# دفل (د-ف-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ف - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ل ف
دلف ، دفل : ( مستعملة ) .
( دلف ) : عمرو عن أبيه : الدِّلْفُ الشجاعُ والدَّلْفُ التَّقدمُ .
وقال أبو عبيد : الدَّلْف والزَّلْف التقدّم ، وقد دَلَفْنا لهم أي تقدّمنا .
وقال الأصمعيّ : دَلَفَ الشيخُ يَدْلِفُ دَلْفاً ودَلِيفاً ، وهو فوق الدَّبيبِ كما تَدْلِفُ الكتيبةُ نحو الكتيبة في الحرب .
وقال طَرَفة :
لا كبيرٌ دالفٌ مِن هَرَم
أرْهَبُ الناسَ ولا أكْبُو لِضُرِّ
قلت : ودُلَفُ من أسماء الرجال ، فُعَلُ ، ودُلَفُ كأَنَّهُ مصروفٌ من دالفٍ مثل ذُفَر وعُمَر . وأنشد ابن السكيت لابن الخطيم فقال :
لَنَا مع آجامِنا وحَوْزَتِنا
بين ذَراها مخارِفٌ دُلَفُ
أراد بالمخارف نخلاتٍ يُخْترف منها ، والدُّلّفُ التي تَدْلِفُ بحملها أي تَنْهضُ به ، والدُّلْفِين سَمَكةٌ بحرية .
دفل : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : ومن الشجر الدِّفْلَى وهو الآءُ والألاءُ والحَبْن وكُلُّه الدِّفْلَى .
قلت : هي شجرة مُرة وهي من السُّمُوم .

##### Türkçe

د ل ف
**دلف** , **دفل**: (kullanılan).

(**دلف**): Amr, babasından: **الدِّلْفُ** yiğit; **الدَّلْفُ** ise ilerleme(=öne geçme)dir.

Ebû Ubeyd dedi: **الدَّلْف** ve **الزَّلْف** ilerleme(=öne geçme)dir; “**دَلَفْنا** لهم” yani “onlara doğru ilerledik”tir.

Asmaî dedi: **دَلَفَ** yaşlı, **يَدْلِفُ**; **دَلْفاً** ve **دَلِيفاً** (olarak); o, **الدَّبيبِ**’in üstündedir; tıpkı savaşta bir bölüğün bir bölüğe doğru **تَدْلِفُ** etmesi gibi.

Tarafe dedi:
لا كبيرٌ **دالفٌ** مِن هَرَم
أرْهَبُ الناسَ ولا أكْبُو لِضُرِّ

Dedim: **دُلَفُ** erkek adlarındandır; **فُعَلُ** (vezninde). Ve **دُلَفُ** sanki **دالفٍ**’den sarf olunmuş gibidir; **ذُفَر** ve **عُمَر** gibi. İbnü’s-Sikkît, İbnü’l-Hatîm için inşâd etti; dedi ki:
لَنَا مع آجامِنا وحَوْزَتِنا
بين ذَراها مخارِفٌ **دُلَفُ**

**المخارف** ile, ondan devşirilen hurma ağaçlarını kastetti; ve **الدُّلّفُ** yüküyle **تَدْلِفُ** eden(=yüküyle doğrulan)dır; yani onunla **تَنْهضُ** eder. Ve **الدُّلْفِين** denizsel bir balıktır.

**دفل**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Ağaçtan olan(lar)dan **الدِّفْلَى** vardır; o **الآءُ** ve **الألاءُ** ve **الحَبْن**’dır; hepsi **الدِّفْلَى**dır.

