# دفف (د-ف-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ف - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والفاء
د ف، ف د يستعملان
دف:
الدَّفُّ والدَّفَّةُ: الجَنْب لكل شيء، قال:
ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَجاها		قريحَ الدَّفَّتَيْنِ من البِطـانِ
والدُّفُّ لغةُ أهل الحِجاز في الدَّفِّ الذي يُضرَبُ به، والدَّفّافُه عامِلُه.
ودَفَّتا الطَّبْل: اللتان على رأسه.
ودَفَّتا المُصحَف: ضِمامتاه من جانِبَيهِ.
والدَّفيفُ: أن يدِّفَ الطائرُ على وجه الأرض بتحريك جَناحَيْهِ، ورِجلاه في الأرض، وهو يطير ثم يستَقلُّ، قال الراجز:
والنَّسْرُ قد ينهَضُ وهو دافِي
فخَفَّفَ وكَسَرَ على سكرة دافِف وحَذَف الفاءَ.
والدافَّةُ: قَومٌ يَسيرون سَيْراً ليِّنا ليس بالشديد، وهم يَدِفُونَ دفيفاً.
ودافَفْتُ الرجلَ دِفافاً ومُدافَّةً، وهو إجهازكَ عليه أي مبادرةٌ إلى قَتله، والآمِرَ الذي يأمرُ يقول: دافَّ الرجلَ أي ائْتِ عليه، ويُخَفَّف في لغة جُهَينةَ فيقال: دافَيتُه، ويأمُرُ فيقول: دافِ يا هذا.
وتَدافَّ القومُ: ذكَرَ بعضُهم بعضاً، ولا أراه مأخوذاً في الأمر من هذا.
فد:
الفَديدُ: صوت كالخفيف، وقد فَدَّ يفِدُّ فَديداً، ومنه الفَدْفَد، قال النابغة:
أوابِدُ كالسَّلامِ إذا استَمَرَّتْ		فليس يرُدُّ فَدْفَدَها التَّظَنِّي
وفلاةٌ فَدْفَد: لا شيءَ فيها وبها كذا، قال:
قَلائِصٌ إذا عَلَوْنَ فَدْفَدا
وفي الحديث: هَلَكَ الفَدّادون إِلّا من أعطاها في نَجدتها ورِسْلها، والفَدّادون هنا أصحابُ الإِبِل، يقول: إِلاّ من أخرَجَ زَكاتَها في شِدَّتِها ورَخائها.
ويقال: فَديدٌ من الإِبِل، يصف الكَثْرة.

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الفاء**
**د ف**، **ف د** kullanılırlar
**دف**:
**الدَّفُّ** ve **الدَّفَّةُ**: her şey için yan; dedi ki:
ووانيةٍ زَجَرْتُ على وَجاها		قريحَ **الدَّفَّتَيْنِ** من البِطـانِ
**الدُّفُّ**: **الحِجاز** ehlinin, kendisiyle vurulan **الدَّفِّ** hakkındaki lugatıdır; **الدَّفّافُه** ise onun işleyeni/çalıştıranı.
**دَفَّتا الطَّبْل**: onun başı üzerindeki ikisi.
**دَفَّتا المُصحَف**: iki yanından olan iki kapağı.
**الدَّفيفُ**: kuşun, iki kanadını hareket ettirerek yer yüzü üzerinde **يدِّفَ** etmesi; iki ayağı yerde iken, o uçuyor sonra yükselip ayrılıyor; **الراجز** dedi ki:
والنَّسْرُ قد ينهَضُ وهو دافِي
Böylece hafifletti ve **دافِف** olan **سكرة** üzerine kırdı; **الفاء**’yı hazf etti.
**الدافَّةُ**: şiddetli olmayan yumuşak bir yürüyüşle yürüyen bir kavim; onlar **دَفِيفاً** **يَدِفُونَ** ederler.
**دافَفْتُ** adamı **دِفافاً** ve **مُدافَّةً**; bu, ona karşı işi bitirmen, yani onu öldürmeye bir atılıştır; emreden **الآمِرَ** ki emreder, der: **دافَّ** adamı, yani ona gel/onu ortadan kaldır; **جُهَينةَ** lugatında hafifletilir de **دافَيتُه** denir; emreder de der: **دافِ** ey şu.
**تَدافَّ** kavim: bazısı bazısını andı; ve onu, işte bundan alınmış görmüyorum.
**فد**:
**الفَديدُ**: hafif gibi bir ses; ve **فَدَّ** **يفِدُّ** **فَديداً**; ondan **الفَدْفَد**; **النابغة** dedi ki:
أوابِدُ كالسَّلامِ إذا استَمَرَّتْ		فليس يرُدُّ **فَدْفَدَها** التَّظَنِّي
Ve **فلاةٌ فَدْفَد**: içinde hiçbir şey olmayan, ve onda şöyle şöyle olan; dedi ki:
قَلائِصٌ إذا عَلَوْنَ **فَدْفَدا**
Ve hadiste: **هَلَكَ الفَدّادون**; ancak onu, onun şiddetinde ve gevşekliğinde veren kimse müstesna; buradaki **الفَدّادون** deve sahipleridir; der ki: ancak onun zekâtını, onun sıkıntısında ve bolluğunda çıkaran kimse müstesna.
Ve denir: develerden **فَديدٌ**; çokluğu vasfeder.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الدَفُّ: الجنبُ. ودَفَّا البعيرِ. جَنْباهُ. وسنامٌ مُدَفِّفٌ، إذا سقط على دَفَّي البعير. والدَفيفُ: الدبيبُ، وهو السيرُ الليُنُ. يقال: دَفَّتْ علينا من بني فلان دَافَّةٌ. والدافَّةُ: الجيشُ يَدِفُّونَ نحو العدوّ، أي يدِبّونَ. ودَفيفُ الطائِر: مَرُّهُ فُوَيْقَ الأرض. يقال: عُقابٌ دَفوفٌ، للذي يدنو من الأرض في طيرانه إذا انقضّ. ودافَفْتُ الرجلَ مُدافّةً ودِفافاً: أجهزْتُ عليه. ويقال تَدافَّ القومُ، إذا ركبَ بعضُهم بعضاً. ويقال: خذْ ما اسْتَدَفَّ لك، أي خُذْ ما أمكن وتَسَهَّلَ، مثل اسْتَطَفَّ. والدالُ مبدَلَةٌ من الطاء. واسْتَدَفَّ أمرهم، أي استتبّ واستقام.

