# دفن (د-ف-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: د - ف - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والنون والفاء معهما
د ن ف، ن د ف، ف ن د، د ف ن، ن ف د، ف د ن يستعملات
دنف:
الدَّنَفُ: المَرَض المُخامِرُ المُلازِم، ورجل دَنِفٌ، وفِعلُه دَنِفَ وأدنَفَ.
وامرأة دَنِفَةٌ ورجلٌ مُدنِفٌ أيضاً، فإذا قلت: رجلٌ دَنَفٌ فالرجل والمرأة فيه سواء وكذلك الجمع لأنه مصدر، قال:
والشمسُ قد كادَتْ تكونُ دَنَفا
أي حين اصفرَّتْ.
ندف:
النَّدْف: طَرْق القُطنِ بالمِنْدَف، والفعل يندِفُ.
والدابَّةُ تَندِفُ في سيرها نَدْفاً، وهو سرعة رَجْع اليَدَيْنِ.
والنَّديف: القُطْن الذي يُباعُ في السوق مَندوفاً.
والنَّدْف: شُرْبُ السِّباع الماءَ بألسنتها.
والنَّدْفُ: الأكل السَّريعُ بنَهمةٍ.
فند:
الفَنَدُ: إِنكار العَقْل من هَرَمٍ، يقال: شيْخٌ مُفنِدٌ، ولا يقال: عجوزٌ مُفْنِدة لأنّها لم تكن في شَبْيبَتها ذات رأي فتُفْنِد في كِبَرها.
وفي التفسير لولا أن تُفَنِّدونِ أي تكذِبونِ، وقيل: تعذِلون وتَجهَلون وتُوبَّخُون، فصارَ الفَنَدُ في مواضِعَ كثيرة الكَذبَ.
وأَفْنَدَ: تكلم بالفَنَد من الكلام وبَلَغَ وقت الهَرم، قال النابغة:
إلاّ سليمان إذ قـالَ الإِلَـهُ لـه		قُمْ في البَريَّةِ واحددها عن الفَنَدِ
وقال رؤبة:
يا أيُّها القائلُ قولاً فَنَدا
والفِندُ: الشِّمْراخ من الجَبَل.
نفد:
نَفِدَ الشيء نَفاداً أي فَنِيَ.
وأَنَفَدَ القومُ: نَفِدَ زادُهم، واستَنْفَدوا: نَفِدَ ما عندهم.
دفن:
الدَّفين: المدفون، وتَدافَنَ القومُ: دَفَنَ بعضهم بعضاً.
والدَّفْنُ والدِّفْن: بئرٌ أو حوضٌ أو منهلٌ سَفَتِ الريح فيه التُّرابَ فاندَفَنَ.
وبِئرٌ دِفانٌ ودَفْنٌ، وجمعُ دَفْنٍ دِفان، قال:
دَفْنٌ وطامٍ ماؤه كالجِرْيال
والمِدْفان: السقاء البالي والمنهَلُ والدفين أيضاً، وهو مِدْفان.
والمِدْفانُ والدَّفون من الناس والإِبِل: الذي يأبَق ويذهَبُ علو وجهِه من غير حاجةٍ ولا أمر، يقال: إِنَّ فيه لدَفْناً.
والدّاءُ الدَّفين: الذي لا يُعلَم حتى يظهر منه شَرُّه وعُرُّه.
فدن:
الفَدَنُ: القَصرُ المَشيد، وجمعُه أفدان، وأنشد:
كما تَراطَنَ في أفدانِها الرُّومُ
والفَدانُ يجمَعُ أَداةَ ثَوْرَيْنِ في القِران، قال عَنترة:
فَوقَفْت فيها ناقتي فكأنَّهـا		فَدَنٌ لأَقضيَ حاجةَ المُتَلَوِّمِ

##### Türkçe

باب **الدال** ve **النون** ve **الفاء** onlarla birlikte

**د ن ف**، **ن د ف**، **ف ن د**، **د ف ن**، **ن ف د**، **ف د ن** kullanılırlar.

**دنف**:
**الدَّنَفُ**: içe işleyen, yapışık kalan hastalık; ve **رجل دَنِفٌ**; ve onun fiili **دَنِفَ** ve **أدنَفَ**’dır.
Ve **امرأة دَنِفَةٌ** ve **رجلٌ مُدنِفٌ** da; artık dediğin zaman: **رجلٌ دَنَفٌ**, onda erkek ve kadın eşittir; aynı şekilde çoğul da; çünkü o bir mastardır. Dedi ki:
والشمسُ قد كادَتْ تكونُ **دَنَفا**
yani sarardığı vakit.

**ندف**:
**النَّدْف**: pamuğu **المِنْدَف** ile dövmek; fiil **يندِفُ**.
Ve binek hayvanı yürüyüşünde **نَدْفاً** **تَندِفُ**; o, iki elin geri dönüşünün süratidir.
Ve **النَّديف**: pazarda dövülmüş olarak satılan pamuk.
Ve **النَّدْف**: yırtıcıların suyu dilleriyle içmesi.
Ve **النَّدْفُ**: iştahla hızlı yeme.

**فند**:
**الفَنَدُ**: ihtiyarlıktan aklın inkârı (bozulması); denir: **شيْخٌ مُفنِدٌ**; ve denmez: **عجوزٌ مُفْنِدة**; çünkü o, gençliğinde görüş sahibi değildi ki yaşlılığında **تُفْنِد** olsun.
Ve tefsirde: **لولا أن تُفَنِّدونِ** yani beni yalanlıyorsunuz; ve denildi: ayıplıyorsunuz ve cahillik ediyorsunuz ve azarlanıyorsunuz; böylece **الفَنَدُ** birçok yerlerde yalan oldu.
Ve **أَفْنَدَ**: sözden **الفَنَد** ile konuştu ve ihtiyarlık vaktine ulaştı. Nâbiga dedi ki:
إلاّ سليمان إذ قـالَ الإِلَـهُ لـه		قُمْ في البَريَّةِ واحددها عن **الفَنَدِ**
Ve Ru’be dedi ki:
يا أيُّها القائلُ قولاً **فَنَدا**
Ve **الفِندُ**: dağdan bir kaya çıkıntısıdır.

**نفد**:
**نَفِدَ** şey **نَفاداً**; yani tükendi.
Ve **أَنَفَدَ** kavim: azıkları tükendi; ve **استَنْفَدوا**: yanlarındaki tükendi.

**دفن**:
**الدَّفين**: gömülmüş olan; ve **تَدافَنَ القومُ**: birbirlerini gömdüler.
Ve **الدَّفْنُ** ve **الدِّفْن**: rüzgârın içine toprağı savurup da gömüldüğü bir kuyu yahut havuz yahut su menzili.
Ve **بِئرٌ دِفانٌ** ve **دَفْنٌ**; ve **دَفْنٍ**’in çoğulu **دِفان**’dır. Dedi ki:
**دَفْنٌ** وطامٍ ماؤه كالجِرْيال
Ve **المِدْفان**: eski su kırbası ve su menzili; ve **الدفين** de; o, **مِدْفان**dır.
Ve insanlardan ve develerden **المِدْفانُ** ve **الدَّفون**: ihtiyaç ve emir olmaksızın kaçıp giden ve yüzünün üst tarafına doğru giden kimsedir; denir: onda mutlaka bir **دَفْناً** vardır.
Ve **الدّاءُ الدَّفين**: şerri ve uyuzu ondan ortaya çıkıncaya kadar bilinmeyen hastalık.

**فدن**:
**الفَدَنُ**: sağlam yapılmış köşk; çoğulu **أفدان**. Ve inşad etti:
كما تَراطَنَ في **أفدانِها** الرُّومُ
Ve **الفَدانُ**: boyundurukta iki öküzün aletini bir araya toplar. Antere dedi ki:
فَوقَفْت فيها ناقتي فكأنَّهـا		**فَدَنٌ** لأَقضيَ حاجةَ المُتَلَوِّمِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

دَفَنْتُ الشيء، فهو مَدْفونٌ ودَفينٌ. وادَّفَنَ الشيء على افتعل، وانْدَفَنَ، بمعنىً. وداءٌ دَفينٌ: لا يُعْلَمُ به. ورَكيَّةٌ دَفينٌ ودِفانٌ، إذا انْدَفَنَ بعضها؛ ورَكايا دُفُنٌ. قال لبيد:
سُدُماً قليلاً عَهْدُهُ بأَنـيسِـه		من بين أَصْفَرَ ناصعٍ ودِفانِ
 والادِّفانُ أيضاً: إباقُ العبد. قال أبو زيد: الادِّفانُ أن يروغَ من مواليه اليومَ واليومين. يقال: عبدٌ دَفونٌ، إذا كان فَعولاً لذلك. وكان أبو عبيدة يقول: هو أن لا يغيب من المِصْرِ في غيبته. وناقةٌ دَفونٌ، إذا كان من عادتها أن تكون في وسط الإبل. والتَدافُنُ: التَكاتُمُ. يقال في الحديث: لو تكاشَفْتم لما تَدافنتم، أي لو يكشفُ عيبُ بعضكم لبعضٍ. وبقرةٌ دافنة الجذْمِ، وهي التي انسحقَت أضراسُها من الهَرَمِ. والمِدْفانُ: السِقاءُ البالي. والدَفنيّ، بالتحريك: ضربٌ من الثياب المخططة.

##### Türkçe

**دَفَنْتُ** şeyi; o da **مَدْفونٌ** ve **دَفينٌ**dur. Ve **ادَّفَنَ** şeyi, **افتعل** vezni üzere; ve **انْدَفَنَ**; mânaca (aynıdır). Ve **داءٌ دَفينٌ**: onunla (ilgili) bilinmez. Ve **رَكيَّةٌ دَفينٌ** ve **دِفانٌ**, eğer onun bir kısmı **انْدَفَنَ** olursa; ve **رَكايا دُفُنٌ**.