Dedim: O acı bir ağaçtır ve o, zehirlerdendir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب* الدال والفاء وما يثلثهما)
  (دفق)  الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء.
  ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك إذا أسرَعَ. قال أبو عبيدة: الدِّفِقَّى أقْصَى العَنَق. ومنه حديث الزّبرقان: "تمشي الدّفِقَّى، وتجلسُ الهَبَنْقَعَة". ويقال سيلٌ دُفَاقٌ: يملأ الوَادِي. ودَفَقَ الله رُوحَه، إذا دُعِي عليه بالموت.
  (دفل)  الدال والفاء واللام ليس أصلاً، وإن كان قد جاء فيه الدِّفْلَى، وهو شَجَرٌ.
  (دفن)  الدال والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على استخفاءٍ وغموض([1]). يقال دُفنَ الميّتُ، وهذه بئرٌ دَفْنٌ: ادَّفَنَتْ. فأما الادِّفانُ فاستِخفاء العَبْد لا يريد الإباق الباتَّ. وقال قومٌ: الادّفان: إبَاقُ العَبد وذَهابه على وَجهِه. والأوَّل أجْوَد؛ لما ذكرناه من الحديث. والداء الدَّفين: الغامض الذي لا يُهْتدَى لوَجهِه. والدَّفُون: الناقة تَبرُكُ مع الإبل فتكونُ وَسْطَهنّ. والدَّفَنِيُّ: ضَربٌ من الثِّياب. وسمعتُ بعضَ أهلِ العلم يقولون: إنَّه صِبغ يُدْفن في صِبغٍ يكون أشبَعَ منه.
  (دفأ)  الدال والفاء والهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف البَرْد. فالدِّفء: خِلاف البرد. يقال دَفُؤَ يومنا، وهو دفيءٌ. قال الكلابيّ: دَفِئٌ. والأوَّل أعرف في الأوقات، فأمّا الإنسان فيقال دَفِئَ فهو دَفَآنُ وامرأةٌ دَفْأَى. وثوبٌ ذو دِفْءٍ ودَفاء. وما عَلَى فلان دِفْءٌ ، أي ما يدفئه. وقد أدفأني كذا، واقعُد في دِفءِ هذا الحائط، أي كِنِّه.
  ومن الباب الدَّفَئِيُّ من الأمطار، وهو الذي يجيء صيفاً. والإبل المُدْفَأَة: الكثيرة؛ لأنَّ بعضَها تُدفئ بعضاً بأنفاسها. قال الأمويّ: الدِّفء عند العرب: نِتاج الإبل وألبانُها والانتفاعُ بها. وهو قوله جلَّ ثناؤه: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. ومن ذلك حديثُ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لنا مِن دِفئهم [وصِرَامِهِمْ([2])] ما سلّموا بالميثاق". ومن الباب الدَّفَأُ: الانحناء. وفي صفة الدّجّال: "أنّ فيه دَفَأً" أي انحناء. فإنْ كان هذا صحيحاً فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ ما أدفَأَ شيئاً فلا بدّ من أن يَغْشاه ويجْنَأَ عليه([3]).
  (دفا)  الدال والفاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على طولٍ في انحناءٍ قليل فالدَّفَا: طُول جناح الطّائر. يقال طائرٌ أَدْفَى. وهو من الوُعول: ما طال قَرْناه. ويقال للنَّجيبة الطَّويلة العُنق: دَفْواء. والدَّفواء: الشَّجَرة العظيمة الطَويلة. ومنه الحديث: "أنّه أبصَرَ شجرةً دَفْواءَ تُسمَّى ذاتَ أنْواط". ويقال للعُقَاب دَفْواء، وذلك لِطُول مِنقارها وعَوَجه. ويقال تَدَافَى البعيرُ تَدَافِياً، إذا سار سيراً متجافِيا.
  (دفر)  الدال والفاء والراء أصلٌ واحد، وهو تغيُّر رائحةٍ. والدَّفَر: النَّتْن. يقولون للأَمَة: يَا دَفَارِ. والدُّنيا تسمَّى أمَّ دَفْرٍ. وكتيبةٌ دَفْرَاءُ، يُراد بذلك روائحُ حديدِها.
  وقد شذت عن الباب كلمةٌ واحدة إن كانت صحيحة، يقولون: دَفَرْتُ الرّجلَ عنِّي، إذا دفعْتَه([4]).
  (دفع)  الدال والفاء والعين أصلٌ واحد مشهور، يدلُّ على تنحيَة الشيء. يقال دَفَعْتُ الشّيءَ أدفعُه دفْعا. ودافع الله عنه السُّوءَ دِفاعا. والمدفَّع: الفقير؛ لأن هذا يدافِعُه عند سؤالِهِ([5]) إلى ذلك. وهو قوله:
والنّاس أعداءٌ لكُلِّ مدفَّعٍ *** صِفْرِ اليدَينِ وإخوةٌ للمُكْثِرِ  وإيّاه أراد الشَّاعرُ بقوله:
ومَضروب يئنُّ بغير ضربٍ *** يُطاوِحُه الطرافُ* إلى الطِّرافِ([6])  والدُّفْعة من المطر والدّم وغيرِه. وأما الدُّفَّاع فالسَّيل العظيم. وكل ذلك مشتقٌّ من أنَّ بعضَه يدفَعُ بعضاً. والمدفَّع: البعير الكريم، وهو الذي كلما جِيءَ به ليُحمَل عليه أُخِّر وجِيء بغيره إكراماً له. وهو في قول حُميد:
  * وقرّبن للتَّرْحالِ كُلَّ مُدَفَّعٍ([7]) *
--------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "استحقاق غموض"، تحريف.
([2]) التكملة من المجمل واللسان.
([3]) جنأ عليه يجنأ وفي الأصل: "يحنأ عليه".
([4]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية.
([5]) في الأصل: "عنه سواله".
([6]) في الأصل: "تطاوحه إلى الطراب الطراب"، وفيه تحريف وتشويه. والطراف: بيت من أدم.
([7]) في الأصل: "للرجال"، ولا يستقيم به الوزن. وفي اللسان: "وقربن للأظعان" مع نسبة هذا الجزء إلى ذي الرمة. ووجدت في ديوان ذي الرمة 457:
وقربن للأحداج كل ابن تسعة *** تضيق بأعلاه الحوية والرحل
ـ

