# دفر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دفر

الدفر، بفتح فسكون: الدفع في الصدر والمنع، يمانية. وقال ابن الأعرابي: دفرته في قفاه دفرا، أي دفعته. وروى عن مجاهد في قوله تعالى:  يوم يدعون إلى نار جهنم دعا  قال: يدفرون في أقفيتهم دفرا، أي دفعا. والدفر، بالتحريك: وقوع الدود في الطعام واللحم. والدفر: الذل، عن ابن الأعرابي، وبه فسر قول سيدنا عمر لما سأل كعبا عن ولاة الأمر فأخبره قال:  وادفراه  قيل: أراد واذلاه. والدفر: النتن خاصة، ولا يكون الطيب البتة، ويسكن ومنهم من فسر قول سيدنا عمر به، أي وانتناه. ونقل شيخنا عن نوادر أبي علي القالي ما نصه: الدفر، بسكون الفاء: حدة الرائحة في النتن والطيب، وبفتح الفاء في النتن خاصة، قال شيخنا، وأكثر أئمة الأندلس على هذا التفصيل. قلت: الذي نقل عن أئمة هذا الفن: أن الذي يعم شدة ذكاء الرائحة طيبة كانت أو خبيثة هو الذفر، بالذال المعجمة محركة، ومنه قيل: مسك أذفر، وسيأتي، فلينظر هذا مع نقل النوادر. نعم نقل الفرق عن ابن الأعرابي، لكنه في الدفر، بالتسكين بمعنى الذل. والدفر محركة بمعنى النتن، ولا يعرف هذا إلا عنه، كما في اللسان وغيره. دفر الرجل، كفرح، فهو دفر وأدفر، وقيل: دفر، على النسب، لا فعل له. قال نافع بن لقيط الفقعسي:
  ومؤولق أنضجت كية رأسه                      فتركته دفرا كريح الجورب وهي دفرة ودفراء. ودفار، كقطام: الأمة، ويقال لها إذا شتمت: يا دفار، أي يا منتنة، وهي مبنية على الكسر، وأكثر ما ترد في النداء. ودفار: الدنيا، كأم دفار وأم دفر، الأخيرتان كنيتان لها. وحرك أبو علي القالي الأخيرة في الأمالي، وغلطه السهيلي في الروض. وزاد ابن الأعرابي أم دفرة. والمدافر: ع. ومدفار، كمحراب: ع لبنى سليم. والدفر، وأم دفر: الداهية، وقيل: به سميت الدنيا أم دفر، أي لما فيها من الآفات والدواهي. وكتيبة دفراء: بها صدأ الحديد. وفي الأساس: يراد: بها ريح الحديد. وجيش مدفر: مصك، كأنه من الدفر وهو الدفع والمنع.
 ومما يستدرك عليه: عن ابن الأعرابي: أدفر الرجل: إذا فاح ريح صنانه. وقال غيره: دفرا دافرا لما يجيء به فلان. على المبالغة، أي نتنا. ودفرى، كذكرى: قرية بمصر، كأنها شبهت بالدنيا لنضارتها، وقد دخلتها. ودفر، محركة: ثمر شجر صيني وشحري. ودفرية: قرية أخرى بمصر.

### Türkçe

**الدفر**، فتحayla sonra sükûnla: göğüste itme ve men etme; Yemenîdir. İbnü’l-A‘râbî dedi: Onu ensesinde **دفرا** ile **دفرته**; yani onu ittim. Mücâhid’den, Yüce Allah’ın sözü hakkında rivayet edildi: **يوم يدعون إلى نار جهنم دعا**; dedi: enselerinde **دفرا** ile **يدفرون**; yani itme ile.

Ve **الدفر**، hareke ile: yemeğin ve etin içinde kurtların vuku bulması.

Ve **الدفر**: zillet; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve onunla, efendimiz Ömer’in, Ka‘b’a emirlerin velileri hakkında sorduğunda, o da ona haber verdiğinde söylediği söz tefsir edildi: **وادفراه**. Denildi: **واذلاه**’yı kastetti.

Ve **الدفر**: özellikle kokuşmuşluk; asla hoş koku olmaz. Ve sükûnlanır; onlardan kimisi efendimiz Ömer’in sözünü onunla tefsir etti; yani “ve kokuştuk”.

Şeyhimiz, Ebû Ali el-Kâlî’nin nevâdirinden, lafzı şu olanı nakletti: **الدفر**، fânın sükûnuyla: kokuşmuşlukta ve hoş kokuda kokunun keskinliği; fânın fethiyle ise özellikle kokuşmuşlukta. Şeyhimiz dedi: Endülüs imamlarının çoğu bu tafsil üzeredir.

Dedim: Bu فنّın imamlarından nakledilen şudur: kokunun şiddetli zekâsını—hoş da olsa kötü de olsa—genelleyen şey **الذفر**’dir; mu‘ceme **الذال** ile, harekeli. Ondan dolayı “**مسك أذفر**” denildi; ve gelecektir; şu, nevâdirin nakliyle birlikte gözden geçirilsin.

Evet, fark İbnü’l-A‘râbî’den nakledildi; fakat o, **الدفر**’dedir; sükûnla, zillet manasında.

Ve **الدفر** harekeli olarak kokuşmuşluk manasındadır; bu, lisân ve başkalarında olduğu üzere, ondan başkası hakkında bilinmez.

**دفر** adam, **كفرح**; o hâlde o **دفر** ve **أدفر**’dir. Ve denildi: **دفر** nisbet üzere; onun fiili yoktur.

Nâfi‘ b. Lekît el-Fuka‘sî dedi:
  Ve başının dağlamasını olgunlaştırdığım bir **مؤولق**;
  böylece onu çorabın kokusu gibi **دفرا** bıraktım; ve o **دفرة** ve **دفراء**dır.

Ve **دفار**، **كقطام**: câriye; ve ona sövüldüğünde denilir: “**يا دفار**”; yani “ey kokuşmuş”; ve o kesre üzere mebnîdir; en çok nida’da gelir.

Ve **دفار**: dünya; **أم دفار** ve **أم دفر** gibi; son ikisi ona künye’dir.

Ebû Ali el-Kâlî, **الأخيرة**’yi **الأمالي**’de harekeledi; Süheylî onu **الروض**’da hatalı saydı.

İbnü’l-A‘râbî **أم دفرة**’yi artırdı.

Ve **المدافر**: ع.

Ve **مدفار**، **كمحراب**: ع; Benî Süleym’in.

Ve **الدفر** ve **أم دفر**: musibet; ve denildi: dünya **أم دفر** diye adlandırıldı; yani onda bulunan âfetler ve musibetler sebebiyle.

Ve **كتيبة دفراء**: onda demirin pası vardır.

Ve **الأساس**’ta: murad olunur: onda demirin kokusu vardır.

Ve **جيش مدفر**: **مصك**; sanki o, **الدفر**’den—ki o itme ve men etmedir—(gelmiştir).

Ve ona istidrâk olunanlardandır: İbnü’l-A‘râbî’den: **أدفر** adam: koltuk altı kokusunun kokusu yayıldığında.

Başkası dedi: Falancanın getirdiği şeye, mübalağa üzere, **دفرا دافرا**; yani kokuşmuşluk.

Ve **دفرى**، **كذكرى**: Mısır’da bir köy; sanki tazeliği sebebiyle dünyaya benzetildi; ve ben ona girdim.

Ve **دفر**، harekeli: Çinî ve Şihrî bir ağacın meyvesi.

Ve **دفرية**: Mısır’da başka bir köy.
