# دكع — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D8%B9/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AF%D9%83%D8%B9/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [دكع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D8%B9.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: دكع

باب العين والكاف والدال
عكد ، دعك ، دكع : مستعملة .
عكد : أبو عبيدة : القلب عَكَدته ، وهو أصل القلب بين الرئتين . وقال الليث : العكَدة : أصل اللسان وعُقْدته .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : يقال حَبَابُك وشَبَابُك ، وأمّ معكودِك ، ومَعكودُك ، ومجهودُك أن تفعل كذا وكذا ، معناه كلِّه غايتك وآخر أمرك . ويقال استعكد الضبُّ بحجرٍ أو شجر ، إذا تعصَّم به مخافة عُقابٍ أو باز . وأنشد ابنُ الأعرابيّ في صفة الضبّ :
أذا استعكَدَتْ منه بكلِّ كُداية
من الصَّخر وافاها لدى كلِّ مَسرحِ
وقال الليث : عَكِد الضبُّ يعكَد عَكَداً ، إذا سمِنَ وصلُب .
دعك : أبو زيد : الداعكة من النساء : الحمقاء الجريئة . والدَّعَك : الحُمق والرُّعونة ، وقد دعِك دعَكاً ، ورجلٌ داعك من قومٍ داعكين ، إذا هلكوا حُمقاً ، والدَّعْك : دعْك الأديم . ودعَكتُ الثوب باللُّبْس ، إذا ليّنتَه . ودعكت الخصم دعكاً ، ومعكتُه مَعكاً ، إذا ذلَّلتَه .
وقال ابنُ الأعرابيّ : يقال تنحَّ من دَعْكة الطريق وعن ضَحْكه وضَحّاكِهِ ، وعن حنّانِه وجَدِيّته وسليقته .
قال : ويقال للرجل الأحمق داعكةٌ بالهاء . وأنشد :
هبَنَّقيٌّ ضعيفُ النَّهْض داعكة
يَقْني المُنَى ويراها أفضلَ النَّشبِ
دكع : أبو عبيد عن أبي زيد : من أمراض الإبل الدُّكاع ، وهو سعالٌ يأخذُها . قال : ويقال دكَعَ البعيرُ دَكْعاً ، وقَحَب يَقحَب ، ونَحب يَنحِب ، ونَحَز ينحَز وينحِز ، كلُّه بمعنى السُّعال .
وقال الليث : الدُّكاع : داءٌ يأخذ الخيل في صدورها كالخَبْطة في الناس ؛ يقال دُكِع الفرس ، فهو مدكوع .

### Türkçe

باب **العين** و**الكاف** و**الدال**
**عكد** ، **دعك** ، **دكع** : kullanımdadır.

**عكد** : Ebû Ubeyde: kalbin **عَكَدته**’si; o, iki akciğer arasındaki kalbin köküdür. Leys dedi: **العكَدة**: dilin kökü ve onun düğümüdür.

Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: **حَبَابُك** ve **شَبَابُك** denir; ve **أمّ معكودِك** ve **مَعكودُك** ve **مجهودُك**: şöyle şöyle yapmandır; onun mânası bütünüyle: senin gayen ve işinin sonudur. Ve **استعكد** keler bir taşla yahut ağaçla denir; yani bir kartal yahut doğandan korkarak onunla korunup tutunduğu vakit. İbnü’l-A‘râbî kelerin vasfında şu şiiri okudu:
أذا استعكَدَتْ منه بكلِّ كُداية
من الصَّخر وافاها لدى كلِّ مَسرحِ
Leys dedi: **عَكِد** keler **يعكَد** **عَكَداً**; semirdiği ve katılaştığı vakit.

**دعك** : Ebû Zeyd: kadınlardan **الداعكة**: ahmak, cüretkâr olan. **الدَّعَك**: ahmaklık ve serkeşliktir; ve **دعِك** **دعَكاً** olmuştur. Ve bir kavimden **داعك** bir adam (denir), **داعكين** (olan) bir kavimdendir; ahmaklıkla helâk oldukları vakit. Ve **الدَّعْك**: deriyi ovmaktır. Ve elbiseyi giyme ile **دعَكتُ**; yani onu yumuşattığım vakit. Ve hasmı **دعكتُ** **دعكاً**; ve onu **معكتُه** **مَعكاً**; yani onu zelil kıldığım vakit.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **دَعْكة** yolundan ve onun **ضَحْكه**’sinden ve **ضَحّاكِهِ**’inden; ve onun **حنّانِه**’ından ve **جَدِيّته**’sinden ve **سليقته**’sinden uzaklaş denir.

Dedi ki: ahmak adama, **داعكةٌ** (ه ile) denir. Ve şu şiiri okudu:
هبَنَّقيٌّ ضعيفُ النَّهْض داعكة
يَقْني المُنَى ويراها أفضلَ النَّشبِ

**دكع** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: develerin hastalıklarından **الدُّكاع** vardır; o, onları tutan bir öksürüktür. Dedi ki: deve **دكَعَ** **دَكْعاً** denir; ve **قَحَب** **يَقحَب**; ve **نَحب** **يَنحِب**; ve **نَحَز** **ينحَز** ve **ينحِز**; hepsi öksürük mânasınadır.

Leys dedi: **الدُّكاع**: atları göğüslerinde tutan bir hastalıktır; insanlarda **الخَبْطة** gibi. Denir ki: at **دُكِع**; o hâlde o **مدكوع**dur.