##### Türkçe

**الدَفُّ**: yan. Ve devenin **دَفَّا**’sı: iki yanı. Ve **سنامٌ مُدَفِّفٌ**; devenin iki **دَفَّ**’ı üzerine düştüğü zaman. Ve **الدَفيفُ**: debîb; o, yumuşak yürüyüştür. Denir: Falan oğullarından üzerimize bir **دَافَّةٌ** **دَفَّتْ**. Ve **الدافَّةُ**: ordu; düşmana doğru **يَدِفُّونَ**, yani sürünürler. Ve kuşun **دَفيفُ**’i: yerin biraz üstünden geçişidir. Denir: **عُقابٌ دَفوفٌ**; dalıp indiği zaman uçuşunda yere yaklaşan için. Ve ben adamı **مُدافّةً** ve **دِفافاً** **دافَفْتُ**: onun işini bitirdim. Ve denir: kavim **تَدافَّ** etti; bazıları bazısına bindiği zaman. Ve denir: senin için **اسْتَدَفَّ** olanı al; yani mümkün olanı ve kolaylaşanı al; **اسْتَطَفَّ** gibi. Ve **الدالُ** **الطاء**’dan بدل edilmiştir. Ve onların işi **اسْتَدَفَّ**; yani yerleşti ve doğruldu.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ف ف
نقر الدف بالضم والفتح‏.‏
ورجل دفّاف يعمل الدفوف‏.‏
وبات يتقلب على دفيه وعلى دفتيه وهما جنباه‏.‏
قال زهير‏:‏ لـه عنـق تلـوى بمـا وصلـت به ودفّان يستفان كل ظعـان ووانيـة زجرت على حفاها قريح الدفتين من الظعـان ورماك الله بذات الدف وهي ذات الجنب‏.‏
قال‏:‏ ويحـك هـل أخبـر أني أشفى من أولق الجنّ وذات الدف ودفـت عليهـم دافّـة مـن الأعـراب‏:‏ قدمت عليهم جماعة يدفّون للنجعة وطلب الرزق‏.‏
والدفيف‏:‏ السير اللّين‏.‏
ودفّ الطائر دفيفاً‏:‏ حرك جناحيه وجلاه على الأرض‏.‏
واستدفّ له الأمر‏:‏ تهيأ‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ حفـظ ما بين الدفتين وهما ضماما المصحف من جانبيه‏.‏
وقرع دفّتي الطبل وهما جلداه‏.‏
وقطعنا دفوف الأودية وأسنادها وهي ما ارتفع من جوانبها‏.‏