Lebîd dedi ki:
سُدُماً قليلاً عَهْدُهُ بأَنـيسِـه		من بين أَصْفَرَ ناصعٍ ودِفانِ

Ve **الادِّفانُ** da: kölenin kaçmasıdır. Ebû Zeyd dedi: **الادِّفانُ**, bugün ve iki gün (süreyle) efendilerinden sıvışıp kaçmasıdır. Denilir: **عبدٌ دَفونٌ**, eğer buna **فَعولٌ** (çok yapan) olursa. Ebû Ubeyde derdi: o, kayboluşunda şehirden (**المِصْرِ**) kaybolmamasıdır. Ve **ناقةٌ دَفونٌ**, eğer onun âdetinden, develerin ortasında olması ise. Ve **التَدافُنُ**: gizlemektir. Hadiste denilir: “Eğer birbirinize açığa vursaydınız, **تَدافنتم** etmezdiniz”; yani, bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksa. Ve **بقرةٌ دافنة الجذْمِ**: o, ihtiyarlıktan dolayı azı dişleri ezilmiş olandır. Ve **المِدْفانُ**: eskiyen kırbadır. Ve **الدَفنيّ**, harekeli olarak: çizgili elbiselerden bir türdür.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ن ف
دنف ، دفن ، نفد ، ندف ، فند ، فدن : مستعملات .
دنف : قال الليث : الدَّنَفُ المرض المخامِر اللاَّزِمُ ، وصاحبه دَنِفٌ ومُدْنِفٌ وقد دَنِفَ يَدْنف وقد أدْنَفَ فهُو مُدنَفٌ وامرأة دَنَفَةٌ ، فإذا قلت : رجل دَنَفٌ لم تُثنِّ ولم تجمع ولم تؤنِّثْ قال العجاج :
والشَّمْسُ قد كادتْ تكون دَنَفَا
أي حين اصفَرَّت .
سلمة عن الفراء : رجل دَنَفٌ وضَنًى ، وقومٌ دَنَفٌ وَضَنًى ويجوز أن يُثَنَّى الدنف ويجمع فيقال : أخواك دَنَفان وإخوتك أدْنافٌ ، وإذا قلتَ : رجلٌ دَنِفٌ بكسر النون ثَنَّيْتَ وجمعت لا محالة ، فقلتَ : رجل دَنِفٌ ورجلان دَنِفان وامرأة دَنِفةٌ ونسوة دَنِفاتٌ .
ندف : قال الليث : النَّدْفُ طَرْق القَطن بالمِنْدَفِ والفِعل : يَنْدِف ، والدابة تَنْدِفُ وهو مسيرها نَدْفاً ، وهو سرعة رجع اليدين ، والنَّدِيفُ القُطن الذي يباع في السوق مَنْدوفاً ، والنَّدفُ شُرْبَ السباع الماءَ بألسنتها ، وقال غيره : النَّدَّاف الضَّراب بالعُود وقال الأعشى :
وصَدُوحٍ إذا يُهَيِّجُها الشُّرْ
بُ تَرَقَّتْ في مِزْهَرٍ مَنْدُوف
أراد بالصَّدُوح جاريةً تُغنّي ؛ وقال الأصمعيّ : رجل نَدَّافٌ كثير الأكل والنَّدْفُ الأكل .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أَنْدَفَ الرجلُ إذا مال إلى النَّدف وهو صَوْتُ العود في حِجْر الكَرِينَةِ .
فند : قال الليث : الفَنَدُ إنكار العقل من الهَرَم يقال : شيخ مُفْنِدٌ ولا يقال : عجوز مُفْنِدَةٌ لأنها لم تكن في شَبِيبَتها ذات رأي فَتُفَنَّد في كِبَرِها ، وقال الله جلّ وعزّ حكاية عن يعقوب : ( لَوْلاَ أَن تُفَنِّدُونِ ) ( يوسف : 94 ) .
قال الفراء يقول : لولا أن تكذِبون وتُعجزون وتضعفون .
أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : إذا كثر كلام الرجل من خَرَف فهو المفْنِدُ أو المفنَّدُ ، ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فَنَّدَ رأيَهُ إذا
ضَعَّفَه ، وفَنَّدَ الرجلُ إذا جَلَس على فِنْدٍ وهو الشِّمْراخُ العظيم من الجَبَل ، وبه سُمِّيَ الفِنْد الزِّمَّانِيُّ فِنْداً واسمه شَهْلُ بن شَيْبَانَ وكان يُقال له عَدِيدُ الألف ، وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما تُوفي غُسِّل وصلَّى عليه الناس أَفْناداً قال أبو العباس ثعلب : أي فُرادَى فُرَادَى بلا إمام ، وحُزِرَ المصلون ثلاثين ألفاً ومن الملائكة ستين ألفاً لأن مع كل مُؤمن مَلَكين .
وقال قُطْرب : الفِنْد فِنْدُ الجَبل ، والفِنْدُ الغُصْن مِن الشجر ، والفِنْدُ أَرضٌ لم يُصبْها المطر ، وهي الفِنْدِيَّةُ ويقال : لَقِينا بها فِنْداً من الناس ، أي قوماً مجتمعين ، وأَفْنَادُ الليل أركانُه وبأَحَد هذه الوجوه سُمِّي الزِّمَّانِيُّ فِنْداً .
قلت : وتفسير أبي العباس في قوله : صلوا عليه أَفْناداً ، أي فُرادَى لا أعلمه إلا من الفِنْد من أَفْناد الجبل ، والفِنْد من أَغْصان الشجر ، شُبّه كلُّ رجل منهم بِفِنْدٍ من أَفْناد الجَبل ، وهي شَماريخُه .
وقال ابن الأعرابي : الفِنْدَأْيةُ الفأسُ وجمعه فَنادِيدُ على غير قياس .
وقال الفراء : المُفَنَّدُ الضعيفُ الرأي ، وإن كان قويَ الجسم ، وإن كان رأيهُ سديداً قال : والمِفَنَّد الضعيف الرأي والجسم معاً .
وروى شمر في حديث وائلة بنِ الأسْقَع أنه قال : خرج رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : ( أتزعمون أني من آخركم وفاةً ألا إنِّي من أوَّلكم وفاة تَتْبعونَنِي أفناداً يهلك بعضُكم بعضاً ) . قلت : معناه أنهم يَصِيرون فِرَقاً ، وحدثني الشعبي السعدي عن ابن أَبي شَيْبة عن جعفر بن عَوْن عن عيسى بنِ المُسَيّب عن محمد بن يحيى عن يحيى بن حبَّان عن عائشة : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( أَسْرَعُ الناس بي لُحوقاً قَوْمي تَسْتَجْلبُهم المنايا وتَتَنافَسُ عليهم أُمَّتهُم وَيعيش الناس بعدهم أَفْناداً يَقْتُل بعضُهم بعضاً ) .
قلت : معناه أنهم يصيرون فِرَقاً مُختلفين ، يقتل بعضُهم بعضاً . يقال : هم فِنْدٌ على حِدَةٍ أي فِرْقةٌ على حِدَة .
وروى شمر في حديث آخر : ( أن رجلاً قال للنبي عليه السلام : إني أريد أن أفَنِّد فَرَساً فقال : عليك به كُمَيْتاً أو أَدْهَمَ أَقْرَحَ أَرْثَمَ مُحَجَّلاً طَلْقَ اليُمْنَى ) .
قال شمر : قال هارون بن عبد الله ، ومنه كان سُمِع هذا الحديث : أُفَنِّد ، أي أَقْتَنِي ، ورواه ابن المبارك عن موسى بن علي بن رباح عن أبيه قال : جاء رجل إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ثم ذكر الحديث ، قلت : قوله : أُفَنِّد فرساً أي أتَّخِذُه وأَرتبطه كأنه حِصْنٌ ألْجأ إليه كما ألجأ إلى الفِنْد من الجبل ، وهذا أحسن من قوله أفند أي أقتني مأخوذ من فِنْدِ الجَبَل وهو الشِّمْراخ العظيم منه ، ولست أَعْرِف أُفَنِّد بمعنى
أَقْتَنِي .
نفد : قال الليث : أنفد القوم إذا نَفِدَ زادُهم ، ونَفِدَ الشيء يَنْفَدُ نَفَاداً واستنْفَدَ القومُ ما عندهم وأنْفَدُوه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : نَافَدْتَ الخصمَ مُنافَدةً أي حَاججتَه حتى تَقْطَع حُجته وأنشد فقال :
وهو إذا ما قِيل هل من وافِدٍ
أو رَجُلٍ عن حَقِّكُم مُنَافِدِ
يكون للغائب مِثلَ الشَّاهِدِ
وقال ابن السكيت : رجل مُنَافِدٌ جَيِّدُ الاستفراغِ لحجج خَصمه حتى يُنْفِدَها فَيَغْلِبَه .
وقال أبو سعيد : في فلانٍ مُنْتَفَدٌ عن غيره كقولك مَنْدُوحَةٌ ، وقال الأخطل في شعره :
لقد نَزلتُ بعبد الله مَنزلةً
فيها عن العَقْبِ مَنْجاةٌ ومُنْتَفَدُ
أبو زيد يقال : إنّ فِي ماله لَمُنْتَفَداً أي لَسعةً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : جلس فلان مُنْتَفَداً ومُعْتنِزاً مُتَنَحِّياً .
دفن : قال الليث : دَفَنَه يَدْفِنُه دَفْناً ، والدَّفين بئر أو حَوْض ، أَو مَنْهل ، سَفَتْ الريحُ فيه الترابَ حتى ادَّفَن ، وأنشد :
دِفْنٌ وَطَامٍ ماؤه كالجِرْيال
قال : والمِدْفَان السِّقاء البَالي والمنْهَلُ الدَّفينُ أَيضاً وهو مِدْفانٌ بمنزلة المَدْفُون ، قال : والمِدْفَانُ أيضاً مِن الناس والإبل هو الذي يَأْبَقُ ويذهبُ على وجهه من غير حَاجَةٍ ، وإنّ فيه لَدفْناً ، والداءُ الدَّفينُ الذي لا يُعلم به حتى يَظهرَ منه شَرٌّ وعَرٌّ .
وفي حديث شريح : أنه كان لا يَرُدّ العبدَ من الادِّفان ، ويَردّه من الإباق الباتّ .
قال أبو عبيد : قال أبو زيد : الادِّفان أن يزُوغَ العبد من مواليه اليومَ واليومين ، يقال منه : عبد دَفُونٌ إذا كان فَعولاً لِذلك .
وقال أبو عبيدة : الادِّفان أن لا يَغيب من المصر في غَيْبته .
قال أبو عبيد : وروى يزيد بن هارون هذا عن هشام بن محمد عن شُريح : قال يزيد : الادِّفَان أن يَأبَق العَبد قبل أن ينتهي به إلى المصر الذي يُباعُ فيه ، فإن أبَق من المِصْر فَهو الإباق الذي يُرَدُّ به قال أبو عبيد : أما كلامُ العرب فعلى ما قال أبو زيد وأبو عبيدة ، وأما الحُكْم فعلى ما قال يزيد ، أنه إذا سُبِيَ فأَبق قبل أن ينتهي به إلى المصر ، فَوُجِدَ فليس ذلك بإِبَاقٍ يُرَدُّ منه ، فإذا صار إلى المصر فأَبق فهذا يُرَد منه في الحكم ، وإن لَمْ يَغِبْ عن المصر ، قلت : والقول على ما قاله أبو زيد وأبو عبيدة ، والحكم على مَا فَسَّرَاه أيضاً لأنه
إذا غاب عن مواليه في المصر اليومَ واليومين فليس بإِبَاقٍ باتَ ، ولست أدري ما الذي أَوْحشَ أَبَا عُبيد من هذا ، وهو الصواب في اللغة والحكم عليه أقاويل الفقهاء . وقال ابن شميل : نَاقةٌ دَفُونٌ إذا كانت تَغيبُ عن الإبل وتركبُ رأسَها وحْدَها ، وقد ادَّفَنَتْ ناقتُكم .
وقال أبو زيد : حَسَبٌ دَفونٌ إذا لم يكن مشهوراً ، ورجل دَفُونٌ كذلك .
وقال الأصمعيّ : رجلٌ دَفْنُ المروءة ودفينُ المروءة إذا لم تكن له مُروءَة .
قال لبيد :
يُبارِي الريحَ لَيْسَ بجانِبِيَ
ولا دَفْنٍ مُروءتُه لَئِيم
أبو عبيد : الدَّفَنِيُّ ضَرْب من الثياب ، والدَّفينةُ والدَّثينةُ منزلٌ لبني سُليم .
فدن : قال الليث : الفَدَنُ القَصْرُ المَشِيدُ ، وجمعه أَفْدانٌ .
وأنشد :
كما تَرَاطَنَ في أَفْدانِها الرُّومُ
قال : والفَدَانُ يَجمعُ أَدَاةَ ثَوْرين في القِرَان بتخفيف الدال .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الفَدّان واحد الفَدَادِين ، وهي البَقَر التي يُحرث بها .
وقال أبو تراب : أنشدني أبو خَليفة الحُصيني لرجل يصف الجُعُلَ :
أسْوَدُ كالليل ولَيسَ باللَّيْلِ
لَه جَناحَان وليس بالطَّيْرِ
يَجُرُّ فَدَّاناً وليْس بالثَّوْرِ
فَجَمع بين الراء واللام في القَافِية وشدَّد الفدَّان .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : قال : هو الفَدَانُ بتخفيف الدال .
وقال أبو حاتم : تقول العامةُ : الفَدَّانُ ، والصواب الفَدَانُ بالتخفيف .

##### Türkçe

د ن ف
**دنف** ، **دفن** ، **نفد** ، **ندف** ، **فند** ، **فدن** : kullanılagelenlerdir.

**دنف** : **الليث** dedi: **الدَّنَفُ** yerleşik, yapışıp kalan hastalıktır; sahibi **دَنِفٌ** ve **مُدْنِفٌ**’tir. Ve **دَنِفَ** **يَدْنف**; ve **أدْنَفَ**; artık o **مُدنَفٌ**’tur; ve (kadın) **دَنَفَةٌ**’dir. Şayet “**رجل دَنَفٌ**” dersen ikilemezsin, çoğul yapmazsın ve müennesleştirmezsin. **العجاج** dedi:
والشَّمْسُ قد كادتْ تكون دَنَفَا
yani: sarardığı vakit.

**سلمة**’nin **الفراء**’dan (rivayeti): **رجل دَنَفٌ** ve **ضَنًى**; ve **قومٌ دَنَفٌ وَضَنًى**. Ve **الدنف**’in ikilenmesi ve çoğul yapılması caizdir; şöyle denir: **أخواك دَنَفان** ve **إخوتك أدْنافٌ**. Ve şayet “**رجلٌ دَنِفٌ**” (nun’u kesreli) dersen, mutlaka ikilersin ve çoğul yaparsın; böylece dersin: **رجل دَنِفٌ** ve **رجلان دَنِفان** ve **امرأة دَنِفةٌ** ve **نسوة دَنِفاتٌ**.

**ندف** : **الليث** dedi: **النَّدْفُ** pamuğu **المِنْدَفِ** ile dövmektir; fiil: **يَنْدِف**. Ve binek hayvanı **تَنْدِفُ**; o, onun **نَدْفاً** yürüyüşüdür; o, iki elin geri dönüşünün süratidir. Ve **النَّدِيفُ** pazarda dövülmüş olarak satılan pamuktur. Ve **النَّدفُ** yırtıcıların suyu dilleriyle içmesidir. Başkası dedi: **النَّدَّاف** sopayla vuran (kimse)dir. **الأعشى** dedi:
وصَدُوحٍ إذا يُهَيِّجُها الشُّرْ
بُ تَرَقَّتْ في مِزْهَرٍ مَنْدُوف
**الصَّدُوح** ile şarkı söyleyen bir cariyeyi kastetti. **الأصمعيّ** dedi: **رجل نَدَّافٌ** çok yiyen (kimsedir); **النَّدْفُ** ise yemektir.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den (rivayeti): Adam **أَنْدَفَ** eder; **النَّدف**’e meylettiği zaman; o, **الكَرِينَةِ**’nin kucağında udun sesidir.

**فند** : **الليث** dedi: **الفَنَدُ** ihtiyarlıktan aklın inkârıdır; denir ki: **شيخ مُفْنِدٌ**; ve denmez: **عجوز مُفْنِدَةٌ**; çünkü o, gençliğinde görüş sahibi değildi ki yaşlılığında **تُفَنَّد** edilsin. Ve Allah azze ve celle, Yakub’dan hikâye ederek dedi: **( لَوْلاَ أَن تُفَنِّدُونِ )** (**يوسف : 94**).

**الفراء** dedi: “Şayet siz beni yalanlamasaydınız, aciz bırakmasaydınız ve zayıflatmasaydınız.”

**أبو عبيد**’in **الأصمعيّ**’den (rivayeti): Adamın sözü bunaklıktan çoğalırsa o **المفْنِدُ** yahut **المفنَّدُ**’dir. **ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den (rivayeti): **فَنَّدَ رأيَهُ**: onu zayıflattığı zaman. Ve **فَنَّدَ الرجلُ**: **فِنْدٍ** üzerine oturduğu zaman; o, dağın büyük **الشِّمْراخُ**’udur. Ve bununla **الفِنْد الزِّمَّانِيُّ**’ye **فِنْداً** adı verildi; onun adı **شَهْلُ بن شَيْبَانَ** idi; ona **عَدِيدُ الألف** denirdi. Ve hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) vefat edince yıkandı ve insanlar ona **أَفْناداً** olarak namaz kıldılar. **أبو العباس ثعلب** dedi: yani, imamsız, teker teker **فُرادَى فُرَادَى**. Ve namaz kılanlar otuz bin olarak tahmin edildi; meleklerden de altmış bin; çünkü her müminle birlikte iki melek vardır.

Ve **قُطْرب** dedi: **الفِنْد** dağın **فِنْد**’idir; ve **الفِنْدُ** ağaçtan daldır; ve **الفِنْدُ** yağmurun isabet etmediği bir arazidir; o **الفِنْدِيَّةُ**’dir. Ve denir: Orada insanlardan bir **فِنْداً** ile karşılaştık; yani toplanmış bir kavimle. Ve **أَفْنَادُ الليل** onun köşeleridir. Ve bu yüzlerden biriyle **الزِّمَّانِيُّ**’ye **فِنْداً** adı verildi.

Dedim: **أبو العباس**’ın “**صلوا عليه أَفْناداً**” sözündeki tefsiri, yani “teker teker”, onu ancak dağın **أَفْناد**’ından olan **الفِنْد**’den bilirim; ve **الفِنْد** ağaç dallarındandır. Onlardan her bir adam, dağın **أَفْناد**’ından bir **فِنْد**’e benzetildi; onlar onun **شَماريخُه**’idir.

**ابن الأعرابي** dedi: **الفِنْدَأْيةُ** balta; çoğulu **فَنادِيدُ**’dur, kıyasa aykırı olarak.

**الفراء** dedi: **المُفَنَّدُ** görüşü zayıf olandır; bedeni güçlü olsa bile. Ve görüşü doğru olursa dedi ki: **المِفَنَّد** görüşü ve bedeni birlikte zayıf olandır.

Ve **شمر** **وائلة بنِ الأسْقَع** hadisi içinde rivayet etti ki o dedi: Resulullah ( صلى الله عليه وسلم ) çıktı ve dedi: **( أتزعمون أني من آخركم وفاةً ألا إنِّي من أوَّلكم وفاة تَتْبعونَنِي أفناداً يهلك بعضُكم بعضاً )**. Dedim: manası, onların fırkalar hâline gelmeleridir. Ve bana **الشعبي السعدي** haber verdi; **ابن أَبي شَيْبة**’den; **جعفر بن عَوْن**’dan; **عيسى بنِ المُسَيّب**’den; **محمد بن يحيى**’dan; **يحيى بن حبَّان**’dan; **عائشة**’den: Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) dediği: **( أَسْرَعُ الناس بي لُحوقاً قَوْمي تَسْتَجْلبُهم المنايا وتَتَنافَسُ عليهم أُمَّتهُم وَيعيش الناس بعدهم أَفْناداً يَقْتُل بعضُهم بعضاً )**.

Dedim: manası, onların ihtilaflı fırkalar hâline gelmeleridir; birbirlerini öldürürler. Denir: **هم فِنْدٌ على حِدَةٍ**; yani tek başına bir fırka.

Ve **شمر** başka bir hadiste rivayet etti: **( أن رجلاً قال للنبي عليه السلام : إني أريد أن أفَنِّد فَرَساً فقال : عليك به كُمَيْتاً أو أَدْهَمَ أَقْرَحَ أَرْثَمَ مُحَجَّلاً طَلْقَ اليُمْنَى )**.

**شمر** dedi: **هارون بن عبد الله** dedi; bu hadisin kendisinden işitildiği (kimse): **أُفَنِّد**; yani **أَقْتَنِي**. Ve **ابن المبارك** onu **موسى بن علي بن رباح**’dan, o da babasından rivayet etti; dedi ki: Bir adam Peygambere ( صلى الله عليه وسلم ) geldi; sonra hadisi zikretti. Dedim: “**أُفَنِّد فرساً**” sözü, yani onu edinirim ve bağlarım; sanki o, kendisine sığındığım bir kale gibidir; dağın **الفِنْد**’ine sığındığım gibi. Bu, “**أفند** yani **أقتني**” sözünden daha güzeldir; dağın **فِنْد**’inden alınmıştır; o, onun büyük **الشِّمْراخ**’udur. Ve ben **أُفَنِّد**’i “**أَقْتَنِي**” manasında bilmem.

