# دفو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: دفو

باب الدال والفاء و و ء ي معهما
ف و د، ف ي د، ف أ د، و ف د، و د ف، د ف أ، د ف و، د و ف، ف د ي  مستعملات
فود:
الفَوْدُ أَحَدُ فَوْدَيِ الرَّأْسِ، وهما مُعْظَمُ شَعْر اللِّمَّةِ ممّا يلي الأُذُنَيْنِ.
وكذلك فَوْدا جَناحَي العُقابِ، وقال خُفاف:
متى تُلقِ فَوْدَيها على ظَهْر ناهِضٍ
فيد، فأد:
فَيْد: منزل بالبادية.
والفَيّادُ من أسماء البُومِ.
والفَيّادُ من الرِّجال هو الذي يلُفُّ ما قَدَرَ عليه من شىءٍ فأَكَلَه، وأنشدَ:
وليس بالفَيّادة المُقَصْمِلِ
والفَيّادةُ: المُتَبَخْتِر في مِشْيَتِه.
والفائدة: ما أَفادَ اللهُ العِبادَ من خَيْرٍ يستفيدونَه ويَستحدِثونه، وقد فادَتْ له من عندنا فائدة، وجمعها الفوائد.
ويقال: أفادَ فلان خَيراً واستفادَ.
وسُمِّيَ الفُؤاد لتفَؤُّدهِ أي لتوقُّده.
وفُئِدَ الرجلُ فهو مَفؤود أي أصابَه داءٌ في فُؤاده.
وافتأَدَ القومُ: أَوَقَدوا ناراً ولُهْوَجُوا عليها لَحْماً.
وفَأَدْتُ النّارَ: سَجَرْت خَشَبَها، والمَفأَدُ: المَسْجَرُ، والمُفتَأَدُ: موضع النارِ في الأرض.
وفأَدْتُ لحماً: شَوَيتُه، قال:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند مُفَتَأَدِ
وفد:
واحد الوَفد وافِدٌ، وهو الذي يفِدُ عن قوم إلى ملك في فَتْحٍ أو قضيةٍ أو أمرٍ، والقومُ أوفَدوه.
والوافدُ من الإِبِل والقَطَا وغيرها: ما سَبَقَ سائر السِّرْب في طَيَرانِه ووُروده.
وتَوَفَّدَتِ الأوعالُ فوق الجبال أي أشرَفَتْ.
ودف:
استَوْدَفْتُ لَبَناً في الإِناء ونحوه إذا فتَحْتُ رأسَه فأشَرفْتُ عليه، ويكون أن تصُبَّ فوقه لَبَناً كانَ أو ماءً قال العجّاج:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم استَوْدَفا
دفأ دفو:
الدَّفاءُ: نقيض حِدَّة البَردِ.
والدِّفْءُ: ما يُدْفِئُكُ، وثَوبٌ دَفيءٌ أي مُدْفِئ.
ورجلٌ دَفِئٌ بوزن فَعِل: قد لَبِسَ ما يُدْفِئُه، ويقال للاحمق: إنه لدَفِئُ الفؤاد.
وادَّفَيْتُ واستَدْفيتُ أي لَبِسْتُ ما يُدْفِئُني، ودَفِئْتُ من البَرد.
ومَطَرٌ دَفَئِيٌّ يكون في الصيف بعد الربيع.
والدَّفَأُ، مقصور مهموز: الدِّفءُ نفسُه إِلاّ إنّ ألدِّفءَ كأنّه اسمٌ شِبهُ الظِّمْءِ، الدَّفَأُ شِبهُ الظَمَأ ومما لا همز فيه من هذا الباب، مصدر الأَدفَى، والأُنثى دَفواء من الطَير: وهو ما طالَ جَناحاه من أُصول قَوادِمه وطَرَف ذنبه، أو طالت قوادِمُ ذَنَبه، قال الطرماح:
شَنِجُ النَّسَا أَدْفَى الجَناح كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
والأَدْفَى من الأوعال: ما طالَ قَرْناه وامتَدَّ أعلىَ ظهره جِدّاً.
والدَّفْواءُ من النَّجائِب: الطويلة العُنُق إذا سارت كادَتْ تَضَعُ هامَتَها على ظهر سَنامِها، ومع ذلك طويلةُ الظهر.
دوف:
الدَّوْفُ: خَلْطُ الزَّعْفَران والدَّواء بماءٍ فيَبتَلُّ، وتقول منه: دُفتُه وأَدَفْتُه.
والدِّيافيُّ من الزَّيْت منسوبٌ إلى بَلَدٍ بالشامِ أو بالجزيرة.
فدي:
الفِدَى جمع فِدْية.
والفِداءُ ما تَفدي به وتُفادي، والفِعلُ الافتِداء، وفَدَّيْتَه تَفدِيةً: قُلتَ له: أَفديك.
وتَفادَى القومُ: استَتَرَ بعضُهم ببعض مَخافةً، وتَفَدَّيْتُه وفَدَّيتُه واحد.
والفَداءُ: جماعة الطَّعامِ من البُرِّ والشعير وغيرهما، وهو الأَنبار، وجمعه أفدِيةٌ.