##### Türkçe

د ف ف
**الدُّفّ** (ötre ile) ve (fetha ile): **الدُّفّ**’u vurmak.
Ve **رجلٌ دَفّافٌ**: **الدُّفوف** yapan.
Ve geceyi **دَفَيْهِ** üzerinde ve **دَفَتَيْهِ** üzerinde dönüp durarak geçirdi; ikisi onun iki yanıdır.
Züheyr dedi ki:
“Onun bir boynu vardır; onunla ulaştığı şeye doğru bükülür; ve iki **دَفّان** vardır, her göç eden kafileyi sürükleyip götürürler;
ve bir (deve) ki, çıplak ayakları üzerinde azarladın; göç eden kafilelerden iki **الدَّفَتَيْن**’i (iki yanı) yaralıdır.”
Ve Allah seni **ذاتِ الدُّفّ** ile vurdu; o, **ذاتُ الجَنْب**’dir.
Dedi ki: “Yazık sana! Cinlerin **أَوْلَق**’undan ve **ذاتِ الدُّفّ**’tan şifa bulduğumu haber vereyim mi?”
Ve onların üzerine bedevîlerden bir **دافَّةٌ** **دَفَّتْ**: onların yanına bir topluluk geldi; otlak aramak ve rızık talebi için **يَدُفُّون**.
Ve **الدَّفِيفُ**: yumuşak yürüyüş.
Ve kuş **دَفَّ** **دَفِيفًا**: iki kanadını hareket ettirdi ve onları yere doğru yaydı.
Ve iş ona **اسْتَدَفَّ**: hazırlandı.
Ve mecazdandır: iki **الدَّفَّتَيْن** arasındakini korudu; ikisi, Mushafın iki yanından iki kapağıdır.
Ve davulun iki **دَفَّتَيْ**’ini çaldı; ikisi onun iki derisidir.
Ve vadilerin **دُفوف**’larını ve onların **أَسْنَاد**’larını kestik; o, onların yanlarından yükselen şeydir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّفُّ والدَّفَّةُ: الجَنْبُ من كل شيء، بالفتح لا غير؛ وأَنشد الليث في الدفّة:
ووانِية زَجَرْتُ، عل وَجاها،
قَريح الدَّفَّتَيْنِ مِنَ البِطانِ
وقيل: الدَّفُّ صَفْحةُ الجنب؛ أَنشد ثعلب في صفة إنسان:
يَحُكُّ كُدوحَ القَمْلِ تَحْتَ لَبانِه
ودَفَّيهِ منها دامِياتٌ وحالِبُ
وأَنشد أَيضاً في صفة ناقة:
تَرى ظِلَّها عند الرَّواحِ كأَنه،
إلى دَفِّها، رَأْلٌ يَخُبُّ خَبِيبُ
ورواية ابن العلاء: يَحُكُّ جَنِيب، يريد أَن ظلها من سرْعتها يضطرب اضطراب الرأْل وذلك عند الرَّواح، يقول إنها وقت كلال الإبل نَشِيطَةٌ منْبَسِطةٌ؛ وقول ذي الرمة:
أَخو تَنائِفَ أَغْفَى عندَ ساهِمةٍ،
بأَخْلَقِ الدَّفِّ من تَصْديرها جُلَبُ
وروى بعضهم: أَخا تنائف، فهو على هذا
(* قوله «فهو على هذا إلخ» كذا
بالأصل، وعبارة الصحاح في مادة سهم: والساهمة الناقة الضامرة. قال ذو الرمة: أخا تنائف البيت؛ يقول: زار الخيال أخا تنائف نام عند ناقة ضامرة مهزولة بجنبها قروح من آثار الحبال. والاخلق: الأملس.) مضمر لأَن قبله زار الخيال؛ فأَما قول عنترة:
وكأَنما تَنْأَى بِجانِبِ دَفِّها الـ
ـوحْشيِّ من هَزِجِ العَشِيِّ مُؤَوَّمِ
فإنما هو من إضافة الشيء إلى نفسه، والجمع دُفوف. ودفَّتا الرَّحْل والسرج والمُصْحَف: جانباه وضمامتاه
(* قوله «وضمامتاه» كذا في الأصل بضاد
معجمة، وفي القاموس بمهملة. وعبارة الاساس: ضماماه بالاعجام والتذكير. والضمام، بالكسر، كما في الصحاح: ما تضم به شيئاً إلى شيء.) من جانبيه. وفي الحديث: لعله يكون أَوْقَرَ دَفَّ رَحْلِهِ ذهباً ووَرِقاً؛ دَفُّ الرحْلِ: جانِبُ كُورِ البعير وهو سَرْجُه. ودفَّتا الطبلِ: الذي على رأْسه. ودَفّا البعير: جَنْباه. وسَنامٌ مُدَفِّفٌ إذا سَقَطَ على دَفَّي البعير.ودَفَّ الطائرُ يَدُفُّ دَفّاً ودَفِيفاً وأَدَفَّ: ضَرَب جَنْبَيْه بجناحيه، وقيل: هو الذي إذا حرّك جناحيه ورجلاه في الأَرض. وفي بعض التَّنْزيه: ويسمع حركَةَ الطير صافِّها ودافِّها؛ الصافُّ: الباسِطُ جناحيه لا يحركهما. ودَفِيفُ الطائِر: مَرُّه فُوَيْقَ الأَرض. والدَّفِيفُ أَن يَدُفَّ الطائرُ على وجه الأَرض يحرّك جَناحيه ورجلاه بالأَرض وهو يطير ثم يستقل. وفي الحديث: كلْ ما دَفَّ ولا تأْكلْ ما صَفَّ أَي كلْ ما حرَّك جَناحَيْهِ في الطيران كالحمام ونحوه، ولا تأْكل ما صَفَّ جناحيه كالنُّسور والصُّقُور. ودَفَّ العُقابُ يَدُفُّ إذا دنا من الأَرض في طيَرانِه. وعُقابٌ دَفُوفٌ: للذي يَدْنُو من الأَرض في طيرانه إذا انْقَضَّ؛ قال امرؤ القيس يصف فرساً ويشبهها بالعُقاب:
كأَني بفَتْخاء الجَناحَيْن لَقْوَةٍ
دَفُوفٍ من العِقْبانِ طأْطأْتُ شِمْلالي
وقوله شِمْلالي أَي شِمالي، ويروى شِمْلال دون ياء، وهي الناقة الخفيفة؛ وأَنشد ابن سيده لأَبي ذؤيب:
فَبَيْنا يَمْشِيان جَرَتْ عُقابٌ،
من العِقْبانِ، خائِتة دَفُوفُ
وأَما قول الراجز:
والنَّسْرُ قد يَنْهَضُ وهو دافي
