# دقع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%82%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دقع

الدَّقْعاء: عامَّةُ الترابِ، وقيل: الترابُ الدَّقيق على وجه الأَرض؛ قال الشاعر:
وجَرَّتْ به الدَّقْعاء هَيْفٌ، كأَنَّها
تَسُحُّ تُراباً من خَصاصاتِ مُنْخُلِ
والدِّقْعِمُ، بالكسر: الدَّقْعاء، الميم الزائدة، وحكى اللحياني: بفِيه الدِّقْعِم كما تقول وأَنت تدعو عليه: بفِيه التراب وقال: بفِيه الدَّقْعاء والأَدْقع يعني التراب. قال: والدَّقاعُ والدُّقاعُ التراب؛ وقال الكميت يصف الكلاب:
مَجازِيعُ قَفْرٍ مَداقِيعُه،
مَسارِيفُ حتى يُصِبْن اليَسارا
قال: مَداقِيعُ ترضى بشيء يسير. قال: والدَّاقِعُ الذي يَرْضَى بالشيء الدُّون.
والمُدْقَع: الفقير الذي قد لَصِقَ بالتراب من الفقر. وفَقْر مُدْقِع أَي مُلْصِق بالدَّقْعاء. وفي الحديث: لا تَحِلُّ المسأَلةُ إِلا لذي فَقْر مُدْقِع أَي شديد مُلْصِق بالدَّقعاء يُفْضِي بصاحبه إِلى الدَّقعاء. وقولهم في الدعاء: رماه الله بالدَّوقَعة؛ هي الفقر والذُّلُّ، فَوْعلة من الدقع. والمَداقِيعُ: الإِبل التي كانت تأْكل النبت حتى تُلْزِقَه بالدَّقْعاء لقلته.
ودَقِعَ الرَّجلُ دَقَعاً وأَدْقَع: لَصِقَ بالدَّقعاء وغيره من أَي شيء كان، وقيل: لصق بالدقْعاء فَقراً، وقيل ذُلاًّ. ودَقِعَ دَقَعاً وأَدْقَع: افتقر. ورأَيت القومَ صَقْعَى دَقْعَى أَي لاصقين بالأَرض. ودَقِعَ دَقَعاً وأَدْقَعَ: أَسَفَّ إِلى مَداقّ الكسب، فهو داقِعٌ. والدَّاقِعُ: الكئيب المُهْتَم أَيضاً. ودَقَع دَقْعاً ودُقُوعاً ودَقِعَ دَقَعاً، فهو دَقِعٌ: اهْتَمَّ وخضَعَ؛ قال الكميت:
ولم يَدْقَعُوا، عندما نابَهُم،
لصَرْفِ الزَّمانِ، ولم يَخْجَلُوا
يقول: لم يستكينوا للحرب. والدَّقَعُ: سوء احتمال الفقر، والفِعْل كالفعل والمصدر كالمصدر، والخجل: سوء احتمال الغنى. وفي الحديث: أَنه، صلى الله عليه وسلم، قال للنساء: إِنَّكُنَّ إِذا جُعْتُنَّ دَقِعْتُنَّ وإِذا شَبِعْتُنَّ خَجِلْتُنَّ؛ دَقِعْتنَّ أَي خَضَعْتُنَّ ولَزِقْتُنَّ بالتراب. والدقَعُ: الخُضوع في طلَب الحاجةِ والحِرْصُ عليها، مأْخوذ من الدَّقْعاء، وهو التراب، أَي لَصِقْتُنَّ بالأَرض من الفقر والخُضوع. والخَجَلُ: الكَسَلُ والتَّواني في طلب الرِّزق.
والداقِعُ والمِدْقَعُ: الذي لا يُبالي في أَيّ شيء وقع في طعام أَو شراب أَو غيره، وقيل: هو المُسِفُّ إِلى الأُمور الدَّنِيئة. وجُوع دَيْقُوعٌ: شديد، وهو اليَرْقُوع أَيضاً، وقال النضر: جُوع أَدْقَعُ ودَيْقُوع، وهو من الدَّقْعاء. الأَزهري: الجوع الدَّيْقُوع والدُّرْقُوع الشديد، وكذلك الجوع البُرْقوع واليَرْقُوع؛ وقدِمَ أَعرابي الحَضَر فشَبِعَ فاتّخَم فقال:
أَقُولُ للقَوْمِ لمَّا ساءني شِبَعي:
أَلا سَبيل إِلى أَرْضٍ بها الجُوعُ؟
أَلا سبيل إِلى أَرْضٍ يكون بها
جُوعٌ، يُصَدَّعُ منه الرأْسُ، دَيْقُوعُ؟
ودَقِع الفصيل: بَشِم كأَنه ضِد. وأَدقَع له وإِليه في الشتم وغيره: بالَغَ ولم يتكَرَّم عن قبيح القول ولم يَأْلُ قَذَعاً.
والدَّوْقَعةُ: الدَّاهِيةُ. والدَّقْعاء: الذُّرة، يمانية.

### Türkçe

**الدَّقْعاء**: toprağın geneli; ve denildi: yer yüzünün üzerindeki ince toprak; şair dedi ki:
Ve onunla **الدَّقْعاء**’yı zayıf (dişi) bir (deve) sürükledi; sanki o,
Bir eleğin deliklerinden toprak döküyor.