### Türkçe

باب **الدال** ve **الفاء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla birlikte

**ف و د**، **ف ي د**، **ف أ د**، **و ف د**، **و د ف**، **د ف أ**، **د ف و**، **د و ف**، **ف د ي** kullanımdadır

**فود**:
**الفَوْدُ** başın iki **فَوْد**’undan biridir; ikisi de iki kulağın yanına bitişik olan **اللِّمَّةِ** saçının çoğunluğudur.
Aynı şekilde kartalın iki kanadının **فَوْدا**’sı; **خُفاف** dedi ki:
متى تُلقِ **فَوْدَيها** على ظَهْر ناهِضٍ

**فيد**، **فأد**:
**فَيْد**: bedevîlikte bir menzil.
**الفَيّادُ** baykuşun adlarındandır.
**الفَيّادُ** erkeklerden: bir şeyden gücünün yettiğini dürüp onu yiyen kimsedir; şu beyit okunmuştur:
وليس ب**الفَيّادة** المُقَصْمِلِ
**الفَيّادةُ**: yürüyüşünde salınarak yürüyen.
**الفائدة**: Allah’ın kullara faydalandıkları ve yeni edindikleri hayırdan ifâde ettiği şey; “bizim yanımızdan ona bir **فائدة** fayda geldi” denir; çoğulu **الفوائد**’dir.
Ve “falanca hayır **أفادَ** etti ve **استفادَ** etti” denir.
Ve **الفُؤاد** onun **تفَؤُّدهِ**’inden, yani tutuşup yanmasından dolayı adlandırıldı.
Ve adama **فُئِدَ** denir; o hâlde o **مَفؤود**’dur; yani **فُؤاده**’nda bir hastalık ona isabet etmiştir.
Ve **افتأَدَ** kavim: bir ateş yaktılar ve onun üzerinde et kızarttılar.
Ve “ateşi **فَأَدْتُ**”: odununu harladım; **المَفأَدُ**: harlanan yer; **المُفتَأَدُ**: yerde ateşin yeri.
Ve “eti **فأَدْتُ**”: onu kızarttım; dedi ki:
سَفّودُ شَرْبٍ نَسُوه عند **مُفَتَأَدِ**

**وفد**:
**الوَفد**’in teki **وافِدٌ**’dir; o, bir fetihte yahut bir davada yahut bir işte kavminden bir hükümdara gelen kimsedir; kavim onu **أوفَدوه**.
Develerden, **القَطَا**’dan ve başkalarından **الوافدُ**: uçuşunda ve suya varışında sürünün geri kalanını geçen şeydir.
Ve **تَوَفَّدَتِ** dağ keçileri dağların üstünde; yani göründüler/yükseldiler.

**دف**:
Bir kapta ve benzerinde sütü **استَوْدَفْتُ**: başını açıp ona üstten baktığım zaman; ve olur ki onun üzerine süt yahut su dökersin. **العجّاج** dedi ki:
فغَمَّها حَوْلَيْنِ ثم **استَوْدَفا**

**دفأ دفو**:
**الدَّفاءُ**: soğuğun şiddetinin zıddı.
**الدِّفْءُ**: seni ısıtan şey; **ثَوبٌ دَفيءٌ** yani ısıtan.
Ve **رجلٌ دَفِئٌ** (فَعِل vezninde): kendisini ısıtan şeyi giymiştir; ve ahmağa “o, **دَفِئُ الفؤاد**’dır” denir.
Ve **وادَّفَيْتُ** ve **استَدْفيتُ**: yani beni ısıtan şeyi giydim; ve soğuktan **دَفِئْتُ**.
Ve **مَطَرٌ دَفَئِيٌّ**: ilkbahardan sonra yazda olan yağmur.
Ve **الدَّفَأُ** (kısaltılmış, hemzeli): bizzat **الدِّفءُ**’ün kendisi; ancak **ألدِّفءَ** sanki **الظِّمْءِ**’e benzer bir isim gibidir; **الدَّفَأُ** **الظَمَأ**’ya benzer; ve bu babdan hemze olmayan şeylerden: **الأَدفَى**’nın masdarı; ve kuşlardan dişisi **دَفواء**: o, iki kanadı ön tüylerinin köklerinden ve kuyruğunun ucundan uzun olan; yahut kuyruğunun ön tüyleri uzun olan; **الطرماح** dedi ki:
شَنِجُ النَّسَا **أَدْفَى الجَناح** كأنَّه		في الدّار بعد الظاعنين مُقَيَّدُ
Ve dağ keçilerinden **الأَدْفَى**: iki boynuzu uzun olan ve sırtının üst kısmı pek çok uzayan.
Ve seçkin develerden **الدَّفْواءُ**: yürüdüğünde boynu uzun olan; başını hörgücünün sırtı üzerine koyacak gibi olur; bununla birlikte sırtı da uzundur.

**دوف**:
**الدَّوْفُ**: safranı ve ilacı suyla karıştırmak; böylece ıslanır; bundan “onu **دُفتُه** ve **أَدَفْتُه**” dersin.
**الدِّيافيُّ** zeytinden: Şam’da yahut Cezîre’de bir beldeye nispet edilmiştir.

**فدي**:
**الفِدَى** **فِدْية**’nin çoğuludur.
**الفِداءُ**: kendisiyle fidye verdiğin ve karşılıklı fidyeleştiğin şey; fiil **الافتِداء**’dır; ve onu **فَدَّيْتَه تَفدِيةً**: ona “**أَفديك**” dedin.
Ve kavim **تَفادَى** etti: korkudan bazısı bazısıyla örtündü/siperlendi; ve “onu **تَفَدَّيْتُه** ve **فَدَّيتُه**” birdir.
Ve **الفَداءُ**: buğdaydan, arpadan ve başkalarından yiyecek topluluğu; o **الأَنبار**’dır; çoğulu **أفدِيةٌ**’dir.
