# دقع — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B9/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%82%D8%B9/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B9.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: دقع

دَقِعَ
1 دَقِعَ دقع , (S, Msb, K,) aor. دَقَعَ , (Msb, K,) inf. n. دَقَعٌ, (Msb,) He (a man, S) clave to the dust, or earth, (S, Msb, K,) by reason of abasement, or abjectness; (S, Msb;) or, as some say, by reason of poverty: or he clave to the dust, or earth, and became poor; as also ↓ ادقع: or he clave to the dust, or earth, or some other thing, by reason of anything whatever: (TA:) and he became lowly, humble, or submissive, and clave to the dust, or earth. (S, TA.) It is said in a trad. [cited voce خَجِلَ], اـِذَا جُعْتُنَّ دَقِعْتُنَّ When ye [women] are hungry, ye become lowly, humble, or submissive, and cleave to the dust, or earth; (S, TA;) or ye bear poverty ill. (TA in art. خجل.) ― -b2- He was, or became, grieved, unhappy, or disquieted in mind; as also دَقَعَ, inf. n. دَقْعٌ and دُقُوعٌ; and lowly, humble, submissive, or abased. (TA.) ― -b3- He was, or became, lowly, humble, or submissive, in seeking, or requesting, an object of want, and desired it vehemently. (TA.) ― -b4- He was, or became, content with mean sustenance. (K; but only the inf. n., namely دَقَعَ, of the verb in this sense, is there mentioned.) ― -b5- [And, as shown above,] He bore poverty ill. (S, K; but only the inf. n., as above, is mentioned in them.) [Thus the verb bears two contr. meanings.] El-Kumeyt says,
وَلَمْ يَدْقَعُوا عِنْدَ مَا نَابَهُمْ
لِصَرْفِ زَمَانٍ وَلَمْ يَخْجَلُوا
i. e. They did not bear poverty ill [on the occasion of what befell them by reason of a changing of fortune], nor did they bear richness ill: or, as some say, they did not cleave to the ground in consequence of poverty and hunger, &c., nor did they become lazy, or indolent, and remiss, in seeking subsistence. (TA.) ― -b6- He (a young camel) turned away with disgust from the milk; was averse from it; loathed, or nauseated, it; syn. بَشِمَ عَنِ اللَّبَنِ. (K.) ― -b7- دَقَعَ, inf. n. دَقْعٌ, [mentioned above,] also signifies He pursued small means of gain; as also ↓ ادقع. (TA.)

ادقع
4 ادقع أدقع ادقع دقع : see 1; first and last sentences. ― -b2- ادقع لَهُ, and اـِلَيْهِ, He acted exorbitantly towards him in reviling, &c., [as though he debased himself to him,] not shunning, or preserving himself from, foul speech. (AZ.) -A2- ادقعهُ, inf. n. اـِدْقَاعٌ, He caused him to cleave to the dust, or earth; meaning he abased him, or rendered him object. (KL; but only the inf. n. is there mentioned.) And ادقعهُ الفَقْرُ Poverty caused him to cleave to the dust, or earth. (Har p. 33.) [See the act. part. n., below.]

دَنْقَعَ
Q. Q. 1 دَنْقَعَ دنقع He (a man) was, or became, poor, or needy: the ن being augmentative. (TA.)

دَقِعٌ
دَقِعٌ دقع [part. n. of دَقِعَ; Cleaving to the dust, or ground, &c.:] grieved, unhappy, or disquieted in mind; as also ↓ دَاقِعٌ; and lowly, humble, submissive, or abased: (TA:) and ↓ مُدْقِعٌ [is syn. with دَقِعٌ as signifying] cleaving to the dust, or earth, and in a state of poverty: (TA:) [the pl. of دَقِعٌ is دَقْعَى; like as وَجْعَى is pl. of وَجِعٌ, and هَرْمَى of هَرِمٌ.] You say, رَأَيْتُ القَوْمَ صَقْعَى دَقْعَى [I saw the people, or company of men, struck by a thunderbolt, or struck by the enemy as with a thunderbolt,] cleaving to the ground. (TA.)

الَّدْقَعاءُ
الَّدْقَعاءُ الدقعاء : see أَدْقَعُ.

الدِّقْعِمُ
الدِّقْعِمُ الدقعم : see أَدْقَعُ.

الدَّقَاعُ
الدَّقَاعُ الدقاع : see أَدْقَعُ.