**نفد** : **الليث** dedi: Kavim **أنفد** etti; azıkları **نَفِدَ** olduğu zaman. Ve şey **نَفِدَ يَنْفَدُ نَفَاداً**. Ve kavim, yanlarındakini **استنْفَدَ** etti ve onu **أنْفَدُوه**.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den (rivayeti): **نَافَدْتَ** hasmı **مُنافَدةً**; yani onunla, hüccetini kesinceye kadar tartıştın. Ve inşad etti, dedi ki:
وهو إذا ما قِيل هل من وافِدٍ
أو رَجُلٍ عن حَقِّكُم مُنَافِدِ
يكون للغائب مِثلَ الشَّاهِدِ

**ابن السكيت** dedi: **رجل مُنَافِدٌ**; hasmının hüccetlerini tüketinceye kadar onları iyi boşaltan (kimse)dir; böylece onları **يُنْفِدَها** ve ona galip gelir.

**أبو سعيد** dedi: Falanda, başkasından bir **مُنْتَفَدٌ** vardır; senin “**مَنْدُوحَةٌ**” demen gibi. **الأخطل** şiirinde dedi:
لقد نَزلتُ بعبد الله مَنزلةً
فيها عن العَقْبِ مَنْجاةٌ ومُنْتَفَدُ

**أبو زيد**: denir ki: Onun malında elbette bir **مُنْتَفَداً** vardır; yani bir genişlik.

**ثعلب**’ın **ابن الأعرابي**’den (rivayeti): Falan **مُنْتَفَداً** ve **مُعْتنِزاً** oturdu; uzaklaşarak, kenara çekilerek.

**دفن** : **الليث** dedi: **دَفَنَه يَدْفِنُه دَفْناً**. Ve **الدَّفين** bir kuyu yahut bir havuz yahut bir su başıdır; rüzgâr onda toprağı savurdu da **ادَّفَن** oldu. Ve inşad etti:
دِفْنٌ وَطَامٍ ماؤه كالجِرْيال
Dedi: **المِدْفَان** eski su kırbasıdır; ve **المنْهَلُ الدَّفينُ** de (böyledir); o, **مِدْفانٌ**’dır; **المَدْفُون** menzilesinde. Dedi: **المِدْفَانُ** ayrıca insanlardan ve develerden, kaçıp yüzüstü (rastgele) giden, bir ihtiyaç olmaksızın (böyle yapan) kimsedir. Ve onda elbette bir **دفْناً** vardır. Ve **الداءُ الدَّفينُ** kendisinden bir kötülük ve bir uyuzluk ortaya çıkıncaya kadar bilinmeyen hastalıktır.

**شريح** hadisi içinde: o, köleyi **الادِّفان** sebebiyle geri çevirmezdi; ve onu kesin **الإباق** sebebiyle geri çevirirdi.

**أبو عبيد** dedi: **أبو زيد** dedi: **الادِّفان** kölenin efendilerinden bir gün ve iki gün sıvışmasıdır. Ondan denir: **عبد دَفُونٌ**; şayet bunun için **فَعولاً** olursa.

**أبو عبيدة** dedi: **الادِّفان** kişinin, yokluğunda şehirden kaybolmamasıdır.

**أبو عبيد** dedi: Ve **يزيد بن هارون** bunu **هشام بن محمد**’den, **شُريح**’den rivayet etti: **يزيد** dedi: **الادِّفَان** kölenin, kendisi satılacağı şehre varılmadan önce kaçmasıdır; şayet şehirden kaçarsa, o, onunla geri çevrildiği **الإباق**’tır. **أبو عبيد** dedi: Arapların sözü ise **أبو زيد** ve **أبو عبيدة**’nin dediği üzeredir; hüküm ise **يزيد**’in dediği üzeredir: O, esir edilip de şehre varılmadan önce kaçarsa, sonra bulunursa, bu, kendisinden geri çevrilecek bir **إِبَاقٍ** değildir. Şehre varınca kaçarsa, bu, hükümde kendisinden geri çevrilir; şehirden kaybolmamış olsa bile. Dedim: Söz, **أبو زيد** ve **أبو عبيدة**’nin dediği üzeredir; hüküm de onların açıkladığı üzeredir; çünkü şehirde efendilerinden bir gün ve iki gün kaybolursa, kesin bir **إِبَاقٍ** değildir. **أبو عُبيد**’i bundan ürküten şeyin ne olduğunu bilmem; o, dilde de hükümde de doğrudur; onun üzerine fukahanın sözleri vardır. **ابن شميل** dedi: **ناقةٌ دَفُونٌ**; develerden kaybolduğu, başını alıp tek başına gittiği zaman. Ve sizin deveniz **ادَّفَنَتْ**.

**أبو زيد** dedi: **حَسَبٌ دَفونٌ**; meşhur olmadığı zaman; ve **رجل دَفُونٌ** da böyledir.

**الأصمعيّ** dedi: **رجلٌ دَفْنُ المروءة** ve **دفينُ المروءة**; kendisinde mürüvvet olmadığı zaman. **لبيد** dedi:
يُبارِي الريحَ لَيْسَ بجانِبِيَ
ولا دَفْنٍ مُروءتُه لَئِيم

**أبو عبيد**: **الدَّفَنِيُّ** elbiselerden bir türdür. Ve **الدَّفينةُ** ve **الدَّثينةُ**, **بني سُليم** için bir menzildir.

**فدن** : **الليث** dedi: **الفَدَنُ** sağlam yapılmış köşktür; çoğulu **أَفْدانٌ**’dır.
Ve inşad etti:
كما تَرَاطَنَ في أَفْدانِها الرُّومُ
Dedi: **الفَدَانُ** (dal hafifletilerek) iki öküzün aletini boyundurukta bir araya toplar.

**أبو عبيد**’in **أبي عمرو**’dan (rivayeti): **الفَدّان** **الفَدَادِين**’in tekilidir; onlar, onunla sürüm yapılan sığırlardır.

**أبو تراب** dedi: **أبو خَليفة الحُصيني** bana, bir adamın **الجُعُلَ**’ü vasfettiği (şiiri) inşad etti:
أسْوَدُ كالليل ولَيسَ باللَّيْلِ
لَه جَناحَان وليس بالطَّيْرِ
يَجُرُّ فَدَّاناً وليْس بالثَّوْرِ
Kafiyede **الراء** ile **اللام**’ı bir araya getirdi ve **الفدَّان**’ı şeddeli yaptı.

**أبو العباس** **ابن الأعرابي**’den rivayet etti: dedi: O, dal hafifletilerek **الفَدَانُ**’dır.

**أبو حاتم** dedi: Avam **الفَدَّانُ** der; doğru olan, hafifletmeyle **الفَدَانُ**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب* الدال والفاء وما يثلثهما)
  (دفق)  الدال والفاء والقاف أصلٌ واحد مطَّردٌ قياسُه، وهو دفْع الشَّيء قُدُما. من ذلك: دَفَقَ الماءُ، وهو ماءٌ دافق. وهذه دُفْقَةٌ مِن ماء.
  ويُحمَل قولُهم: جاؤوا دُفْقَةً واحدة، أي مرَّةً واحدة. وبعيرٌ أدفَقُ، إذا بانَ مِرْفَقاه عن جَنبَيه. وذلك أنَّهما إذا بانا عنه فقد اندفعا عنه واندفَقا. والدِّفَقُّ، على فِعَلٍّ، من الإبل: السريع. ومشى فلان الدّفِقَّى، وذلك إذا أسرَعَ. قال أبو عبيدة: الدِّفِقَّى أقْصَى العَنَق. ومنه حديث الزّبرقان: "تمشي الدّفِقَّى، وتجلسُ الهَبَنْقَعَة". ويقال سيلٌ دُفَاقٌ: يملأ الوَادِي. ودَفَقَ الله رُوحَه، إذا دُعِي عليه بالموت.
  (دفل)  الدال والفاء واللام ليس أصلاً، وإن كان قد جاء فيه الدِّفْلَى، وهو شَجَرٌ.
  (دفن)  الدال والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على استخفاءٍ وغموض([1]). يقال دُفنَ الميّتُ، وهذه بئرٌ دَفْنٌ: ادَّفَنَتْ. فأما الادِّفانُ فاستِخفاء العَبْد لا يريد الإباق الباتَّ. وقال قومٌ: الادّفان: إبَاقُ العَبد وذَهابه على وَجهِه. والأوَّل أجْوَد؛ لما ذكرناه من الحديث. والداء الدَّفين: الغامض الذي لا يُهْتدَى لوَجهِه. والدَّفُون: الناقة تَبرُكُ مع الإبل فتكونُ وَسْطَهنّ. والدَّفَنِيُّ: ضَربٌ من الثِّياب. وسمعتُ بعضَ أهلِ العلم يقولون: إنَّه صِبغ يُدْفن في صِبغٍ يكون أشبَعَ منه.
  (دفأ)  الدال والفاء والهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف البَرْد. فالدِّفء: خِلاف البرد. يقال دَفُؤَ يومنا، وهو دفيءٌ. قال الكلابيّ: دَفِئٌ. والأوَّل أعرف في الأوقات، فأمّا الإنسان فيقال دَفِئَ فهو دَفَآنُ وامرأةٌ دَفْأَى. وثوبٌ ذو دِفْءٍ ودَفاء. وما عَلَى فلان دِفْءٌ ، أي ما يدفئه. وقد أدفأني كذا، واقعُد في دِفءِ هذا الحائط، أي كِنِّه.
  ومن الباب الدَّفَئِيُّ من الأمطار، وهو الذي يجيء صيفاً. والإبل المُدْفَأَة: الكثيرة؛ لأنَّ بعضَها تُدفئ بعضاً بأنفاسها. قال الأمويّ: الدِّفء عند العرب: نِتاج الإبل وألبانُها والانتفاعُ بها. وهو قوله جلَّ ثناؤه: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. ومن ذلك حديثُ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لنا مِن دِفئهم [وصِرَامِهِمْ([2])] ما سلّموا بالميثاق". ومن الباب الدَّفَأُ: الانحناء. وفي صفة الدّجّال: "أنّ فيه دَفَأً" أي انحناء. فإنْ كان هذا صحيحاً فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ ما أدفَأَ شيئاً فلا بدّ من أن يَغْشاه ويجْنَأَ عليه([3]).
  (دفا)  الدال والفاء والحرف المعتل أصلٌ يدلُّ على طولٍ في انحناءٍ قليل فالدَّفَا: طُول جناح الطّائر. يقال طائرٌ أَدْفَى. وهو من الوُعول: ما طال قَرْناه. ويقال للنَّجيبة الطَّويلة العُنق: دَفْواء. والدَّفواء: الشَّجَرة العظيمة الطَويلة. ومنه الحديث: "أنّه أبصَرَ شجرةً دَفْواءَ تُسمَّى ذاتَ أنْواط". ويقال للعُقَاب دَفْواء، وذلك لِطُول مِنقارها وعَوَجه. ويقال تَدَافَى البعيرُ تَدَافِياً، إذا سار سيراً متجافِيا.
  (دفر)  الدال والفاء والراء أصلٌ واحد، وهو تغيُّر رائحةٍ. والدَّفَر: النَّتْن. يقولون للأَمَة: يَا دَفَارِ. والدُّنيا تسمَّى أمَّ دَفْرٍ. وكتيبةٌ دَفْرَاءُ، يُراد بذلك روائحُ حديدِها.
  وقد شذت عن الباب كلمةٌ واحدة إن كانت صحيحة، يقولون: دَفَرْتُ الرّجلَ عنِّي، إذا دفعْتَه([4]).
  (دفع)  الدال والفاء والعين أصلٌ واحد مشهور، يدلُّ على تنحيَة الشيء. يقال دَفَعْتُ الشّيءَ أدفعُه دفْعا. ودافع الله عنه السُّوءَ دِفاعا. والمدفَّع: الفقير؛ لأن هذا يدافِعُه عند سؤالِهِ([5]) إلى ذلك. وهو قوله:
والنّاس أعداءٌ لكُلِّ مدفَّعٍ *** صِفْرِ اليدَينِ وإخوةٌ للمُكْثِرِ  وإيّاه أراد الشَّاعرُ بقوله:
ومَضروب يئنُّ بغير ضربٍ *** يُطاوِحُه الطرافُ* إلى الطِّرافِ([6])  والدُّفْعة من المطر والدّم وغيرِه. وأما الدُّفَّاع فالسَّيل العظيم. وكل ذلك مشتقٌّ من أنَّ بعضَه يدفَعُ بعضاً. والمدفَّع: البعير الكريم، وهو الذي كلما جِيءَ به ليُحمَل عليه أُخِّر وجِيء بغيره إكراماً له. وهو في قول حُميد:
  * وقرّبن للتَّرْحالِ كُلَّ مُدَفَّعٍ([7]) *
--------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "استحقاق غموض"، تحريف.
([2]) التكملة من المجمل واللسان.
([3]) جنأ عليه يجنأ وفي الأصل: "يحنأ عليه".
([4]) ذكر في اللسان أنها لغة يمانية.
([5]) في الأصل: "عنه سواله".
([6]) في الأصل: "تطاوحه إلى الطراب الطراب"، وفيه تحريف وتشويه. والطراف: بيت من أدم.
([7]) في الأصل: "للرجال"، ولا يستقيم به الوزن. وفي اللسان: "وقربن للأظعان" مع نسبة هذا الجزء إلى ذي الرمة. ووجدت في ديوان ذي الرمة 457:
وقربن للأحداج كل ابن تسعة *** تضيق بأعلاه الحوية والرحل
ـ