Ve **الدِّقْعِمُ**, kesre ile: **الدَّقْعاء**; **الميم** ziyade (harf)tir. Ve اللحياني rivayet etti: “Ağzında **الدِّقْعِم** (olsun)”, sen ona beddua ederken “Ağzında toprak (olsun)” dediğin gibi. Ve dedi: “Ağzında **الدَّقْعاء** (olsun)”; ve **الأَدْقع** yani toprak. Dedi: ve **الدَّقاعُ** ve **الدُّقاعُ** topraktır; ve الكميت, köpekleri vasfederken dedi ki:
Issızlığın (bir) çölünün (köpekleri), onun **مَجازِيعُ**’i, **مَداقِيعُه**;
Süratli koşucular; ta ki sol tarafa isabet edinceye kadar.

Dedi: **مَداقِيعُ** az bir şeye razı olur. Dedi: ve **الدَّاقِعُ** aşağı (değersiz) şeye razı olan kimsedir.

Ve **المُدْقَع**: fakirlikten toprağa yapışmış fakir. Ve **فَقْر مُدْقِع** yani **الدَّقْعاء**’ya yapıştıran. Ve hadiste: “Dilenme, ancak **فَقْر مُدْقِع** sahibi için helal olur”; yani şiddetli, **الدَّقعاء**’ya yapıştıran; sahibini **الدَّقعاء**’ya götüren. Ve onların duada sözleri: “Allah onu **بالدَّوقَعة** ile attı”; o, fakirlik ve zillet(tir); **فَوْعلة** vezninde, **الدقع**’dan. Ve **المَداقِيعُ**: azlığından dolayı, bitkiyi yiyip onu **بالدَّقْعاء**’ya yapıştıran develer.

Ve adam **دَقِعَ** **دَقَعاً** ve **أَدْقَع**: **الدَّقعاء**’ya ve ondan başka her ne şey olursa olsun ona yapıştı; ve denildi: **الدقْعاء**’ya fakirlikten yapıştı; ve denildi: zilletle. Ve **دَقِعَ** **دَقَعاً** ve **أَدْقَع**: fakirleşti. Ve kavmi **صَقْعَى دَقْعَى** gördüm; yani yere yapışmışlar. Ve **دَقِعَ** **دَقَعاً** ve **أَدْقَعَ**: kazancın en aşağı (yollarına) indi; o hâlde o **داقِعٌ**’dir. Ve **الدَّاقِعُ**: ayrıca kederli, kaygılıdır. Ve **دَقَع** **دَقْعاً** ve **دُقُوعاً** ve **دَقِعَ** **دَقَعاً**, o hâlde o **دَقِعٌ**: kaygılandı ve boyun eğdi; الكميت dedi ki:
Ve **يَدْقَعُوا** etmediler, onlara geldiği zaman,
Zamanın çevirmesine; ve utanmadılar.

Der ki: savaşa boyun eğmediler. Ve **الدَّقَعُ**: fakirliğe kötü tahammül; fiil fiil gibidir ve masdar masdar gibidir; ve **الخجل**: zenginliğe kötü tahammül. Ve hadiste: onun, صلى الله عليه وسلم, kadınlara dediği: “Siz, acıktığınızda **دَقِعْتُنَّ** edersiniz ve doyduğunuzda **خَجِلْتُنَّ** edersiniz”; **دَقِعْتنَّ** yani boyun eğdiniz ve toprağa yapıştınız. Ve **الدقَعُ**: ihtiyaç talebinde boyun eğiş ve ona hırs; **الدَّقْعاء**’dan alınmıştır; o da topraktır; yani fakirlik ve boyun eğişten yere yapıştınız. Ve **الخَجَلُ**: rızık talebinde tembellik ve gevşekliktir.

Ve **الداقِعُ** ve **المِدْقَعُ**: yemeğinde yahut içeceğinde yahut başkasında her ne şeye düşerse düşsün aldırmayan kimse; ve denildi: o, aşağı işlere inen kimsedir.

Ve **جُوع دَيْقُوعٌ**: şiddetli(dir); ve o, **اليَرْقُوع** da(dır). Ve النضر dedi: **جُوع أَدْقَعُ** ve **دَيْقُوع**; ve o, **الدَّقْعاء**’dandır. الأَزهري: **الجوع الدَّيْقُوع** ve **الدُّرْقُوع** şiddetli(dir); ve كذلك **الجوع البُرْقوع** ve **اليَرْقُوع**; ve bir bedevî şehre geldi de doydu, şişti; dedi ki:
Kavme derim, doyduğum beni kötüleyince:
Bir yol yok mu, içinde açlık olan bir yere?
Bir yol yok mu, içinde
Açlık olan bir yere; ondan baş yarılan, **دَيْقُوع**?

Ve **دَقِع الفصيل**: tıka basa yedi; sanki zıddı gibi. Ve sövmede ve başkasında onun için ve ona karşı **أَدقَع**: mübalağa etti ve çirkin sözden keremlenip uzak durmadı ve **قَذَعاً**’dan geri kalmadı.

Ve **الدَّوْقَعةُ**: musibet. Ve **الدَّقْعاء**: mısır; Yemenî(dir).
