاهُ كَثيراً، والقوم اجتمعوا، والدَّفَأْ، مُحَرَّكَةً الجَنَأُ، وهو أدْفَأُ، وهي دَفْأَى.
تاج العروس:
د ف أ
الدِّفْءُ بالكسر ورُوِي بالفتح أيضاً عن ابن القطَّاع ويُحرَّك فيكون مصدر دَفِئَ دَفَأً مثل ظَمِئَ ظَمَأً وهو السُّخونة نَقيضُ حدَّةِ البَرْدِ كالدَّفاءةِ صرَّح الجوهريّ والصاغاني أَنَّه مصدرٌ للمكسور كالكَراهَةِ من كَرِهَ وصرَّح اليزيديُّ بأَنَّه مصدرُ المضموم كالوَضاءة من وَضُؤَ والاسم الدِّفْءُ بالكسر وهو الشيء الذي يُدْفِئُك ج أَدْفاءٌ تقول : ما عليه دِفْءٌ لأنَّه اسمٌ ولا تقل : ما عليه دَفاءةٌ لأنَّها مصدر قال ثعلبَةُ بن عُبَيدٍ العَدَوِيُّ :
فلمَّا انْقَضى صِرُّ الشِّتاءِ وأَيْأَسَتْ ... من الصَّيْفِ السُّخُونَةِ في الأَرضِ
دَفِئَ الرجُلُ كفرِح دَفَأً محركةً ودَفاءةً ككراهةً ودَفُؤَ مثل كَرُمَ دَفَاءةً مثل وَضُؤَ وَضَاءةً وتَدَفَّأَ الرجلُ بالثوب واستدْفَأَ به وادَّفَأَ به أَصله اتْدَفَأَ فأُبدِل وأُدْغِم وقد أَدْفَأَه أَي أَلبسه الدِّفاءِ بالكسر ممدوداً اسم لِمَا يُدْفِئُه من نحو صوفٍ وغيرِه وقد ادَّفَيْتُ واستَدْفَيْتُ أَي لبستُ ما يُدْفِئُني وحكى اللَّحيانيّ أَنَّه سمع أَبا الدِّينارِ يُحدِّث عن أَعرابيَّةٍ أَنَّها قالت : الصِّلاءَ والدِّفاءَ نصبتْ على الإغْراءِ أَو الأَمرِ والدَّفْآنُ : المُسْتَدْفِئُ كالدَّفِئِ على وزن فَعِل وهي دَفْأَى كسَكْرى والجمع دِفَاءٌ ووجدت في بعض المجاميع ما نصُّه : الدَّفْآنُ وأُنْثاه خاصٌّ بالإنسان وككريم خاصٌّ بغيرِه من زمانٍ أَو مكانٍ وككَتِفٍ مُشتركٌ بينهما وفي اللسان : ما كانَ الرجُلُ دَفْآنَ ولقد دَفِئَ وأَنشد ابن الأَعرابيّ :
يَبِيتُ أَبو لَيْلَى دَفِيئاً وضَيْفُهُ ... من القُرِّ يُضْحِي مُسْتَخِفًّا خَصَائِلُهْ وحكى ابن الأَعرابيّ : أَرضٌ دَفِئَةٌ مقصوراً وحكى غيرُه دَفيئَة كخطيئَة ودَفُؤَت ليلَتُنا ويومٌ دِفئٌ على فَعيل وليلةٌ دَفيئَة وكذلك الثَّوْبُ والبيتُ كذا في العباب ويقال : أَرضٌ مَدْفَأَة أَي ذات دِفْءٍ والجمع مَدافِئُ قال ساعدةُ يصف غَزالاً :
يَقْرو أَبارِقَهُ ويَدْنُو تارَةً ... بمَدَافِئٍ منه بِهِنَّ الحُلَّبُ وفي شُروح الفصيح : دَفُؤَ يومُنا ودَفُؤَتْ ليلتُنا فهو دَفْآنُ وهي دَفْأَى بالقَصْر ورجلٌ دَفِئٌ ككتِف وامرأةٌ دَفِئَةٌ ومثله في الأَساس . ومن المجاز إبلٌ مُدْفَأَةٌ ومُدْفِئَةٌ ومُدَفَّأَة ومُدَفِّئَة بالضَّمِّ في الكُلِّ : كثيرة الأَوبارِ والشُّحوم يُدْفِئُها أَوبارُها وزاد في اللسان مُدفاة بالضَّمِّ غير مهموزٍ أَي كثيرةٌ يُدْفِئُ بعضُها بعضاً بأَنفاسها كذا في الصحاح وفي العباب : والمُدْفِئَة : الإبل الكثيرةُ لأنَّ بعضَها يُدْفِئُ بعضاً بأَنفاسها وقد تُشدَّد والمُدْفَأَةُ : الإبلُ الكثيرةُ الأَوبار والشُّحوم عن الأَصمَعِيّ وأَنشد للشمَّاخ :
أَعائِشَ ما لأَهْلِكِ لا أَراهُمْ ... يُضِيعُونَ الهِجانَ معَ المُضِيعِ
