# دقش — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B4/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%82%D8%B4/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دقش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B4.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: دقش

الدقشة، هكذا في النسخ بالحمرة، وهو موجود في نسخ الصحاح كلها، فالصواب كتابته بالأسود، قال أبو حاتم: الدقشة، بالفتح: دويبة رقطاء أصغر من القطاة، هكذا في النسخ، وفي اللسان والتكملة أصغر من العظاءة، وقيل: هي دويبة رقشاء. وذكر الفتح مستدرك. أو طائر أرقش أغبر أريقط، وتصغيره الدقيش، وبه كنوا، قاله ابن دريد، قال غلام من العرب- أنشده يونس-:
  يا أمتاه أخصبي العشـيه                      قد صدت دقشا ثم سندريه والدقش، كالنقش، عن أبي حاتم، قال ابن دريد: ورد قوم من أهل اللغة هذا الحرف، فقالوا: ليس بمعروف، وهو غلط؛ لأن العرب سمت دنقشا، فإن كان من الدقشة فالنون زائدة، ولم يبنوا منه هذا البناء إلا وله أصل. وسأل يونس أبا الدقيش الأعرابي: ما الدقيش? فقال: لا أدري، إنما هي أسماء نسمعها فنتسمى بها: كذا نص الجوهري، وفي التهذيب: قال يونس: سألت أبا الدقيش: ما الدقش? فقال: لا أدري، قلت: وما الدقيش? قال: ولا هذا: قلت: فاكتنيت بما لا تعرف ما هو? قال: إنما الكنى والأسماء علامات. انتهى. قال ابن فارس: وما أقرب هذا الكلام من الصدق. قلت: وقد تقدم عن ابن دريد أنه كنى بالطائر، قال ابن بري: قال أبو القاسم الزجاجي: إن ابن دريد سئل عن الدقيش، فقال: قد سمت العرب دقشا، فصغروه، وقالوا: دقيش، وصيرت من فعل فنعلا، فقالوا دنقش. وقال أبو زيد: دخلت على أبي الدقيش الأعرابي وهو مريض فقلت له: كيف تجدك يا أبا الدقيش? قال: أجد ما لا أشتهي وأشتهي ما لا أجد، وأنا في زمان سوء، زمان من وجد لم يجد، ومن جاد لم يجد. قلت: كيف لو أدرك أبو الدقيش زماننا هذا? فلنسأل الله العظيم أن يعفو عنا، ويسامحنا بفضله وكرمه. آمين.

### Türkçe

**الدقشة**، nüshalarda kırmızıyla böyle; ve o, **الصحاح** nüshalarının hepsinde mevcuttur; doğrusu, onu siyahla yazmaktır. Ebû Hâtim dedi: **الدقشة**, fetha ile: benekli bir küçük hayvancık; **القطاة**’dan daha küçüktür; nüshalarda böyle. **اللسان** ve **التكملة**’de: **العظاءة**’dan daha küçüktür. Ve denildi ki: o, benekli bir küçük hayvancıktır. Ve fethayı zikretmek **مستدرك**’tir. Yahut benekli, tozlu, benekçik bir kuştur; onun küçültmesi **الدقيش**’tir; onunla künye yaptılar; İbn Düreyd söyledi. Araplardan bir oğlan dedi —Yûnus onu inşâd etti—:
  Ey anneciğim, akşamı bereketli kıl                      **دقشا** avladım, sonra onu yedireceğiz

Ve **الدقش**, **النقش** gibi, Ebû Hâtim’den. İbn Düreyd dedi: Ehl-i lugattan bir kavim bu harfi reddetti; dediler ki: bilinen değildir; ve o yanlıştır; çünkü Araplar **دنقشا** diye adlandırdı; eğer **الدقشة**’dandır ise, **النون** ziyadedir; ve bu binayı ondan bina etmediler, ancak onun bir aslı olmakla. Yûnus, bedevî Ebû **الدقيش**’e sordu: **الدقيش** nedir? Dedi ki: Bilmiyorum; ancak onlar, işittiğimiz isimlerdir de onlarla isimleniriz. Cevherî’nin nassı böyledir. Ve **التهذيب**’de: Yûnus dedi: Ebû **الدقيش**’e sordum: **الدقش** nedir? Dedi ki: Bilmiyorum. Dedim: Peki **الدقيش** nedir? Dedi ki: Bu da değil. Dedim: Öyleyse, ne olduğunu bilmediğin şeyle künye mi edindin? Dedi ki: Ancak künyeler ve isimler alâmetlerdir. Bitti. İbn Fâris dedi: Bu söz, doğruluğa ne kadar da yakındır. Dedim: İbn Düreyd’den, kuşla künye yaptığı geçmişti. İbn Berrî dedi: Ebû’l-Kâsım **الزجاجي** dedi: İbn Düreyd’e **الدقيش** hakkında soru soruldu; dedi ki: Araplar **دقشا** diye adlandırdı; sonra onu küçülttüler ve **دقيش** dediler; ve fiilden **فنعلا** kılındı; **دنقش** dediler. Ebû Zeyd dedi: Bedevî Ebû **الدقيش**’in yanına girdim, o hasta idi; ona dedim ki: Ey Ebû **الدقيش**! kendini nasıl buluyorsun? Dedi ki: İstemediğimi buluyorum ve bulmadığımı istiyorum; ve ben kötü bir zamanda( yım): bulan bulmadı, cömertlik eden bulmadı zamanı. Dedim: Ebû **الدقيش** bizim şu zamanımızı idrak etseydi nasıl olurdu? O hâlde, yüce Allah’tan, bizden affetmesini ve fazlı ve keremiyle bizi bağışlamasını dileriz. Âmin.
