# دفو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%81%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دفو

: ( و ( *!دَفَوْتُ الجَرِيحَ ) *!أَدْفُوهُ *!دَفْواً ، ( *!وأَدْفَيْتُهُ *!ودَافَيْتُهُ ) ؛ حَكَاهُما أَبو عُبيدٍ ؛ ( أَجْهَزْتُ عليه ) ؛ وكَذلِكَ دَأَفْتُ عليه وأَدْفَأتُه ودَافَأْتُه .
وفي الحدِيثِ : أنَّه صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بأَسِيرٍ وهو يَرْعُدُ مِن البَرْدِ فقالَ لقَوْمٍ منهم : ( اذْهَبُوا به *!فأَدْفُوه ) ، يُريدُ الدِّفْءَ مِن البَرْدِ ، فذَهَبُوا به فَقَتَلُوه ، فوَدَاهُ رَسولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كما في الصِّحاحِ .
قالَ ابن الأَثيرِ : أَرادَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم *!الإدْفاءَ من الدِّفْءِ فحَسَبُوه الإِدْفاء بمعْنَى القَتْل في لُغَةِ اليَمَنِ ؛ وأَرادَ صلى الله عليه وسلم أدْفِئوه بالهَمْز فخففه وهو تَخْفيفٌ شاذٌّ والقِياسُ أن تُجْعَل الهَمْزَة بَيْنَ بَيْن لا أَنْ تُحْذَفَ ، وإنما ارْتَكبَ الشُّذُوذ لأنَّ الهَمْزَ ليسَ مِن لُغَةِ قُرَيْش .
( و ) *!الدَّفَا ، مَقْصوراً : الانْحِناءُ . يقالُ : ( رجُلٌ *!أَدْفَى ) ، أَي ( مُنْحَنٍ ) ، أَو هو المَاشِي في شِقَ .
وفي الصِّحاحِ : في صُلْبِهِ احْدِيدابٌ ؛ هكذا ذَكَرَه الجَوهرِيُّ هنا .
وأَوْرَدَه الهَرَوِيُّ في المَهْموزِ .
( و ) يقالُ : ( عُقابٌ *!دَفْواءُ ) : أَي ( مُعَوَجَّةُ المِنْقارِ ) ؛ وفي الصِّحاحِ : لعَوَجِ مِنْقارِها .

( *!والدَّفْواءُ : النَّاقَةُ الطَّويلَةُ العُنُقِ ) التي كادَتْ هامَتُها تَمَسُّ سَنامَها ، وتكونُ مع ذلكَ طَويلَةَ الظَّهْر .
وفي الصِّحاحِ : ورُبَّما قيلَ للنَّجيبةِ الطَّويلَةِ العُنُقِ *!دَفْواءُ .
( *!والتَّدافِي : التَّدارُكُ .
( و ) في الصِّحاحِ : ( التَّداوُلُ ؛ و ) هو ( أَنْ يَسيرَ البَعيرُ سَيْراً مُتَجافِياً ) ؛ وقد تَدَافَى *!تَدافِياً .
( *!وأَدْفَيْتُ *!واسْتَدْفَيْتُ ، لُغَتانِ في الهَمْزِ ) قد تقدَّمَ ذِكْرُهما .
( *!وأَدْفَى الظَّبْيُ : طالَ قَرْناهُ حتى كادَ أن يَبْلُغا اسْتَهُ .
( ( وفي المُحْكَم : حتى انْصَبَّا على أُذُنَيْه من خَلْفِه .
وفي الصِّحاحِ : يقالُ وَعِلٌ *!أَدْفَى بَيِّنُ الدَّفا : وهو الذي طالَ قَرْنه جدّاً وذَهَبَ قِبَلَ أُذُنَيْه .
( *!وأُدْفُو ، بالضَّمِّ : ة قُرْبَ الاسْكَنْدرِيَّةِ .
( و ) أَيْضاً : ( د بينَ أُسْوانَ وإِسْنَى ، منه ) الإمامُ أَبو بكْرٍ ( محمدُ بنُ عليِّ ) بنِ أَحْمدَ بنِ محمد *!الأُدفُويّ ( النَّحْوِيُّ ) ، انْفَرَدَ بالإمامَةِ في دَهْرِه في قِراءَةِ نافِعٍ ، روَايَة عُثْمان بن سعيدٍ ورش مع سَعَة عِلْمِهِ وبَرَاعَة فَهْمِه وتَمَكُّنه في عِلْم العَرَبيَّةِ ، وحدَّثَ عن أبي جَعْفرٍ النَّحاسِ بكتابِ مَعاني القُرْآن وإعْراب القُرْآن ، واخْتُلِفَ في مَوْلِدِهِ ، قيلَ سَنَة ثَلاث ، وقيلَ خَمْس ، وقيلَ أَرْبَع وثلثمائَةٍ في صَفَر ، وهذا أَصَحُّ ، وتُوفي بمِصْرَ يَوْم الخَمِيس لسَبْعٍ بَقَيْنَ مِن رَبِيعِ الأوَّل سَنَة 588 ؛ ( له تَفْسيرُ أَرْبَعُونَ مُجَلَّداً ) في الكامِلِ ، منها نسْخةٌ في المَدْرسةِ الفاضِلِيَّة بمِصْر في تَجْزئة مِائَة وعِشْرين مُجَلَّداً .
وقد تقدَّمَ للمصنِّفِ الإشارَة إلى