##### Türkçe

(باب* **الدال** ve**الفاء** ve onları üçleyen şey)
  (**دفق**)  **الدال** ve**الفاء** ve**القاف** tek bir asıldır; kıyası düzenli (mutṭarid)dir; o da şeyin öne doğru itilmesidir. Bundan: **دَفَقَ الماءُ**; o, **ماءٌ دافق**tır. Ve bu, sudan bir **دُفْقَةٌ**dır.
  Ve onların sözü taşınır: **جاؤوا دُفْقَةً واحدة**; yani bir defa. Ve **بعيرٌ أدفَقُ**: eğer iki dirseği iki yanından belirginleştiyse. Bu da şundandır: ikisi ondan belirginleşince ondan itilmiş ve ondan fışkırmış olurlar. Ve **الدِّفَقُّ** (fiʿall vezni üzere), develerden: hızlı olandır. Ve falan **الدّفِقَّى** yürüdü; bu, hızlandığı zamandır. Ebû Ubeyde dedi: **الدِّفِقَّى** boynun en uç (en ileri) kısmıdır. Ve ondan Zübraḳān hadisi: “**تمشي الدّفِقَّى، وتجلسُ الهَبَنْقَعَة**”. Ve denir: **سيلٌ دُفَاقٌ**: vadiyi doldurur. Ve **دَفَقَ الله رُوحَه**: eğer ona ölümle beddua edildiyse.
  (**دفل**)  **الدال** ve**الفاء** ve**اللام** asıl değildir; her ne kadar onda **الدِّفْلَى** gelmişse de; o, bir ağaçtır.
  (**دفن**)  **الدال** ve**الفاء** ve**النون** tek bir asıldır; bir gizlenişe ve kapalılığa delâlet eder. Denir: **دُفنَ الميّتُ**; ve bu, **بئرٌ دَفْنٌ**dür: **ادَّفَنَتْ** (gizlenip kayboldu). Ama **الادِّفانُ**: kölenin, kesin kaçışı istemeyerek gizlenmesidir. Bir kavim dedi: **الادّفان**: kölenin kaçışı ve yüzü üzere gidip gitmesidir. Birincisi daha iyidir; hadisten zikrettiğimiz şey sebebiyle. Ve **الداء الدَّفين**: yönüne ulaşılamayan kapalı (gizli) olandır. Ve **الدَّفُون**: deve; develerle çöker de onların ortasında olur. Ve **الدَّفَنِيُّ**: elbiselerden bir türdür. Ve ilim ehlinden bazısını şöyle derken işittim: o, bir boyadır; kendisinden daha doygun olan bir boyanın içine gömülür.
  (**دفأ**)  **الدال** ve**الفاء** ve**الهمزة** tek bir asıldır; soğuğun zıddına delâlet eder. O hâlde **الدِّفء**: soğuğun zıddıdır. Denir: **دَفُؤَ يومنا**; ve o, **دفيءٌ**dür. Kilâbî dedi: **دَفِئٌ**. Birincisi vakitlerde daha bilinir; ama insan için denir: **دَفِئَ**; o hâlde o **دَفَآنُ**dur ve kadın **دَفْأَى**dır. Ve **ثوبٌ ذو دِفْءٍ** ve **دَفاء**. Ve falanın üzerinde **دِفْءٌ** yoktur; yani onu ısıtan şey yoktur. Ve beni şu ısıttı: **أدفأني**. Ve şu duvarın **دِفءِ**nde otur; yani onun siperinde.
  Ve babdan: yağmurlardan **الدَّفَئِيُّ**; o, yazın gelen şeydir. Ve **الإبل المُدْفَأَة**: çok olan (develer); çünkü onların bazısı nefesleriyle bazısını ısıtır. Emevî dedi: Araplar katında **الدِّفء**: develerin yavrulaması, sütleri ve onlardan faydalanmadır. Ve o, yüce övgüsü olanın sözüdür: ﴿لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ومَنَافِعُ﴾ [النحل 5]. Ve bundan Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم hadisi: “**لنا مِن دِفئهم [وصِرَامِهِمْ] ما سلّموا بالميثاق**”. Ve babdan: **الدَّفَأُ**: eğilme. Deccâl sıfatında: “**أنّ فيه دَفَأً**” yani eğilme. Eğer bu sahih ise, o kıyastandır; çünkü her ne bir şeyi **أدفَأَ** ederse mutlaka onu örter ve üzerine eğilir.
  (**دفا**)  **الدال** ve**الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; az bir eğilmede bir uzunluğa delâlet eder. O hâlde **الدَّفَا**: kuşun kanadının uzunluğudur. Denir: **طائرٌ أَدْفَى**. Ve o, dağ keçilerinden: iki boynuzu uzayan şeydir. Ve uzun boyunlu seçkin deveye denir: **دَفْواء**. Ve **الدَّفواء**: büyük uzun ağaçtır. Ve ondan hadis: “**أنّه أبصَرَ شجرةً دَفْواءَ تُسمَّى ذاتَ أنْواط**”. Ve kartala denir: **دَفْواء**; bu, gagasının uzunluğu ve eğriliği sebebiyledir. Ve denir: **تَدَافَى البعيرُ تَدَافِياً**; eğer gevşekçe (yanlara açılarak) bir yürüyüşle yürüdüyse.
  (**دفر**)  **الدال** ve**الفاء** ve**الراء** tek bir asıldır; o da bir kokunun değişmesidir. Ve **الدَّفَر**: pis kokudur. Cariyeye derler: **يَا دَفَارِ**. Ve dünya **أمَّ دَفْرٍ** diye adlandırılır. Ve **كتيبةٌ دَفْرَاءُ**; bununla demirinin kokuları kastedilir.
  Ve babdan bir tek kelime şâz olmuştur, eğer sahih ise; derler: **دَفَرْتُ الرّجلَ عنِّي**; eğer onu ittiysem.
  (**دفع**)  **الدال** ve**الفاء** ve**العين** meşhur tek bir asıldır; şeyin uzaklaştırılmasına delâlet eder. Denir: **دَفَعْتُ الشّيءَ**; onu **دفْعا** iterim. Ve Allah ondan kötülüğü **دِفاعا** defeder. Ve **المدفَّع**: fakirdir; çünkü bu, onun (fakirin) istemesi sırasında onu buna doğru iter. Ve o, onun sözüdür:
والنّاس أعداءٌ لكُلِّ **مدفَّعٍ** *** صِفْرِ اليدَينِ وإخوةٌ للمُكْثِرِ
  Ve şair, şu sözüyle onu kastetmiştir:
ومَضروب يئنُّ بغير ضربٍ *** يُطاوِحُه الطرافُ* إلى الطِّرافِ
  Ve **الدُّفْعة**: yağmurdan, kandan ve başkasından bir defadır. Ama **الدُّفَّاع**: büyük seldir. Ve bütün bunlar, bazısının bazısını itmesinden türemiştir. Ve **المدفَّع**: kerim devedir; o, her ne zaman onun üzerine yük yüklenmek için getirildiyse geri bırakılır ve ona ikram olarak başkası getirilir. Ve o, Humeyd’in sözündedir:
  * وقرّبن للتَّرْحالِ كُلَّ **مُدَفَّعٍ** *
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “استحقاق غموض”; tahrif.
([2]) Tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([3]) **جنأ عليه يجنأ**; asılda: “يحنأ عليه”.
([4]) **اللسان**’da onun Yemenî bir lehçe olduğu zikredildi.
([5]) Asılda: “عنه سواله”.
([6]) Asılda: “تطاوحه إلى الطراب الطراب”; onda tahrif ve bozma vardır. Ve **الطراف**: deriden bir evdir.
([7]) Asılda: “للرجال”; onunla vezin düzgün olmaz. Ve **اللسان**’da: “وقربن للأظعان” bu parçanın Zü’r-Rumme’ye nispetiyle. Ve Zü’r-Rumme divanında 457’de buldum:
وقربن للأحداج كل ابن تسعة *** تضيق بأعلاه الحوية والرحل
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

د ف ن
دفـن الشيء في التراب‏.‏
ودفن الميت‏.‏
وشيء دفين‏.‏
ولفلان دفائن‏.‏
وهل معك دفينة ودفائن وهي النوى يدفن إذا وضع للغرس كما يفعل بعجم الفرسك‏.‏
وركية دفن‏.‏
ومنهل دفن ودفان‏:‏ سفـت الريـح فيـه التـراب حتـى اندفـن‏.‏
وهـذا العبـد فيـه دفـان وليـس فيه إباق باتٌّ وهو أن يتوارى في مصره اليوم واليومين ثم يظهر وقد ادّفن‏.‏
ومن المجاز‏:‏ دفن سره‏.‏
وفلان يثير الدفائن ويكشف عن الغوامض‏:‏ للنحرير‏.‏
وفيه داء دفين وهـو الـذي لا يعلـم بـه حتى يظهر شره‏.‏
وسمعت من العرب من يقول في رائية ذي الرمة‏:‏ أبياتها كلهـا دفـن أي غامضة معمّاة‏.‏
ويقال للخامل‏:‏ دفنت نفسك في حياتك وما أنت إلا دفون‏.‏
وناقة دافنة الجذم وهي التي انسحقت أضراسها من الهرم‏.‏

##### Türkçe

د ف ن
**دفـن**: şeyi toprağa gömdü.
Ve ölüyü gömdü.
Ve **دفين**: gömülü şey.
Ve falanın **دفائن**i vardır.
Ve “Senin yanında **دفينة** ve **دفائن** var mı?”; ve o, çekirdeklerdir; dikim için konulduğunda gömülür; şeftali çekirdeğiyle yapıldığı gibi.
Ve **ركية**: **دفن**.
Ve **منهل**: **دفن** ve **دفان**: rüzgâr onda toprağı savurdu; ta ki gömülünceye kadar.
Ve bu kölede **دفان** vardır ve onda kesinlikle **إباق** yoktur; ve o, bugün ve iki gün kendi şehrinde gizlenmesi, sonra ortaya çıkmasıdır; ve **ادّفن**.
Ve mecazdan: sırrını **دفن** etti.
Ve falan **الدفائن**i ortaya çıkarır ve **الغوامض**dan perdeyi kaldırır: çok zeki için.
Ve onda **داء دفين** vardır; ve o, şerri ortaya çıkıncaya kadar onunla bilinmeyendir.
Ve Araplardan, ذي الرمة’nin **رائية**sinde şöyle diyen işittim: beyitlerinin hepsi **دفن**; yani kapalı, muammalı.
Ve sönük olana denir: Hayatında kendini **دفن** ettin; ve sen ancak **دفون**sun.
Ve **ناقة دافنة الجذم**: o, yaşlılıktan azı dişleri ezilmiş olandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الدَّفْن: السَّتْر والمُواراة، دَفَنِه يَدْفِنُه دَفْناً وادَّفَنه فاندَفَن وتَدَفَّن فهو مَدْفون ودَفِين. والدِّفْن والدَّفينُ: المدفون، والجمع أَدفان ودُفَناء. وقال اللحياني: امرأَة دَفين ودَفينة من نِسوة دَفْنى ودَفائِن. وركيَّةٌ دَفين: مُنْدفِنة، وكذلك مِدْفان، كأَنَّ الدَّفْن من فعْلها. وركية دَفين ودِفان إِذا اندفن بعضُها، وركايا دُفُن؛ قال لبيد:
سُدُماً، قليلاً عَهْدُه بأَنِيسه،
من بَيْن أَصفَرَ ناصِعٍ ودِفان.
والمِدْفان والدِّفْن: الرَّكِيّة أَو الحوض أَو المَنْهل يندفن، والجمع دِفان ودُفُن. وفي حديث عائشة تصف أَباها، رضي الله عنهما: واجْتَهَرَ دُفُن الرَّواءِ؛ الدُّفُن: جمع دَفين وهو الشيء المدفون. وأَرض دَفْنٌ: مَدْفونة، والجمع أَيضاً دُفُن، وماء دِفان كذلك. والدَّفْن والدِّفْنُ: بئر أَو حوض أَو مَنهل سَفَت الريح فيه التراب حتى ادَّفَن؛ وأَنشد: دَفْن وَطامٍ ماؤه كالجِرْيال.
وادَّفن الشيءُ، على افتعل، واندفن بمعنىً. وداء دَفين: لا يُعْلم به. وفي حديث علي، عليه السلام: قم عن الشمس فإِنها تُظهِر الداءَ الدفين؛ قال ابن الأَثير: هو الداء المستَتر الذي قهَرته الطبيعةُ، يقول: الشمس تُعينُه على الطبيعة وتُظهِره بحرِّها، ودَفَن الميِّتَ واراه، هذا الأَصل، ثم قالوا: دَفَن سِرَّه أَي كتمه. والدَّفينة: الشيء تَدْفِنه؛ حكاها ثعلب. والمِدْفن: السِّقاء الخَلَق. والمِدْفان: السقاء البالي والمنهل الدفين أَيضاً، وهو مِدْفان: بمنزلة المَدْفون. والمِدْفان والدَّفون من الإِبل والناس: الذاهبُ على وجهه في غير حاجة كالآبق، وقيل: الدَّفون من الإِبل التي تكون وسَطهن إِذا وردَت، وقد دَفَنَتْ تَدْفِن دَفْناً. ابن شميل: ناقة دَفون إذا كانت تغيب عن الإِبل وتركب رأْسها وحدها، وقد ادَّفَنت ناقتكم. وقال أَبو زيد: حَسَب دَفونٌ إذا لم يكن مشهوراً، ورجل دَفون. الجوهري: ناقة دَفون إذا كان من عادتها أَن تكون في وسط الإِبل، والتَّدافن: التَّكاتُم. يقال في الحديث: لو تكاشَفْتم ما تَدافَنْتم أَي لو تكَشَّف عيبُ بعضكم لبعض. وبقرة دافِنة الجِذْم: وهي التي انسحَقت أَضراسُها من الهرم. الأَصمعي: رجل دَفين المروءة، ودَفْنُ المروءة إذا لم يكن له مروءة؛ قال لبيد:
يُباري الرِّيحَ ليس بِجانِبِيٍّ،
ولا دَفْنٌ مُروءَتُه لَئيم.
والادِّفانُ: إباقُ العَبد. وادَّفن العَبْدُ: أَبَق قبل أَن ينتهي به إلى المصر الذي يُباع فيه، فإِن أَبَق من المصر فهو الإِباقُ، وقيل: الادِّفانُ أَن يَرُوغَ من مَوالِيه اليوم واليومين، وقيل: هو أَن لا يغيب من المصر في غيبته، وعبد دَفون: فَعُول لذلك. وفي حديث شُريح: أَنه كان لا يَرُدّ العبدَ من الادِّفان ويردّه من الإِباق الباتِّ، وفسره أَبو زيد وأَبو عبيدة بما قدّمناه قبل الحديث، وقال أَبو عبيد: روى يزيد بن هرون بسنده عن محمد بن شريح قال يزيد: الادِّفانُ أَن يأْبَق العبد قبل أَن يُنتهى به إلى المصر الذي يباع فيه، فإِن أَبق من المصر فهو الإباق الذي يردّ منه في الحُكم، وإن لم يَغِب عن المصر؛ قال أَبو منصور: والقولُ ما قاله أَبو زيد وأَبو عبيدة والحكم على ذلك، لأَنه إذا غاب عن مواليه في المصر اليومَ واليومين فليس بإِباقٍ باتٍّ، قال: ولست أَدري ما أَوْحَشَ أَبا عبيد من هذا، وهو الصواب؛ وقال ابن الأَثير في تفسير الحديث: الإدِّفانُ هو أَن يَخْتفي العبدُ عن مواليه اليومَ واليومَيْن ولا يَغيبَ عن المصر، وهو افتعال من الدَّفْن لأَنه يَدْفِن نفْسه في البلد أَي يكتُمُها، والإِباقُ هو أَن يَهْرُب من المِصْر، والباتّ القاطع الذي لا شُبْهة فيه. والداء الدَّفِين: الذي يظْهَر بعد الخفاء ويفشو منه شَرّ وعَرٌّ. وحكى ابن الأَعرابي: داء دَفِن، وهو نادر؛ قال ابن سيده: وأُراه على النسب كرجل نَهِر؛ وأَنشد ابن الأَعرابي للمُهاصر بن المحل ووقف على عيسى بن موسى بالكوفة وهو يكتب الزَّمْنى:
إن يَكْتبوا الزَّمْنى، فإِنِّي لَطَمِنْ
من ظاهِر الدَّاء، وداءٍ مُسْتَكِنْ
ولا يَكادُ يَبْرَأُ الدَّاءُ الدَّفِنْ.
والدَّاءِ الدَّفين: الذي لا يُعلم به حتى يظهر منه شَرّ وعَرّ. والدفائن: الكنوز، واحدتها دَفِينة. والدَّفَنِيُّ: ضرب من الثياب، وقيل من الثياب المُخَطَّطة؛ وأَنشد ابن بري للأَعشى:
الواطِئينَ على صُدورِ نعالهم،
يمشون في الدَّفَنِيِّ والأَبْرادِ.
والدَّفِينُ: موضع؛ قال الحَذْلَميّ:
إلى نُقاوى أَمْعَزِ الدَّفِين.
والدَّفِينة والدَّثِينةُ: منزل لبني سليم. والدَّفافين: خشب السفينة، واحدها دُفَّان؛ عن أَبي عمرو. ودَوْفَن: اسم؛ قال ابن سيده: ولا أَدْري أَرجل أَم موضع؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
وعَلِمتُ أَني قد مُنِيتُ بِنئْطِلٍ،
إذ قيل كان منَ الِ دَوْفَنَ قُمَّسُ.
قال: فإِن كان رجلاً فعسى أَن يكون أَعجَمياً فلم يَصْرفْه، أَو لعل الشاعر احتاج إلى ترك صَرفه فلم يَصْرِفه، فإِنه رأْيٌ لبعض النَّحويين، وإن كان عنى قبيلة أَو امرأَة أَو بُقْعة فحكمه أَن لا ينصرف وهذا بيّن واضح.