##### Türkçe

(باب* **الدال** و**الفاء** وما يثلثهما)
  (**دفق**)  **الدال** ve**الفاء** ve**القاف** tek bir asıldır; kıyası düzenli olarak yürür; o da şeyin öne doğru itilmesidir. Bundan: **دَفَقَ الماءُ**; o, **ماءٌ دافق**tır. Ve bu, sudan bir **دُفْقَةٌ**dır.
  Ve onların sözü taşınır: **جاؤوا دُفْقَةً واحدة**, yani bir defa. Ve **بعيرٌ أدفَقُ**, eğer iki dirseği iki yanından belirgin olduysa. Bu, şundandır: ikisi ondan belirgin olunca ondan itilmiş olur ve ondan fışkırmış olur. Ve **الدِّفَقُّ**, **فِعَلٍّ** üzere, develerden: hızlı olandır. Ve falan kimse **الدّفِقَّى** yürüdü; bu, hızlandığı zamandır. Ebû Ubeyde dedi: **الدِّفِقَّى** boynun en uç kısmıdır. Ve ondan züبرقان hadisi: “**تمشي الدّفِقَّى، وتجلسُ الهَبَنْقَعَة**”. Ve denir: **سيلٌ دُفَاقٌ**: vadiyi doldurur. Ve **دَفَقَ الله رُوحَه**: eğer ona ölümle beddua edildiyse.
  (**دفل**)  **الدال** ve**الفاء** ve**اللام** asıl değildir; her ne kadar onda **الدِّفْلَى** gelmişse de; o, bir ağaçtır.
  (**دفن**)  **الدال** ve**الفاء** ve**النون** tek bir asıldır; bir gizlenmeye ve kapalılığa delalet eder([1]). Denir: **دُفنَ الميّتُ**; ve bu, **بئرٌ دَفْنٌ**dür: **ادَّفَنَتْ**. Amma **الادِّفانُ**: kölenin, kesin kaçışı istemeyerek gizlenmesidir. Bir kavim dedi: **الادّفان**: kölenin kaçışı ve kendi başına gitmesidir. Birincisi daha iyidir; hadisten zikrettiğimiz şey sebebiyle. Ve **الداء الدَّفين**: yönüne ulaşılamayan kapalı olandır. Ve **الدَّفُون**: deve; develerle çöker de onların ortasında olur. Ve **الدَّفَنِيُّ**: elbiselerden bir türdür. Ve ilim ehlinden bazısını işittim, diyorlardı ki: o, daha doygun olan bir boyanın içine gömülen bir boyadır.
  (**دفأ**)  **الدال** ve**الفاء** ve**الهمزة** tek bir asıldır; soğuğun zıddına delalet eder. O hâlde **الدِّفء**: soğuğun zıddıdır. Denir: **دَفُؤَ يومنا**; o, **دفيءٌ**dür. Kelâbî dedi: **دَفِئٌ**. Birincisi vakitlerde daha bilinir; amma insan için denir: **دَفِئَ**; o, **دَفَآنُ**dur; ve kadın **دَفْأَى**dır. Ve **ثوبٌ ذو دِفْءٍ** ve**دَفاء**. Ve falanın üzerinde **دِفْءٌ** yoktur; yani onu ısıtan şey yoktur. Ve bana şunu **أدفأني**; ve şu duvarın **دِفءِ**nde otur; yani onun siperinde.
  Ve babdan: yağmurlardan **الدَّفَئِيُّ**; o, yazın gelen yağmurdur. Ve **الإبل المُدْفَأَة**: çok olanlardır; çünkü onların bazısı nefesleriyle bazısını ısıtır. Ümeyyî dedi: Araplarda **الدِّفء**: develerin yavrulaması, sütleri ve onlardan faydalanmadır. Ve o, yüce övgüsü olanın sözüdür: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. Ve bundan Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم hadisi: “Bize onların **دِفئهم**inden [ve **صِرَامِهِمْ**inden([2])] misakı yerine getirdikleri müddetçe vardır.” Ve babdan **الدَّفَأُ**: eğilmedir. Ve deccalin sıfatında: “onda **دَفَأً** vardır” yani eğilme. Eğer bu sahih ise o, kıyastandır; çünkü her ne bir şeyi **أدفَأَ** ederse mutlaka onu örter ve üzerine eğilir([3]).