ذلكَ في أَدَفَ ، وتقدَّمَ لنا هناك الكَلامُ في تَرْجمتِه وذِكْر القَرْيَتَيْن والاخْتِلاف في ضَبْطِها هل هي بالذالِ المُعَجمةِ أَو المُهْملةِ ، أَو بالتَّاء ، وهل هي قُرْبَ الاسْكَنْدريَّة أَو بالجانِبِ الغَرْبي مِن نِيلِ مِصْر ، أَو غَيْر ذلكَ فراجِعْه ، وتأَمَّل تصب .
قالَ شيْخُنا : والصَّوابُ ذِكْرُها هنا ، واللَّهُ أَعْلم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

### Türkçe

: ( ve ( **دَفَوْتُ الجَرِيحَ** ) **أَدْفُوهُ** **دَفْواً** , ( **وأَدْفَيْتُهُ** **ودَافَيْتُهُ** ) ; ikisini de Ebû Ubeyd hikâye etmiştir; ( onun işini bitirdim ) ; ve bunun gibi: **دَأَفْتُ** عليه ve **أَدْفَأتُه** ve **دَافَأْتُه**.
Ve hadiste: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine bir esir getirildiği, hâlbuki o soğuktan titriyordu; bunun üzerine onlardan bir kavme dedi ki: ( onunla gidin, **فأَدْفُوه** ), soğuktan ısınmayı murad ediyor; böylece onunla gittiler de onu öldürdüler; bunun üzerine Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onun diyetini verdi; Sıhâh’ta olduğu üzere.
İbnü’l-Esîr dedi ki: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) **الإدْفاءَ**’yı, **الدِّفْءِ**’den (ısınmadan) murad etti; onlar ise onu Yemen lügatinde öldürme mânâsındaki **الإِدْفاء** sandılar; ve (sallallahu aleyhi ve sellem) “**أدْفِئوه**”u hemze ile murad etti de onu hafifletti; bu ise şâz bir hafifletmedir; kıyas, hemzenin “beyn beyn” yapılmasıdır, hazfedilmesi değil; ancak şüzûzu irtikâb etti; çünkü hemze Kureyş’in lügatinden değildir.

( ve ) **الدَّفَا** , maksûr olarak: eğilme. Denilir ki: ( bir adam **أَدْفَى** ), yani ( eğilmiş ); yahut o, bir şıkta yürüyendir.
Sıhâh’ta: belinde bir kamburluk vardır; Cevherî onu burada böyle zikretti.
Herevî onu hemzeli maddede vârid kıldı.
( ve ) denilir ki: ( bir kartal **دَفْواءُ** ): yani ( gagası eğri ); Sıhâh’ta: gagasının eğriliğinden dolayı.

( **والدَّفْواءُ** : boynu uzun dişi deve ) ki başı neredeyse hörgücüne dokunur; bununla beraber sırtı da uzun olur.
Sıhâh’ta: bazen boynu uzun seçkin deveye de **دَفْواءُ** denilmiştir.
( **والتَّدافِي** : yetişme/peş peşe erişip telâfi etme.
( ve ) Sıhâh’ta: ( elden ele dolaşma; ve ) o, ( devenin uzak durarak yürür bir yürüyüşle yürümesi )dir; ve **تَدافِياً** olarak **تَدَافَى** etmiştir.
( **وأَدْفَيْتُ** **واسْتَدْفَيْتُ** , hemzede iki lügattir ) ikisinin zikri geçmişti.
( **وأَدْفَى الظَّبْيُ** : iki boynuzu uzadı; neredeyse kıçına ulaşacaklardı.
( ( Muhkem’de: ta ki arkasından iki kulağının üzerine doğru sarktılar.
Sıhâh’ta: **وَعِلٌ أَدْفَى** denilir; **بَيِّنُ الدَّفا**: o, boynuzu çok uzayan ve iki kulağı tarafına giden kimsedir.
( **وأُدْفُو** , zamme ile: İskenderiye yakınında bir köydür.
( ve ) ayrıca: ( Asvân ile İsnâ arasında bir yer; ondan ) imam Ebû Bekir ( Muhammed b. Ali ) b. Ahmed b. Muhammed **الأُدفُويّ** ( nahivci )dir; kendi devrinde Nâfi‘ kıraatinde, Osman b. Saîd Verş rivayetiyle, ilminin genişliği, anlayışının mahareti ve Arap dili ilminde yerleşikliğiyle imamlıkta tek kalmıştır; ve Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’tan “Me‘ânî’l-Kur’ân” ve “İ‘râbü’l-Kur’ân” kitabını rivayet etti; doğumu hakkında ihtilaf edildi: üç yüz üç senesi denildi, beş denildi, dört yüz üç denildi; Safer’de; ve bu daha sahîhtir; ve Mısır’da, Rebîü’l-evvel’den yedi gün kalmışken, perşembe günü, 588 senesinde vefat etti; ( onun “el-Kâmil”de kırk ciltlik bir tefsiri vardır ); ondan Mısır’daki Medrese-i Fâzıliyye’de yüz yirmi ciltlik tecziye halinde bir nüsha vardır.

Musannifin buna işaret etmesi **أَدَفَ** maddesinde geçmişti; ve orada tercümesi hakkında sözümüz ve iki köyün zikri ve ضبط’unda ihtilafın, onun **بالذالِ المُعَجمةِ** ile mi yoksa **المُهْملةِ** ile mi, yahut **بالتَّاء** ile mi olduğu; ve İskenderiye yakınında mı yoksa Mısır Nil’inin batı tarafında mı, yahut başka bir şey mi olduğu geçti; ona müracaat et ve tasb’ı teemmül et.
Şeyhimiz dedi ki: doğru olan, onun burada zikredilmesidir; Allah daha iyi bilir.
Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:
