# دفا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دفا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دفا

الأَدْفَى من المَعَزِ والوُعولِ: الذي طال قرناه حتى انْصَبَّا على أُذُنَيْه من خَلْفِه، ومن الناس الذي يمشِي في شِقٍّ، وقيل: هو الأَجْنَأُ، وقيل: المُنضَمُّ المَنْكِبَيْن، ومن الطير ما طال جَناحاه من أُصُولِ قوادِمِه وطَرَف ذَنَبِه وطالت قادِمةُ ذَنَبِه؛ قال الطرمّاح يصف الغراب:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناحِ كأَنه
في الدارِ، إثْرَ الظاعِنِين، مُقَيَّدُ
وطائرٌ أَدْفَى: طويلُ الجَنَاحِ، وإنما قيل للعُقاب دَفْواءُ لعَوَج مِنْقارها. والأَدْفَى من الإبِلِ: ما طال عُنُقه واحْدَوْدَب وكادت هامَتُه تَمَسُّ سَنامَه، والأُنثى من ذلك كله دَفْواءُ. والدَّفْواءُ من النجائِبِ: الطَّويلة العُنق إذا سارت كادت تضَع هامَتَها على ظَهْر سَنامِها، وتكون مع ذلك طويلة الظهر. والدَّفْواءُ: الناقة التي تَمْشي في جانِبِها وهو أَسرع لها وأَحسن؛ وأَنشد:
دَفْواءُ في المِشْيَةِ مِنْ غَيْرِ جَنَفْ
والجَنَف: أَن تكون كِرْكِرةُ البَعير ضَخْمة من أَحَدِ الجانِبَين. والتَّدافي: التَّداوُل. يقال: تَدافى البعيرُ تَدافِياً إذا سار سيراً مُتَجافِياً، قال: وربما قيل للنَّجِيبَة الطَّوِيلة العُنُق دَفْواءُ. وأُذُنٌ
دَفْواءُ إذا أَقْبَلَتْ على الأُخْرى حتى كادَتْ أَطْرافُهما تَماسُّ في انْحِدارٍ قِبَلَ الجَبْهة ولا تَنتَصِب وهي شديدةٌ في ذلك، وقيل: إنما ذلك في آذان الخَيْل. وقال ثعلب: الدَّفواءُ المائِلَة فقطْ. والدَّفْواءُ: العَرِيضَة العِظامِ؛ عن أَبي عبيدة، والفِعلُ من كلّ ذلك دَفِيَ دَفاً. وكَبْشٌ
أَدْفى: وهو الذي يذهب قَرنه قِبَلَ ذَنَبِه. والدَّفا، مقصور: الانْحِناء. وفي صفة الدجال: إنه عَرِيضُ النَّحْرِ فيهِ دَفاً أَي انْحِناء، يقال: رجل أَدفى، قال ابن الأَثير: هكذا ذكره الجوهري في المعتل، قال: وجاء به الهروي في المهموز رجل أَدْفَأُ وامرأَة دَفْآءُ. ورجل أَدْفى إذا كان في صُلْبِهِ احْدِيدابٌ. ورجل أَدْفى، بغير همز، أَي فيه انْحِناء. وأَدْفَى الظَّبْيُ إذا طال قَرْناهُ حتَّى كادا يَبْلُغانِ مُؤخَّره. أَبو زيد: الدَّفْواء من المعْزَى التي انْصَبَّ قَرْناها إلى طَرَفَي عِلْباوَيْها. ووَعِلٌ أَدفَى بَيّنُ الدَّفَا: وهو الذي طال قَرْنه جِدّاً وذَهَبَ قِبَلَ أُذُنَيْهِ.
ودَفَا الجَرِيحَ دَفْواً: أَجْهَزَ عليه. وفي الحديث: أَن قوماً من جُهَيْنَةَ جاؤُوا بأَسير إلى النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو يَرْعُدُ من البَرْد فقال لهم اذْهَبُوا به فأَدْفُوه؛ يريد الدِّفْءَ من البَرْدِ، وهي لغته، عليه الصلاة والسلام، فذهبوا به فقتلوه، وإنما أَراد أَدْفِئُوه من البرد فَوَداه رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم. ودَفَوْتُ الجَرِيحَ أَدْفُوه دَفْواً إذا أَجْهَزْتَ عليه، وكذلك دافَيْتُه وأَدْفَيْتُه. والدَّفْواءُ: الشجرة العظيمة. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، في بعض أَسفاره أَبْصَرَ شجرةً دَفْواء تُسَمَّى ذاتَ أَنْواطٍ لأَنه كان يُناطُ بها السلاحُ وتُعْبَدُ دونَ الله عز وجل. والدَّفْوَاءُ: العظيمة الظَّلِيلةُ الكثيرةُ الفُروع والأَغْصان وتَكُونُ المائلةَ. الليث: يقال أَدْفَيْتُ واسْتَدْفَيْتُ أَي لَبِسْتُ ما يُدْفِيني. قال: وهذا على لغة من يترك الهمز. الفراء في قوله تعالى: لكم فيها دِفْءٌ، قال: الدِّفْءُ كتب في المصاحف بالدال والفاء، وإن كتبت بواو في الرفع وياء في الخفض وأَلف في النصب كان صواباً، وذلك على ترك الهمز.