##### Türkçe

**الدَّفْن**: örtme ve gizleme; onu gömer, onu gömer, gömme.

Ve onu gömdü de gömüldü; ve gömüldü; artık o **مَدْفون** ve **دَفِين**’dir. Ve **الدِّفْن** ve **الدَّفينُ**: gömülü olan; çoğulu **أَدفان** ve **دُفَناء**. Lihyânî dedi: **امرأَة دَفين** ve **دَفِينة**; **نِسوة دَفْنى** ve **دَفائِن**’den. Ve **ركيَّةٌ دَفين**: gömülmüş (toprakla dolmuş); aynı şekilde **مِدْفان**; sanki **الدَّفْن** onun fiilindendir. Ve **ركية دَفين** ve **دِفان**: bir kısmı gömülünce; ve **ركايا دُفُن**; Lebîd dedi:

سُدُماً، قليلاً عَهْدُه بأَنِيسه،
من بَيْن أَصفَرَ ناصِعٍ ودِفان.

Ve **المِدْفان** ve **الدِّفْن**: gömülen kuyu yahut havuz yahut su başı; çoğulu **دِفان** ve **دُفُن**. Ve Âişe’nin, Allah ikisinden de razı olsun, babasını vasfettiği hadiste: “ve **دُفُن الرَّواءِ**’i açıkladı”; **الدُّفُن**: **دَفين**’in çoğuludur; o da gömülü şeydir. Ve **أَرض دَفْنٌ**: gömülü (toprakla örtülü); çoğulu yine **دُفُن**; ve **ماء دِفان** da böyledir. Ve **الدَّفْن** ve **الدِّفْنُ**: rüzgârın içinde toprağı savurup onu gömünceye kadar (toprakla doldurduğu) kuyu yahut havuz yahut su başı; ve şu beyit okunmuştur:

دَفْن وَطامٍ ماؤه كالجِرْيال.

Ve şey **ادَّفن** oldu; **افتعل** vezni üzere; ve **اندفن** de aynı mânâdadır. Ve **داء دَفين**: kendisi bilinmeyen (hastalık). Ve Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: “Güneşten kalk; çünkü o **الداءَ الدفين**’i ortaya çıkarır”; İbnü’l-Esîr dedi: O, tabiatın bastırdığı gizli hastalıktır; der ki: güneş onu tabiat üzerine destekler ve hararetiyle onu ortaya çıkarır. Ve ölüyü gömdü: onu gizledi; bu asıldır; sonra dediler ki: “Sırrını gömdü” yani onu gizledi. Ve **الدَّفينة**: gömdüğün şey; Sa‘leb onu nakletti. Ve **المِدْفن**: eski kırba. Ve **المِدْفان**: yıpranmış kırba ve ayrıca gömülü su başı; o da **مِدْفان**’dır: **المَدْفون** menzilesindedir. Ve **المِدْفان** ve **الدَّفون** develerden ve insanlardan: bir ihtiyaç olmaksızın kaçak gibi kendi yüzü üzere giden; ve denildi ki: develerden **الدَّفون**: suya vardıklarında onların ortasında olanlardır; ve **دَفَنَتْ** gömer, gömer, gömme. İbn Şümeyl: **ناقة دَفون**: develerden kaybolup tek başına onların başına biner (öne geçer) ise; ve sizin deveniz **ادَّفَنت**. Ebû Zeyd dedi: **حَسَب دَفونٌ**: meşhur değilse; ve **رجل دَفون**. Cevherî: **ناقة دَفون**: âdetinden develerin ortasında olmak ise. Ve **التَّدافن**: karşılıklı gizleme. Hadiste denir: “Eğer birbirinize açılıp ortaya dökülseydiniz, **ما تَدافَنْتم**” yani birbirinizin ayıbı birbirinize açığa çıksaydı. Ve **بقرة دافِنة الجِذْم**: yaşlılıktan azı dişleri ezilmiş olan (inek). Asma‘î: **رجل دَفين المروءة**; ve **دَفْنُ المروءة**: onun mürüvveti yoksa; Lebîd dedi:

يُباري الرِّيحَ ليس بِجانِبِيٍّ،
ولا دَفْنٌ مُروءَتُه لَئيم.

Ve **الادِّفانُ**: kölenin kaçması. Ve köle **ادَّفن**: kendisiyle, satıldığı şehir olan mısra varılmadan önce kaçtı; eğer mısrdan kaçarsa o **الإِباقُ**’tır. Ve denildi ki: **الادِّفانُ**: bugün ve iki gün efendilerinden sıvışmasıdır. Ve denildi ki: o, kaçışında mısrdan kaybolmamasıdır. Ve **عبد دَفون**: bunun için **فَعُول** (kalıbı). Şüreyh’in hadisinde: onun **الادِّفان**’dan köleyi geri çevirmediği, kesin **الإِباق**’tan ise onu geri çevirdiği; Ebû Zeyd ve Ebû Ubeyde onu, hadisten önce takdim ettiğimiz şeyle tefsir ettiler. Ebû Ubeyd dedi: Yezîd b. Hârûn, senediyle Muhammed b. Şüreyh’ten rivayet etti; Yezîd dedi: **الادِّفانُ**: kölenin, satıldığı şehir olan mısra varılmadan önce kaçmasıdır; eğer mısrdan kaçarsa o, hükümde kendisinden geri çevrilen **الإباق**’tır; mısrdan kaybolmamış olsa bile. Ebû Mansûr dedi: Söz, Ebû Zeyd ve Ebû Ubeyde’nin dediği ve bunun üzerine hüküm vermektir; çünkü mısırda efendilerinden bir gün ve iki gün kaybolursa bu kesin bir **إِباقٍ** değildir. Dedi: Ebû Ubeyd’i bundan neyin ürküttüğünü bilmiyorum; hâlbuki doğru olan budur. İbnü’l-Esîr hadisin tefsirinde dedi: **الإدِّفانُ**: kölenin efendilerinden bir gün ve iki gün gizlenmesi ve mısrdan kaybolmamasıdır; o, **الدَّفْن**’den **افتعال**dır; çünkü o, kendisini şehirde gömer, yani onu gizler. Ve **الإِباقُ**: mısrdan kaçmasıdır. Ve **الباتّ**: içinde şüphe olmayan kesin kesen (hüküm).

Ve **الداء الدَّفِين**: gizlilikten sonra ortaya çıkan ve ondan şer ve zarar yayılan (hastalık). İbnü’l-A‘râbî nakletti: **داء دَفِن**; o nadirdir. İbn Sîde dedi: Onu nisbet üzere, **رجل نَهِر** gibi görüyorum. Ve İbnü’l-A‘râbî, Muhâsır b. el-Muhall için, Kûfe’de Îsâ b. Mûsâ’nın yanında, o **الزَّمْنى**’yı yazarken, şu beyiti okudu:

إن يَكْتبوا الزَّمْنى، فإِنِّي لَطَمِنْ
من ظاهِر الدَّاء، وداءٍ مُسْتَكِنْ
ولا يَكادُ يَبْرَأُ الدَّاءُ الدَّفِنْ.

Ve **الدَّاءِ الدَّفين**: kendisi bilinmeyen, ta ki ondan şer ve zarar ortaya çıkıncaya kadar (olan). Ve **الدفائن**: hazineler; tekili **دَفِينة**. Ve **الدَّفَنِيُّ**: elbiselerden bir tür; ve denildi ki: çizgili elbiselerden. İbn Berrî, A‘şâ için şu beyiti okuttu:

الواطِئينَ على صُدورِ نعالهم،
يمشون في الدَّفَنِيِّ والأَبْرادِ.

Ve **الدَّفِينُ**: bir yer; Hadhlemî dedi:

إلى نُقاوى أَمْعَزِ الدَّفِين.

Ve **الدَّفِينة** ve **الدَّثِينةُ**: Benî Süleym için bir konak. Ve **الدَّفافين**: geminin tahtaları; tekili **دُفَّان**; Ebû Amr’dan. Ve **دَوْفَن**: bir isim; İbn Sîde dedi: onun bir adam mı yoksa bir yer mi olduğunu bilmiyorum; İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:

وعَلِمتُ أَني قد مُنِيتُ بِنئْطِلٍ،
إذ قيل كان منَ الِ دَوْفَنَ قُمَّسُ.

Dedi: Eğer bir adam ise, belki de yabancı (a‘cemî)dir de onu tenvinle çevirmemiştir; yahut şair onu tenvinle çevirmeyi terk etmeye muhtaç oldu da onu çevirmemiştir; çünkü bu, nahivcilerden bazısının görüşüdür. Ve eğer bir kabileyi yahut bir kadını yahut bir yeri kastettiyse, hükmü: tenvinle çevrilmemesidir; bu apaçık açıktır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* د ف ن * * دَفَنْتُ * لشيء من باب ضرب فهو * مَدْفُون * و * دَفِينٌ * و * ادَّفَنَ * الشيء على افتعل و * انْدَفَنَ * بمعنى وداء * دَفِينٌ * لا يعلم به و * التَّدَافُنُ * التكاتم يقال لو تكاشفتم ما تدافنتم أي لو انكشف عيب بعضكم لبعض

##### Türkçe

* **د ف ن** * * **دَفَنْتُ** * “**ضرب**” bâbından bir şey için; o hâlde o **مَدْفُون** ve **دَفِينٌ**dur. Ve **ادَّفَنَ**: şey, “**افتعل**” üzere; ve **انْدَفَنَ**: “gizlendi” mânâsınadır. **دَفِينٌ**: onunla bilinmeyen. Ve **التَّدَافُنُ**: gizleme; “Eğer birbirinize karşı açığa vursaydınız, **تدافنتم** etmezdiniz” denir; yani eğer bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıksaydı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( دَفَنَهُ يَدْفِنُهُ ) دَفْناً : ( سَتَرَهُ ووارَهُ ) في التّرابِ ، ( كادَّفَنَه ، على افْتَعَلَه ، فانْدَفَنَ وتَدَفَّنَ ) ؛ كما في المُحْكَمِ .
وفي الصِّحاحِ : ادَّفَنَ الشيءُ ، على افْتَعَلَ ، وانْدَفَنَ بمعْنًى ، فهو صَرِيحٌ في أَنَّ ادَّفَنَ مُطاوِعُ دَفَنَه ، وكُلامُ المُحْكَم يَقْتَضِي أنَّه مُتعدَ .
( والدِّفْنُ ، بالكسْرِ : ع .
( والدَّفِينُ كالمَدْفونِ ، ج أَدْفانٌ ودُفَناءُ .
( و ) الدَّفِينُ : ( الرَّكِيَّةُ والحَوْضُ والمَنْهَلُ يَنْدَفِنُ ) وذلِكَ إذا سَفَتِ الرِّيحُ فيه التُّرابَ .
( و ) قالَ اللّحْيانيُّ : ( امرأَةٌ دَفِينٌ ودَفِينَةٌ ، ج دُفَناءُ ) ، كذا في النُّسخ ؛

ونصّ اللّحْيانيّ : دَفْني ؛ ( ودَفائِنُ .
( ورَكِيَّةٌ دَفِينٌ ) ، وفي الصِّحاحِ : إذا انْدَفَنَ بعضُهَا ، والجمْعُ دُفُنٌ بضمَّتَيْن : وأَنْشَدَ للبيدٍ :
سُدُماً قليلاً عَهْدُه بأَنِيسِهمن بَيْن أَصْفَرَ ناصِعٍ ودِفانِ ( ومِدْفانٌ ودِفانٌ ، ككِتابِ ، مُنْدَفِنَةٌ .
( والدَّفِينَةُ : ما يُدْفَنُ ) ، وقالَ ثَعْلَب : الشيءُ تَدْفِنُه .
( و ) سُمِّي ( الكَنْزُ ) الدَّفِينَة لكَوْنِه مَدْفوناً في الأَرضِ ؛ ( ج دَفائِنُ ) على القِياسِ .
( و ) الدَّفِينَةُ : ( ع ) ، وهو الدَّثِينَة بالثاءِ ، وقد تقدَّم ذِكْرُها .
( والمِدْفانُ والدَّفونُ مِن الإِبِلِ والنَّاسِ : الذَّاهِبُ على وجْهِه لا لحاجَةٍ كالأُبَّاقِ ) ؛ وفي المُحْكم : كالآبِقِ ؛ ( وقد دَفَنَتْ دَفْناً ) : إذا ( سارَتْ على وجْهِها .
( وادَّفَنَ العبدُ ، كافْتَعَلَ : أَبَقَ قَبْلَ وُصولِ المِصْرِ الذي يُباعُ فيه ) ، فإنْ أَبَقَ مِنَ المِصْر فهو الإِباقُ الذي يُرَدُّ منه في الحُكْم ، وإن لم يَغِب عن المِصْر ، هكذا رَوَاه يَزيدُ بنُ هَارون بسَنَدِه عن محمدِ بنِ شريحٍ ، ونَقَلَه أَبو عُبَيْدٍ ، ( فهو دَفونٌ ) بهذا المعْنَى ، وبه فُسِّر حيثُ شريحٍ : أَنَّه كانَ لا يَرُدّ العبدَ مِن الادِّفان ويردّه مِن الإِباقِ الباتِّ .
وقيلَ : الادِّفانُ أَنْ يَرْوغَ مِن مَوالِيه اليَوْمَ واليَوْمَيْن ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن أَبي زيْدٍ .
وكانَ أَبو عُبَيْدَةَ يقولُ : هو أَنْ لا يَغِيبَ عن المِصْر في غَيْبَتِه ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ أَيْضاً .
وقالَ الأزْهرِيُّ : والقوْلُ ما

قالَهُ أَبو زيْدٍ وأَبو عُبَيْدَةَ ، والحُكْم على ذلِكَ ، لأنَّه إذا غابَ عن مَوالِيه في المِصْر اليَوْمَ واليَوْمَيْن فليسَ بإِباقٍ باتَ ، قالَ : ولسْتُ أَدْرِي ما أَوْحَشَ أَبا عُبَيْد من هذا ، وهو الصَّوابُ .
( وداءٌ دَفِينٌ ) : لايُعْلَم به ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ ومنه حدِيثُ عليَ ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنه : ( قُم عن الشَّمْس فإنَّها تُظْهِر الدَّاءَ الدَّفِين ) .
قالَ ابنُ الأَثيرِ : هو الدَّاءُ المُسْتَتِر الذي قَهَرَتْه الطَّبيعَةُ ، يقولُ : الشمْسُ تُعينُه على الطَّبيعَةِ وتُظْهِره بحرِّها .
( و ) داءٌ ( دِفْنٌ ، بالكسْرِ ) ، هكذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ ككَتِفٍ ، عن ابنِ الأعْرابيِّ كما سَيَأْتي .
وقيلَ : داءٌ دَفِينٌ : ( ظَهَرَ بعدَ خَفاءٍ فنَشَأَ منه شَرٌّ وعَرٌّ ) ؛ وهو مجازٌ .
( ودَوْفَنٌ ) ، كجَوْهَرٍ : اسمٌ .
قالَ ابنُ سِيْدَه : ولا أَدْرِي أَ ( رَجُلٌ ) أَم مَوْضِعٌ ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
وَعَلِمْتُ أَني قد مُنِيتُ بنئْطِلٍ إذ قيلَ كان منَ الِ دَوْفَنَ قمسى قالَ : فإن كانَ رَجُلاً فعَسَى أَنْ يكونَ أَعْجمِيًّا فلم يَصْرفْه ، أَو لعلَّ الشاعِرَ احْتاجَ إلى ترْكِ صَرْفِه فلم يَصْرِفْه ، فإنَّه رأْيٌ لبعْضِ النَّحويين ، إن كانَ عنَى قَبِيلَةً ، أَو ( امرأَةً ) ، أَو بقْعَةً ، فحكْمُه أَنْ لا يَنْصرِفَ ، وهذا بَيِّنٌ واضحٌ .
( وناقَةٌ دَفونٌ ) : إذا كانَ من ( عادَتِها أنْ تكونَ ) في ( وسَطِ الإِبِلِ ) ؛ كما في