  (**دفا**)  **الدال** ve**الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; az bir eğilmede bir uzunluğa delalet eder. O hâlde **الدَّفَا**: kuşun kanadının uzunluğudur. Denir: **طائرٌ أَدْفَى**. Ve o, dağ keçilerindendir: iki boynuzu uzayan. Ve uzun boyunlu seçkin deveye denir: **دَفْواء**. Ve **الدَّفواء**: büyük uzun ağaçtır. Ve ondan hadis: “O, **ذاتَ أنْواط** diye adlandırılan **دَفْواء** bir ağaç gördü.” Ve kartala denir: **دَفْواء**; bu, gagasının uzunluğu ve eğriliği sebebiyledir. Ve denir: **تَدَافَى البعيرُ تَدَافِياً**, eğer uzak durarak yürüyüşle yürüdüyse.
  (**دفر**)  **الدال** ve**الفاء** ve**الراء** tek bir asıldır; o da bir kokunun değişmesidir. Ve **الدَّفَر**: pis kokudur. Cariyeye derler: **يَا دَفَارِ**. Ve dünya **أمَّ دَفْرٍ** diye adlandırılır. Ve **كتيبةٌ دَفْرَاءُ**; bununla demirinin kokuları kastedilir.
  Ve babdan bir kelime şâz olmuştur, eğer sahih ise; derler: **دَفَرْتُ الرّجلَ عنِّي**, eğer onu ittiysem([4]).
  (**دفع**)  **الدال** ve**الفاء** ve**العين** meşhur tek bir asıldır; şeyin uzaklaştırılmasına delalet eder. Denir: **دَفَعْتُ الشّيءَ** onu **أدفعُه** **دفْعا**. Ve Allah ondan kötülüğü **دِفاعا** defeder. Ve **المدفَّع**: fakirdir; çünkü bu, onun istemesi sırasında onu([5]) ona doğru savar. Ve o, onun sözüdür:
والنّاس أعداءٌ لكُلِّ **مدفَّعٍ** *** صِفْرِ اليدَينِ وإخوةٌ للمُكْثِرِ
  Ve şair onunla şunu kastetti:
ومَضروب يئنُّ بغير ضربٍ *** يُطاوِحُه الطرافُ* إلى الطِّرافِ([6])
  Ve **الدُّفْعة** yağmurdan, kandan ve başkasındandır. Amma **الدُّفَّاع**: büyük seldir. Ve bütün bunlar, bazısının bazısını itmesinden türemiştir. Ve **المدفَّع**: kerim devedir; o, her ne zaman onun üzerine yük yüklenmek için getirildiyse geri bırakılır ve ona ikram olarak başkası getirilir. Ve o, Humeyd’in sözündedir:
  * وقرّبن للتَّرْحالِ كُلَّ **مُدَفَّعٍ**([7]) *
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “**استحقاق غموض**”, tahrif.
([2]) Tekmile **المجمل** ve**اللسان**dandır.
([3]) **جنأ عليه يجنأ**; asılda: “**يحنأ عليه**”.
([4]) **اللسان**da onun Yemenî bir lehçe olduğu zikredildi.
([5]) Asılda: “**عنه سواله**”.
([6]) Asılda: “**تطاوحه إلى الطراب الطراب**”; onda tahrif ve bozma vardır. Ve **الطراف**: deriden bir evdir.
([7]) Asılda: “**للرجال**”; onunla vezin düzgün olmaz. Ve **اللسان**da: “**وقربن للأظعان**” bu parçanın Zî’r-Rumme’ye nisbetiyle birlikte. Ve Zî’r-Rumme divanında 457’de buldum:
وقربن للأحداج كل ابن تسعة *** تضيق بأعلاه الحوية والرحل
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ف ل
كيف يقال الأعلى لمن هو بالمنزلة السفلى أم كيف يقال الأحلى لمن هو أمرّ من الدّفلي وهو شجر مرّ وقيل هو الحنظل‏.‏

##### Türkçe

د ف ل
En üst mertebede olana, en aşağı mertebede olan kimse için nasıl denir? Yahut en tatlı, **الدّفلي**’den daha acı olan kimse için nasıl denir? Ve o, acı bir ağaçtır; ve denildi ki: o, **الحنظل**’dür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدِّفْلى: شجر مُرٌّ أَخضر حَسَن المَنْظَر يكون في الأَودية؛ قال أَبو حنيفة: زَنْد الدِّفْلى وَرِيَّة جَيِّدة، ولذلك قالت العرب في أَمثالها: اقْدَحْ بِدِفْلى أَو مَرْخ، ثم شُدَّ بَعْدُ أَو أَرْخ؛ وذلك إِذا حَمَلت رجلاً فاحشاً على رجل فاحش؛ قال: يُضْرب مثلاً للرجل الكريم الذي لا تحتاج أَن تَكُدَّه وتُلِحَّ عليه، والدِّفْلى كثيرة النار، قال: ونَوْرُ الدِّفْلى مُشْرَبٌ، ولا يأْكل الدِّفْلى شيء. ابن الأَعرابي: من الشجر الدِّفْلى وهو الآءُ والأَلاءُ والحَبْن، وكُلُّه الدِّفْلى؛ قال الأَزهري: هي شجرة مُرَّة وهي من السُّموم، وفي الصحاح: نبت مُرٌّ يكون واحداً وجمعاً يُنَوَّن ولا ينوَّن، فمن جعل الأَلف للإِلحاق نَوَّنه في النكرة، ومن جعلها للتأْنيث لم ينوِّنه. وقال ابن بري: الدِّفْل القَطِران.

##### Türkçe

**الدِّفْلى**: Vadilerde bulunan, acı, yeşil, güzel görünüşlü bir ağaçtır; dedi ki

Ebû Hanîfe: **زَنْد الدِّفْلى** iyi bir **وَرِيَّة**’dir; bundan dolayı Araplar darbımesellerinde şöyle demiştir: **اقْدَحْ بِدِفْلى أَو مَرْخ، ثم شُدَّ بَعْدُ أَو أَرْخ**; bu,

bir adamı aşırı (fahiş) bir adam üzerine (kışkırtıp) yüklediğin zaman (söylenir); dedi ki: cömert adam için darbımesel olarak vurulur;

onu yormana ve ona ısrar etmene ihtiyaç duymazsın; ve **الدِّفْلى** ateşi çoktur; dedi ki:

**ونَوْرُ الدِّفْلى** (çiçeği) karışık renklidir; ve **الدِّفْلى**’yı hiçbir şey yemez. İbnü’l-A‘râbî: Ağaçtan **الدِّفْلى** vardır; o da **الآءُ** ve **الأَلاءُ** ve **الحَبْن**’dır; hepsi **الدِّفْلى**’dır; dedi ki

el-Ezherî: O acı bir ağaçtır ve o zehirlerdendir; ve es-Sıhâh’ta: Acı bir bitkidir; tekil ve çoğul olur; tenvinlenir ve tenvinlenmez; kim elifi ilhâk için yaparsa onu nekrede tenvinler; kim onu dişillik için yaparsa onu tenvinlemez. Ve İbn Berî dedi ki: **الدِّفْل** katrandır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ف ل * * الدِّفْلَى * نبت مر يكون واحدا وجمعا ينون ولا ينون فمن جعل ألفه للإلحاق نوّنه في النكرة ومن جعلها للتأنيث لم ينوّنه