فعلى محوّل التضعيف فَخَفَّفَ، وإنما أَراد وهو دافِفٌ، فقَلب الفاء الأَخيرة ياء كراهيةَ التضعيف، وكَسَره على كَسْرة دافِفٍ، وحذف إحدى الفاءين.
ودُفُوفُ الأَرض: أَسْنادُها وهي دَفادِفُها، الواحدة دَفْدَفَةٌ. والدَّفِيفُ: العَدْوُ. الصحاح: الدَّفِيفُ الدَّبيبُ وهو السَّير اللَّيِّن؛ واستعاره ذو الرمة في الدَّبَران فقال يصف الثُرَيَّا: يَدِفُّ على آثارِها دَبَرانُها،
فلا هو مَسْبُوقٌ ولا هو يَلْحَقُ
ودَفَّ الماشي: خَفَّ على وجهِ الأَرض؛ وقوله:
إلَيْك أَشْكُو مَشْيَها تَدافِيا،
مَشْيَ العَجُوزِ تَنْقُلُ الأَثافِيا
إنما أراد تَدافُفاً فقلَبَ كما قدَّمْنا.
والدَّافَّةُ والدفَّافةُ: القوم يُجْدِبُون فيُمْطَرُون، دَفُّوا يَدِفُّونَ. وقال: دَفَّتْ دافّةٌ أَي أَتى قَوْمٌ من أَهلِ البادِيةِ قد أُقْحِمُوا. وقال ابن دريد: هي الجَماعةُ من الناس تُقْبِلُ من بلد إلى بلد. ويقال: دَفَّتْ علينا من بني فلان دافَّةٌ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، أَنه قال لمالك بن أَوْس: يا مالِ، إنه دَفَّتْ علينا من قومك دافَّةٌ وقد أَمَرْنا لهم برَضْخٍ فاقْسِمْه فيهم؛ قال أَبو عمرو: الدافَّةُ القوم يسيرون جماعةً، ليس بالشّديد
(* أراد: سيراً ليس بالشديد.). وفي حديث
لُحُومِ الأَضاحي: إنما نَهَيْتُكم عنها من أَجلِ الدَّافَّةِ؛ هم قوم يَسِيرون جماعةً سَيْراً ليس بالشَّديد. يقال: هم قوم يَدِفُّونَ دَفِيفاً. والدافَّةُ: قوم من الأَعْراب يريدون المِصْر؛ يريد أَنهم قَدِمُوا المدينة عند الأَضحى فنهاهم عن ادِّخارِ لُحُوم اللأَضاحي ليُفَرِّقُوها ويَتَصَدَّقُوا بها فيَنْتَفعَ أُولئك القادِمون بها. وفي حديث سالم: أَنه كان يَلي صَدَقةَ عمر، رضي اللّه عنه، فإذا دَفَتْ دافَّةٌ من الأَعْراب وجَّهَها فيهم. وفي حديث الأحنف قال لمعاوِيةَ: لولا عَزْمةُ أَمِيرِ المؤمنين لأَخبرته أَن دافّةً دفَّتْ. وفي الحديث أَن أَعرابيّاً قال: يا رسولَ اللّه، هل في الجنة إبل؟ فقال: نعم، إنَّ فيها النجائِبَ تَدِفُّ برُكْبانها أَي تسير بهم سَيْراً لَيِّناً، وفي الحديث الآخر: طَفِقَ القومُ يَدِفُّونَ حَوْلَه. والدَّافَّةُ: الجيش يَدِفُّون نحو العدوِّ أَي يَدِبُّون. وتَدافَّ القومُ إذا ركِبَ بعضهُم بعضاً.
ودَفَّفَ على الجَريح كَذَفَّفَ: أَجْهَزَ عليه، وكذلك دافَّه مُدافَّةً ودِفافاً ودافاه؛ الأَخيرة جُهَنِيَّةٌ. وفي حديث ابن مسعود: أَنه دافَّ أَبا جهل يوم بَدْرٍ أَي أَجْهَزَ عليه وحَرَّرَ قَتْلَه. يقال: دافَفْتُ عليه ودافَيْتُه ودَفَّفْت عليه تَدْفِيفاً، وفي رواية: أَقْعَصَ ابنا عفراء أَبا جهل ودفَّف عليه ابن مسعود، ويروى بالذال المعجمة بمعناه. وفي حديث خالد: أَنه أَسَرَ من بني جَذيمة قوماً فلما كان الليلُ نادى مناديه: أَلا من كان معه أَسير فليدافِّه، معناه ليجهزْ عليه. يقال: دافَفْتُ الرجل دِفافاً ومُدافَّة وهو إجْهازُك عليه؛ قال رؤْبة:
لما رآني أُرْعِشَتْ أَطْرافي،
كان مع الشَّيْبِ منَ الدِّفافِ
قال أَبو عبيد: وفيه لغة أُخرى: فَلْيُدافِه، بتخفيف الفاء، من دافَيْتُه، وهي لغة لجُهَينة؛ ومنه الحديث المرفوع: أَنه أُتِيَ بأَسيرٍ فقال: أَدْفُوه؛ يريد الدِّفْءَ من البَرْد، فقتلوه، فَوَداه رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم؛ قال أَبو عبيد: وفيه لغة ثالثة: فَلْيُذافِّه، بالذال المعجمة. يقال: ذَفَّفْتُ عليه تذْفيفاً إِذا أَجْهَزْتَ عليه. وذافَفْتُ الرَّجُلَ مُذافَّةً: أَجْهَزْتُ عليه. وفي الحديث: أَنَّ خُبَيباً قال وهو أَسيرٌ بمكة: ابْغُوني حَديدةً أَسْتَطِيبُ بها، فأُعْطِيَ مُوسَى فاسْتَدَفَّ بها أَي حلَق عانته واسْتَأْصَلَ حَلْقها، وهو من دَفَّفْتُ على الأَسير. ودافَفْتُه ودافَيْتُه، على التحويل: دافَعْتُه. ودفَّ الأَمْرُ يَدِفُّ واسْتَدَفَّ: تَهَيّأَ وأَمكن. يقال: خذ ما دفَّ لك واسْتَدَفَّ أَي خذ ما تهيّأَ وأَمكن وتَسَهَّلَ مثل اسْتَطفَّ، والدال مبدلة من الطاء. واسْتَدَفَّ أَمْرُهم أَي اسْتَتَبّ واستقام؛ وحكى ابن بري عن ابن القطَّاع قال: يقال استدف واستذف، بالدال والذال المعجمة.والدَّفُّ والدُّفُّ، بالضم: الذي يَضرب به النساء، وفي المحكم: الذي يُضْرَب به، والجمع دُفُوفٌ، والدفَّافُ صاحبُها، والمُدَفِّفُ صانِعُها، والمُدفدِفُ ضارِبُها. وفي الحديث: فَصْلُ ما بين الحرام والحلال الصوتُ والدفُّ؛ المراد به إعلان النِّكاح، والدفْدفةُ استعجال ضربها. وفي حديث الحسن: وإن دَفْدَفتْ بهم الهَماليجُ أَي أَسْرَعَتْ، وهو من الدَّفيف السير اللَّيِّن بتكرار الفاء.