الصِّحاحِ .
وقالَ غيرُهُ : ( الدَّفونُ مِنَ الإِبِلِ : التي تكونُ وَسَطهنَّ ( إذا وَرَدَتْ ؛ وقد دَفَنَتْ تَدْفِنُ ) دَفْناً .
( و ) مِن المجازِ : ( تَدَافَنوا : تَكَاتَمُوا ) .
يقالُ في الحدِيثِ : ( لو تَكَاشَفْتم ما تَدَافَنْتُم ) ؛ أَي لو يكشَّفُ عَيْبُ بَعْضِكم لبعضٍ ، كما في الصِّحاحِ .
( والدَّفَنِيُّ ، كعَرَبيَ : ثَوْبٌ مُخَطَّطٌ ) ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي للأَعْشى :
الواطِئينَ على صُدورِ نعالِهميَمْشونَ في الدَّفَنِيِّ والأَبْرادِ ( و ) مِن المجازِ : ( رجلٌ دَفْنٌ ، بالفتْح ) : أي ( خامِلٌ ) ؛ ويقالُ له : دَفَنْتَ نفْسَك في حَياتِك .
( والمِدفانُ : السِّقاءُ ) الخَلَق ( البالي ) : نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( و ) مِن المجازِ : ( بَقَرَةٌ دافِنَةُ الجِذْمِ ) : وهي التي ( انْسَحَقَتْ أَضْراسُها هَرَماً ) ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( ودافِنَا الأَمرِ : داخِلُه ) ، هكذا في النسخِ ، والصَّوابُ : دَافِنُ الأَمْرِ : داخِلُه ؛ وهو مجازٌ .
( و ) الدَّفِينَةُ ، ( كسَفينَةٍ : مَنْزِلٌ لبَني سُلَيْمٍ ) ، وهي الدَّثِينَةُ التي أَشَرْنا إليها قَريباً ، وتقدَّمَ ذِكْرُها في ( د ث ن ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الدَّفْنُ بالفتْحِ : المَدْفونُ ، والجمْعُ أَدْفانٌ ، ويُجْمَعُ الدَّفِينُ على الدُّفُنِ بضمَّتَيْن ؛ ومنه حديثُ عائِشَةَ ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنها ، تَصِفُ أَباها : ( واجْتَهَرَ دُفُن الرَّواءِ ) .
وأَرضٌ دُفُنٌ ، بضمَّتَيْن ، الواحِدُ والجمْعُ سِواء .
والدَّفْنُ ، بالفتْحِ : المَنْهَلُ

المُنْدَفِنُ ؛ قالَ .
دَفْنُ وَطامٍ ماؤُه كالجِرْيالِ ودَفَنَ سرَّه : كَتَمَه ؛ وهو مجازٌ .
والمِدْفانُ مِن الإِبِلِ والناسِ كالدَّفُون .
وادَّفَنَتِ الناقَةُ ، على افْتَعَلَتْ ، فهي دَفونٌ .
والتَّدَافنُ : مدافَنَةُ المَوْتى ؛ ومنه الحدِيثُ : ( لولا أَنْ تَدَافَنْتُم ) .
وقالَ الأَصْمعيُّ : رجُلٌ دَفِينُ المُروءَة ودَفْنُ المُروءَة : إذا لم تكنْ له مُروءَةٌ ؛ قالَ لبيدٌ ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنه :
يُبارِي الرِّيحَ ليس بِجانِبِيَولا دَفْنٌ مُروءَتُه لَئِيمِوحَكَى ابنُ الأعْرابيِّ : داءٌ دَفِنٌ ، ككَتِفٍ ، وهو نادِرٌ .
قالَ ابنُ سِيْدَه : وأُراهُ على النَّسَبِ ، وأَنْشَدَ للمُهاصِرِ بنِ المحلِ ووَقَف على عيسَى بنِ موسَى بالكُوفَةِ وهو يكتُبُ الزَّمْني :
إن تَكْتبُوا الزَّمْني فإِنِّي لَطَمِنْمن ظاهِر الدَّاءِ وداءٍ مُسْتَكِنْ ولا يَكادُ يَبْرَأُ الدَّاءُ الدَّفِنْ .
والدَّفِينُ ، كأَمِيرٍ : موْضِعٌ ؛ قالَ الحَذْلَمِيُّ .
إلى نُقاوى أَمْعَزِ الدَّفِين والدَّفَافِين : خَشَبُ السَّفينَةِ ، واحِدُها دُفَّان ؛ عن أَبي عَمْرٍ و .
والمِدْفنُ : موْضِعُ الدَّفْن ، والجمْعُ المَدافِنُ .
والدَّفِينُ : اللَّحْمُ يُدْفَنُ في الأُرْزِ ، عامِّيَّةٌ .

##### Türkçe

: (**دَفَنَهُ يَدْفِنُهُ**) **دَفْناً**: (**سَتَرَهُ ووارَهُ**) toprakta örttü ve gizledi; (**كَادَّفَنَه**، **على افْتَعَلَه**، **فانْدَفَنَ وتَدَفَّنَ**); **المُحْكَم**’de olduğu gibi.

**الصِّحاح**’ta: **ادَّفَنَ** şey, **على افْتَعَلَ**; ve **انْدَفَنَ** aynı anlamdadır; bu, **ادَّفَنَ**’ın **دَفَنَه**’nin mutâvi‘i olduğuna dair sarihtir; **المُحْكَم**’ın sözü ise onun müteaddî olmasını gerektirir.

(**والدِّفْنُ**، kesre ile: **ع**.

(**والدَّفِينُ** **كالمَدْفونِ**; çoğulu **أَدْفانٌ** ve **دُفَناءُ**.

(**و**) **الدَّفِينُ**: (**الرَّكِيَّةُ والحَوْضُ والمَنْهَلُ يَنْدَفِنُ**) ve bu, rüzgârın içine toprağı savurmasıdır.

(**و**) **قالَ اللّحْيانيُّ**: (**امرأَةٌ دَفِينٌ ودَفِينَةٌ ، ج دُفَناءُ**), nüshalarda böyle;

Ve اللّحْيani’nin nassı: **دَفْني**; (**ودَفائِنُ**.

(**ورَكِيَّةٌ دَفِينٌ**), **الصِّحاح**’ta: onun bir kısmı **انْدَفَنَ** olduğu zaman; çoğulu **دُفُنٌ** iki damme ile. Ve Lebîd’e ait olarak inşâd etti:
سُدُماً قليلاً عَهْدُه بأَنِيسِهمن بَيْن أَصْفَرَ ناصِعٍ ودِفانِ
(**ومِدْفانٌ ودِفانٌ**، **ككِتابِ**: **مُنْدَفِنَةٌ**.

(**والدَّفِينَةُ**: **ما يُدْفَنُ**), ve Sa‘leb dedi: şey; onu **تَدْفِنُه**.

(**و**) (**الكَنْزُ**) **الدَّفِينَة** diye adlandırıldı; yerde gömülü olması sebebiyle; (çoğulu **دَفائِنُ**) kıyasa göre.

(**و**) **الدَّفِينَةُ**: (**ع**), ve o, **الدَّثِينَة**’dir **بالثاءِ**; onun zikri geçmişti.

(**والمِدْفانُ والدَّفونُ مِن الإِبِلِ والنَّاسِ**: (**الذَّاهِبُ على وجْهِه لا لحاجَةٍ كالأُبَّاقِ**)); **المُحْكم**’de: **كالآبِقِ**; (**وقد دَفَنَتْ دَفْناً**): (**سارَتْ على وجْهِها**) olduğu zaman.

(**وادَّفَنَ العبدُ**، **كافْتَعَلَ**: (**أَبَقَ قَبْلَ وُصولِ المِصْرِ الذي يُباعُ فيه**)); eğer **المِصْر**’dan kaçarsa, o, hükümde kendisinden geri döndürülen **الإِباقُ**’tır; eğer **المِصْر**’dan kaybolmazsa; böylece Yezîd b. Hârûn onu senediyle Muhammed b. Şurayh’tan rivayet etti; Ebû ‘Ubeyd de onu nakletti; (**فهو دَفونٌ**) bu anlamla; ve bununla, Şurayh’ın şu sözü tefsir edildi: onun, köleyi **الادِّفان**’dan geri çevirmediği, fakat kesin **الإِباق**’tan geri çevirdiği.

Ve denildi: **الادِّفان**; efendilerinden bir gün ve iki günlüğüne sıvışmasıdır; Cevherî onu Ebû Zeyd’den nakletti.

Ebû ‘Ubeyde derdi: o, onun kayboluşunda **المِصْر**’dan kaybolmamasıdır; Cevherî onu da nakletti.

Ezherî dedi: söz, Ebû Zeyd ve Ebû ‘Ubeyde’nin söylediğidir; ve hüküm bunun üzerinedir; çünkü **المِصْر**’da efendilerinden bir gün ve iki gün kaybolursa, kesin bir **إِباق** değildir. Dedi: Ebû ‘Ubeyd’i bundan neyin ürküttüğünü bilmiyorum; hâlbuki doğru olan odur.

(**وداءٌ دَفِينٌ**): onunla bilinmeyen; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; ve ondan, Ali’nin hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (**قُم عن الشَّمْس فإنَّها تُظْهِر الدَّاءَ الدَّفِين**).

İbnü’l-Esîr dedi: o, tabiatın bastırdığı gizli hastalıktır; der ki: güneş, hararetiyle ona tabiat aleyhine yardım eder ve onu ortaya çıkarır.

(**و**) hastalık (**دِفْنٌ**، kesre ile); nüshalarda böyle; doğru olan, İbnü’l-A‘râbî’den, ileride geleceği üzere, **كَكَتِفٍ** gibidir.

Ve denildi: **داءٌ دَفِينٌ**: (**ظَهَرَ بعدَ خَفاءٍ فنَشَأَ منه شَرٌّ وعَرٌّ**); ve o mecazdır.

(**ودَوْفَنٌ**), **كجَوْهَرٍ**: bir isimdir.

İbn Sîde dedi: bilmiyorum; (**رَجُلٌ**) mü yoksa bir yer mi? İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وَعَلِمْتُ أَني قد مُنِيتُ بنئْطِلٍ إذ قيلَ كان منَ الِ دَوْفَنَ قمسى
Dedi: eğer bir erkek ise, belki de a‘cemîdir de onu munsarif kılmadı; yahut şair, onu munsarif bırakmaya ihtiyaç duydu da onu munsarif kılmadı; çünkü bu, bazı nahivcilerin görüşüdür; eğer bir kabileyi kastettiyse, yahut (**امرأَةً**), yahut bir yeri; hükmü, munsarif olmamasıdır; ve bu apaçık açıktır.

(**وناقَةٌ دَفونٌ**): (**عادَتِها أنْ تكونَ**) (**وسَطِ الإِبِلِ**) olması hâlinde; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

Başkası dedi: (**الدَّفونُ مِنَ الإِبِلِ**: (**التي تكونُ وَسَطهنَّ** (**إذا وَرَدَتْ**; ve **قد دَفَنَتْ تَدْفِنُ**) **دَفْناً**.

(**و**) mecazdan: (**تَدَافَنوا**: **تَكَاتَمُوا**).

Hadiste denilir: (**لو تَكَاشَفْتم ما تَدَافَنْتُم**); yani, bazınızın ayıbı bazınıza açığa çıkarılsa; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

(**والدَّفَنِيُّ**، **كعَرَبيَ**: (**ثَوْبٌ مُخَطَّطٌ**)); Cevherî onu nakletti; ve İbn Berrî, A‘şâ için inşâd etti:
الواطِئينَ على صُدورِ نعالِهميَمْشونَ في الدَّفَنِيِّ والأَبْرادِ
(**و**) mecazdan: (**رجلٌ دَفْنٌ**، fetha ile): yani (**خامِلٌ**); ve ona denilir: hayatında kendini gömdün.

(**والمِدفانُ**: (**السِّقاءُ**) yıpranmış (eski) (aşınmış); Cevherî onu nakletti.

(**و**) mecazdan: (**بَقَرَةٌ دافِنَةُ الجِذْمِ**): o, (**انْسَحَقَتْ أَضْراسُها هَرَماً**) olan; Cevherî onu nakletti.

(**ودافِنَا الأَمرِ**: **داخِلُه**), nüshalarda böyle; doğru olan: **دَافِنُ الأَمْرِ**: içi; ve o mecazdır.

(**و**) **الدَّفِينَةُ**, (**كسَفينَةٍ**: Benî Süleym için bir menzil), ve o, az önce işaret ettiğimiz **الدَّثِينَة**’dir; ve onun zikri (**د ث ن**)’de geçmişti.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**الدَّفْنُ** fetha ile: gömülü olan; çoğulu **أَدْفانٌ**; ve **الدَّفِينُ**, iki damme ile **الدُّفُنِ** üzerine cem‘ edilir; ve ondan, Âişe’nin hadisi, Allah Teâlâ ondan razı olsun, babasını vasfeder: (**واجْتَهَرَ دُفُن الرَّواءِ**).

Ve bir yer: **أَرضٌ دُفُنٌ**, iki damme ile; tekil ve çoğul eşittir.

Ve **الدَّفْنُ**, fetha ile: **المَنْهَلُ**.

**المُنْدَفِنُ**; dedi.

**دَفْنُ وَطامٍ**: suyu **الجِرْيالِ** gibi. Ve **دَفَنَ سرَّه**: onu gizledi; bu mecazdır.

Ve **المِدْفانُ** develerden ve insanlardan, **الدَّفُون** gibidir.

Ve **ادَّفَنَتِ الناقَةُ**; **افْتَعَلَتْ** vezni üzere; artık o **دَفونٌ**dur.

Ve **التَّدَافنُ**: ölülerin gömülmesi; ondan hadis: ( **لولا أَنْ تَدَافَنْتُم** ).

Ve **الأَصْمعيُّ** dedi: **رجُلٌ دَفِينُ المُروءَة** ve **دَفْنُ المُروءَة**: eğer onun için **مُروءَةٌ** yok ise; **لبيدٌ** dedi, Allah Teâlâ ondan razı olsun:
يُبارِي الرِّيحَ ليس بِجانِبِيَولا دَفْنٌ مُروءَتُه لَئِيمِ

Ve **ابنُ الأعْرابيِّ** nakletti: **داءٌ دَفِنٌ**, **كَتِفٍ** gibi; ve o nadirdir.

**ابنُ سِيْدَه** dedi: Ve ben onu nisbet üzere görüyorum; ve **المُهاصِرِ بنِ المحلِ**’e ait olarak inşad etti; ve Kûfe’de **عيسَى بنِ موسَى**’nın yanında durdu, o **الزَّمْني**’yi yazıyordu:
إن تَكْتبُوا الزَّمْني فإِنِّي لَطَمِنْمن ظاهِر الدَّاءِ وداءٍ مُسْتَكِنْ ولا يَكادُ يَبْرَأُ الدَّاءُ الدَّفِنْ

Ve **الدَّفِينُ**, **أَمِيرٍ** gibi: bir yerdir; **الحَذْلَمِيُّ** dedi:
إلى نُقاوى أَمْعَزِ الدَّفِين

Ve **الدَّفَافِين**: geminin tahtasıdır; onun teki **دُفَّان**dır; **أَبي عَمْرٍ**’dan ve.