الدُّقَاعُ
الدُّقَاعُ الدقاع : see أَدْقَعُ.

دَقُوعُ اليَدَيْنِ
دَقُوعُ اليَدَيْنِ دقوع اليدين A camel that throws forth his fore legs, and scrapes the dust, or earth, (K, TA,) when he goes the pace, or at the rate, or in the manner, termed خَبَب. (TA.)

دَاقِعٌ
دَاقِعٌ داقع : see دَقِعٌ. ― -b2- Content with what is mean, or vile; as also ↓ مِدْقَاعٌ: and both signify one who cares not for whatever has fallen into food or beverage or any other thing: or, as some say, who pursues mean, or vile, things: (TA:) or the former signifies one who seeks, or pursues, small means of gain. (S, TA.)

دَوْقَعَةٌ
دَوْقَعَةٌ دوقعه دوقعة Poverty: and abasement, or abjectness: (S, K:) and calamity. (TA.) You say, in imprecating, رَمَاهُ اللّٰهُ بِالدَّوْقَعَةِ [May God afflict him with poverty: &c.]: (S:) or رماه اللّٰه فِى الدَّوْقَعَةِ [may God cast him into poverty: &c.]. (TA.)

دَيْقُوعٌ
دَيْقُوعٌ ديقوع : see أَدْقَعُ.

أَدْقَعُ
أَدْقَعُ ذ Vehement hunger; (ISh, K;) as also ↓ دَيْقُوعٌ. (S, K.) ― -b2- ذُرَةٌ دَقْعَآءُ [fem. of أَدْقَعُ] Bad [millet]: (IDrd, K:) of the dial. of El-Yemen. (IDrd.) ― -b3- أَرْضٌ دَقْعَآءُ Land having in it no plants, or herbage. (K.) ― -b4- ↓ الدَّقْعَآءُ, [used as a subst.,] (Lh, S, Msb, K,) and ↓ الدِّقْعِمُ, (Lh, S, K,) in which the م is augmentative, as it is in دِرْدِمٌ syn. with دَرْدَآءُ, (S,) and الأَدْقَعُ, and ↓ الدَّقَاعُ, and ↓ الدَّقَاعُ, (Lh, K,) The dust, or earth: (Lh, S, Msb, K:) or the fine dust or earth upon the face of the ground. (TA.) One says, in imprecating, بِفِيهِ الدَّقَعَآءُ, and الدِّقْعِمُ, and الأَدْقَعُ, May the dust, or earth, be in his mouth. (Lh.)

مُدْقِعٌ
مُدْقِعٌ مدقع : see دَقِعٌ. ― -b2- Fleeing: hastening, or going quickly. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- Lean, or emaciated, in the utmost degree. (Ibn-'Abbلd, K.) -A2- Causing to cleave to the dust, or earth: (S, K:) applied in this sense to poverty. (S.)

مُدَقَّعٌ
مُدَقَّعٌ مدقع : see مُدَفَّعٌ.

مِدْقَاعٌ
مِدْقَاعٌ مدقاع : see دَاقِعٌ. ― -b2- Vehemently, or excessively, desirous; eager; or covetous: (K:) pl. مَدَاقِيعُ. (TA.) ― -b3- اـِبِلٌ مَدَاقِيعُ Camels that eat the herbage until they make it to cleave to the ground by reason of its paucity. (S.)