##### Türkçe

**الدَّفُّ** ve **الدَّفَّةُ**: her şeyden yan (taraf); fetha ile, başka değil; ve (şu beyit) okunmuştur:
el-Leys’in **الدفّة** hakkında:
ووانِية زَجَرْتُ، عل وَجاها،
قَريح الدَّفَّتَيْنِ مِنَ البِطانِ

Ve denildi: **الدَّفُّ** yanın yüzüdür; Sa‘leb bir insanın vasfında (şu beyit) okudu:
يَحُكُّ كُدوحَ القَمْلِ تَحْتَ لَبانِه
ودَفَّيهِ منها دامِياتٌ وحالِبُ

Ve yine bir dişi devenin vasfında (şu beyit) okudu:
تَرى ظِلَّها عند الرَّواحِ كأَنه،
إلى دَفِّها، رَأْلٌ يَخُبُّ خَبِيبُ

İbnü’l-‘Alâ’nın rivayeti: **يَحُكُّ جَنِيب**; (bununla) onun gölgesinin süratinden dolayı **الرأْل**’in çalkalanması gibi çalkalanmasını kasteder; bu **الرَّواح** vaktindedir; (şunu) söyler: o, develerin bitkinliği vaktinde canlıdır, yayılmıştır; ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
أَخو تَنائِفَ أَغْفَى عندَ ساهِمةٍ،
بأَخْلَقِ الدَّفِّ من تَصْديرها جُلَبُ

Bazıları rivayet etti: **أَخا تنائف**; bu hâle göre
(* Sözü «فهو على هذا إلخ» asılda böyle; ve Sıhâh’ın **سهم** maddesindeki ibaresi: **والساهمة الناقة الضامرة**. Zü’r-Rumme dedi: **أخا تنائف** beyti; (mânâsı) der ki: hayal, zayıf cılız bir dişi devenin yanında uyumuş **أخا تنائف**’i ziyaret etti; onun yanında iplerin izlerinden yaralar vardır. Ve **الاخلق**: pürüzsüz.) gizlidir; çünkü ondan önce “hayal ziyaret etti” (vardır); fakat ‘Antere’nin sözü:
وكأَنما تَنْأَى بِجانِبِ دَفِّها الـ
ـوحْشيِّ من هَزِجِ العَشِيِّ مُؤَوَّمِ