Ve **المِدْفنُ**: gömme yeridir; çoğulu **المَدافِنُ**dur.

Ve **الدَّفِينُ**: et; pirinç içinde gömülür; avamîdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

دَفَنَهُ
1 دَفَنَهُ داف دفن دفنه دفننه دفنة , (S, M, Msb, K,) aor. دَفِنَ , (M, Msb, K,) inf. n. دَفْنٌ, (M, Msb, TA,) He buried it; interred it; i. e. hid it, concealed it, or covered it, (M, Msb, K, TA,) in the earth, or dust, (TA,) or beneath layers, or strata, of earth, or dust; (Msb;) namely, a thing; (S, Msb;) primarily having for its object a dead body: (M:) and ↓ دفّنهُ signifies the same; [but app. in an intensive sense or applying to a number of objects;] (M, TT;) or ↓ اِدَّفَنَهُ, of the measure اِفْتَعَلَهُ. (K. [So too, accord. to the TA, in the M; but in the text of the M as given in the TT, دفّنهُ.]) One says to a man who is obscure, unnoted, or of no reputation, دَفَنْتَ نَفْسَكَ فِىحَيَاتِكَ (tropical:) [Thou hast buried thyself in thy lifetime]. (TA.) ― -b2- Hence, (M,) دَفَنَ سِرَّهُ (tropical:) He hid, or concealed, his secret. (M, TA.) And دَفَنْتُ الحَدِيثَ (assumed tropical:) I hid or concealed, the information, or news, &c. (Msb.) ― -b3- [Hence also, دَفَنَ الرَّكِيَّةَ He filled up, stopped up, or choked up, with earth or dust, the well.] And دَفَنْتُ عُيُونَ المِيَاهِ I stopped up the sources of the waters; syn. عَوَّرْتُهَا, and سَدَدْتُهَا. (Sh, TA in in art. عور.) -A2- دَفَنَتْ, aor. دَفِنَ , inf. n. دَفْنٌ, said of a she-camel, She went her own way, or at random, or heedlessly, (M, K,) without need: (M:) or it signifies, (M,) or signifies also, (K,) she was, or became, (M, K,) usually, (K,) in the midst of the other camels when they came to water: (M, K:) and ↓ اِدَّفَنَتْ, (En-Nadr, T, TA,) of the measure اِفْتَعَلَتْ, (TA,) said of a she-camel, she was, or became, such as is termed ↓ دَفُونٌ; (En-Nadr, T, TA;) i. e. she absented, or hid, herself from the other camels: or went her own way, at random, or heedlessly, alone. (En-Nadr, T.)

2 دَفَّنَ see 1, first sentence.

مُدَافَنَةُ المَوْتَى
3 مُدَافَنَةُ المَوْتَى مدافنة الموتى مدافنة الموتي : see 6.

5 تَدَفَّنَ see 7.

التَّدَافُنُ
6 التَّدَافُنُ التدافن signifies المَوْتَى ↓ مُدَافَنَةُ [i. e. The cooperating in the burying of the dead]. (TA.) لَا يَكَادُ النَّاسُ يَتَدَافَنُونَ [The people can hardly, or cannot nearly, bury one another] is said in the case of a quick and spreading death. (TA voce ذَرِيغٌ.) ― -b2- [Hence,] تَدَافَنُوا (tropical:) They practised concealment, one with another; syn. تَكَاتَمُوا. (S, K, TA.) It is said in a trad., لَوْ تَكَاشَفْتُمْ لَمَا تَدَافَنْتُمْ (tropical:) [If ye revealed, one to another his faults, or his secrets, ye would not practise concealment, one with another, in any case]; meaning, if the fault, (عَيْب, as in my copies of the S and in the TA in the present art.,) or secret or secrets, (غَيْب, as in one of my copies of the S in art. كشف,) of each one of you were open, or revealed, to each other of you: (S, TA:) or, accord. to IAth, [if ye revealed, one to another his secrets, ye would not bury one another; for he says that] the meaning is, if each one of you knew what is concealed in the mind of each other of you, the conducting of his funeral, and his burial, would be deemed onerous. (TA in art. كشف.)

اندفن
7 اندفن أندفن اندفن ٱندفن ٱندفنن It was, or became, buried, or interred; i. e., hidden, concealed, or covered, (S, * M, Msb, K, TA,) in the earth, or dust, (TA,) or beneath layers, or strata of earth, or dust: (Msb:) and ↓ اِدَّفَنَ, of the measure اِفْتَعَلَ, signifies the same; (S;) or ↓ تدفّن. (M, K.) ― -b2- Also, said of a portion of a well, (S,) or of a well [absolutely], and of a watering-trough or tank, and of a water-ing-place, or spring to which camels came to water, (M, K, TA,) [and] so ↓ ادّفن, (T,) [It was, or became, filled up, stopped up, or choked up, with earth or dust; (see 1, of which each of these verbs is a quasi-pass.;) or] it had the dust swept into it by the wind [so that it became filled up, stopped up, or choked up]. (T, TA.)

اِدَّفَنَ
8 اِدَّفَنَ أدفن ادفن دفن , of the measure اِفْتَعَلَ: see 7, in two places. ― -b2- Also, said of a slave, He ran away [given without any addition as one of the explanations in the S] before arriving at the city [or place] in which he was to be sold: (T, M, K:) this is not a running away (اـِبَاق) for which he is to be returned [to the seller]: so says Yezeed Ibn-Hلroon: but he adds that if he arrive there and run away, he is to be returned for it, though he do not absent himself from that city [or place]: (T:) or he absented himself, (T,) or stole away, (S, M, Mgh,) from his owners [or owner] for a day or two days, (T, S, M, Mgh,) as AZ says, (T, S,) or, (T, M,) as AO says, (T, S,) without absenting himself from the city [or place in which he was sold]; (T, S, M, Mgh;) as though he buried himself in the houses of that city [or place] in fear of punishment for an offence that he had committed: (Mgh:) thus, agreeably with the explanations of AZ and AO, the verb is used by the Arabs: (A'Obeyd, T:) and the epithet ↓ دَفُونٌ, applied to a slave, means one who does as is described above; (K;) or who is wont to do so: (T, S, M, Mgh:) or the verb signifies he fled from his owner, or from hard, or severe, work, but did not go forth from the town, or the like; and the doing so is not a fault [for which he may be returned to the seller], for it is not termed اـِبَاق. (Msb.) ― -b3- See also 1, last sentence. -A2- اِدَّفَنَهُ: see 1, first sentence.

دَفْنٌ
دَفْنٌ داف دفن دفنن [originally an inf. n.]: see دَفِينٌ, in four places. ― -b2- Also, applied to a man, (tropical:) Obscure, unnoted, or of no reputation; (K, TA;) [and] so ↓ دَفُونٌ. (AZ, T.)

دِفْنٌ
دِفْنٌ داف دفن دفنن : see دَفِينٌ, in four places.

دَفِنٌ
دَفِنٌ داف دفن دفنن : see دَفِينٌ, in two places.

دَفَنِىٌّ
دَفَنِىٌّ دف دفن دفنى دفني A kind of striped cloths or garments. (S, K.)

دِفَانٌ
دِفَانٌ دف دفان : see دَفِينٌ, in two places.

دَفُونٌ
دَفُونٌ دفون applied to a slave: see 8. ― -b2- Applied to a she-camel, That is in the midst of the other camels: (S:) or that is usually in the midst of the other camels when they come to water. (M, K.) ― -b3- See also 1, last sentence. ― -b4- Also, (M, K, TA, [in the CK, erroneously, مَدْفُون,]) applied to a camel and to a human being, That goes his own way, at random, or heedlessly, without need; and so ↓ مِدْفَانٌ. (M, K.) ― -b5- See also دَفْنٌ. In like manner one says حَسَبٌ دَفُونٌ (assumed tropical:) Obscure grounds of pretension to respect or honour. (AZ, T.)

دَفِينٌ
دَفِينٌ دف دفين i. q. ↓ مَدْفُونٌ, (S, M, Msb, K,) Buried, or interred; i. e. hidden, concealed, or covered, (M, Msb, K, TA,) in the earth, or dust, (TA,) or beneath layers, or strata, of earth, or dust; (Msb;) as also ↓ دِفْنٌ (M, K) and ↓ دَفْنٌ: (TA:) pl. [of the first] دُفَنَآءُ (M, K) and of the same also دُفُنٌ; (TA;) and [of the second] أَدْفَانٌ, (M, K,) which is also pl. of the third: (TA:) دَفِينٌ is also applied to a woman, and so is دَفِينَةٌ; (Lh, M, K;) and the pl. is دَفْنَى, (Lh, M,) or دُفَنَآءُ, (K,) and دَفَائِنُ: (Lh, M, K:) and the pl. دُفُنٌ is also used as a sing., applied to land (أَرْضٌ). (TA. [But in the M it is said that ↓ دَفْنٌ is thus applied as an epithet to land (ارض), and that its pl. is دُفُنٌ.]) ― -b2- See also دَفِينَةٌ. ― -b3- Also, applied to a well (رَكِيَّةٌ), Partly filled up with earth or dust (اِنْدَفَنَ بَعْضُهَا); as also ↓ دِفَانٌ; pl. دُفُنٌ: (S:) or i. q. ↓ مُنْدَفِنَةٌ, (M, K,) i. e. [filled up with earth or dust; or] having the dust swept into it by the wind [so that it is filled up, stopped up, or choked up]; (T, TA;) as also ↓ مِدْفَانٌ (M, K) and ↓ دِفَانٌ: (K:) and so ↓ دَفْنٌ, (M, TA,) or ↓ دِفْنٌ, (K,) thus applied, (K, TA,) and applied likewise to a watering-place, or spring to which camels have come to water, (M, K, TA,) and to a watering-trough or tank; (M, K;) as also دَفِينٌ. (TA.) ― -b4- Also Flesh-meat buried in rice: but this is a vulgar application. (TA.) ― -b5- دَآءٌ دَفِينٌ (T, S, M, K) and ↓ دَفِنٌ, (IAar, M, TA,) which is anomalous, app. a possessive epithet, like نَهْرٌ as applied to a man, (M,) in the K, erroneously, ↓ دِفْنٌ, (TA,) (tropical:) A latent disease, which the constitution has overpowered [so as to prevent its becoming apparent]; it is said in a trad. that the sun causes it to appear: (IAth, TA:) or a disease that is unknown (T, S) until evil and mischief appear from it: (T:) or a disease that appears after being latent, and from which evil and mischief (شَرٌّ وَ عَرَّ [in the CK, erroneously, وَعُرٌّ]) then appear and spread: (M, K:) [it is said that] it is seldom, or never, cured. (M.) ― -b6- رَجُلٌ دَفِينُ المُرُوَّةِ, and المروّة ↓ دِفْنٌ, (TA,) or ↓ دَفِنُ المروّة and المروّة ↓ دَفْنُ, (T,) (assumed tropical:) A man without manliness, or manly virtue: so says As. (T, TA.)

دَفِينَةٌ
دَفِينَةٌ دفين دفينه دفينة A thing buried: (Th, K:) and hence, (TA,) a treasure, or a buried treasure: pl. دَفَائِنُ: (M, K, TA:) and ↓ دَفِينٌ also signifies buried treasure. (TA in art. ركز.)

دُفَّانٌ
دُفَّانٌ دف دفان [irregularly] sing. of دَفَائِنُ signifying The خَشَب [or pieces of wood, by which may be meant planks, or spars, or ribs, &c.,] of a ship. (AA, TA.)

دَافِنُ أَمْرٍ
دَافِنُ أَمْرٍ ذ , in the K, erroneously, دَافِنَآء, (TA,) (tropical:) The inward, or intrinsic, state or circumstances of a case or an affair. (K, TA.) ― -b2- بَقَرَةٌ دَافِنَةُ الجَذْمِ A cow, or an animal of the ox-kind, whose أَضْرَاس [i. e. teeth, or molar teeth,] are ground, or worn, by reason of extreme age. (S, K.)

مدفن
مدفن مدفن [by rule مَدْفِنٌ, but commonly pronounced مَدْفَنٌ,] A place of burial: [a tomb:] pl. مَدَافِنُ. (TA.)

مِدْفَانٌ
مِدْفَانٌ مدفان : see دَفِينٌ: ― -b2- and دَفُونٌ. -A2- Also An old, worn-out, skin for water or milk. (S, K.)

مَدْفُونٌ
مَدْفُونٌ مدفون : see دَفِينٌ.

مُنْدَفِنَةٌ
مُنْدَفِنَةٌ مندفنه مندفنة , applied to a well (رَكِيَّةٌ): see دَفِينٌ.

##### Türkçe

**دَفَنَهُ**
1 **دَفَنَهُ** داف دفن دفنه دفننه دفنة , (S, M, Msb, K,) muzâri‘i **دَفِنَ** , (M, Msb, K,) mastarı **دَفْنٌ**, (M, Msb, TA,) Onu gömdü; defnetti; yani onu gizledi, sakladı yahut örttü, (M, Msb, K, TA,) toprağın yahut tozun içine, (TA,) yahut toprağın yahut tozun tabakalarının yahut katmanlarının altına; (Msb;) yani bir şeyi; (S, Msb;) aslî olarak mef‘ûlü bir ölü beden olmak üzere: (M:) ve ↓ **دفّنهُ** aynı mânâyı ifade eder; [lâkin görünüşe göre şiddetlendirme mânâsında yahut birden çok mef‘ûle uygulanarak;] (M, TT;) yahut ↓ **اِدَّفَنَهُ**, **اِفْتَعَلَهُ** vezninden. (K. [TA’ya göre M’de de böyledir; fakat TT’de verildiği üzere M’nin metninde **دفّنهُ**.]) Şöhretsiz, adı sanı bilinmez yahut itibarsız bir adama şöyle denir: **دَفَنْتَ نَفْسَكَ فِىحَيَاتِكَ** (mecaz:) [Sen, hayatında kendini gömdün]. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, (M,) **دَفَنَ سِرَّهُ** (mecaz:) Sırrını gizledi yahut sakladı. (M, TA.) Ve **دَفَنْتُ الحَدِيثَ** (farz edilen mecaz:) Haberi yahut bilgiyi, vb. gizledim yahut sakladım. (Msb.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca, **دَفَنَ الرَّكِيَّةَ** O, kuyuyu toprak yahut toz ile doldurdu, tıkadı yahut kapattı.] Ve **دَفَنْتُ عُيُونَ المِيَاهِ** Suların kaynaklarını tıkadım; eş anlamlısı **عَوَّرْتُهَا**, ve **سَدَدْتُهَا**. (Sh, TA in in art. عور.) -A2- **دَفَنَتْ**, muzâri‘i **دَفِنَ** , mastarı **دَفْنٌ**, dişi deve hakkında söylenir: Kendi yoluna gitti, yahut rastgele, yahut aldırışsızca, (M, K,) ihtiyaç olmaksızın: (M:) yahut şu mânâya gelir, (M,) yahut ayrıca şu mânâya da gelir, (K,) o, (M, K,) çoğunlukla, (K,) develer suya geldiklerinde diğer develerin ortasında oldu yahut oldu: (M, K:) ve ↓ **اِدَّفَنَتْ**, (En-Nadr, T, TA,) **اِفْتَعَلَتْ** vezninden, (TA,) dişi deve hakkında söylenir: ↓ **دَفُونٌ** diye adlandırılan türden oldu yahut oldu; (En-Nadr, T, TA;) yani diğer develerden uzaklaştı yahut kendini gizledi: yahut tek başına kendi yoluna gitti, rastgele yahut aldırışsızca. (En-Nadr, T.)