### Türkçe

**دَقِعَ**
1 **دَقِعَ** **دقع**, (S, Msb, K,) muzâri‘ı **دَقَعَ**, (Msb, K,) mastarı **دَقَعٌ**, (Msb,) O (bir adam, S) alçaklık yahut zelillik sebebiyle toza yahut toprağa yapıştı; (S, Msb, K,) (S, Msb;) yahut bazılarına göre fakirlik sebebiyle: yahut toza yahut toprağa yapıştı ve fakir oldu; bunun gibi ↓ **ادقع**: yahut her ne sebeple olursa olsun toza yahut toprağa yahut başka bir şeye yapıştı: (TA:) ve alçak, mütevazı yahut boyun eğici oldu ve toza yahut toprağa yapıştı. (S, TA.) Bir hadiste [**خَجِلَ** maddesinde zikredilmiş], **اـِذَا جُعْتُنَّ دَقِعْتُنَّ** “Siz [kadınlar] acıktığınızda, alçak, mütevazı yahut boyun eğici olursunuz ve toza yahut toprağa yapışırsınız;” (S, TA;) yahut fakirliğe kötü tahammül edersiniz. (TA, **خجل** maddesinde.) ― -b2- Kederli, mutsuz yahut zihnen huzursuz idi yahut oldu; bunun gibi **دَقَعَ**, mastarı **دَقْعٌ** ve **دُقُوعٌ**; ve alçak, mütevazı, boyun eğici yahut zelil. (TA.) ― -b3- Bir ihtiyaç nesnesini aramada yahut istemede alçak, mütevazı yahut boyun eğici idi yahut oldu ve onu şiddetle arzuladı. (TA.) ― -b4- Kötü/adi rızıkla yetinen idi yahut oldu. (K; fakat orada bu mânada fiilin yalnız mastarı, yani **دَقَعَ**, zikredilmiştir.) ― -b5- [Ve yukarıda gösterildiği üzere,] fakirliğe kötü tahammül etti. (S, K; fakat onlarda yalnız mastar, yukarıdaki üzere, zikredilmiştir.) [Böylece fiil iki zıt mânayı taşır.] el-Kumeyt der ki,
وَلَمْ يَدْقَعُوا عِنْدَ مَا نَابَهُمْ
لِصَرْفِ زَمَانٍ وَلَمْ يَخْجَلُوا
yani: Değişen talih sebebiyle başlarına gelen şey karşısında fakirliğe kötü tahammül etmediler, zenginliğe de kötü tahammül etmediler: yahut bazılarına göre, fakirlik ve açlık vb. sebebiyle yere yapışmadılar; rızık aramada tembel yahut üşengeç ve gevşek de olmadılar. (TA.) ― -b6- O (genç deve) sütten tiksinerek yüz çevirdi; ondan hoşlanmadı; onu iğrendi yahut midesi bulandı; eş anlamlısı **بَشِمَ عَنِ اللَّبَنِ**. (K.) ― -b7- **دَقَعَ**, mastarı **دَقْعٌ**, [yukarıda zikredilmiş,] ayrıca “küçük kazanç yollarını takip etti” mânasına gelir; bunun gibi ↓ **ادقع**. (TA.)

**ادقع**
4 **ادقع** **أدقع** **ادقع** **دقع**: 1’e bak; ilk ve son cümleler. ― -b2- **ادقع لَهُ**, ve **اـِلَيْهِ**, Ona sövme vb. hususunda aşırı davrandı, [sanki kendini ona alçalttı,] çirkin sözden kaçınmayarak yahut kendini korumayarak. (AZ.) -A2- **ادقعهُ**, mastarı **اـِدْقَاعٌ**, Onu toza yahut toprağa yapıştırdı; yani onu zelil etti yahut aşağılık kıldı. (KL; fakat orada yalnız mastar zikredilmiştir.) Ve **ادقعهُ الفَقْرُ** Fakirlik onu toza yahut toprağa yapıştırdı. (Har s. 33.) [Aşağıda ism-i fâile bak.]

**دَنْقَعَ**
Q. Q. 1 **دَنْقَعَ** **دنقع** O (bir adam) fakir yahut muhtaç idi yahut oldu: **النون** ziyadedir. (TA.)

**دَقِعٌ**
**دَقِعٌ** **دقع** [**دَقِعَ**’ın ism-i fâili; toza yahut yere yapışan, vb.:] kederli, mutsuz yahut zihnen huzursuz; bunun gibi ↓ **دَاقِعٌ**; ve alçak, mütevazı, boyun eğici yahut zelil: (TA:) ve ↓ **مُدْقِعٌ** [**دَقِعٌ** ile eş anlamlıdır, “toza yahut toprağa yapışan ve fakirlik hâlinde olan” mânasında]: (TA:) [**دَقِعٌ**’ün çoğulu **دَقْعَى**’dır; tıpkı **وَجْعَى**’nın **وَجِعٌ**’in çoğulu olması ve **هَرْمَى**’nın **هَرِمٌ**’in çoğulu olması gibi.] Şöyle dersin: **رَأَيْتُ القَوْمَ صَقْعَى دَقْعَى** [Ben kavmi yahut erkekler topluluğunu, yıldırım çarpmış gibi yahut düşman tarafından yıldırım gibi vurulmuş,] yere yapışmış gördüm. (TA.)