وكيفَ يَضيعُ صاحِبُ مُدْفَآتٍ ... على أَثْباجِهِنَّ من الصَّقيعِ
والدَّفَئِيُّ كعربيّ هو الدَّثَئِيُّ قاله الأَصمَعِيّ وهو المطرُ يأتي بعد اشتداد الحرِّ وقال ثعلب : وقتُه إذا قاءتْ الأَرضُ الكَمْأَةَ وفي الصحاح والعباب : الدَّفَئِيُّ : المطر الذي يكون بعد الرَّبيع قبل الصَّيْف حين تذهب الكَمْأَةُ فلا يبقى في الأَرض منها شيءٌ وقال أَبو زيد : الدَّفَئِيَّة بهاءٍ مِثال العَجَمِيَّة : المِيرَةُ تُحمل قُبُلَ الصَّيْفِ وهي المِيرَةُ الثالثة لأنَّ أوَّلَ الميرَةِ الرَّبَعِيَّة ثمَّ الصَّيفيَّة وكذلك النِّتاج قال : وأَوَّل الدَّفَئِيِّ وُقوعُ الجَبْهَةِ وآخره الصَّرْفَةُ . وفي التنزيل العزيز " لكم فيها دِفْءٌ ومنافِعُ " قال الفرَّاء : الدِّفْءُ بالكسر هكذا كُتِب في المصاحف بالدَّال والفاء وإن كُتِب بالواو في الرفع والياء في الخَفْضِ والألف في النصب كانَ صَواباً وذلك على ترك الهمز ونقل إعراب الهمز إلى الحرف الذي قبلها هو نِتاجُ الإبلِ وأَوْبارُها وأَلبانها والانتفاعُ بها وعبارة الصحاح والعباب : وما يُنْتَفَعُ به منها وروى عن ابن عبَّاسٍ في تفسير الآية قال : نَسْلُ كلُّ دابَّةٍ وفي حديث وَفْدِ هَمْدان " ولَنا من دِفْئِهِمْ وصِرامِهِمْ ما سَلَّموا بالمِيثاقِ والأَمانَةِ " أَي إبلِهِم وغَنمِهم سَمَّى نِتاجَ الإبل وما يُنْتَفَع بها دِفْأً لأَنَّه من أَوبارِها وأَصوافِها ما يُسْتَدْفَأُ به . والدِّفْءُ : العطِيَّةُ والدِّفءُ من الحائط : كِنُّه يقال : اقْعُدْ في دِفءِ هذا الحائط أَي كِنّه والدِّفءُ ما أَدْفَأَ من الأَصواف والأَوبار من الإبل والغنم وقال المُؤَرِّجُ : أَدْفَأَهُ أَي الرجل إدْفاءً إذا أَعطاه عَطاءً كثيراً وهو مجاز . وأَدفأَ القومُ : اجتمعوا . والدَّفَأُ محرَّكةً : الحَنَأُ بالحاء المهملة والنون يقال : فلانٌ فيه دَفَأٌ أَي انْحِناءٌ وفي حديث الدجّال : " فيه دَفَأٌ " حكاه الهرويُّ مهموزاً ومقصوراً . وهو أَدْفَأُ بغير همزٍ أَي فيه انحناءٌ وهي دَفْأَى بالقصر وسيأْتي في المعتلِّ إن شاء الله تعالى . وممَّا يستدرك عليه : الإدفاءُ : هو القَتْلُ في لغة بعضِ العرب وفي الحديث : أُتِيَ بأَسيرٍ يُرْعَد فقال لقومٍ : " اذْهَبوا به فادْفُوه " . فذَهَبوا به فقتلوه فوداه رسول الله صلّى الله عليه وسلّم أَراد الإدْفاءَ من الدِّفْءِ وأَنْ يُدْفَأَ بثوبٍ فحسبوه بمعنى القَتْلِ في لغة أهل اليمن وأَراد أَدْفِئُوه بالهمز فخفَّفه شُذوذاً وتَخفيفه القياسيُّ أن تُجعل الهمزةُ بينَ بين لا أن تُحذف لأنَّ الهمز ليس من لغة قريش فأَمَّا القتل فيقال فيه أَدْفَأْتُ الجريحَ ودافَأْتُهُ ودَفَوْتُهُ ودافَيْتُهُ إذا أَجهزت عليه كذا في اللسان قلت : ويأتي في المعتلّ إن شاء الله تعالى . وأَدفاءٌ جمع دِفْءٍ : موضعٌ كذا في المُعجم

_Türkçe çeviri henüz yok_
