# دقل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%82%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%82%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: دقل

الدَّقَل من التَّمر: معروف،، قيل: هو أَردأُ أَنواعه؛ ومنه قول الراجز:
لو كُنْتُمُ تَمْراً لكنتم دَقَلا،
أَو كنتُمُ ماء لكنتم وَشَلا
واحدته دَقَلة، وقد أَدْقَلَ النخلُ. والدَّقَل: ما لم يكن من التمر أَجناساً معروفة. والدَّقَل أَيضاً: ضَرْبٌ من النخل؛ عن كراع، والجمع أَدقال، وقيل: الدَّقَل من النخل يقال لها الأَلوان واحدها لَوْن؛ قال الأَزهري: وتَمْر الدَّقَل رديء إِلا أَن الدَّقَل يكون ميقاراً، ومن الدَّقَل ما يكون تمره أَحمر، ومنه ما تمره أَسود وجِرْمُ تمرِه صغير ونواه كبير. وفي حديث ابن مسعود: هَذًّا كهَذِّ الشِّعْر ونَثْراً كنَثْر الدَّقَل؛ هو رديء التمر ويابسه وما ليس له اسم خاص فتراه ليُبْسِه ورَداءته لا يجتمع ويكون منثوراً. وشاة دَقْلة ودَقِلة ودَقِيلة: ضاوِيَةٌ قَمِيئة، والجمعِ دقالٌ. قال ابن سيده: هذا قول أَهل اللغة وعندي أَن جمع دَقِيلة إِنما هو دَقائل، إِلا أَن يكون على طرح الزائد، وقد أَدْقَلَت وهي مُدْقِل. والدَّقَل والدَّوْقَل: خشبة طويلة تُشَدُّ في وسط السَّفينة يُمَدُّ عليها الشِّراع. وفي الحديث: فَصَعِدَ القِرْدُ الدَّقَل، هو من ذلك، وتسميه البحرية الصَّاري، وقيل: الدَّقَل سهم السفينة وأَصله من ذلك الأَول الذي هو ضرب من النخل. ابن الأَعرابي: الدَّقْل ضَعَف جسم الرجل. والدَّوْقَل: من أَسماء رأْس الذكر. والدَّوْقَلة: الكَمَرة الضَّخْمة. ويقال: كَمَرة دَوْقَلة ضَخْمة. والدَّوْقَلة: الأَكل وأَخذ الشيء اختصاصاً يُدَوْقِله لنفسه.
ودَوْقَل الشيءَ: أَخَذَه وأَكله. ويقال: دَوْقَل فلان إِذا اختص بشيءٍ من مأْكول. ويقال: دوقل فلان جاريته دَوْقَلة إِذا أَوْلَجَ فيها كَمَرته. وفي النوادر: يقال دَوْقَلَتْ خُصْيَتا الرجل إِذا خَرَجتا من خَلْفه فَضَرَبتا أَدبار فخذيه واسْتَرْخَتا. ودَوْقَلْت الجَرَّة: نَوَّطتها بيدي. أَبو تراب: سمعت مُبْتَكراً يقول: دَقَل فلان لَحْيَ الرجل ودَقَمَه إِذا ضرب أَنفه وفمه. والدَّقْل لا يكون إِلا في اللَّحْي والقفا، والدَّقْم في الأَنف والفم. ودَوْقَل: اسم.

### Türkçe

**الدَّقَل** hurmadan: bilinen (bir şey)dir; denildi ki: o, onun türlerinin en kötüsüdür; ondan (olarak) râcizin sözü:

الراجز:
لو كُنْتُمُ تَمْراً لكنتم **دَقَلا**،
أَو كنتُمُ ماء لكنتم **وَشَلا**

Onun teki **دَقَلة**’dir; ve hurma ağacı **أَدْقَلَ** etti. Ve **الدَّقَل**: hurmadan bilinen cinsler (hâlinde) olmayan şey. Ve **الدَّقَل** ayrıca: hurma ağacından bir tür; **كراع**’dan (rivayetle); çoğulu **أَدقال**. Ve denildi ki: hurma ağacından **الدَّقَل**’e **الأَلوان** denir; onun teki **لَوْن**’dur. **الأَزهري** dedi: ve **تَمْر الدَّقَل** kötüdür; ancak **الدَّقَل** **ميقاراً** olur; ve **الدَّقَل**’den hurması kırmızı olan vardır; ve ondan hurması siyah olan vardır; ve hurmasının cismi küçüktür, çekirdeği büyüktür.

Ve İbn Mes‘ûd’un hadisinde: “Şiirin hızlı okuyuşu gibi hızlı (okuyuş) ve **الدَّقَل**’in saçılışı gibi saçılış”; o, kötü hurmadır ve onun kurusu ve özel bir adı olmayan şeydir; onun kuruluğu ve kötülüğü sebebiyle onu (öyle) görürsün ki toplanmaz ve saçılmış olur. Ve koyun **دَقْلة** ve **دَقِلة** ve **دَقِيلة**: zayıf, değersiz; çoğulu **دقالٌ**. İbn Sîde dedi: bu, dil ehlinin sözüdür; ve benim yanımda **دَقِيلة**’nin çoğulu ancak **دَقائل**’dir; ancak fazlalığı atma üzere olursa (başka); ve o **أَدْقَلَت** etti; ve o **مُدْقِل**’dir.

Ve **الدَّقَل** ve **الدَّوْقَل**: geminin ortasında bağlanan, üzerine yelkenin gerildiği uzun bir ağaç (direk). Ve hadiste: “Maymun **الدَّقَل**’e çıktı”; o, bundandır; ve denizciler onu **الصَّاري** diye adlandırır. Ve denildi ki: **الدَّقَل** geminin oku (direği)dir; ve onun aslı, hurma ağacından bir tür olan o ilk (mânâ)dandır. İbnü’l-A‘râbî: **الدَّقْل** erkeğin bedeninin zayıflığıdır.

Ve **الدَّوْقَل**: erkeklik başının adlarındandır. Ve **الدَّوْقَلة**: büyük **الكَمَرة**. Ve denilir: büyük, **دَوْقَلة** (olan) **كَمَرة**. Ve **الدَّوْقَلة**: yeme ve bir şeyi özellikle almak; onu kendisi için **يُدَوْقِله** eder.

Ve **دَوْقَل** şeyi: onu aldı ve yedi. Ve denilir: falan **دَوْقَل** eder; yenilenden bir şeyle özelleştiği zaman. Ve denilir: falan cariyesini **دَوْقَلة** etti; onun içine **كَمَرته**’sini soktuğu zaman. Ve **النوادر**’de: denilir, erkeğin iki testisi **دَوْقَلَتْ** ettiği zaman; arkası tarafından çıktıkları, uyluklarının arka taraflarına vurdukları ve gevşedikleri zaman. Ve ben küpü **دَوْقَلْت** ettim: onu elimle astım. Ebû Turâb: bir **مُبْتَكراً**’ın şöyle dediğini işittim: falan adamın çenesini **دَقَل** etti ve onu **دَقَمَه** etti; burnunu ve ağzını vurduğu zaman. Ve **الدَّقْل** ancak çenede ve ensede olur; ve **الدَّقْم** burunda ve ağızda (olur). Ve **دَوْقَل**: isimdir.