**الَّدْقَعاءُ**
**الَّدْقَعاءُ** **الدقعاء**: **أَدْقَعُ**’a bak.

**الدِّقْعِمُ**
**الدِّقْعِمُ** **الدقعم**: **أَدْقَعُ**’a bak.

**الدَّقَاعُ**
**الدَّقَاعُ** **الدقاع**: **أَدْقَعُ**’a bak.

**الدُّقَاعُ**
**الدُّقَاعُ** **الدقاع**: **أَدْقَعُ**’a bak.

**دَقُوعُ اليَدَيْنِ**
**دَقُوعُ اليَدَيْنِ** **دقوع اليدين** **خَبَب** denilen süratle yahut hızla yahut tarzla yürüdüğünde ön ayaklarını ileri atan ve tozu yahut toprağı eşeleyen deve. (K, TA,) (TA.)

**دَاقِعٌ**
**دَاقِعٌ** **داقع**: **دَقِعٌ**’e bak. ― -b2- Kötü yahut aşağı olanla yetinen; bunun gibi ↓ **مِدْقَاعٌ**: ve ikisi de, yiyeceğe yahut içeceğe yahut başka bir şeye düşen her ne olursa olsun aldırmayan kimse mânasına gelir: yahut bazılarına göre, kötü yahut aşağı şeyleri takip eden kimse: (TA:) yahut birincisi, küçük kazanç yollarını arayan yahut takip eden kimse mânasına gelir. (S, TA.)

**دَوْقَعَةٌ**
**دَوْقَعَةٌ** **دوقعه** **دوقعة** Fakirlik: ve alçaklık yahut zelillik: (S, K:) ve musibet. (TA.) Beddua ederken şöyle dersin: **رَمَاهُ اللّٰهُ بِالدَّوْقَعَةِ** [Allah onu fakirlikle vb. vursun]: (S:) yahut **رماه اللّٰه فِى الدَّوْقَعَةِ** [Allah onu fakirliğin içine atsın: vb.]. (TA.)

**دَيْقُوعٌ**
**دَيْقُوعٌ** **ديقوع**: **أَدْقَعُ**’a bak.

**أَدْقَعُ**
**أَدْقَعُ** **ذ** Şiddetli açlık; (ISh, K;) bunun gibi ↓ **دَيْقُوعٌ**. (S, K.) ― -b2- **ذُرَةٌ دَقْعَآءُ** [**أَدْقَعُ**’ın müennesi] Kötü [darı]: (IDrd, K:) Yemen lehçesindendir. (IDrd.) ― -b3- **أَرْضٌ دَقْعَآءُ** İçinde bitki yahut ot bulunmayan arazi. (K.) ― -b4- ↓ **الدَّقْعَآءُ**, [isim olarak kullanılır,] (Lh, S, Msb, K,) ve ↓ **الدِّقْعِمُ**, (Lh, S, K,) ki onda **الميم** ziyadedir; tıpkı **دِرْدِمٌ**’de olduğu gibi, **دَرْدَآءُ** ile eş anlamlıdır, (S,) ve **الأَدْقَعُ**, ve ↓ **الدَّقَاعُ**, ve ↓ **الدَّقَاعُ**, (Lh, K,) Toz yahut toprak: (Lh, S, Msb, K:) yahut yer yüzünün üzerindeki ince toz yahut toprak. (TA.) Beddua ederken şöyle denir: **بِفِيهِ الدَّقَعَآءُ**, ve **الدِّقْعِمُ**, ve **الأَدْقَعُ**, “Ağzında toz yahut toprak olsun.” (Lh.)

**مُدْقِعٌ**
**مُدْقِعٌ** **مدقع**: **دَقِعٌ**’e bak. ― -b2- Kaçan: acele eden yahut çabuk giden. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- En ileri derecede zayıf yahut erimiş. (Ibn-'Abbلd, K.) -A2- Toza yahut toprağa yapıştıran: (S, K:) bu mânada fakirliğe uygulanır. (S.)

**مُدَقَّعٌ**
**مُدَقَّعٌ** **مدقع**: **مُدَفَّعٌ**’a bak.

**مِدْقَاعٌ**
**مِدْقَاعٌ** **مدقاع**: **دَاقِعٌ**’e bak. ― -b2- Şiddetle yahut aşırı derecede arzulayan; istekli; yahut tamahkâr: (K:) çoğulu **مَدَاقِيعُ**. (TA.) ― -b3- **اـِبِلٌ مَدَاقِيعُ** Otun azlığı sebebiyle onu yere yapışır hâle getirinceye kadar otu yiyen develer. (S.)