Bu ancak şeyin kendisine izafe edilmesindendir; çoğulu **دُفوف**’tur. Ve **دفَّتا الرَّحْل** ve eyerin ve mushafın: iki yanı ve iki **ضمامة**’si
(* Sözü «وضمامتاه» asılda böyle, **ضاد** mu‘ceme ile; Kāmûs’ta muhmela ile. Esâs’ın ibaresi: **ضماماه** i‘câm ile ve müzekker. Ve **الضمام** kesre ile, Sıhâh’ta olduğu gibi: bir şeyi bir şeye katmakla bağladığın şey.) iki yanından. Ve hadiste: “Belki o, **دَفَّ رَحْلِهِ**’ni altın ve gümüşle daha ağır kılmış olur”; **دَفُّ الرحْلِ**: devenin **كُور**’unun yanı; o da onun eyeridir. Ve **دفَّتا الطبلِ**: onun başı üzerindeki (kısım). Ve **دَفّا البعير**: iki yanı. Ve **سَنامٌ مُدَفِّفٌ**: devenin iki **دَفّ**’ı üzerine düştüğü zaman.

Ve kuş **دَفَّ** eder, **يَدُفُّ دَفّاً** ve **دَفِيفاً** ve **أَدَفَّ**: iki yanını iki kanadıyla vurdu; ve denildi: o, kanatlarını hareket ettirdiği hâlde iki ayağı yerde olan (kuştur). Ve bazı **التَّنْزيه**’te: “ve kuşun, kanatlarını açmışının ve **دافِّ**’inin hareketini işitir”; **الصافُّ**: iki kanadını açan, onları hareket ettirmeyen. Ve kuşun **دَفِيفُ**’i: yerin biraz üstünden geçişidir. Ve **الدَّفِيفُ**: kuşun yer yüzü üzerinde **يَدُفَّ** etmesidir; iki kanadını hareket ettirir, iki ayağı yerdeyken uçmaktadır, sonra yükselir. Ve hadiste: “**دَفَّ** eden her şeyi ye ve **صَفَّ** eden şeyi yeme”; yani güvercin ve benzeri gibi uçuşta iki kanadını hareket ettiren her şeyi ye; ve akbabalar ve doğanlar gibi iki kanadını açıp (süzülen) şeyi yeme. Ve kartal **دَفَّ** eder, **يَدُفُّ**: uçuşunda yere yaklaştığı zaman. Ve **عُقابٌ دَفُوفٌ**: dalış yaptığında uçuşunda yere yaklaşan (kartal) için; İmru’ül-Kays bir atı vasfeder ve onu kartala benzetir:
كأَني بفَتْخاء الجَناحَيْن لَقْوَةٍ
دَفُوفٍ من العِقْبانِ طأْطأْتُ شِمْلالي

Ve onun sözü **شِمْلالي**: yani **شِمالي**; ve **شِمْلال** diye, yâ’sız rivayet edilir; o, hafif dişi devedir. Ve İbn Sîdeh, Ebû Züeyb için (şu beyit) okudu:
فَبَيْنا يَمْشِيان جَرَتْ عُقابٌ،
من العِقْبانِ، خائِتة دَفُوفُ

Fakat recez söyleyenin sözü:
والنَّسْرُ قد يَنْهَضُ وهو دافي

Bu, şeddeli harfi dönüştüren (kıyas) üzerinedir; hafifletti; ancak muradı **دافِفٌ** iken “**دافي**”dir; şeddeyi kerih görerek son **فاء**’ı yâ’ya çevirdi; ve onu **دافِفٍ**’in kesresi üzerine kesreledi; ve iki **فاء**’dan birini düşürdü.

**دُفُوفُ الأَرض**: onun yamaçlarıdır; onlar onun **دَفادِف**’leridir; teki **دَفْدَفَةٌ**’dir. Ve **الدَّفِيفُ**: koşmadır. Sıhâh: **الدَّفِيفُ** **الدَّبيبُ**’dir; o da yumuşak yürüyüştür; Zü’r-Rumme onu **الدَّبَران** hakkında ödünç aldı; **الثُرَيَّا**’yı vasfederek dedi:
يَدِفُّ على آثارِها دَبَرانُها،
فلا هو مَسْبُوقٌ ولا هو يَلْحَقُ

Ve yürüyen **دَفَّ** etti: yer yüzü üzerinde hafifledi; ve onun sözü:
إلَيْك أَشْكُو مَشْيَها تَدافِيا،
مَشْيَ العَجُوزِ تَنْقُلُ الأَثافِيا

Ancak muradı **تَدافُفاً** idi; daha önce sunduğumuz gibi çevirdi.