### Türkçe

**الأَدْفَى** keçilerden ve dağ keçilerinden: boynuzları uzayıp da arkadan iki kulağının üzerine kadar sarkmış olan; insanlardan da bir yanı üzere yürüyen; ve denildi: o **الأَجْنَأُ**’dur; ve denildi: iki omzu bitişik olan; kuşlardan da kanatları, ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan (itibaren) uzayan ve kuyruğunun ön tüyü uzayan (şey); **الطرمّاح** kargayı vasfederek dedi:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناحِ كأَنه
في الدارِ، إثْرَ الظاعِنِين، مُقَيَّدُ
Ve **أَدْفَى** bir kuş: kanadı uzun olandır; **العُقاب**’a ancak, gagasının eğriliğinden dolayı **دَفْواءُ** denilmiştir. Ve develerden **الأَدْفَى**: boynu uzayan, kamburlaşan ve başı neredeyse hörgücüne değecek olan; bunların hepsinin dişisi **دَفْواءُ**’dur. Ve seçkin develerden **الدَّفْواءُ**: boynu uzun olan; yürüdüğünde başını neredeyse hörgücünün sırtı üzerine koyacak olan; bununla beraber sırtı da uzun olur. Ve **الدَّفْواءُ**: yanından yürüyen dişi deve; bu onun için daha hızlı ve daha güzeldir; ve (şu beyit) okundu:
دَفْواءُ في المِشْيَةِ مِنْ غَيْرِ جَنَفْ
Ve **الجَنَف**: devenin göğüs çıkıntısının iki yandan birinde iri olmasıdır.
Ve **التَّدافي**: elden ele dolaşma. Denir: deve **تَدافى** eder, **تَدافِياً**; eğer uzak durarak bir yürüyüşle yürürse. Dedi: ve bazen boynu uzun seçkin dişi deveye **دَفْواءُ** denilmiştir.
Ve bir kulak **دَفْواءُ**: ötekine doğru yönelip de alın tarafına doğru bir inişte uçları neredeyse birbirine değecek (hale gelirse) ve dikilmez; ve bunda şiddetlidir; ve denildi: bu ancak atların kulaklarındadır. Ve **ثعلب** dedi: **الدَّفواءُ** yalnızca eğik olandır.
Ve **الدَّفْواءُ**: kemikleri geniş olan; **أَبي عبيدة**’den. Ve bütün bunlardan fiil: **دَفِيَ دَفاً**.
Ve bir koç **أَدْفى**: boynuzu kuyruğu tarafına giden kimsedir. Ve **الدَّفا** (kısaltılmış): eğilme. Ve Deccal’in sıfatında: “o, gerdanı geniştir; onda **دَفاً** vardır” yani eğilme; denir: bir adam **أَدفى**. **ابن الأَثير** dedi: **الجوهري** onu mu‘tel (babında) böyle zikretti; dedi: ve **الهروي** onu hemzeli (babında) “adam **أَدْفَأُ** ve kadın **دَفْآءُ**” diye getirdi. Ve bir adam **أَدْفى**: eğer bel kemiğinde kamburluk varsa. Ve bir adam **أَدْفى** (hemzesiz): yani onda eğilme vardır.
Ve ceylan **أَدْفَى** oldu: boynuzları uzayıp da neredeyse arkasına ulaşacak (hale gelirse). **أَبو زيد**: keçilerden **الدَّفْواء**: iki boynuzu iki **عِلْباوَيْها** ucuna doğru sarkmış olandır. Ve bir dağ keçisi **أَدفَى**; **الدَّفَا**’sı apaçık: boynuzu pek uzayan ve iki kulağı tarafına giden kimsedir.
Ve **دَفَا** yaralıyı **دَفْواً**: işini bitirdi (öldürdü). Ve hadiste: **جُهَيْنَةَ**’den bir topluluk, Peygamber’e—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—bir esir getirdiler; o, soğuktan titriyordu; onlara “Onu götürün de **فَأَدْفُوه**” dedi; soğuktan **الدِّفْءَ** (ısıtmayı) kasteder; bu onun—salât onun üzerine olsun—lehçesidir; onu götürdüler de öldürdüler; oysa ancak “soğuktan onu ısıtın” demek istemişti; bunun üzerine Resûlullah—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—onun diyetini ödedi. Ve “yaralıyı **دَفَوْتُ**; onu **أَدْفُوه دَفْواً**”: eğer işini bitirirsen (öldürürsen); aynı şekilde **دافَيْتُه** ve **أَدْفَيْتُه**.
Ve **الدَّفْواءُ**: büyük ağaç. Ve hadiste: Peygamber—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—bazı seferlerinde, **ذاتَ أَنْواطٍ** diye adlandırılan bir **دَفْواء** ağaç gördü; çünkü silah ona asılırdı ve Allah عز وجل’den başka ona ibadet edilirdi. Ve **الدَّفْوَاءُ**: büyük, gölgeli, dalları ve budakları çok olan; ve eğik olan (ağaç) olur.
**الليث**: denir: “**أَدْفَيْتُ** ve **اسْتَدْفَيْتُ**” yani beni ısıtan şeyi giydim. Dedi: bu, hemzeyi terk edenin dili üzerinedir. **الفراء**, “لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ” sözü hakkında dedi: **الدِّفْءُ** mushaflarda **الدال** ve **الفاء** ile yazıldı; eğer ref‘te **واو** ile, cerde **ياء** ile ve nasbda **أَلف** ile yazılsa doğru olurdu; bu, hemzeyi terk etme üzerinedir.