2 **دَفَّنَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**مُدَافَنَةُ المَوْتَى**
3 **مُدَافَنَةُ المَوْتَى** مدافنة الموتى مدافنة الموتي : 6’ya bak.

5 **تَدَفَّنَ**: 7’ye bak.

**التَّدَافُنُ**
6 **التَّدَافُنُ** التدافن, **المَوْتَى** ↓ **مُدَافَنَةُ** [yani ölüleri gömme işinde karşılıklı yardımlaşma] mânâsına gelir. (TA.) **لَا يَكَادُ النَّاسُ يَتَدَافَنُونَ** [İnsanlar neredeyse birbirlerini gömemezler] hızlı ve yayılan bir ölüm hâlinde söylenir. (TA voce ذَرِيغٌ.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَدَافَنُوا** (mecaz:) Birbirleriyle gizlemeyi uyguladılar; eş anlamlısı **تَكَاتَمُوا**. (S, K, TA.) Bir hadiste şöyle denir: **لَوْ تَكَاشَفْتُمْ لَمَا تَدَافَنْتُمْ** (mecaz:) [Eğer birbirinize kusurlarını yahut sırlarını açsaydınız, hiçbir hâlde birbirinizle gizlemeyi uygulamazdınız]; mânâsı: her birinizin kusuru (**عَيْب**, S nüshalarımda ve bu maddede TA’da olduğu gibi) yahut sırrı yahut sırları (**غَيْب**, S’nin كشف maddesindeki nüshalarımdan birinde olduğu gibi) birbirinize açık yahut açığa çıkarılmış olsaydı: (S, TA:) yahut IAth’a göre, [eğer birbirinize sırlarınızı açsaydınız, birbirinizi gömemezdiniz; zira o der ki] mânâ şudur: her biriniz, diğerinizin zihninde gizli olanı bilseydi, onun cenazesini yürütmek ve onu gömmek ağır sayılırdı. (TA in art. كشف.)

**اندفن**
7 **اندفن** أندفن اندفن ٱندفن ٱندفنن Gömüldü yahut defnedildi; yani gizlendi, saklandı yahut örtüldü, (S, * M, Msb, K, TA,) toprağın yahut tozun içinde, (TA,) yahut toprağın yahut tozun tabakalarının yahut katmanlarının altında: (Msb:) ve ↓ **اِدَّفَنَ**, **اِفْتَعَلَ** vezninden, aynı mânâya gelir; (S;) yahut ↓ **تدفّن**. (M, K.) ― -b2- Ayrıca, kuyunun bir kısmı hakkında, (S,) yahut mutlak olarak kuyu hakkında, ve suluk yahut havuz hakkında, ve develerin suya geldiği su yeri yahut pınar hakkında, (M, K, TA,) [ve] böylece ↓ **ادّفن**, (T,) [Toprak yahut toz ile doldu, tıkandı yahut kapandı; (1’e bak; bu fiillerin her biri bir nevi meçhuldür;) yahut] rüzgârın süpürüp getirdiği toz onun içine doldu [böylece doldu, tıkandı yahut kapandı]. (T, TA.)

**اِدَّفَنَ**
8 **اِدَّفَنَ** أدفن ادفن دفن , **اِفْتَعَلَ** vezninden: 7’ye iki yerde bak. ― -b2- Ayrıca, bir köle hakkında söylenir: Satılacağı şehre [yahut yere] varmadan önce kaçtı [S’de açıklamalardan biri olarak hiçbir ilâve olmaksızın verilmiştir]: (T, M, K:) bu, kendisi sebebiyle geri çevrileceği bir kaçış (**اـِبَاق**) değildir: böyle der Yezeed Ibn-Hلroon: fakat o şunu ekler: eğer oraya varır da kaçarsa, o sebeple geri çevrilir; o şehirden [yahut yerden] uzaklaşmasa bile: (T:) yahut o, (T,) sahiplerinden [yahut sahibinden] bir gün yahut iki gün için uzaklaştı, (T, S, M, Mgh,) AZ’nin dediği gibi, (T, S,) yahut, (T, M,) AO’nun dediği gibi, (T, S,) satıldığı şehirden [yahut yerden] uzaklaşmaksızın; (T, S, M, Mgh;) sanki o şehirdeki [yahut yerdeki] evlerde, işlediği bir suçtan dolayı cezadan korkarak kendini gömmüş gibidir: (Mgh:) böylece, AZ ve AO’nun açıklamalarına uygun olarak, fiil Araplar tarafından kullanılır: (A'Obeyd, T:) ve ↓ **دَفُونٌ** sıfatı, bir köleye uygulandığında, yukarıda anlatıldığı gibi yapan kimse demektir; (K;) yahut bunu yapmaya alışkın olan: (T, S, M, Mgh:) yahut fiil şu mânâya gelir: o, sahibinden yahut ağır yahut şiddetli işten kaçtı; fakat kasabadan yahut benzerinden dışarı çıkmadı; ve bunu yapmak bir kusur değildir [satıcıya geri çevrilmesine sebep olacak], çünkü buna **اـِبَاق** denmez. (Msb.) ― -b3- 1’in son cümlesine de bak. -A2- **اِدَّفَنَهُ**: 1’in ilk cümlesine bak.

**دَفْنٌ**
**دَفْنٌ** داف دفن دفنن [aslında bir mastar]: **دَفِينٌ**’e, dört yerde, bak. ― -b2- Ayrıca, bir adama uygulanarak, (mecaz:) Kapalı, şöhretsiz, yahut itibarsız; (K, TA;) ve böylece ↓ **دَفُونٌ**. (AZ, T.)

**دِفْنٌ**
**دِفْنٌ** داف دفن دفنن : **دَفِينٌ**’e, dört yerde, bak.

**دَفِنٌ**
**دَفِنٌ** داف دفن دفنن : **دَفِينٌ**’e, iki yerde, bak.

**دَفَنِىٌّ**
**دَفَنِىٌّ** دف دفن دفنى دفني Çizgili kumaşlardan yahut giysilerden bir tür. (S, K.)

**دِفَانٌ**
**دِفَانٌ** دف دفان : **دَفِينٌ**’e, iki yerde, bak.

**دَفُونٌ**
**دَفُونٌ** دفون, bir köleye uygulanarak: 8’e bak. ― -b2- Dişi deveye uygulanarak: Diğer develerin ortasında olan: (S:) yahut develer suya geldiklerinde çoğunlukla diğer develerin ortasında olan. (M, K.) ― -b3- 1’in son cümlesine de bak. ― -b4- Ayrıca, (M, K, TA, [CK’de hatalı olarak **مَدْفُون**,]) bir deveye ve bir insana uygulanarak: İhtiyaç olmaksızın kendi yoluna giden, rastgele yahut aldırışsızca; ve böylece ↓ **مِدْفَانٌ**. (M, K.) ― -b5- **دَفْنٌ**’e de bak. Aynı şekilde şöyle denir: **حَسَبٌ دَفُونٌ** (farz edilen mecaz:) Saygı yahut şeref iddiasının kapalı dayanakları. (AZ, T.)

**دَفِينٌ**
**دَفِينٌ** دف دفين, ↓ **مَدْفُونٌ** ile aynı mânâdadır, (S, M, Msb, K,) Gömülü yahut defnedilmiş; yani gizlenmiş, saklanmış yahut örtülmüş, (M, Msb, K, TA,) toprağın yahut tozun içinde, (TA,) yahut toprağın yahut tozun tabakalarının yahut katmanlarının altında; (Msb;) ve ayrıca ↓ **دِفْنٌ** (M, K) ve ↓ **دَفْنٌ**: (TA:) [birincinin] çoğulu **دُفَنَآءُ** (M, K) ve bunun da çoğulu **دُفُنٌ**; (TA;) ve [ikincinin] çoğulu **أَدْفَانٌ**, (M, K,) ki bu, üçüncünün de çoğuludur: (TA:) **دَفِينٌ** kadına da uygulanır, ve böylece **دَفِينَةٌ** de; (Lh, M, K;) ve çoğulu **دَفْنَى**, (Lh, M,) yahut **دُفَنَآءُ**, (K,) ve **دَفَائِنُ**: (Lh, M, K:) ve çoğul **دُفُنٌ** tekil olarak da kullanılır, araziye (**أَرْضٌ**) uygulanarak. (TA. [Fakat M’de, ↓ **دَفْنٌ**’ün araziye (ارض) sıfat olarak böyle uygulandığı ve onun çoğulunun **دُفُنٌ** olduğu söylenir.]) ― -b2- **دَفِينَةٌ**’ye de bak. ― -b3- Ayrıca, kuyuya (**رَكِيَّةٌ**) uygulanarak: Kısmen toprak yahut toz ile dolmuş (**اِنْدَفَنَ بَعْضُهَا**); ve ayrıca ↓ **دِفَانٌ**; çoğulu **دُفُنٌ**: (S:) yahut ↓ **مُنْدَفِنَةٌ** ile aynı mânâdadır, (M, K,) yani [toprak yahut toz ile dolmuş; yahut] rüzgârın süpürüp getirdiği toz onun içine dolmuş [böylece dolmuş, tıkanmış yahut kapanmış]; (T, TA;) ve ayrıca ↓ **مِدْفَانٌ** (M, K) ve ↓ **دِفَانٌ**: (K:) ve böylece ↓ **دَفْنٌ**, (M, TA,) yahut ↓ **دِفْنٌ**, (K,) bu şekilde uygulanarak, (K, TA,) ve develerin suya geldiği su yeri yahut pınara da uygulanarak, (M, K, TA,) ve suluk yahut havuza; (M, K;) ve ayrıca **دَفِينٌ**. (TA.) ― -b4- Ayrıca, pilav içinde gömülü et: fakat bu, avamca bir kullanımdır. (TA.) ― -b5- **دَآءٌ دَفِينٌ** (T, S, M, K) ve ↓ **دَفِنٌ**, (IAar, M, TA,) ki bu şâzdır, görünüşe göre نَهْرٌ’ün bir adama uygulanması gibi bir izâfet (sahiplik) sıfatıdır, (M,) K’de hatalı olarak ↓ **دِفْنٌ**, (TA,) (mecaz:) Bünye tarafından bastırılmış [böylece belirgin hâle gelmesi engellenmiş] gizli bir hastalık; bir hadiste güneşin onu ortaya çıkardığı söylenir: (IAth, TA:) yahut kötülük ve fesat ondan ortaya çıkıncaya kadar bilinmeyen bir hastalık: (T, S) (T:) yahut gizli olduktan sonra ortaya çıkan bir hastalık; sonra ondan kötülük ve fesat (**شَرٌّ وَ عَرَّ** [CK’de hatalı olarak **وَعُرٌّ**]) ortaya çıkar ve yayılır: (M, K:) [denilmiştir ki] o, nadiren yahut asla iyileşmez. (M.) ― -b6- **رَجُلٌ دَفِينُ المُرُوَّةِ**, ve **المروّة** ↓ **دِفْنٌ**, (TA,) yahut ↓ **دَفِنُ المروّة** ve **المروّة** ↓ **دَفْنُ**, (T,) (farz edilen mecaz:) Mürüvvetsiz, yahut erkeklik erdemi olmayan bir adam: As böyle der. (T, TA.)

**دَفِينَةٌ**
**دَفِينَةٌ** دفين دفينه دفينة Gömülü bir şey: (Th, K:) ve bundan dolayı, (TA,) bir hazine, yahut gömülü hazine: çoğulu **دَفَائِنُ**: (M, K, TA:) ve ↓ **دَفِينٌ** de gömülü hazine mânâsına gelir. (TA in art. ركز.)

**دُفَّانٌ**
**دُفَّانٌ** دف دفان [kural dışı olarak] **دَفَائِنُ**’ün tekilidir; geminin **خَشَب**’i [yahut tahta parçaları; bununla kalaslar, serenler, kaburgalar, vb. kastedilmiş olabilir]. (AA, TA.)

**دَافِنُ أَمْرٍ**
**دَافِنُ أَمْرٍ** ذ , K’de hatalı olarak **دَافِنَآء**, (TA,) (mecaz:) Bir işin yahut bir meselenin iç yüzü, yahut özsel hâli ve şartları. (K, TA.) ― -b2- **بَقَرَةٌ دَافِنَةُ الجَذْمِ** Aşırı yaşlılık sebebiyle **أَضْرَاس**’ı [yani dişleri yahut azı dişleri] öğütülmüş yahut aşınmış bir inek yahut sığır cinsinden bir hayvan. (S, K.)

**مدفن**
**مدفن** مدفن [kural gereği **مَدْفِنٌ**, fakat yaygın olarak **مَدْفَنٌ** diye telaffuz edilir,] Gömme yeri: [kabir:] çoğulu **مَدَافِنُ**. (TA.)

**مِدْفَانٌ**
**مِدْفَانٌ** مدفان : **دَفِينٌ**’e bak: ― -b2- ve **دَفُونٌ**’a. -A2- Ayrıca su yahut süt için eski, yıpranmış bir tulum. (S, K.)

**مَدْفُونٌ**
**مَدْفُونٌ** مدفون : **دَفِينٌ**’e bak.

**مُنْدَفِنَةٌ**
**مُنْدَفِنَةٌ** مندفنه مندفنة , kuyuya (**رَكِيَّةٌ**) uygulanarak: **دَفِينٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

دَفَنَ
دَفَنَ I ( n. ac. دَفْن 1 ),
a.  Buried; hid.

تَدَفَّنَ
تَدَفَّنَ V ,  اِنْدَفَنَ VII ,
a.  Was buried; was hidden.

دَفْن
دَفْن 1 , ( pl. دُفُن 10 ),
a.  Burial, interment.

b.  Obscure, unknown.

c.  see 25 (a) .

دِفْن
دِفْن 2 ,  دَفِن 5 ,
a.  see 25 (a) .

مَدْفِن
مَدْفِن 18 , ( pl. مَدَاْفِنُ 44 ),
a.  Place of burial; tomb, sepulchre.

دَفِيْن
دَفِيْن 25 , ( pl. أَدْفَاْن 38 ,  دُفَنَآءُ 43 ),
a.  Buried; hid; filled up ( well ).

b.  Latent, lurking ( disease ).

دَفِيْنَة
دَفِيْنَة 25t , ( pl. دَفَاْئِنُ 46 ),
a.  Anything buried, hidden; buried treasure.

دَفُوْن
دَفُوْن 26 ,
a.  Run-away ( slave, camel ).

##### Türkçe

**دَفَنَ**
**دَفَنَ** I ( mastar-ı aslî **دَفْن** 1 ),
a. Göm(dü); gizle(di).

**تَدَفَّنَ**
**تَدَفَّنَ** V , **اِنْدَفَنَ** VII ,
a. Gömüldü; gizlendi.

**دَفْن**
**دَفْن** 1 , ( çoğ. **دُفُن** 10 ),
a. Gömme, defnetme.

b. Kapalı, bilinmeyen.

c. 25 (a)’ya bak.

**دِفْن**
**دِفْن** 2 , **دَفِن** 5 ,
a. 25 (a)’ya bak.

**مَدْفِن**
**مَدْفِن** 18 , ( çoğ. **مَدَاْفِنُ** 44 ),
a. Gömme yeri; kabir, mezar.

**دَفِيْن**
**دَفِيْن** 25 , ( çoğ. **أَدْفَاْن** 38 , **دُفَنَآءُ** 43 ),
a. Gömülü; gizli; doldurulmuş (kuyu).

b. Gizli, pusuda (hastalık).

**دَفِيْنَة**
**دَفِيْنَة** 25t , ( çoğ. **دَفَاْئِنُ** 46 ),
a. Gömülü, gizli olan herhangi bir şey; gömülü hazine.

**دَفُوْن**
**دَفُوْن** 26 ,
a. Kaçak (köle, deve).
