# دقش — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B4/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%82%D8%B4/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دقش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B4.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: دقش

ق ش د
قشد ، شدق ، دقش ، شقد ، دشق .
قشد : قال الليث : يقال لِثُفْلِ السَّمْنِ القِشْدَةُ والقِلْدة .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم في قول العرب : إذا طَلَعت البَلْدة أُكِلَتِ القِشدة .
قال : وتسمَّى القشدة الإثرَ والخُلاصة والأُلاَقةَ .
قال : وسُمِّيَتْ أُلاقةً لأنها تَليقُ بالقِدر أي : تَلْزَقُ بأَسْفلِها حين يُصَفَّى السَّمن ويَبقى الإثْرُ مع شعَرٍ وعُود وغيرِ ذلك إن كان ويخرج السَّمن مُهذَّباً صافياً كأَنّه الخل .
أبو عبيد عن الكسائي : يقال لثُفْل السَّمْنِ القِلْدة والقِشدةُ بالدال والكُدادةُ ، وقد قشَدْنا القِشْدَة .
شقد : قال الليث : الشِّقْدَةُ : حشيشةٌ كثيرةُ الإهالة واللّبَنِ .
قال أبو منصور : لمْ أَسْمَع الشِّقْدَة لغير الليث وكأنه أراد القِشدة فقلبه كما يقال جذب وجبذ .
دقش : قال الليث : سألْتُ أَبا الدُّقَيش ؛ فقلت : ما الدَّقَشُ ؟ فقال : لا أَدرِي ، قلت : فما الدُّقَيْشُ ؟ قال : ولا هذا ، قلت : فاكْتَنَيْتَ بما لا تدري ما هُوَ . قال : إنما الكُنَى والأسماءُ علاماتٌ .
وقال ابنُ دُرَيد : قال أبو حاتم : السجزي : الدّقشة دُوَيْبَّةٌ رقْطَاء أصغرُ من العَظَاءَةِ قال : والدَّقْش عنده النقْشُ .
ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : أبو الدُّقَيْشِ كنيةٌ واسمه الدَّقَش .
قلت : وهذا قريبٌ من قول أبي حاتم .
شدق : قال الليث : الشِّدْقُ : والشَّدْقُ لُغتان .
قال : والأَشدق العريضُ الشِّدْق الواسعُه والمائلُه أيَّ ذلك كان .
وقال غيره : رجُلٌ أَشدق إذا كان مُفَوَّهاً ذا بَيان ورجالٌ شُدْقٌ .
وقيل لعمرو بن سعيد : الأشدقُ لأنّه كان أحد خطباء العرب ، وجمْع الشدق شُدوق وأشداق ، والشَّدَقُ : سَعَةُ الشدقيْن .
ويقال : هو يتشدَّق في كلامه إذا توسَّع فيه وتَفَيْهَق ، وهو مذمومٌ وشدْقا الوادي ناحِيتاه .
دشق : أبو عبيد وغيره : بيْتٌ دَوْشَقٌ إذا كان ضخماً ، وَجملٌ دَوْشَقٌ إذا كان ضخماً فإذا كان سريعاً فهو دِمَشْقٌ .

### Türkçe

ق ش د
**قشد** , **شدق** , **دقش** , **شقد** , **دشق** .

**قشد** : Leys dedi: İçyağının tortusuna **القِشْدَةُ** ve **القِلْدة** denir.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den, Arapların şu sözü hakkında haber verdi: “**البَلْدة** doğunca **القِشدة** yenildi.”

Dedi: **القشدة**’ye **الإثرَ** ve **الخُلاصة** ve **الأُلاَقةَ** da ad verilir.

Dedi: **أُلاقةً** diye adlandırıldı; çünkü o, tencereye yapışır; yani: içyağı süzülünce onun altına yapışır; ve **الإثْرُ** bir kıl ve bir çöp ve bunun dışında başka şeylerle birlikte kalır—eğer varsa—; ve içyağı, sanki sirke imiş gibi, arıtılmış, duru olarak çıkar.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: İçyağının tortusuna **القِلْدة** ve **القِشدةُ** ( **الدال** ile) ve **الكُدادةُ** denir; ve biz **القِشْدَة**’yi **قشَدْنا**.

**شقد** : Leys dedi: **الشِّقْدَةُ**: içyağı ve sütü çok olan bir ottur.

Ebû Mansûr dedi: Leys’ten başkası için **الشِّقْدَة**’yi işitmedim; sanki **القِشدة**’yi kastetti de onu çevirdi; nitekim **جذب** ve **جبذ** denildiği gibi.

**دقش** : Leys dedi: Ebû’d-Dukayş’e sordum; dedim: **الدَّقَشُ** nedir? Dedi: Bilmiyorum. Dedim: Peki **الدُّقَيْشُ** nedir? Dedi: Bu da değil. Dedim: Öyleyse, ne olduğunu bilmediğin şeyle künyelendin. Dedi: Künye ve isimler ancak alâmetlerdir.

İbn Düreyd dedi: Ebû Hâtim dedi: Siczî: **الدّقشة** benekli bir küçük hayvancıktır; **العَظَاءَةِ**’den daha küçüktür. Dedi: Ve **الدَّقْش** onun yanında **النقْشُ**’tur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: Ebû’d-Dukayş bir künyedir; adı ise **الدَّقَش**’tır.

Dedim: Bu, Ebû Hâtim’in sözüne yakındır.

**شدق** : Leys dedi: **الشِّدْقُ** ve **الشَّدْقُ** iki lugattır.

Dedi: **الأَشدق**: geniş **الشِّدْق**’lu, genişi ve eğri olanı—hangisi olursa olsun.

Başkası dedi: Bir adam **أَشدق**’tur; eğer ağzı geniş, beyan sahibi ise; ve adamlar **شُدْقٌ**.

Ve Amr b. Saîd’e **الأشدقُ** denildi; çünkü o, Arapların hatiplerinden biriydi. **الشدق**’ın çoğulu **شُدوق** ve **أشداق**’tır. Ve **الشَّدَقُ**: iki **شدق**’ın genişliğidir.

Ve denir: O, sözünde **يتشدَّق** eder; onda genişler ve böbürlenir; o ise yerilmiştir. Ve vadinin iki **شدق**’ı: onun iki yanıdır.

**دشق** : Ebû Ubeyd ve başkaları: Bir ev **دَوْشَقٌ**’tur; eğer iri ise. Ve bir deve **دَوْشَقٌ**’tur; eğer iri ise. Şayet hızlı ise o, **دِمَشْقٌ**’tur.