##### Türkçe

* د ف ل * * **الدِّفْلَى** * acı bir bitkidir; tekil ve çoğul olarak olur; tenvinlenir de tenvinlenmez de. Kim onun ألف’ını ilhâk için kılarsa, nekirede onu tenvinler; kim onu te’nîs için kılarsa, onu tenvinlemez.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الدفل، بالكسر وهذه عن ابن عباد. و الدفلى كذكرى وهو الأكثر الأشهر عند الحكماء، وعليه اقتصر طائفة من أئمة اللغة. زاد الجوهري أنه يكون واحدا وجمعا، ينون ولا ينون، فمن جعل ألفه للإلحاق، نون في النكرة، ومن جعلها للتأنيث لم ينونه. قال شيخنا: وبحثوا: لم افترقت ألف الإلحاق من ألف التأنيث، مع أن ألف الإلحاق المقصورة توجب منع الصرف، وأجابوا بأن ألف الإلحاق لا تمنع الصرف إلا مع العلمية، وما نحن فيه نكرة، قاله علي الأجهوري ومن خطه نقلت. قال شيخنا: وكلام الجوهري كالنحاة مقيد: نبت مر الطعم جدا فارسيته خرزهره منه نهري ومنه بري، ورقه كورق الحمقاء، بل أرق: وقضبانه طوال منبسطة على الأرض؛ وعند الورق شوك، وينبت في الخرابات. والنهري ينبت في شطوط الأنهار وشوكه خفي، وورقه كورق الخلاف وورق اللوز عريض، وأعلى ساقه أغلظ من أسفله. قتال، وزهره كالورد الأحمر خشن جدا، وعليه شيء مجتمع مثل الشعر. وحمله كالخرنوب مفتح محشو شيئا كالصوف. نافع للجرب والحكة والتفشي. طلاء وخصوصا عصير ورقه. ولوجع الركبة والظهر العتيق ضمادا، ولطرد البراغيث والأرض، محركة جمع أرضة رشا بطبيخه البيت. ولإزالة البرص طلاء بلبه اثنتي عشرة مرة بعد الإنقاء مجرب، ويجعل ورقه على الأورام الصلبة، وهو شديد المنفعة فيها. وهو سم، وقد يخلط بشراب وسذاب فيسقى فيخلص من سموم الهوام. قال الرئيس: هو خطر بنفسه وزهره للناس والدواب والكلاب، لكنه ينفع إذا شرب بالشراب المطبوخ مع السذاب على ماقيل. والدفل أيضا: أي بالكسر: ما غلظ من القطران والزفت قاله ابن فارس هنا، وذكره في الذال المعجمة أيضا، وسيأتي قريبا.

##### Türkçe

**الدفل**: kesre ile; bu, İbn عباد’dan (nakildir). Ve **الدفلى** **كذكرى** (vezninde); o, حكيمler nezdinde en çok ve en meşhur olandır; dil imamlarından bir taife de bununla yetinmiştir. Cevherî, onun tekil ve çoğul olacağını; tenvinli de tenvinsiz de geleceğini artırdı: Kim onun ألف’ını ilhâk için kılarsa, nekirede tenvinler; kim onu müenneslik için kılarsa, onu tenvinlemez. Şeyhimiz dedi: Şunu araştırdılar: ilhâk ألف’ı, müenneslik ألف’ından niçin ayrıldı; hâlbuki ilhâk ألف’ı (maksûre) sarftan men’i gerektirir. Şöyle cevap verdiler: ilhâk ألف’ı, ancak alemiyetle birlikte sarftan men eder; bizim içinde bulunduğumuz ise nekiredir. Bunu Ali el-Echûrî söyledi; hattından naklettim. Şeyhimiz dedi: Cevherî’nin sözü, nahivcilerinki gibi kayıtlıdır: tadı çok acı bir bitkidir; Farsçası **خرزهره**’dir; ondan nehirî olanı da vardır, berrî olanı da. Yaprağı **الحمقاء** yaprağı gibidir; bilakis daha incedir. Çubukları uzun, yere yayılmıştır; yaprak yanında diken vardır; harabelerde biter. Nehirî olanı nehir kıyılarında biter; dikeni gizlidir; yaprağı **الخلاف** yaprağı ve badem yaprağı gibidir, geniştir; sapının üstü altından daha kalındır. Öldürücüdür. Çiçeği kırmızı gül gibi, pek pürüzlüdür; üzerinde saç gibi toplanmış bir şey vardır. Meyvesi keçiboynuzu gibi, açılmış, içi yün gibi bir şeyle doldurulmuştur. Uyuz, kaşıntı ve yayılmaya faydalıdır; sürme olarak, özellikle yaprağının suyu. Diz ağrısı ve eski bel ağrısı için merhem olarak. Pireleri ve **الأرض**’ı (harekeli), **أرضة**’nin çoğulu, kovmak için; evin içine onun kaynatmasıyla serpmek. Alacayı gidermek için, temizlemeden sonra on iki defa özsuyuyla sürme; tecrübe edilmiştir. Yaprağı sert şişliklerin üzerine konur; onda pek şiddetli faydalıdır. O bir zehirdir; bazen içki ve **سذاب** ile karıştırılır da içirilir; böylece haşeratın zehirlerinden kurtarır. Reis dedi: O, kendi başına tehlikelidir; çiçeği insanlar, binekler ve köpekler için (tehlikelidir); fakat denildiği üzere, **سذاب** ile birlikte pişirilmiş içkiyle içilirse fayda verir. Ve **الدفل** dahi: yani kesre ile: katran ve ziftten kalınlaşmış olan şeydir; bunu İbn فارس burada söyledi; onu **الذال** mu‘ceme’de de zikretti; yakında gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دِفْلٌ
دِفْلٌ دفل : see the following paragraph. -A2- Also i. q. قَطِرَانٌ and زِفْتٌ [both app. here meaning Tar, or liquid pitch]: (K:) or such as is thick: mentioned in this art. by IF, and also as written with ذ. (TA.)

دِفْلَى
دِفْلَى دفلى دفلي , (T, S, M, K, &c.,) accord. to those who make the alif to be a sign of the fem. gender; and دِفْلًى, accord. to those who make that letter to be one of quasi-coordination; used alike as a sing. and a pl.; (S;) and ↓ دِفْلٌ; (Ibn-'Abbلd, K;) [the first of these appellations applied in the present day to The rose-bay, or laurel-bay; oleander, nerium oleander, rhododendron, or rhododaphne: and also to the common laurel:] a certain tree, (T, M,) or plant, (S, K,) bitter, (T, S, M, K,) very bitter, (TA,) and poisonous, (T,) green, and beautiful in appearance, the blossom of which is beautifully tinged, (M,) called in Persian خَرْزَهْرَهْ: (K:) there is a river-kind, and a land-kind: the leaves are like those of the حَمْقَآء [or gardenpurslane], but more slender; and the branches, or twigs, are long, spreading over the ground; at the leaves are thorns; and it grows in waste places: the river-kind grows upon the banks of rivers; its thorns are unconspicuous, or unapparent; its leaves are like those of the خِلَاف [or salix Aegyptia] and of the almond, broad; and the upper part of its stem is thicker than the lower part thereof: (TA:) it is very deadly: its blossom is like the red rose, (K,) very rough (خشن جدّا [but this I think is a mistranscription for حَسَنٌ جِدًّا very beautiful], and upon it is a kind of tuft like hair: (TA:) its fruit is like the خُرْنُوب [q. v.]; (K;) having an aperient, or a deobstruent, property; and stuffed with a substance like wool: (TA:) it is good for the mange, or scab, and the itch (حِكَّة), used in the manner of a liniment, (K,) and especially the expressed juice of its leaves; (TA;) and for pain of the knee and the back, (K,) of long duration, (TA,) applied in the manner of a poultice, or plaster; and for expelling fleas and the [insect called] أَرَض, by the sprinkling of a decoction thereof; and the rubbing over with the heart thereof twelve times, after cleansing, is good for removing the [malignant leprosy termed] بَرَص; (K;) and its leaves put upon hard tumours are very beneficial: but it is a poison: [yet] sometimes it is mixed with wine and rue, and given to be drunk, and saves from the poisons of venomous reptiles: the Ra-ees [Ibn-Seenà, or Avicenna,] says that it is perilous by itself, and its blossom, to men, and to horses and the like, and to dogs, but is beneficial when made into a decoction with rue, and drunk: (TA:) IAar says that the [trees termed] آء and أَلَآء and حبر [app. a mistranscription for خَبْر, a species of lote-tree,] are all called دِفْلَى. (T.) AHn says that the زَنْد made from the دِفْلَى is excellent for producing fire: and hence the prov., اِقْدَحْ بِدِفْلَى فِى مَرْخِ ثُمَّ شُدَّ بَعْدُ أَوْ أَرْخِ [Endeavour thou to produce fire with wood of the دفلى upon wood of the مرخ: then tighten afterwards or loosen]: (M:) said when one incites a bad man against another bad man: (M, Meyd:) or, accord. to IAar, said in relation to a man whom one needs not to press, or importune. (Meyd.)

##### Türkçe

**دِفْلٌ**
**دِفْلٌ** دفل: aşağıdaki paragrafa bak. -A2- Ayrıca **قَطِرَانٌ** ve **زِفْتٌ** ile eş anlamlıdır [ikisi de burada görünüşe göre katran, yahut sıvı zift mânâsında]: (K:) yahut kalın olan türden: bu maddede IF tarafından zikredilmiştir; ve ayrıca **ذ** ile yazılmış olarak da: (TA.)