Ve **الدَّافَّةُ** ve **الدفَّافةُ**: kavim kıtlığa düşer de yağmur alırlar; **دَفُّوا يَدِفُّونَ**. Ve dedi: **دَفَّتْ دافّةٌ** yani: çöle mensup bir kavim geldi; (şehre) sokulmuşlardı. İbn Düreyd dedi: o, insanlardan bir topluluktur; bir beldeden bir beldeye gelir. Ve denilir: “Falancanın oğullarından bir **دافَّةٌ** bize geldi.” Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Mâlik b. Evs’e dedi ki: “Ey Mâl, senin kavminden bir **دافَّةٌ** bize geldi; biz onlara bir **رَضْخٍ** emrettik; onu aralarında paylaştır”; Ebû ‘Amr dedi: **الدافَّةُ** bir topluluk hâlinde yürüyen kavimdir; şiddetli (yürüyüş) ile değil
(* Muradı: şiddetli olmayan bir yürüyüşle.). Ve **لُحُومِ الأَضاحي** hadîsinde: “Ben size onu ancak **الدَّافَّةِ** sebebiyle yasakladım”; onlar, şiddetli olmayan bir yürüyüşle topluca yürüyen kavimdir. Denilir: onlar **يَدِفُّونَ دَفِيفاً**. Ve **الدافَّةُ**: şehre yönelen bedeviler topluluğu; muradı: onlar kurban bayramında Medine’ye geldiler; o da kurban etlerinin saklanmasını yasakladı ki onları dağıtsınlar ve onlarla sadaka versinler de o gelenler ondan faydalansın. Ve Sâlim hadîsinde: Ömer’in, Allah ondan razı olsun, sadakasını yönetirdi; bedevilerden bir **دافَّةٌ** geldiğinde onu onların içine yönlendirirdi. Ve Ahnef hadîsinde Muâviye’ye dedi: “Müminlerin emîrinin kararlılığı olmasaydı, ona bir **دافّةً**’nin **دفَّتْ** ettiğini haber verirdim.” Ve hadiste: bir bedevî dedi: “Ey Allah’ın elçisi, cennette deve var mı?” Dedi: “Evet; onda, binicilerini **تَدِفُّ** eden **النجائِبَ** vardır”; yani onları yumuşak bir yürüyüşle yürütür. Ve diğer hadiste: “Kavim onun etrafında **يَدِفُّونَ** etmeye koyuldu.” Ve **الدَّافَّةُ**: ordu; düşmana doğru **يَدِفُّونَ** ederler; yani **يَدِبُّون** ederler. Ve kavim **تَدافَّ** etti: bazısı bazısına bindiği zaman.

Ve **دَفَّفَ** yaralı üzerine, **كَذَفَّفَ**: işini bitirdi (öldürdü); ve aynı şekilde onu **دافَّه مُدافَّةً** ve **دِفافاً** ve **دافاه**; sonuncusu Cühenîcedir. İbn Mes‘ûd hadîsinde: Bedir günü Ebû Cehil’i **دافَّ** etti; yani işini bitirdi ve öldürmesini kesinleştirdi. Denilir: “Onun üzerine **دافَفْتُ** ve **دافَيْتُه** ve **دَفَّفْتُ** ona **تَدْفِيفاً**.” Ve bir rivayette: “İbnâ ‘Afrâ, Ebû Cehil’i **أَقْعَصَ** etti; İbn Mes‘ûd onun üzerine **دفَّف** etti”; ve **ذال** mu‘ceme ile, mânâsıyla rivayet edilir. Ve Hâlid hadîsinde: Benî Cezîme’den bir kavmi esir aldı; gece olunca münâdîsi seslendi: “Dikkat, yanında esir olan kimse onu **فليدافِّه** etsin”; mânâsı: onun işini bitirsin. Denilir: “Adamı **دافَفْتُ** **دِفافاً** ve **مُدافَّة**”; o, senin onun işini bitirmendir; Rü’be dedi:
لما رآني أُرْعِشَتْ أَطْرافي،
كان مع الشَّيْبِ منَ الدِّفافِ

Ebû ‘Ubeyd dedi: onda başka bir dil vardır: **فَلْيُدافِه**; **فاء**’ı hafifletmekle; **دافَيْتُه**’dendir; o, Cüheyne’nin dilidir. Ondan, merfû‘ hadis: ona bir esir getirildi de dedi: “**أَدْفُوه**”; soğuğun **الدِّفْءَ**’ini istedi; onlar onu öldürdüler; Allah’ın elçisi, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, onun diyetini ödedi; Ebû ‘Ubeyd dedi: onda üçüncü bir dil vardır: **فَلْيُذافِّه**; **ذال** mu‘ceme ile. Denilir: “Onun üzerine **ذَفَّفْتُ** **تذْفيفاً**”: onun işini bitirdiğin zaman. Ve “Adamı **ذافَفْتُ** **مُذافَّةً**”: onun işini bitirdim. Ve hadiste: Hubeyb, Mekke’de esirken dedi: “Bana bir demir arayın; onunla temizleneyim”; ona bir ustura verildi; onunla **فاسْتَدَفَّ** etti; yani kasığını tıraş etti ve tıraşını kökünden aldı; o, “esir üzerine **دَفَّفْتُ**”tandır. Ve onu **دافَفْتُ** ve **دافَيْتُه**, dönüşüm üzere: onu **دافَعْتُ**.

Ve iş **دَفَّ** eder, **يَدِفُّ** ve **اسْتَدَفَّ**: hazırlandı ve mümkün oldu. Denilir: “Senin için **دفَّ** eden ve **اسْتَدَفَّ** eden şeyi al”; yani hazır olanı, mümkün olanı ve kolaylaşanı al; **اسْتَطفَّ** gibi; ve **الدال** **الطاء**’dan بدل edilmiştir. Ve “Onların işi **اسْتَدَفَّ** etti”: yani yerleşti ve doğruldu. İbn Berrî, İbnü’l-Kattâ‘dan nakletti: denilir: **استدف** ve **استذف**, **الدال** ve **الذال** mu‘ceme ile.

Ve **الدَّفُّ** ve **الدُّفُّ**, zamme ile: kadınların vurduğu (çalgı); ve Muhkem’de: onunla vurulan (şey); çoğulu **دُفُوفٌ**; ve **الدفَّافُ** onun sahibi; ve **المُدَفِّفُ** onun yapımcısı; ve **المُدفدِفُ** onun çalanı. Ve hadiste: “Haram ile helâl arasındaki ayırıcı: ses ve **الدفُّ**”; bununla murad nikâhın ilanıdır; ve **الدفْدفةُ** onun vuruluşunu aceleye getirmektir. Ve Hasan hadîsinde: “Ve **الهَماليجُ** onları **دَفْدَفتْ** ettiyse”; yani hızlandırdı; o, **الدَّفيف**’ten, yumuşak yürüyüşten, **فاء**’ın tekrarıyladır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ف ف * * الدُّفُّ * بالضم الذي يضرب به والفتح لغة فيه و * دَافَّهُ * * مُدَافَّةً * و * دِفَافاً * أجهز عليه وهو في حديث خالد بن الوليد

##### Türkçe

* د ف ف * * **الدُّفُّ** * (ضم ile) onunla vurulan şeydir; fetha (ile) de onda bir lugattır. Ve **دَافَّهُ** **مُدَافَّةً** ve **دِفَافاً**: onun işini bitirdi; bu, Hâlid b. el-Velîd’in hadîsindedir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَفَّ
دَفَّ I ( n. ac. دَفّ 1 ,  دَفِيْف 25 ),
a.  Went along slowly.

b.  Flapped its wings in flying.

c.  [ 'Ala ], Advanced slowly towards ( the enemy ).

دَفَّفَ
دَقَّقَ II ,  دَاْقَقَ III
a.  [ acc. or 'Ala ], Despatched ( wounded man ).

أَدْفَفَ
أَدْفَفَ IV ,
a.  Flapped its wings in flying.

اِسْتَدْفَفَ
اِسْتَدْفَفَ X ,
a.  Flew along just above the ground, flapping its wings.

b.  Was put in order, arranged ( affair ).

c.  [ La ], Was possible, easy to.

دَفّ
دَفّ 1 , ( pl. دُفُوْف 27 ),
a.  Side, flank.

b.  Board, leaf ( door ).

c.  see 3 .

دَفَّة
دَفَّة 1t ,
a.  Helm.

b.  see 1 .

دُفّ
دُفّ 3 , ( pl. دُفُوْف 27 ),
a.  Tambourine.

دَفُوْف
دَفُوْف 26 ,
a.  A bird that skims the surface of the ground when swooping down upon its prey.

##### Türkçe

دَفَّ
**دَفَّ** I (mastar **دَفّ** 1, **دَفِيْف** 25),
a. Yavaşça yürüdü/gitti.

b. Uçuşta kanatlarını çırptı.

c. [ **'Ala** ], (düşmana) doğru yavaşça ilerledi.

دَفَّفَ
**دَفَّفَ** II, **دَاْقَقَ** III
a. [ mef‘ûl veya **'Ala** ], (yaralı adamı) öldürdü/işini bitirdi.

أَدْفَفَ
**أَدْفَفَ** IV,
a. Uçuşta kanatlarını çırptı.

اِسْتَدْفَفَ
**اِسْتَدْفَفَ** X,
a. Kanatlarını çırparak yerin hemen üstünden uçarak gitti.

b. (iş) düzene konuldu, tertip edildi.

c. [ **La** ], mümkün oldu, kolay oldu.

دَفّ
**دَفّ** 1, (çoğ. **دُفُوْف** 27),
a. Yan, böğür.

b. Tahta, levha (kapı).

c. bk. 3.

دَفَّة
**دَفَّة** 1t,
a. Dümen.

b. bk. 1.

دُفّ
**دُفّ** 3, (çoğ. **دُفُوْف** 27),
a. Def (tef).

دَفُوْف
**دَفُوْف** 26,
a. Avının üzerine dalarken yerin yüzeyini sıyıran bir kuş.