**دِفْلَى**
**دِفْلَى** دفلى دفلي, (T, S, M, K, vb.,) elif’i dişillik cinsinin alâmeti yapanlara göre; ve **دِفْلًى**, o harfi (yani elif’i) sözde-atıf harflerinden biri yapanlara göre; tekil ve çoğul olarak aynı şekilde kullanılır; (S;) ve ↓ **دِفْلٌ**; (Ibn-'Abbلd, K;) [bu adlandırmalardan birincisi günümüzde zakkum’a; oleander, nerium oleander, rhododendron, yahut rhododaphne’ye: ve ayrıca yaygın defneye uygulanır:] belirli bir ağaç, (T, M,) yahut bitki, (S, K,) acı, (T, S, M, K,) pek acı, (TA,) ve zehirli, (T,) yeşil, ve görünüşçe güzel, çiçeği güzelce renklendirilmiş olan, (M,) Farsçada **خَرْزَهْرَهْ** diye adlandırılır: (K:) bunun bir nehir türü ve bir kara türü vardır: yaprakları **حَمْقَآء**’ın [yahut semizotu] yaprakları gibidir, fakat daha incedir; dalları yahut sürgünleri uzundur, yer üzerine yayılır; yapraklarda dikenler vardır; ve ıssız yerlerde biter: nehir türü nehirlerin kıyılarında biter; dikenleri belli belirsizdir yahut görünmezdir; yaprakları **خِلَاف**’ın [yahut salix Aegyptia’nın] ve bademin yaprakları gibidir, geniştir; ve gövdesinin üst kısmı alt kısmından daha kalındır: (TA:) pek öldürücüdür: çiçeği kırmızı gül gibidir, (K,) pek kaba (خشن جدّا [fakat bunun, حَسَنٌ جِدًّا “pek güzel” için bir yanlış yazım olduğunu sanıyorum], ve üzerinde saç gibi bir tür tutam vardır: (TA:) meyvesi **خُرْنُوب** gibidir [bk.]; (K;) açıcı yahut tıkanıklık giderici bir özelliğe sahip olarak; ve yün gibi bir maddeyle doldurulmuş: (TA:) uyuz (mange/scab) ve kaşıntı (**حِكَّة**) için iyidir, merhem tarzında kullanılır, (K,) ve özellikle yapraklarının sıkılmış suyu; (TA;) ve diz ve bel ağrısı için, (K,) uzun süreli olan için, (TA,) lapa yahut yakı tarzında uygulanır; ve bir kaynatmasının serpilmesiyle pireleri ve **أَرَض** denilen [böcek]i uzaklaştırmak için; ve temizledikten sonra onun özünü on iki defa sürmek, **بَرَص** denilen [habis cüzzam]ı gidermek için iyidir; (K;) ve yaprakları sert şişliklerin üzerine konulduğunda pek faydalıdır: fakat o bir zehirdir: [bununla beraber] bazen şarap ve sedefotu ile karıştırılır ve içirilir, ve zehirli sürüngenlerin zehirlerinden kurtarır: Ra-ees [İbn-Seenà, yahut Avicenna,] onun tek başına, ve çiçeğinin, insanlara, ve atlara ve benzerlerine, ve köpeklere tehlikeli olduğunu, fakat sedefotu ile kaynatma yapılıp içildiğinde faydalı olduğunu söyler: (TA:) IAar, **آء** ve **أَلَآء** ve حبر [görünüşe göre خَبْر için bir yanlış yazım, bir tür sidr ağacı] denilen ağaçların hepsinin **دِفْلَى** diye adlandırıldığını söyler. (T.) AHn, **دِفْلَى**’dan yapılan **زَنْد**’ın ateş çıkarmada mükemmel olduğunu söyler: ve bundan dolayı şu darb-ı mesel: **اِقْدَحْ بِدِفْلَى فِى مَرْخِ ثُمَّ شُدَّ بَعْدُ أَوْ أَرْخِ** [**دِفْلَى** odunuyla **مَرْخ** odunu üzerinde ateş çıkarmaya çalış: sonra ardından sık yahut gevşet]: (M:) bir kötü adamı başka bir kötü adama karşı kışkırtınca söylenir: (M, Meyd:) yahut IAar’a göre, kendisini sıkıştırmaya yahut ısrar etmeye ihtiyaç olmayan bir adam hakkında söylenir. (Meyd.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَفَلَ
دَفَلَ [ 2 ],
a.  Tar, pitch.

دِفْلَى
دِفْلَى 2ya ,
a.  Roselaurel, oleander.

b.  Rhododendron.

##### Türkçe

دَفَلَ
دَفَلَ [ 2 ],
a. Katran, zift.

دِفْلَى
دِفْلَى 2ya ,
a. Zakkum, zakkum ağacı.

b. Ormangülü.
